کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۷۴۲ دقیقه خواندن

دلجویی از محمد بن ابی‌بکر برای فرستادن اشتر

نامهٔ امام (ع) به محمد بن ابی‌بکر، که خشنودی خدا بر او باد

فرمان حکومت مصر برای مالک اشتر و شهادت او در راهمیان ۳۷ تا ۳۸ قکوفه (نامه به فسطاط)تاریخ محتمل

محمد بن ابی‌بکر از اینکه امام اشتر را به مصر فرستاده و او را کنار گذاشته بود، دلخور شد. اشتر در راه مصر مسموم شد و پیش از رسیدن درگذشت. امام در این نامه به محمد نوشت که این کار از سر کم‌کاری او نبوده و اگر او را برمی‌داشت، کاری آسان‌تر به او می‌سپرد. اشتر را دوست‌دار و خیرخواه ستود و برایش رحمت خواست، و محمد را به ایستادن در برابر دشمن، پایداری بر پایهٔ آگاهی، دعوت به راه خدا با حکمت و یاد فراوان خدا فراخواند.

خطاب به: محمد بن ابی‌بکر، فرماندار امام در مصر

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۳۴

روی خط زمان

هنگامی که به گوش امام رسید او از برکناری‌اش از مصر و جایگزینی اشتر دلخور شده، و سپس اشتر در

لمّا بلغه توجّده من عزله بالأشتر عن مصر، ثم سمّ الأشتر فی

راهِ رفتن به آنجا، پیش از رسیدن به مصر، مسموم شد

توجهه إلی هناك قبل وصوله إلیها

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به محمد بن ابی‌بکر.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی محمّد بن أبی بكر.

سلام بر تو.

سلام علیك.

من نزد تو خدایی را ستایش می‌کنم که معبودی جز او نیست.

فإنّی أحمد إلیك اللّه الّذی لا إله إلاّ هو.

منابع (۱)
  1. ورد فی الغارات ص 171. عن ابن أبی سیف، عن أصحابه، عن علی علیه السّلام.و فی تاریخ الطبری ج 4 ص 72. عن أبی مخنف، عن فضیل بن خدیج، عن مولی للأشتر، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 227. مرسلا.باختلاف بین المصادر.

حکمتِ برکناری محمد بن ابی‌بکر

اما بعد، خبر دلخوری تو از اینکه اشتر را به حوزهٔ کارِ تو فرستادم، به من رسید.

أمّا بعد؛ فقد بلغنی موجدتك من تسریحی الأشتر إلی عملك.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۴
منابع (۲)
  1. بلغتنی. ورد فی نسخة الآملی ص 267. و هامش نسخة الإسترابادی ص 436.
  2. ورد فی الغارات. و تاریخ الطبری. بالسندین السابقین. و الكامل فی التاریخ.

من این کار را از آن رو نکردم که تو را در تلاش کند و کم‌کار دانسته باشم، و نه برای اینکه از تو کوششی بیشتر بخواهم.

و إنّی لم أفعل ذلك استبطاء لك فی الجهد، و لا ازدیادا لك فی الجدّ.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۴
منابع (۲)
  1. الجهاد. ورد فی الغارات ص 171. عن ابن أبی سیف، عن أصحابه، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ الطبری ج 4 ص 72. عن أبی مخنف، عن فضیل بن خدیج، عن مولی للأشتر، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 227. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 6 ص 78. عن إبراهیم، عن محمد بن عبد اللّه، عن المدائنی، عن رجاله، عن علی علیه السّلام.
  2. استزادة. ورد فی الغارات. بالسند السابق.

اگر آنچه از فرمانروایی در دست داری از تو می‌گرفتم، فرمانرواییِ جایی را به تو می‌سپردم که رنج و بارش بر تو آسان‌تر، و حکمرانی‌اش برایت دلپذیرتر باشد.

و لو نزعت ما تحت یدك من سلطانك لولّیتك ما هو أیسر علیك مؤونة، و أعجب إلیك ولایة.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۴
منابع (۱)
  1. أحبّ. ورد فی أنساب الأشراف ج 2 ص 400 الحدیث 463. مرسلا.

مردی که کارِ مصر را به او سپرده بودم، مردی خیرخواه ما، و بر دشمنِ تو و دشمنِ ما سرسخت و خشمگین بود؛ خدا رحمتش کند.

إنّ الرّجل الّذی كنت ولّیته أمر مصر كان رجلا لنا ناصحا، و علی عدوّك و عدوّنا شدیدا ناقما؛ فرحمه اللّه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۴
منابع (۲)
  1. نصیحا. ورد فی المصدر السابق. و فی تاریخ الطبری. بالسند السابق. و الكامل فی التاریخ. و ورد مناصحا فی الغارات. بالسند السابق.
  2. ورد فی أنساب الأشراف.

او روزگارش را به پایان رساند و با مرگش روبه‌رو شد، در حالی که ما از او خشنودیم.

فلقد استكمل أیّامه، و لاقی حمامه، و نحن عنه راضون.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۴

خدا خشنودی خود را نصیبش کند، پاداشش را دوچندان سازد و جایگاهِ بازگشتش را نیکو دارد.

أولاه اللّه رضوانه، و ضاعف له الثّواب، و أحسن له المآب.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۴
منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الطبری. بالسند السابق. أنساب الأشراف ج 2 ص 400 الحدیث 463. مرسلا. و شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید.

تشویق محمد بن ابی‌بکر به آمادگی برای جنگ

پس در برابر دشمنت به میدان بیا، با بینش و آگاهیِ خود پیش برو، و برای جنگ با کسی که با تو می‌جنگد کمر ببند. و «اُدْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ» (با دانایی و پندِ نیکو به راه پروردگارت فرا بخوان). بسیار یاد خدا کن، از او یاری بخواه و از او بترس، تا آنچه را اندوهگینت کرده است از تو برطرف کند و در آنچه بر سرت فرود آمده یاری‌ات دهد، اگر خدا بخواهد.

فأصحر لعدوّك، و امض علی بصیرتك، و شمّر لحرب من حاربك، و اُدْعُ إِلی سَبِیلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ، و أكثر ذكر اللّه، و الإستعانة به، و الخوف منه، یكفك ما أهمّك، و یعنك علی ما نزل بك، إن شاء اللّه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۴
منابع (۵)
  1. سیرتك. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 262. و نسخة الإسترابادی ص 437.
  2. النحل/ 125. وردت تتمة الآیة فی الغارات ص 173. عن ابن أبی سیف، عن أصحابه، عن علی علیه السّلام. و فی أنساب الأشراف ج 2 ص 400 الحدیث 463. مرسلا. و فی تاریخ الطبری ج 4 ص 73. عن أبی مخنف، عن فضیل بن خدیج، عن مولی للأشتر، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 227. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 6 ص 78. عن إبراهیم، عن محمد بن عبد اللّه، عن المدائنی، عن رجاله، عن علی علیه السّلام.
  3. ورد فی المصادر السابقة.
  4. ورد فی المصادر السابقة. و ورد باللّه فی نسخ النهج.
  5. ورد فی المصادر السابقة.

خدا ما و تو را بر آنچه جز با رحمت او به دست نمی‌آید، یاری دهد.

أعاننا اللّه و إیّاك علی ما لا ینال إلاّ برحمته.

و سلام بر تو.

و السّلام علیك.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصادر السابقة. و فی كتاب الطراز ج 2 ص 295. مرسلا.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۲۴۱. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن