نامههانامه ۷۷۱ دقیقه خواندن
به زیاد بن خصفه در کار بنیناجیه
نامهٔ امام علی (ع) در پاسخ به زیاد بن خصفه تیمی
زیاد بن خصفهٔ تیمی، از فرماندهان کوفی امام، ظاهراً با یارانش بیرون رفته بود تا با گروه خریت بن راشد ناجی و بنیناجیه مقابله کند؛ اینان بعد از ماجرای داوری از امام جدا شده بودند. زیاد نامهای به امام نوشت و از کار «ناجی و برادرانش» و سختیای که بر او و یارانش گذشته بود گفت. امام پاسخ میدهد: زیاد و یارانش پاداش میبرند و پاداش اندک خدا از دنیا بهتر است. آن گمراهان را به حال خود بگذارند، چون بهزودی اسیر یا کشته میشوند. خودشان نزد امام برگردند.
خطاب به: زیاد بن خصفهٔ تیمی و یارانش
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۱۸۱
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن خصفه.
[من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی زیاد بن خصفة.
سلام بر تو. من خدایی را ستایش میکنم که معبودی جز او نیست.
سلام علیك. فإنّی أحمد اللّه الّذی لا إله إلاّ هو.]
اما بعد، نامهات به من رسید و آنچه دربارهٔ کارِ آن مَردِ قبیلهٔ ناجیه و برادرانش گفته بودی فهمیدم؛ همان کسانی که خدا بر دلهایشان مهر زده و شیطان کارهایشان را در نظرشان آراسته است؛ پس حیران و سرگرداناند و «یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً» (گمان میکنند که کار خوبی انجام میدهند).
أمّا بعد؛ فقد بلغنی كتابك، و فهمت ما ذكرت من أمر النّاجی و إخوانه، الّذین طبع اللّه علی قلوبهم، و زیّن لهم الشّیطان أعمالهم فهم حیاری عمهون، و یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً .
منابع (۲)
- أصحابه. ورد فی الغارات ص 135. عن إبراهیم، عن ابن أبی سیف، عن أبی الصلت التیمی، عن أبی سعید، عن عبد اللّه بن وائل التیمی، عن علی علیه السّلام. و فی نسخة ثانیة: عن محمد بن عبد اللّه بن عثمان، عن ابن أبی سیف، .... و فی نهج السعادة ج 5 ص 182. من تاریخ الطبری. عن أبی مخنف، عن أبی الصلت الأعور التیمی، عن أبی سعید العقیلی، عن عبد اللّه بن وائل التیمی، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 3 ص 137. عن إبراهیم بن هلال، عن محمد بن عبد اللّه، عن ابن أبی سیف، عن أبی الصلت التیمی، عن أبی سعید، عن عبد اللّه بن وائل التیمی، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 209. مرسلا.
- الكهف/ 104.
و نیز شرح دادی که کارِ تو و آنان به کجا کشید.
و وصفت ما بلغ بك و بهم الأمر.
اما تو و یارانت، تلاشتان برای خداست و پاداشتان بر عهدهٔ خدای برتر.
فأمّا أنت و أصحابك، فللّه سعیكم، و علی اللّه - تعالی - أجركم.
اهمیت پاداش خدا برای مؤمن
و کمترین پاداش خدا برای مؤمن، برای او بهتر از دنیایی است که نادانان بر سرِ آن خود را به کشتن میدهند؛ چرا که «ما عِنْدَکُمْ یَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللّهِ باقٍ وَ لَنَجْزِیَنَّ الَّذِینَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما کانُوا یَعْمَلُونَ» (آنچه نزد شماست تمام میشود و آنچه نزد خداست ماندگار است، و بیگمان به کسانی که شکیبایی ورزیدند، پاداششان را بر پایهٔ بهترین کارهایی که میکردند خواهیم داد).
و أیسر ثواب اللّه للمؤمن خیر له من الدّنیا الّتی یقتل الجاهلون أنفسهم علیها؛ فإنّ ما عِنْدَكُمْ یَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللّهِ باقٍ وَ لَنَجْزِیَنَّ الَّذِینَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا یَعْمَلُونَ .
منابع (۲)
- یقبل الجاهلون بأنفسهم علیها. ورد فی الغارات ص 135. عن إبراهیم، عن ابن أبی سیف، عن أبی الصلت التیمی، عن أبی سعید، عن عبد اللّه بن وائل التیمی، عن علی علیه السّلام. و فی نسخة ثانیة: عن محمد بن عبد اللّه بن عثمان، عن ابن أبی سیف،... و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 209. مرسلا. و فی نهج السعادة ج 5 ص 182. من تاریخ الطبری. عن أبی مخنف، عن أبی الصلت الأعور التیمی، عن أبی سعید العقیلی، عن عبد اللّه ابن وائل التیمی، عن علی علیه السّلام.
- النحل/ 96.
حقیقتِ دشمنان امام (ع)
و اما دشمنانتان که با آنان روبهرو شدید، همین برایشان بس است که از راهِ درست بیرون رفتند، با سر در گمراهی و کوری فرو افتادند، از حق روی گرداندند، در سرگردانی سرکشی کردند و در فتنه (آشوب و گمراهی) لجاجت ورزیدند؛ «فَذَرْهُمْ وَ ما یَفْتَرُونَ» (پس آنان را با دروغهایی که میبافند رها کن)، و بگذارشان در سرکشیِ خود سرگردان بمانند.
و أمّا عدوّكم الّذی لقیتموهم فحسبهم خروجهم من الهدی، و ارتكاسهم فی الضّلال و العمی، و صدّهم عن الحقّ، و جماحهم فی التّیه، و لجاجهم فی الفتنة؛ فَذَرْهُمْ وَ ما یَفْتَرُونَ ، و دعهم فی طغیانهم یعمهون.
منابع (۲)
- ورد فی الغارات. بالسند السابق. و فی تاریخ الطبری. بالسند السابق. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 3 ص 137. عن إبراهیم بن هلال، عن محمد بن عبد اللّه، عن ابن أبی سیف، عن أبی الصلت التیمی، عن أبی سعید، عن عبد اللّه ابن وائل التیمی، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 209. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 109.مرسلا. باختلاف بین المصادر.
- الأنعام/ 112.
چه شنوا و چه بینا خواهند شد! گویی همین زودی آنان را میبینی که برخی اسیرند و برخی کشته.
فأسمع بهم و أبصر، فكأنّك بهم عن قلیل بین أسیر و قتیل.
پس تو و یارانت، پاداشیافته به سوی ما بیایید.
فأقبل إلینا أنت و أصحابك مأجورین.
به راستی که فرمان بردید، سخن شنیدید و از این آزمون به خوبی برآمدید.
فلقد أطعتم و سمعتم، و أحسنتم البلاء.
و السّلام.
و السّلام.
منابع (۱)
- ورد فی الغارات ص 135. عن إبراهیم، عن ابن أبی سیف، عن أبی الصلت التیمی، عن أبی سعید، عن عبد اللّه بن وائل التیمی، عن علی علیه السّلام. و فی نسخة ثانیة: عن محمد بن عبد اللّه بن عثمان، عن ابن أبی سیف،... و فی تاریخ الطبری. عن أبی مخنف، عن أبی الصلت الأعور التیمی، عن أبی سعید العقلی، عن عبد اللّه بن وائل التیمی، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 3 ص 137. عن إبراهیم بن هلال، عن محمد بن عبد اللّه، عن ابن أبی سیف، عن أبی الصلت التیمی، عن أبی سعید، عن عبد اللّه بن وائل التیمی، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 209. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 109. مرسلا.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۲۴۸. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن




