سفارشهای گفتاریسفارش ۲۲۰۰ دقیقه خواندن
چهارصد سفارش برای دین و دنیا
سفارش امام علی (ع) به یارانش در آموزش آداب دین و دنیا، معروف به «چهارصد سفارش»
مجموعهای به نام «وصایای چهارصدگانه» (چهارصد سفارش) که علی طبق روایتها در یک نشست به یارانش آموخت تا دین و دنیای آنان را اصلاح کند؛ سال و جای این نشست در منابع نیامده است.
خطاب به: یارانش (شیعیان و همراهانش)
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: حکمت ۱۸۰، حکمت ۳۲۴، خطبهٔ ۱۹۹، حکمت ۴۳۳، حکمت ۱۳۶، حکمت ۱۶۳، حکمت ۱۴۳، حکمت ۱۴۰، …
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
بخشهای این متن (۱۹۷)
- فراخواندن امام (ع) به تقوا و ترک نافرمانی خدا
- فراخواندن امام (ع) به نماز و ویژگیهای نمازگزاران
- اهمیت زکات و همراهی آن با نماز
- اهمیت امانتداری در اسلام
- جایگاه جهاد در دین پاک اسلام
- تشویق مردم به دوستی خاندان پیامبر (ص)
- تأکید امام (ع) بر یاد خدا در هر زمان و هر حال
- اهمیت پیمانها و تشویق شیعیان به دانشاندوزی
- راه رسیدن به تقوای خدای پاک
- اهمیت نماز و حج و زکاتِ چیزهای گوناگون
- وصف کسانی که خدا آنان را برای برآوردن نیازهای مردم آفریده است
- تشویق به برنامهریزی در زندگی و دوستی با مردم
- اهمیت صدقه و فایدههای آن
- تأکید او (ع) بر آمرزشخواهی به درگاه خدای بزرگ و توانا
- تأکید او (ع) بر توبه و دعا و فایدههای آن دو
- بهترین زمانها برای اجابت دعا
- نیاز انسان به دعا در همهٔ حالتها
- گزینش بهترین وقتها برای اجابت دعا
- برشمردن برخی نمازهای مستحبیِ سودمند برای دنیا و آخرت
- گونههای گریه از ترس خدای پاک
- آموزش آداب دعا به درگاه خدای پاک از زبان امام (ع)
- نشانههای کمال خرد و سرانجام گناه از زبان امام (ع)
- اهمیت حجامت و بوی خوش از زبان امام (ع)
- اهمیت چرب کردن با روغن زیتون و مسواک زدن دندانها از زبان امام (ع)
- فواید حنا، تنقیه، گرفتن ناخنها و ختنه از زبان امام (ع)
- فایدههای غسل عیدها، شبزندهداری و نشستن در مسجد
- فایدههای خوردن سیب، به و گردو
- فایدههای سیر، کدو، ترنج و گلابی
- فایدههای خوردن انار، کاسنی، کاهو و دنبلان
- فواید بنفشه، نرگس و سیاهدانه
- آداب نوشیدن آب و فواید خرما
- فواید خوردن خرما پیش از خواب و بهترین خرماها
- فایدههای عسل، روغن زیتون، سرمهٔ سنگ و حلیم
- نهی از گوشت گاو و مداومت در خوردن گوشت ماهی
- نهی از خوردن طحال و غدهها و آداب ذبح
- هشدار از آغاز سرما و راهِ درازی عمر
- نهی از بدهکاری و پیامدهای دنیوی و اخروی آن
- توصیف تب و چگونگی روبهرو شدن با آن
- حقیقت رقیه (دعا و افسونِ درمانی)، چشمزخم، جادو، فال نیک و شگون بد
- آداب نگریستن در آینه و انگشتر به دست کردن
- گفتوگوی ابراهیم خلیل با پروردگارش دربارهٔ سپیدی مو
- آداب ادرار کردن و رفتن به دستشویی
- حکم طلا و ابریشم برای مردان به نقل از پیامبر (ص)
- هشدار از نزدیک شدن به سگها
- قواعد پزشکی و دامپزشکی
- تشویق امام (ع) به کار نیک و پیشی گرفتن در آن
- داستان دختر حاتم طایی و اهمیت اخلاق از زبان امام (ع)
- حال حاتم طایی در روز قیامت از زبان امام (ع)
- نهی امام (ع) از گناه کردن و سبک شمردن نافرمانیها
- تشویق امام (ع) به نیکی و گذشت از لغزش دیگران
- فایدههای فرمانبرداری از پدر و مادر و اهمیت پیوند با خویشاوندان
- آثار پیوند با خویشاوندان در دنیا و آخرت
- داستان سه نفری که درون کوه گرفتار شدند
- معنای عاقِ والدین شدن (نافرمانی و آزار پدر و مادر) و سرانجامِ آن
- اهمیتِ فرمانبرداری از پدر و مادر، وفای به عهد و برگرداندنِ امانت
- تشویقِ امام (ع) به آراستگی، پاکیزگی و اخلاقِ نیک
- سخنِ امام (ع) به نقل از پیامبر (ص) دربارهٔ اهمیتِ اخلاقِ والا
- فضیلت عیادت بیمار
- تشویق به دست دادن و گشادهرویی
- جایگاه خوشسخنان در آخرت
- تشویق به دست دادن و نشان دادن بردباری
- تشویق امام (ع) به دوستی دینی میان مؤمنان
- تشویق امام (ع) به پذیرفتن هدیه و جبران آن
- جایگاه کسی که برای برآوردن نیازهای مؤمنان میکوشد
- حال کسی که به مؤمن تهمت و بهتان میزند
- حق مسلمان بر مسلمان به روایت امام (ع) از پیامبر (ص)
- چهار سفارش خدای بلندمرتبه به موسی (ع)
- پیوند میان گمانهای مؤمنان و خدا و حق
- اهمیت فرستادن درود بر محمد و خاندان محمد
- حالِ کسی که بر محمد و خاندان محمد درود میفرستد در روز قیامت
- نشانهٔ مؤمن در میان مردم
- راه به دست آوردن دلها و نتیجههای نیکی کردن از زبان امام (ع)
- نشانهٔ دوستی و مرزهای ستایش از زبان امام (ع)
- بازداشتن امام (ع) از جدل، بگومگو، شوخی و پرگویی
- نقش زبان در رقم زدن سرانجام انسان از زبان امام (ع)
- تشویق امام (ع) به وفای به پیمان و دوری از گناهان
- گونههایی از عذاب خدا به نقل از پیامبر (ص)
- تشویق امام (ع) به بازرگانی و کسب روزی حلال
- ضرورتِ یادگیری احکام دین پیش از بازرگانی
- نهی امام (ع) از احتکار خوراک، برداشتن مال گمشده و سوگند خوردن
- حال رباخواران و کسانی که در کسبشان برکت نیست
- وجوب شکر نعمتهای خدا و جستن خشنودی او
- کمترین تکلیف بندگان در برابر خدا
- پیوند میان نعمت و شکر آن
- آداب جنگ و تشویق به همبستگی میان سپاهیان
- داستان مار و مرد نیکوکار
- تشویق امام (ع) به بخشندگی و اعتماد به خدای پاک
- تشویق امام (ع) به پرداخت زکات و دادن صدقه
- تشویق امام (ع) به نقل از پیامبر (ص) دربارهٔ کسانی که بهشت برایشان تضمین شده است
- حالتهای گوناگون دل انسان
- آداب غذا خوردن و اهمیت یاد خدا هنگام غذا
- اصول تغذیهٔ سالم و نشستن بر سر سفره
- اهمیت آغاز کردن غذا با نمک
- نهی امام (ع) از خوردن غذای داغ و آداب آغاز کردن غذا
- نهی امام (ع) از زدن بر ران هنگام مصیبت
- عمری که انسان در آن عذری ندارد و مرزهای آزادی
- پیامد تفرقه و ناتوانی مسلمانان
- نهی او (ع) از چارهجویی پیش از رسیدنِ زمانِ کار
- پیوندِ درستی و نادرستیِ نظر با قدرت از دیدگاه او (ع)
- تشویق او (ع) به پناه بردن به خدا از بدهکاری
- چگونگی روزه گرفتنِ همهٔ روزگار و ثواب روزهٔ ایام البیض از زبان او (ع)
- ثواب روزهٔ ماه رجب و شعبان از زبان او (ع)
- گونههای روزه و فضیلت ماه رمضان
- پاداش روزه و جایگاه روزهدار نزد خدای پاک
- تأکید بر سحری خوردن و تعیین زمانِ دست کشیدن از خوراک
- پاداش افطاری دادن به روزهدار و تشویق به دعا
- تشویق امام (ع) به شبزندهداریِ شب قدر و اهمیت آن
- اهمیت نمازهای مستحبی در شبهای ماه رمضان
- گونههای فتنهها و آنچه در وجود هر انسانی هست
- خصلتهایی که بهشت را برای انسان تضمین میکند
- اهمیت دانش و تشویق به آموختن آن در خردسالی
- ارزش دانش و جایگاه آن نزد خدا و پیامبران
- جایگاه دانشمند و نقش دانشمندان در طول زمان
- جایگاه خاندان پیامبر و اهمیتِ دوستیِ آنان برای امت
- لازمههای دوستیِ خاندان پیامبر
- سرانجامِ کسی که دنیا را بر پیروی از خاندان پیامبر ترجیح دهد
- جایگاه خاندان پیامبر در روز قیامت و حسابرسی
- جایگاه امام در دنیا و روز قیامت
- برتری ویژهای که خدا در دنیا و آخرت به خاندان پیامبر داده است
- آنچه باید فرزندان را بر آن تربیت کرد
- جایگاه شیعیان خاندان پیامبر نزد خدای پاک
- اینکه خدا زمین را به خاندان پیامبر به ارث داده است
- جایگاه یاور خاندان پیامبر در سخن پیامبر (ص)
- حقیقت هدایتیافتگان و گمراهان در سه امت
- جایگاه دانشمندان شیعه در روز قیامت
- پیوند دوستی در دنیا و برانگیخته شدن در روز جزا
- موارد جایز بودن شرکت در جهاد
- امنیت در حکومت قائم آخرالزمان (ع)
- سرانجام دستههای گوناگون دوستداران خاندان پیامبر
- سرانجامهای گوناگون دشمنان خاندان پیامبر
- سرانجام بد کسی که دیگری را جایگزین خاندان پیامبر کند
- اهمیت نمازهای پنجگانه و اثر وضو
- آداب وضو و فضیلت مسواک زدن پیش از نماز
- تأکید بر مسواک زدن و پیوند آن با نماز
- حد خوابی که وضو را باطل میکند
- شیوهٔ برخورد با رغبت و بیرغبتی دلها
- دستاورد انسان از پایبندی به واجبهای الهی
- اهمیت نماز جماعت و اذان و اقامه
- آنچه نمازگزار هنگام آغاز نماز میگوید
- معنای بالا بردن دستها با تکبیر در نمازها
- احکام نماز
- کارهای ناپسند به روایت از پیامبر (ص)
- حکم کسانی که نمازشان را شکسته نمیخوانند
- شرطهای امامتِ جماعت در نمازها
- فضیلتِ روز جمعه، نمازِ آن و نافلهٔ ویژهاش
- برتری پیشگامان در صفهای نماز جمعه
- احکام نماز جمعه و چگونگی خواندن آن
- آداب قرائت و رکوع و سجود در نماز
- آداب دعا و درخواست از خدا و فضیلت سجده
- احکام قنوت در نمازهای واجب و نماز جمعه
- دلیل بالا بردن دستها به سوی آسمان هنگام دعا
- حال کسی که دعایش را با درود بر پیامبر (ص) آغاز کند
- فضیلت ماندن در جای نماز، پیش و پس از نماز
- پاداش خواندن قرآن در حالتهای گوناگون
- حکم ساختن مسجدها و سرپرستی آنها
- نقش قرآن و مسجدها در سرنوشت امت
- احکام اعتکاف در مسجدها و فایدههای حج
- اهمیت حجِ خانهٔ محترم خدا و عمره
- چگونگیِ آمادگی برای گزاردنِ حج
- پاداش حجگزار و نماز در حرمین
- شیوهٔ پیشواز از حاجی و تبریک گفتن به او
- پاداش قربانی کردن در روز عید قربان
- چگونگی سوگند دادن ستمگر و اینکه چه کسی شایستهٔ دانشآموزی است
- پیامدهای گسترش ربا و نپرداختن خمس
- تأکید بر لزوم غسل جنابت
- آداب شادباش گفتن به کسی که حمام کرده و تشویق به پاکیزگی
- آداب خوابیدن و ذکرهای مستحب هنگام خواب
- ذکر مستحب هنگام برخاستن از خواب در شب
- حالات مؤمن میان بیم و امید
- شدت حرمت شراب نزد خدا و سرانجامِ شرابخوارِ دائمی
- احکام سفر و ذکرهای ویژهٔ آن
- تأکید امام (ع) بر لزوم ادای حقوق حیوانات
- دعاهایی از امام (ع) برای نگهداری و شفا
- آداب دستشویی رفتن و دعاهای ویژهٔ آن از زبان امام (ع)
- حکم ازدواج
- تشویق به ازدواج و حکم آن
- تشویق به ازدواج و نهی از طلاق
- گونههای زنان و سفارش به گرامیداشتن زن
- آداب شب عروسی
- پاداش محبت میان زن و شوهر
- اهمیت گوسفند و اسب
- اسب، شتر و آوای خوش در بهشت
- برآورده شدن خواستههای مؤمنان در بهشت
- زمانها و آداب همبستری مرد با همسرش
- همسرانی که میانشان لِعان نیست
- لزوم نامگذاری فرزند پیش از تولد
- تأکید امام (ع) بر واجب بودن ختنه و لزوم عقیقه
- لزوم دانشآموزی و زمان آموزش نماز به کودکان
- فرجام زنا و بیزاری اسلام از زناکار
- بزرگترین زنا و نهی از ادامهٔ نگاه به زنان
- اهمیت بهرهگیری از دعا برای درخواستهای سودمند
- دوستانِ مؤمن و جایگاهِ کسی که در حالِ دانشآموزی بمیرد
- واجب بودنِ وصیت و متنِ آن
- احکامِ غسلِ مرده، دست زدن به او و کفن کردنش
- فضیلت و آداب تشییع جنازه و نماز میت
- دعای نماز میت و به خاک سپردن
- پاداش زیارت قبرها و دعای ویژهٔ آن
فراخواندن امام (ع) به تقوا و ترک نافرمانی خدا
مردم! از آرزوی باطل بپرهیزید؛ چه بسیار کسی که روزی را آغاز میکند و به پایانش نمیرساند، و چه بسیار کسی که در آغاز شب به حالش غبطه میخورند و در پایان شب، گریهکنندگانش به پا میخیزند.
أیّها النّاس؛ اتّقوا باطل الأمل، ف ربّ مستقبل یوما لیس بمستدبره، و مغبوط فی أوّل لیله، قامت بواكیه فی آخره.
منابع (۱)
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 140 الحدیث 94. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 91. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 5 ص 368. مرسلا.
از دنیا توشهٔ تقوا (پروای خدا داشتن و خود را از گناه نگه داشتن) بردارید؛ که تقوا بهترین توشهای است که از دنیا برمیدارید.
تزوّدوا من الدّنیا التّقوی فإنّها خیر ما تزوّدتموه منها.
منابع (۱)
- ورد فی تحف العقول ص 85. مرسلا. و فی الخصال ص 630 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
در خلوتها از نافرمانیهای خدا بپرهیزید، چرا که گواه، خودِ داور است. به آنچه نزد خداست دل ببندید، خشنودی و فرمانبرداری او را بجویید و بر این دو شکیبا باشید؛ چه زشت است برای مؤمن که با پردهٔ دریده و آبروی ریخته به بهشت درآید!
إتّقوا معاصی اللّه فی الخلوات، فإنّ الشّاهد هو الحاكم. و ارغبوا فیما عند اللّه، و اطلبوا مرضاته و طاعته، و اصبروا علیهما؛ فما أقبح بالمؤمن أن یدخل الجنّة و هو مهتوك السّتر.
با کارهایی که از پیش فرستادهاید، روز قیامت ما را در درخواست شفاعت برای خودتان درمانده نکنید.
لا تعیونا فی طلب الشّفاعة لكم یوم القیامة بسبب ما قدّمتم.
و روز قیامت، خود را نزد دشمنتان رسوا نکنید.
و لا تفضحوا أنفسكم عند عدوّكم یوم القیامة.
و به خاطر کالای ناچیز دنیا، ادعای خود را دربارهٔ جایگاهتان نزد خدا، پیش دشمنانتان دروغ از آب درنیاورید.
و لا تكذّبوا أنفسكم عندهم فی منزلتكم عند اللّه بالحقیر من الدّنیا.
فراخواندن امام (ع) به نماز و ویژگیهای نمازگزاران
به کار نماز رسیدگی کنید، بر آن مواظبت داشته باشید، بسیار نماز بخوانید و با آن به خدا نزدیک شوید؛ زیرا نماز «کانَتْ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ کِتاباً مَوْقُوتاً» بر مؤمنان واجبی زمانبندیشده است.
تعاهدوا أمر الصّلاة، و حافظوا علیها، و استكثروا منها، و تقرّبوا بها؛ فإنّها كانَتْ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ كِتاباً مَوْقُوتاً .
منابع (۳)
- (**) من: تعاهدوا. إلی: النّدم. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 199.
- تعاهدوا الصّلاة. ورد فی الكافی للكلینی ج 5 ص 36 الحدیث 1. عن علی ابن إبراهیم، عن أبیه، عن بعض أصحابه، عن أبی حمزة، عن عقیل الخزاعی، عن علی علیه السّلام.
- النساء/ 103
مگر پاسخ کافرانِ دوزخی را نمیشنوید، هنگامی که از آنان پرسیده شد: «ما سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ» چه چیز شما را به دوزخ کشاند؟ گفتند: «لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ» ما از نمازگزاران نبودیم.
أ لا تسمعون إلی جواب أهل النّار الكفّار حین سئلوا: ما سَلَكَكُمْ فِی سَقَرَ ؟ قالوا: لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّینَ .
منابع (۳)
- ورد فی الكافی للكلینی ج 5 ص 38 الحدیث 2. مرسلا عن یزید بن إسحاق، عن أبی صادق، عن علی علیه السّلام.
- المدّثر/ 42.
- المدّثر/ 43.
نماز، گناهان را همچون ریختن برگ درختان میریزد و آنها را همچون گشودنِ ریسمان از گردن، باز و رها میکند.
و إنّها لتحتّ الذّنوب حتّ الورق، و تطلقها إطلاق الرّبق.
پیامبر خدا (ص) نماز را به چشمهٔ آب گرمی تشبیه کرد که بر درِ خانهٔ کسی باشد و او در شبانهروز پنج بار خود را در آن بشوید؛ دیگر چه چرکی ممکن است بر تن او بماند؟
و شبّهها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بالحمّة تكون علی باب الرّجل، فهو یغتسل منها فی الیوم و اللّیلة خمس مرّات، فما عسی أن یبقی علیه من الدّرن؟.
حقّ نماز را مردانی از مؤمنان شناختهاند که نه زیورِ کالای دنیا آنان را از نماز سرگرم میکند و نه روشنیِ چشم، از فرزند و مال.
و قد عرف حقّها رجال من المؤمنین الّذین لا تشغلهم عنها زینة متاع، و لا قرّة عین؛ من ولد و لا مال.
خدای پاک میفرماید: «رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِیتاءِ الزَّکاةِ» مردانی که نه تجارتی و نه دادوستدی آنان را از یاد خدا و برپا داشتن نماز و دادن زکات (بخشش واجبِ دارایی به نیازمندان) سرگرم نمیکند.
یقول اللّه - سبحانه -: رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِیتاءِ الزَّكاةِ .
منابع (۱)
- سورة النور/ 37.
پیامبر خدا (ص) پس از آنکه پروردگارش به او مژدهٔ بهشت داد، باز هم خود را در راه نماز به رنج و زحمت میانداخت؛ به خاطر این سخن خدای پاک: «وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْها» خانوادهات را به نماز فرمان ده و خود بر آن شکیبایی کن.
و كان رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم نصبا بالصّلاة بعد التّبشیر له بالجنّة من ربّه؛ لقول اللّه - سبحانه -: وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْها .
منابع (۳)
- منصبا لنفسه. ورد فی الكافی للكلینی ج 5 ص 36 الحدیث 1. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن بعض أصحابه، عن أبی حمزة، عن عقیل الخزاعی، عن علی علیه السّلام.
- ورد فی المصدر السابق.
- سورة طه/ 132.
از این رو، خانوادهاش را به نماز فرمان میداد و خود را بر آن به شکیبایی وامیداشت.
فكان یأمر بها أهله، و یصبّر علیها نفسه.
اهمیت زکات و همراهی آن با نماز
سپس زکات، همراه با نماز، بر مسلمانان واجب شده تا مایهٔ نزدیکی آنان به خدا باشد. پس هر کس زکات را با رضایتِ خاطر بدهد، زکات برای او کفارهٔ گناهان و حائل و سپری در برابر آتش میشود. پس هیچکس دلش به دنبال آن نماند و بر دادنش افسوس بسیار نخورد؛ زیرا هر کس آن را بیرضایتِ خاطر بدهد و به عوضی برتر از آن چشم داشته باشد، به سنت (روش پیامبر) ناآگاه است، در پاداش زیاندیده است، کارش تباه و پشیمانیاش دراز است؛ چون فرمان خدای برتر را رها کرده و از شیوهٔ بندگان شایستهٔ خدا روی برگردانده است.
ثمّ إنّ الزّكاة جعلت مع الصّلاة قربانا لأهل الإسلام علی أهل الإسلام؛ فمن أعطاها طیّب النّفس بها، فإنّها تجعل له كفّارة، و من النّار حجازا و وقایة. فلا یتبعنّها أحد نفسه، و لا یكثرنّ علیها لهفه؛ فإنّ من أعطاها غیر طیّب النّفس بها، یرجو بها من الثّمن ما هو أفضل منها، فهو جاهل بالسّنّة، مغبون الأجر، ضالّ العمل، طویل النّدم، بترك أمر اللّه - تعالی -، و الرّغبة عمّا علیه صالحو عباد اللّه.
منابع (۴)
- ورد فی الكافی. بالسند السابق.
- حجابا. ورد فی هامش نسخة ابن المؤدب ص 202. و نسخة الآملی ص 202.و نسخة الإسترابادی، ص 329.
- ورد فی الكافی. بالسند السابق.
- العمر. ورد فی الكافی للكلینی ج 5 ص 36 الحدیث 1. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن بعض أصحابه، عن أبی حمزة، عن عقیل الخزاعی، عن علی علیه السّلام.
خدای عزّوجلّ میفرماید: و هر کس «یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ ما تَوَلّی» راهی جز راه مؤمنان را پیروی کند، او را به همان راهی که در پیش گرفته وامیگذاریم.
یقول اللّه - عزّ و جلّ -: و من یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ ما تَوَلّی .
منابع (۱)
- النساء/ 115. و وردت الفقرات فی الكافی. بالسند السابق.
اهمیت امانتداری در اسلام
سپس ادای امانت است؛ کسی که اهل امانتداری نیست، نومید و زیانکار شده و کارش بر باد رفته است. امانت بر آسمانهای برافراشته، زمینهای گسترده و کوههای بلندِ استوار عرضه شد؛ در حالی که چیزی درازتر، پهنتر، بلندتر و بزرگتر از آنها نیست.
ثمّ أداء الأمانة؛ فقد خاب و خسر من لیس من أهلها و ضلّ عمله. إنّها عرضت علی السّماوات المبنیّة، و الأرضین المدحوّة، و الجبال ذات الطّول المنصوبة، فلا أطول، و لا أعرض، و لا أعلی، و لا أعظم، منها.
منابع (۲)
- ورد فی المصدر السابق.
- ورد فی المصدر السابق.
اگر چیزی میتوانست با درازی، پهنا، نیرومندی یا شکوه خود سر باز زند، بیگمان آنها سر باز میزدند.
و لو امتنع شیء بطول، أو عرض، أو قوّة، أو عزّ، لامتنعن.
ولی از کیفر ترسیدند و آنچه را که موجودِ ناتوانتر از آنها، یعنی انسان، نفهمید، فهمیدند؛ «إِنَّهُ کانَ ظَلُوماً جَهُولاً» انسان بسیار ستمگر و بسیار نادان بود.
و لكن أشفقن من العقوبة، و عقلن ما جهل من هو أضعف منهنّ، و هو الإنسان، إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولاً .
منابع (۱)
- الأحزاب/ 72.
جایگاه جهاد در دین پاک اسلام
سپس جهاد (پیکار در راهِ خدا) پس از اسلام، شریفترینِ کارها و ستون دین است. پاداش در آن بزرگ است، همراه با عزت و شکستناپذیری. جهاد همان کار دشوار و ناخوشایندی است که نیکیها، و مژدهٔ بهشت پس از شهادت، و روزی و کرامتِ فردا نزد پروردگار در آن نهفته است.
ثمّ إنّ الجهاد أشرف الأعمال بعد الإسلام، و هو قوام الدّین؛ و الأجر فیه عظیم مع العزّة و المنعة؛ و هو الكره فیه الحسنات و البشری بالجنّة بعد الشّهادة، و بالّرزق غدا عند الرّبّ و الكرامة.
منابع (۱)
- بعد الصّلاة. ورد فی الكافی للكلینی ج 5 ص 36 الحدیث 1. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن بعض أصحابه، عن أبی حمزة، عن عقیل الخزاعی، عن علی علیه السّلام.
خدای عزّوجلّ میفرماید: «وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ» و هرگز کسانی را که در راه خدا کشته شدهاند مرده مپندار، بلکه زندهاند و نزد پروردگارشان روزی میخورند.
یقول اللّه - عزّ و جلّ -: وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ .
منابع (۱)
- آل عمران/ 169.
سپس وحشت و ترس از جهاد با کسی که سزاوار جهاد است و با کسانی که در گمراهی پشتیبان یکدیگرند، شکست در دین است، و از دست رفتن دنیا همراه با خواری و کوچکی. همچنین در این کار، گریختن از برابر لشکر دشمن در هنگامهٔ نبرد، انسان را سزاوار آتش دوزخ میکند.
ثمّ إنّ الرّعب و الخوف من جهاد المستحقّ للجهاد، و المتوازرین علی الضّلال، نقض فی الدّین، و سلب للدّنیا مع الذّلّ و الصغار؛ و فیه استیجاب النّار بالفرار من الزّحف عند حضرة القتال.
خدای عزّوجلّ میفرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا لَقِیتُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا زَحْفاً فَلا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبارَ» (ای کسانی که ایمان آوردهاید! هرگاه با کافران که لشکرکشی کردهاند روبهرو شدید، به آنان پشت نکنید).
یقول اللّه - عزّ و جلّ -: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا لَقِیتُمُ الَّذِینَ كَفَرُوا زَحْفاً فَلا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبارَ .
منابع (۱)
- الأنفال/ 15.
پس در این میدانها بر فرمان خدای عزّوجلّ پایدار بمانید؛ میدانهایی که صبر و پایداری در آنها بزرگواری و خوشبختی است، و در دنیا و آخرت مایهٔ رهایی از هراسِ سهمگین و ترس است.
فحافظوا علی أمر اللّه - عزّ و جلّ - فی هذه المواطن الّتی الصّبر علیها كرم و سعادة، و نجاة فی الدّنیا و الآخرة من فظیع الهول و المخافة.
تشویق مردم به دوستی خاندان پیامبر (ص)
بر شما باد دوستیِ خاندان پیامبرتان؛ چراکه این، حق خدا بر گردن شماست، و چیزی است که حق شما را بر خدا واجب میکند.
علیكم بحبّ آل نبیّكم؛ فإنّه حقّ اللّه علیكم، و الموجب علی اللّه حقّكم.
مگر سخن خدای برتر را نمیبینید که میفرماید: «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی» (بگو: بر این کار مزدی از شما نمیخواهم جز دوستیِ خویشاوندانم)؟
ألا ترون إلی قول اللّه - تعالی -: قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی ؟.
منابع (۱)
- الشوری/ 23.
به آنچه خدا فرمان داده چنگ بزنید؛ چراکه میان هر یک از شما تا رسیدن به شادیِ رشکبرانگیز و دیدن آنچه دوست دارد، فاصلهای نیست جز آنکه فرستادهٔ خدا (ص) بر بالینش حاضر شود، «وَ ما عِنْدَ اللّهِ خَیْرٌ وَ أَبْقی» (و آنچه نزد خداست بهتر و پایدارتر است)؛ و به خدا سوگند، مژده به او میرسد، پس چشمش روشن میشود و دیدار خدا را دوست میدارد.
تمسّكوا بما أمركم اللّه به؛ فما بین أحدكم و بین أن یغتبط و یری ما یحبّ إلاّ أن یحضره رسول اللّه [صلّی اللّه علیه و آله و سلّم]، وَ ما عِنْدَ اللّهِ خَیْرٌ وَ أَبْقی ؛ و تأتیه البشارة، و اللّه، فتقرّ عینه، و یحبّ لقاء اللّه.
منابع (۲)
- القصص/ 60.
- ورد فی تحف العقول ص 74. مرسلا. و فی الخصال ص 614 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی غرر الحكم ج 2 ص 486 الحدیث 20. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 342. مرسلا. و فی ص 530. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 5 ص 371. مرسلا. و فی ج 6 ص 263.مرسلا. و فی ص 489. مرسلا. ورد فی الكافی للكلینی ج 5 ص 36 الحدیث 1.عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن بعض أصحابه، عن أبی حمزة، عن عقیل الخزاعی، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الفتوح ج 4 ص 236. مرسلا. باختلاف.
هنگام گناه، پایان یافتنِ لذتها و ماندنِ پیامدها را به یاد آورید.
أذكروا عند المعاصی انقطاع اللّذّات، و بقاء التّبعات.
منابع (۲)
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 132 الحدیث 27. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 89. مرسلا.
- ذهاب. ورد فی المصدرین السابقین.
تأکید امام (ع) بر یاد خدا در هر زمان و هر حال
یاد خدا را در هیچ جا و در هیچ حالی رها نکنید؛ چراکه پیامبر (ص) هرگاه صبح میکرد میفرمود: خدایا، با تو صبح میکنیم و با تو شب میکنیم، با تو زنده میشویم و با تو میمیریم، و برانگیخته شدن به سوی توست. و هرگاه شب میکرد میفرمود: خدایا، با تو صبح میکنیم و با تو شب میکنیم، با تو زنده میشویم و با تو میمیریم، و بازگشت به سوی توست.
لا تدعوا ذكر اللّه فی كلّ مكان، و لا علی كلّ حال؛ فإنّ النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم كان إذا أصبح یقول: اللّهمّ بك نصبح، و بك نمسی، و بك نحیا و بك نموت و إلیك النّشور. و إذا أمسی قال: اللّهمّ بك نصبح، و بك نمسی، و بك نحیا و بك نموت و إلیك المصیر.
هرگاه شیطان در دل یکی از شما وسوسه انداخت، به خدا پناه ببرد و بگوید: به خدا و فرستادهاش ایمان آوردم و دینم را برای او خالص کردم.
إذا وسوس الشّیطان إلی أحدكم فلیتعوّذ باللّه، و لیقل: آمنت باللّه و برسوله مخلصا له الدّین.
مبادا شهوتها را بر جان خود مسلط کنید؛ چراکه اکنونش نکوهیده است و آیندهاش ویرانگر.
إیّاكم و تحكیم الشّهوات علی أنفسكم؛ فإنّ عاجلها ذمیم، و آجلها وخیم.
پس اگر دیدی نَفْس با هشدار دادن و ترساندن رام نمیشود، با امیدوار کردن و شوق انگیختن، او را به فرداها بسپار و سرگرم کن؛ زیرا وقتی امید و ترس با هم بر نَفْس گرد آیند، نَفْس در برابر آن دو نرم و فرمانبردار میشود.
فإن لم ترها تنقاد بالتّحذیر و الإرهاب فسوّفها بالتّأمیل و الإرغاب؛ فإنّ الرّغبة و الرّهبة إذا اجتمعا علی النّفس ذلّت لهما و انقادت.
اهمیت پیمانها و تشویق شیعیان به دانشاندوزی
پیمانها تا روز قیامت طوقهایی بر گردنهایند؛ پس هر کس به آنها وفا کند، خدا به او پیوند میبخشد، و هر کس آنها را بشکند، خدا او را به حال خود رها میکند، و هر کس آنها را سبک بشمارد، همان پیمانها نزد کسی که استوارشان کرده و آفریدگانش را به نگهداریِ آنها واداشته، از او شکایت خواهند کرد.
إنّ العهود قلائد فی الأعناق إلی یوم القیامة؛ فمن وصلها وصله اللّه، و من نقضها خذله اللّه، و من استخفّ بها خاصمته إلی الّذی أكّدها و أخذ خلقه بحفظها.
منابع (۱)
- علائق. ورد فی عیون الحكم و المواعظ ص 159. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 94. مرسلا.
چشمههای دانش باشید، چراغهای شب، با لباس کهنه و دلی تازه؛ تا به این ویژگی در آسمان شناخته شوید و در زمین یاد شوید.
كونوا ینابیع العلم، مصابیح اللّیل، خلق الثّیاب، جدد القلوب، تعرفوا به فی السّماء و تذكروا به فی الأرض.
به خدای برتر پناه ببرید و در کارهایتان از او خیر بخواهید؛ زیرا او پناهآورنده را تنها نمیگذارد و کسی را که از او خیر میخواهد بیبهره نمیگذارد.
إستجیروا باللّه - تعالی - و استخیروه فی أموركم؛ فإنّه لا یسلم مستجیرا، و لا یحرم مستخیرا.
همواره راستگو باشید؛ که راستگویی مایهٔ رهایی است.
إلزموا الصّدق فإنّه منجاة.
دین را با نظر و گمانِ خود قیاس نکنید (نسنجید)؛ چراکه دین فقط پیروی کردن است.
لا تقیسوا الدّین بالرّأی؛ فإنّما الدّین اتّباع.
بهزودی گروهی میآیند که دین را با نظر خود میسنجند، و آنان دشمنان دیناند.
و سیأتی قوم یقیسون الدّین و هم أعداؤه.
و نخستین کسی که قیاس کرد، ابلیس بود.
و أوّل من قاس إبلیس.
جروبحث با هر کس را که در دینش فتنهزده و سرگردان است رها کنید؛ زیرا به هر فتنهزدهای در دین، دستاویزش تلقین میشود تا آنکه گناهش او را از جا بکند و با خود ببرد، پس او را بسوزاند یا نابودش کند.
دعوا جدال كلّ مفتون فی دینه؛ فإنّ كلّ مفتون فی دینه ملقّن حجّته حتّی تستقلّ به خطیئته فتحرقه أو تهلكه.
چشمبهراهِ گشایش باشید و از رحمت و گشایش خدا ناامید نشوید؛ زیرا محبوبترینِ کارها نزد خدای عزّوجلّ، انتظار گشایش است تا زمانی که بندهٔ مؤمن بر آن پایدار بماند.
إنتظروا الفرج، و لا تیأسوا من روح اللّه؛ فإنّ أحبّ الأعمال إلی اللّه - عزّ و جلّ - انتظار الفرج ما داوم علیه العبد المؤمن.
راه رسیدن به تقوای خدای پاک
پیشِ روی تقوا پنج گردنهٔ دشوار است که هر کس از آنها نگذرد، به تقوا نمیرسد:
بین یدی التّقوی خمس عقبات من لا یجاوزها لم ینلها:
نخستینِ آنها: برگزیدن سختی بر ناز و نعمت.
أوّلها: اختیار الشّدّة علی النّعمة.
و دوم: برگزیدن رنج و تلاش بر آسایش.
و الثّانی: اختیار الجهد علی الرّاحة.
و سوم: برگزیدن فروتنی و خواری بر سربلندی و عزت.
و الثّالث: اختیار الذّلّ علی العزّ.
و چهارم: برگزیدن خوراکِ بهاندازهٔ نیاز بر افزونطلبی.
و الرّابع: اختیار القوت علی الفضول.
و پنجم: برگزیدن مرگ بر زندگی.
و الخامس: اختیار الموت علی الحیاة.
منابع (۱)
- ورد فی تحف العقول ص 74 و 75. مرسلا. و فی الخصال ص 615 و 616 و 624 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی أدب الدنیا و الدین ص 35. مرسلا.و فی غرر الحكم ج 1 ص 254 الحدیث 274. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 159. مرسلا. و فی حلیة الأولیاء ج 1 ص 77. عن محمد بن علی بن حش، عن عمه احمد بن حش، عن المخرمی، عن محمد بن كثیر، عن عمرو بن قیس، عن عمرو بن مرة، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 20 ص 347 الحدیث 980. مرسلا. و فی دستور معالم الحكم ص 32. مرسلا.و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 5 ص 371. مرسلا.و فی ج 6 ص 53. مرسلا. و فی ص 94. مرسلا. و فی فردوس الأخبار ج 2 ص 329 الحدیث 2852. مرسلا. و فی ج 5 ص 204 الحدیث 7612. مرسلا. و فی البحر الزخار (مسند البزار) ج 2 ص 322 الحدیث 755. عن احمد بن عثمان بن حكیم، عن بكر بن عبد الرحمن، عن عیسی بن المختار، عن محمد بن أبی لیلی، عن سلمة بن كهیل، عن حجیة بن عدی، عن علی علیه السّلام. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 238 الحدیث 742. مرسلا. و فی كنز العمال ج 2 ص 635 الحدیث 4952. مرسلا. و فی كتاب المناقب و المثالب ص 370 الباب 63 الحدیث 1296. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
اهمیت نماز و حج و زکاتِ چیزهای گوناگون
نماز، وسیلهٔ نزدیکیِ هر پرهیزگاری به خداست. و حج، جهادِ هر ناتوانی است.
الصّلاة قربان كلّ تقیّ. و الحجّ جهاد كلّ ضعیف.
منابع (۱)
- جهاد الضّعفاء. ورد فی شعب الإیمان ج 2 ص 74 الحدیث 1197. عن أبی محمد بن یوسف الإصبهانی، عن أبی بكر احمد بن سعید الأخمیمی، عن عبد الجلیل بن عاصم المدینی، عن هارون بن یحیی الحاطبی، عن عثمان بن عمر ابن خالد، و عن عثمان بن خالد بن الزبیر، عن أبیه، عن علی السجاد، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام.
و جهادِ زن، خوب شوهرداری کردن است.
و جهاد المرأة حسن التّبعّل.
و برای هر چیزی زکاتی (حق و پاکیبخشی) است.
و لكلّ شیء زكاة.
و زکاتِ بدن، روزه گرفتن است.
و زكاة البدن الصّیام.
منابع (۱)
- الجسد. ورد فی مسند الشهاب ج 1 ص 163 الحدیث 228. عن محمد بن احمد الإصبهانی، عن الحسن بن علی التستری و ذی النون بن محمد، عن الحسن بن عبد اللّه العسكری، عن احمد بن زهیر، عن یوسف بن موسی، عن العلاء بن عبد الملك بن هارون، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه السّلام.
و زکاتِ خرد، تحمل کردنِ نادانان است.
و زكاة العقل احتمال الجهّال.
و زکاتِ دانش، بخشیدن آن به کسی است که سزاوار آن است، و جهاد با نَفْس از راه عمل به آن دانش.
و زكاة العلم بذله لمستحقّه، و جهاد النّفس بالعمل به.
و زکاتِ توانگری، نیکی به همسایگان و پیوند با خویشاوندان است.
و زكاة الیسار برّ الجیران وصلة الأرحام.
و زکاتِ تندرستی، کوشش در فرمانبرداری از خداست.
و زكاة الصّحّة السّعی فی طاعة اللّه.
و زکاتِ شجاعت، جهاد در راه خداست.
و زكاة الشّجاعة الجهاد فی سبیل اللّه.
و زکاتِ قدرت، فریادرسی از ستمدیده و دلسوخته است.
و زكاة السّلطان إغاثة الملهوف.
و زکاتِ نعمتها، انجام دادن کار نیک است.
و زكاة النّعم اصطناع المعروف.
وصف کسانی که خدا آنان را برای برآوردن نیازهای مردم آفریده است
خدا از میان آفریدگان خود، کسانی را برای بندگانش آفریده است؛ آنان را میان مردم سرشناس و آبرومند و اهل کار نیک قرار داده است که مردم در نیازهای خود به آنان پناه میبرند. اینان در روز قیامت در اماناند.
إنّ اللّه خلق خلقا من خلقه لخلقه، فجعلهم للنّاس وجوها، و للمعروف أهلا، یفزع النّاس إلیهم فی حوائجهم؛ أولئك الآمنون یوم القیامة.
برای انسانِ نیکوکار و آبرومند، چه بد طوقی است طوقِ بدهکاری!
بئست القلادة للخیّر العفیف قلادة الدّین.
منابع (۱)
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 425 الحدیث 13. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 275. مرسلا. و فی دستور معالم الحكم ص 21. مرسلا. و فی كنز العمال ج 6 ص 588 الحدیث 17017. عن النرسی، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 205. مرسلا. و فی مسند علی ابن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 272 الحدیث 860. مرسلا. باختلاف.
تهیدستیِ همراه با بدهکاری، همان مرگِ سرخ و بزرگترین بدبختی است.
الفقر مع الدّین هو الموت الأحمر، و الشّقاء الأكبر.
منابع (۲)
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 47 الحدیث 1356. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 29. مرسلا. باختلاف یسیر.
- ورد فی عیون الحكم و المواعظ. و فی غرر الحكم ج 1 ص 47 الحدیث 1355.مرسلا. و فی مصادر نهج البلاغة ج 4 ص 140. عن العیاشی. مرسلا. باختلاف.
تشویق به برنامهریزی در زندگی و دوستی با مردم
و کمیِ نانخور، یکی از دو توانگری است.
و قلّة العیال أحد الیسارین.
منابع (۱)
- (**) من: قلّة. إلی: الیسارین. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 141.
اندازهنگهداشتن و برنامهریزی، نیمی از زندگی است.
التّقدیر نصف العیش.
منابع (۲)
- التّدبیر. ورد فی فردوس الأخبار ج 2 ص 119 الحدیث 2241. مرسلا. و فی كنز العمال ج 3 ص 49 الحدیث 5435. مرسلا عن القاضی، عن علی علیه السّلام. و فی ج 16 ص 114 الحدیث 44100. بالسند السابق. و فی الدر النظیم ص 374. عن المعافة بن إسرائیل، عن المقدام بن شریح بن هانی، عن أبیه شریح بن هانی، عن علی علیه السّلام.
- ورد فی المصادر السابقة. و فی خصائص الأئمة ص 104. مرسلا. و فی تحف العقول ص 79. مرسلا. و فی الخصال ص 620 باب المائة فما فوق الحدیث 10.الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.باختلاف بین المصادر.
و اندوه، نیمی از پیری است. و دوستی و مهربانی با مردم نیمی از خرد است.
و الهمّ نصف الهرم. و التّودّد إلی النّاس نصف العقل.
منابع (۳)
- (**) التّودّد نصف العقل. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 142.
- ورد فی الخصال. بالسند السابق. و تحف العقول. و فی كنز العمال ج 3 ص 9 الحدیث 5174. باختلاف بین المصادر. مرسلا. و ورد رأس العقل التّحبّب إلی النّاس فی غیر ترك الحقّ فی كشف الخفاء ج 1 ص 421 الحدیث 1351. من كتاب الأوسط للطبرانی. مرسلا. و فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 52 الحدیث 53. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. باختلاف.
- الدّین. ورد فی شعب الإیمان ج 2 ص 74 الحدیث 1197. عن أبی محمد بن یوسف الإصبهانی، عن أبی بكر احمد بن سعید الأخمیمی، عن عبد الجلیل بن عاصم المدینی، عن هارون بن یحیی الحاطبی، عن عثمان بن عمر بن خالد أو عثمان بن خالد الیزیدی، عن أبیه، عن علی السجاد، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 345 الحدیث 1097. عن هارون بن یحیی الخطابی، عن عثمان بن عمر بن خالد الزبیری، عن علی السجاد، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام.
هیچکس با میانهروی نیازمند نشد، و هیچکس با مشورت کردن به نابودی نیفتاد.
ما عال امرؤ اقتصد. و ما عطب امرؤ استشار.
اهمیت صدقه و فایدههای آن
صدقه سپری بزرگ و برای مؤمن پردهای در برابر آتش است؛ و برای کافر، نگهبانِ دارایی از نابودی است: جایگزینِ مال را زود به او میرساند و بیماری را از تنش دور میکند، «وَ ما لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ نَصِیبٍ» و در آخرت هیچ بهرهای ندارد.
الصّدقة جنّة عظیمة، و حجاب للمؤمن من النّار؛ و وقایة للكافر من تلف المال؛ تعجّل له الخلف، و تدفع السّقم عن بدنه، وَ ما لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ نَصِیبٍ .
منابع (۱)
- الشوری/ 20. و وردت الفقرة فی تحف العقول ص 79 و 87. مرسلا. و فی الخصال ص 620 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی الدر النظیم ص 374. عن المعافة بن إسرائیل، عن المقدام بن شریح بن هانی، عن أبیه شریح بن هانی، عن علی علیه السّلام.
هرگاه تهیدست شدید، با صدقه دادن با خدای بلندمرتبه دادوستد کنید. روزی را با صدقه فرود آورید. بیمارانتان را با صدقه درمان کنید.
إذا أملقتم فتاجروا اللّه - تعالی - بالصّدقة. إستنزلوا الرّزق بالصّدقة. داووا مرضاكم بالصّدقة.
منابع (۲)
- (**) إستنزلوا الرّزق بالصّدقة. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 137.
- ورد فی تحف العقول ص 79 و 87. مرسلا. و فی الخصال ص 620 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی ابن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی الدر النظیم ص 374. عن المعافة بن إسرائیل، عن المقدام بن شریح بن هانی، عن أبیه شریح بن هانی، عن علی علیه السّلام. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 251. مرسلا. و فی عیون الأخبار لابن قتیبة ج 7 ص 45. مرسلا. و فی نثر الدر ج 1 ص 155. مرسلا. و فی ص 167. مرسلا.
و ایمانتان را با صدقه سامان دهید و نگهبانی کنید.
و سوسوا إیمانكم بالصّدقة.
منابع (۱)
- (***) من: سوسوا. إلی: بالدّعاء. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 146.
و ترازوی اعمالتان را با صدقه سنگین کنید.
و ثقّلوا موازینكم بالصّدقة.
منابع (۱)
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 367 الحدیث 19. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 218. مرسلا.
و داراییهایتان را با زکات حفظ کنید.
و حصّنوا أموالكم بالزّكاة.
و موجهای بلا را با دعا از خود برانید.
و ادفعوا أمواج البلاء عنكم بالدّعاء.
منابع (۲)
- أنواع. ورد فی نثر الدر. و فی تحف العقول ص 78. مرسلا.
- إرفعوا أمواج البلایا. ورد فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 5 ص 371. مرسلا.
سوگند به کسی که دانه را شکافت و جاندار را آفرید، شتابِ بلا به سوی مؤمن، از سرازیر شدنِ سیل از بالای آبراهه به پایینِ آن، یا از تاختنِ اسبهای تندرو بیشتر است.
فو الّذی فلق الحبّة، و برأ النّسمة، للبلاء أسرع إلی المؤمن من السّیل من أعلی التّلعة إلی أسفلها، أو من ركض البراذین.
از بلای طاقتفرسا در امان ماندن و تندرستی بخواهید؛ زیرا در بلای طاقتفرسا، دین از دست میرود.
سلوا العافیة من جهد البلاء؛ فإنّ فی جهد البلاء ذهّاب الدّین.
تأکید او (ع) بر آمرزشخواهی به درگاه خدای بزرگ و توانا
خود را با آمرزشخواهی خوشبو کنید تا بوی گناهان رسوایتان نکند.
تعطّروا بالاستغفار لا تفضحنّكم روائح الذّنوب.
بسیار آمرزش بخواهید؛ چرا که آمرزشخواهی روزی میآورد.
أكثروا الاستغفار فإنّه یجلب الرّزق.
و هر اندازه میتوانید کار نیک پیش بفرستید تا فردا آن را بیابید.
و قدّموا ما استطعتم من عمل الخیر تجدوه غدا.
از گناهان بپرهیزید؛ زیرا هیچ بلایی و هیچ کمبودِ روزیای نیست مگر به سبب گناه؛ حتی خراشِ پوست، به زمین خوردن و مصیبت.
توقّوا الذّنوب؛ فما من بلیّة و لا نقص رزق إلاّ بذنب؛ حتّی الخدش و الكبوة و المصیبة.
چرا که خدای بلندآوازه میفرماید: «ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ» هر مصیبتی به شما میرسد به سبب کارهایی است که دستهایتان کرده است، و او از بسیاری درمیگذرد.
فإنّ اللّه - جلّ ذكره - یقول: ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَیْدِیكُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ كَثِیرٍ .
منابع (۱)
- الشوری/ 30. و ورد إحذروا الذّنوب لأنّ العبد یذنب الذّنب فیحبس عنه الرّزق ورد فی تحف العقول ص 78. مرسلا. و فی الخصال ص 620 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد ابن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
تأکید او (ع) بر توبه و دعا و فایدههای آن دو
به سوی خدای توانا و بزرگ توبه کنید و در دوستیِ او درآیید، که «إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ التَّوّابِینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ» خدا توبهکنندگان را دوست دارد و پاکیزگان را دوست دارد.
توبوا إلی اللّه - عزّ و جلّ -، و ادخلوا فی محبّته، ف إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ التَّوّابِینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ .
منابع (۱)
- البقرة/ 222.
و خدا بندهٔ مؤمنِ بازگردنده به سوی او، آمرزشخواه و بسیار توبهکننده را دوست دارد.
و إنّ اللّه یحبّ العبد المؤمن المنیب المستغفر التّوّاب.
درِ توبه به روی هر کس که آن را بخواهد باز است؛ پس «تُوبُوا إِلَی اللّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسی رَبُّکُمْ أَنْ یُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُمْ» به سوی خدا توبهای خالصانه و راستین کنید، امید است پروردگارتان بدیهایتان را از شما بزداید.
باب التّوبة مفتوح لمن أرادها؛ ف تُوبُوا إِلَی اللّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسی رَبُّكُمْ أَنْ یُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَیِّئاتِكُمْ .
منابع (۱)
- التحریم/ 8.
دعا سلاحِ مؤمن، ستونِ دین، و نورِ آسمانها و زمین است.
الدّعاء سلاح المؤمن، و عماد الدّین، و نور السّماوات و الأرض.
دعا سرنوشتِ حتمی را برمیگرداند؛ پس آن را سازوبرگ و اندوختهٔ خود سازید و به کارش ببرید.
الدّعاء یردّ القضاء المبرم؛ فاتّخذوه عدّة، و استعملوه.
پیش از فرود آمدنِ بلا، در دعا کردن پیشدستی کنید.
تقدّموا فی الدّعاء قبل نزول البلاء.
بهترین زمانها برای اجابت دعا
دعا را در شش زمان غنیمت بشمارید:
إغتنموا الدّعاء فی ستّة مواقیت:
هنگام بارش باران، و هنگام پیشروی و رویاروییِ دو سپاه در جنگ، و هنگام اذان، و هنگام خواندن قرآن، و هنگام زوال آفتاب (گذشتن خورشید از میانهٔ آسمان).
عند نزول الغیث. و عند الزّحف. و عند الأذان. و عند قراءة القرآن. و عند زوال الشّمس.
منابع (۱)
- عند التقاء الصّفّین للشّهادة. ورد فی الكافی للكلینی ج 2 ص 477 الحدیث 3. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن النوفلی، عن السكونی، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.
و هنگام طلوع سپیدهدم.
و عند طلوع الفجر.
منابع (۱)
- ورد فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 65 الحدیث 112. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی تحف العقول ص 75 و 76 و 77 و 88. مرسلا. و فی الخصال ص 612 و 615 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی شعب الإیمان ج 5 ص 419 الحدیث 7122. مرسلا عن محمد بن الحنفیة، عن علی علیه السّلام. و فی جامع الأخبار للسبزواری ص 365 الحدیث 1015-10. مرسلا. و فی ص 637 الحدیث 1016-1. مرسلا. و فی أمالی الطوسی ص 382. بإسناده عن أبی الفتح هلال بن محمد بن جعفر الحفار، عن أبی القاسم إسماعیل بن علی الدعبلی، عن أبیه أبی الحسن علی بن زرین بن عثمان بن عبد الرحمن بن عبد اللّه بن بدیل ابن ورقاء أخی دعبل بن علی الخزاعی، عن علی الرضا، عن أبیه موسی الكاظم، عن أبیه جعفر الصادق.، عن أبیه محمد الباقر، عن أبیه علی السجاد، عن أبیه الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی غرر الحكم ج 1 ص 46 الحدیث 1334. مرسلا. و فی إرشاد القلوب ج 1 ص 149. مرسلا. و فی مسند الشهاب ج 1 ص 117 الحدیث 143. عن تراب بن عمر الكاتب و محمد بن جعفر المقری، عن أبی احمد عبد اللّه بن محمد المفسر، عن احمد بن علی بن سعید المروزی، عن الحسن بن حماد الوراق، عن محمد بن الحسن، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی كنز العمال ج 2 -
نیاز انسان به دعا در همهٔ حالتها
گرفتاری که بلا بر او سخت شده، به دعا نیازمندتر از تندرستی نیست که از بلا در امان نیست. رسول خدا (ص) فرمود: «از دعا کردن خسته و ناتوان نشوید؛ زیرا خدا بر من نازل کرد: «اُدْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» مرا بخوانید تا اجابتتان کنم.» مردی گفت: «ای رسول خدا! پروردگارمان دعا را میشنود یا این چگونه است؟» پس خدا نازل کرد: «وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدّاعِ إِذا دَعانِ» و هرگاه بندگانم از تو دربارهٔ من بپرسند، من نزدیکم؛ دعای دعاکننده را هرگاه مرا بخواند اجابت میکنم.
ما المبتلی الّذی قد اشتدّ به البلاء بأحوج إلی الدّعاء من المعافی الّذی لا یأمن البلاء. قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لا تعجزوا عن الدّعاء فإنّ اللّه أنزل علیّ: اُدْعُونِی أَسْتَجِبْ لَكُمْ فقال رجل: یا رسول اللّه؛ ربّنا یسمع الدّعاء أم كیف ذلك؟. فأنزل اللّه: وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدّاعِ إِذا دَعانِ .
منابع (۳)
- بأحقّ. ورد فی كتاب المواعظ ص 93. عن الحسن بن موسی الخشاب، عن غیاث بن كلوب، عن إسحاق بن عمار، عن جعفر الصادق، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
- غافر/ 80.
- البقرة/ 186.
گریهٔ چشمها و ترس دلها برخاسته از رحمت خدای ارجمند و باشکوه است؛ پس هرگاه آن دو را یافتید، فرصت دعا را غنیمت بشمارید.
بكاء العیون و خشیة القلوب من رحمة اللّه - عزّ و جلّ -؛ فإذا وجدتموهما فاغتنموا الدّعاء.
گزینش بهترین وقتها برای اجابت دعا
هر کس نزد پروردگارش حاجتی دارد، آن را در سه ساعت بخواهد:
من كانت له إلی ربّه حاجة فلیطلبها فی ثلاث ساعات:
در روز جمعه، ساعتی که خورشید از میانهٔ آسمان میگذرد.
فی یوم الجمعة ساعة تزول الشّمس.
و هنگامی که باد میوزد، درهای آسمان گشوده میشود، رحمت فرود میآید و پرنده آواز میخواند.
و حین تهبّ الرّیح، و تفتّح أبواب السّماء، و تنزّل الرّحمة، و یصوّت الطّیر.
و ساعتی در پایان شب، هنگام طلوع سپیدهدم.
و ساعة فی آخر اللّیل عند طلوع الفجر.
چراکه دو فرشته ندا میدهند:
فإنّ ملكین ینادیان:
آیا توبهکنندهای هست تا توبهاش پذیرفته شود؟
هل من تائب فیتاب علیه؟.
آیا درخواستکنندهای هست تا به او عطا شود؟
هل من سائل فیعطی؟.
آیا آمرزشخواهی هست تا آمرزیده شود؟
هل من مستغفر فیغفر له؟.
آیا حاجتخواهی هست تا حاجتش برآورده شود؟
هل من طالب حاجة فتقضی له؟.
پس دعوتکنندهٔ خدا را پاسخ دهید.
فأجیبوا داعی اللّه.
هنگام دو رکعت نماز سپیدهدم، پس از آنکه آن را به پایان رساندید، بر خدا توکل کنید؛ زیرا در آن وقت خواستههای ارزشمند عطا میشود.
توكّلوا علی اللّه عند ركعتی الفجر بعد فراغكم منها؛ ففیها تعطی الرّغائب.
و در فاصلهٔ طلوع سپیدهدم تا طلوع خورشید روزی بطلبید؛ زیرا این کار برای طلب روزی، سریعتر از سفر و تلاش در زمین است؛ و این همان ساعتی است که خدای ارجمند و باشکوه در آن، روزی را میان بندگانش تقسیم میکند.
و اطلبوا الرّزق فیما بین طلوع الفجر إلی طلوع الشّمس؛ فإنّه أسرع لطلب الرّزق من الضّرب فی الأرض؛ و هی السّاعة الّتی یقسم اللّه - عزّ و جلّ فیها الرّزق بین عباده.
رسول خدا (ص) فرمود: «زمین از هیچچیز به درگاه پروردگار ارجمند و باشکوهش چنان ضجه و فریاد نزده که از سه چیز فریاد میزند: از خون حرامی که بر آن ریخته شود، یا غسل کردن از زنا، یا خوابیدن بر آن پیش از طلوع خورشید.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: ما عجّت الأرض إلی ربّها - عزّ و جلّ - من شیء كعجیجها من ثلاث: من دم حرام یسفك علیها، أو غسل من زنا، أو نوم علیها قبل طلوع الشّمس.
و روزی پیامبر (ص) پیش از طلوع خورشید از کنار عایشه گذشت و دید که خوابیده است. پس با پایش او را تکان داد و فرمود: «برخیز تا روزیِ پروردگارت را ببینی و از غافلان مباش. خدا روزیهای بندگان را میان طلوع سپیدهدم تا طلوع خورشید تقسیم میکند.»
[و لقد] مرّ النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم [یوما] بعائشة قبل طلوع الشّمس و هی نائمة، فحرّكها برجله و قال: قومی لتشاهدی رزق ربّك، و لا تكونی من الغافلین. إنّ اللّه یقسم أرزاق العباد بین طلوع الفجر إلی طلوع الشّمس.
هر کس پیش از طلوع خورشید ده بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بگو او خدای یگانه است، و به همان اندازه «إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» ما آن را در شب قدر نازل کردیم، و به همان اندازه آیةالکرسی بخواند، مالش از آنچه بر آن میترسد حفظ میشود.
من قرأ: قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ ، من قبل أن تطلع الشّمس عشر مرّات، و مثلها: إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ ، و مثلها آیة الكرسیّ، منع ماله ممّا یخاف علیه.
منابع (۲)
- سورة التوحید/ 2.
- سورة القدر/ 2.
و هر کس پیش از طلوع خورشید ده بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بگو او خدای یگانه است، و «إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» ما آن را در شب قدر نازل کردیم بخواند، در آن روز گناهی به او نمیرسد، هرچند ابلیس بسیار بکوشد.
و من قرأ: قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ عشر مرّات و: إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ قبل طلوع الشّمس، لم یصبه فی ذلك الیوم ذنب و إن جهد إبلیس.
منابع (۱)
- بعد صلاة الفجر. ورد فی المصنف للكوفی ج 7 ص 131 الحدیث 1. عن یعلی بن عبید، عن حجاج بن دینار، عن الحكم بن حجل، عن رجل، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الذكر ص 364 الحدیث 492. عن جعفر بن الحداد، عن و كیع و عن محمد بن فضیل أو یعلی بن عبید، عن الحجاج بن دینار، عن الحكم ابن جحل، عن علی علیه السّلام. و ورد فی دبر الفجر فی جامع الأخبار للشعیری ص 44. مرسلا.
برشمردن برخی نمازهای مستحبیِ سودمند برای دنیا و آخرت
هر کس هنگام زوال آفتاب چهار رکعت نماز بخواند و در هر رکعت فاتحةالکتاب (سورهٔ حمد) و آیةالکرسی را بخواند، خدای برتر او را در خانواده و مال و دنیا و آخرتش حفظ میکند.
من صلّی أربع ركعات عند زوال الشّمس یقرأ فی كلّ ركعة فاتحة الكتاب و آیة الكرسیّ عصمه اللّه - تعالی - فی أهله و ماله و دنیاه و آخرته.
منابع (۱)
- دینه و دنیاه. ورد فی مصباح المتهجد ص 249. مرسلا عن موسی الكاظم، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
کسی که پس از نماز عصر در انتظار وقت نماز بعدی میماند، از زائران خدای ارجمند و باشکوه است؛ و بر خدای برتر است که زائر خود را گرامی بدارد و هرچه خواسته به او عطا کند.
المنتظر وقت الصّلاة بعد العصر من زوّار اللّه - عزّ و جلّ -، و حقّ علی اللّه - تعالی - أن یكرم زائره، و أن یعطیه ما سأل.
گونههای گریه از ترس خدای پاک
گریه بر سه گونه است:
البكاء علی ثلاثة أوجه:
یکی از ترس عذاب خدای برتر.
أحدها: من خوف عذاب اللّه - تعالی -.
و دوم از هراسِ خشم.
و الثّانی: من رهبة السّخط.
و سوم از ترسِ بریده شدن و جدایی.
و الثّالث: من خشیة القطیعة.
اما اولی، کفارهٔ (پاککنندهٔ) گناهان است.
فأمّا الأوّل فهو كفّارة للذّنوب.
و اما دومی، پاکی از عیبهاست.
و أمّا الثّانی فهو طهارة للعیوب.
و اما سومی، ولایت و دوستی همراه با خشنودیِ محبوب است.
و أمّا الثّالث فهو الولایة مع رضا المحبوب.
پس میوهٔ کفارهٔ گناهان، رهایی از کیفرهاست.
فثمرة كفّارة الذّنوب النّجاة من العقوبات.
و میوهٔ پاکی از عیبها، نعمت پایدار و درجههای والاست.
و ثمرة طهارة العیوب النّعیم المقیم و الدّرجات العلی.
و میوهٔ ولایت و دوستی همراه با خشنودیِ محبوب، مژدهٔ نیکوی خدای برتر به دیدار، به دیدار آمدن فرشتگان، و فزونی فضیلت و برتری است.
و ثمرة الولایة مع رضا المحبوب حسن البشارة من اللّه - تعالی - بالرّؤیة، و زیارة الملائكة، و زیادة الفضیلة.
هرگاه یکی از شما از ترس خدا گریست، اشکهایش را با لباسش پاک نکند و بگذارد بر گونههایش روان شود تا با همان اشکها خدای ارجمند و باشکوه را دیدار کند.
إذا بكی أحدكم من خشیة اللّه فلا یمسح دموعه بثوبه، و لیدعها تسیل علی خدّیه یلقی اللّه - عزّ و جلّ - بها.
هرگاه یکی از شما حاجتی خواست، روز پنجشنبه صبح زود در پی آن برود؛ زیرا رسول خدا (ص) فرمود: «خدایا! برای امتم در سحرخیزیشان در روز پنجشنبه برکت قرار ده.»
إذا أراد أحدكم حاجة فلیبكر فی طلبها یوم الخمیس، فإنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال: "اللّهمّ بارك لأمّتی فی بكورها یوم الخمیس".
و خدای بزرگ و برتر، فردوس (برترین جای بهشت) را در روز پنجشنبه آفرید و آن را «مؤنس» (همدم و آرامشبخش) نامید.
و إنّ اللّه - تبارك و تعالی - خلق الفردوس یوم الخمیس و سمّاها مؤنسا.
و وقتی از خانهاش بیرون میرود، اینها را بخواند: «إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لَآیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبابِ * اَلَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِهِمْ وَ یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَکَ فَقِنا عَذابَ النّارِ * رَبَّنا إِنَّکَ مَنْ تُدْخِلِ النّارَ فَقَدْ أَخْزَیْتَهُ وَ ما لِلظّالِمِینَ مِنْ أَنْصارٍ * رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِیاً یُنادِی لِلْإِیمانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّکُمْ فَآمَنّا رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ کَفِّرْ عَنّا سَیِّئاتِنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ * رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعَدْتَنا عَلی رُسُلِکَ وَ لا تُخْزِنا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ» (در آفرینش آسمانها و زمین و رفتوآمد شب و روز، نشانههایی برای خردمندان است. همان کسانی که ایستاده و نشسته و به پهلو آرمیده خدا را یاد میکنند و در آفرینش آسمانها و زمین میاندیشند و میگویند: پروردگارا! این را بیهوده نیافریدی؛ تو پاکی، پس ما را از عذاب آتش نگه دار. پروردگارا! هر که را به آتش درآوری، رسوا و خوارش کردهای و ستمکاران را هیچ یاوری نیست. پروردگارا! ما صدای نداکنندهای را شنیدیم که به ایمان فرامیخواند که به پروردگارتان ایمان آورید؛ پس ایمان آوردیم. پروردگارا! گناهان ما را ببخش و بدیهای ما را بپوشان و ما را با نیکان بمیران. پروردگارا! آنچه را بر زبان فرستادگانت به ما وعده دادی به ما بده و در روز قیامت رسوایمان مکن؛ که تو خلاف وعده نمیکنی)، و آیةالکرسی، و «إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» (ما آن را در شب قدر فروفرستادیم)، و فاتحةالکتاب؛ چرا که در آنها برآورده شدن نیازهای دنیا و آخرت است.
و لیقرأ إذا خرج من بیته: إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لَآیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبابِ * اَلَّذِینَ یَذْكُرُونَ اللّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِهِمْ وَ یَتَفَكَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النّارِ * رَبَّنا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النّارَ فَقَدْ أَخْزَیْتَهُ وَ ما لِلظّالِمِینَ مِنْ أَنْصارٍ * رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِیاً یُنادِی لِلْإِیمانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنّا رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ كَفِّرْ عَنّا سَیِّئاتِنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ * رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعَدْتَنا عَلی رُسُلِكَ وَ لا تُخْزِنا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ ، و آیة الكرسیّ، و إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ، و فاتحة الكتاب؛ فإنّ فیها قضاء حوائج الدّنیا و الآخرة.
منابع (۱)
- آل عمران/ 190-194.
آموزش آداب دعا به درگاه خدای پاک از زبان امام (ع)
درخواست، پس از ستایش است؛ پس خدای عزیز و بزرگ را بستایید، سپس نیازها را از او بخواهید، و پیش از خواستنِ نیازها او را ستایش کنید.
السّؤال بعد المدح؛ فامدحوا اللّه - عزّ و جلّ - ثمّ سلوه الحوائج، و أثنوا علیه قبل طلبها.
ای دعاکننده! چیزی را که شدنی نیست و حلال نیست مخواه.
یا صاحب الدّعاء؛ لا تسأل ما لا یكون و لا یحلّ.
تسبیح (سبحانالله گفتن) نیمی از ترازوی اعمال است، و تحمید (الحمدلله گفتن) ترازو را پر میکند، و گفتنِ «لا إله إلاّ اللّه و اللّه أکبر» (جز خدا خدایی نیست و خدا بزرگتر است) میان آسمانها و زمین را پر میکند.
التّسبیح نصف المیزان، و التّحمید یملأ المیزان، و "لا إله إلاّ اللّه و اللّه أكبر" یملأ ما بین السّماوات و الأرض.
«سارِعُوا إِلی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ» (بشتابید به سوی آمرزشی از پروردگارتان و بهشتی که پهنایش به اندازهٔ آسمانها و زمین است و برای پرهیزگاران آماده شده است)؛ و بدانید که هرگز جز با تقوا به آن نخواهید رسید.
سارِعُوا إِلی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ ؛ و اعلموا أنّكم لن تنالوها إلاّ بالتّقوی.
منابع (۱)
- آل عمران/ 133.
نشانههای کمال خرد و سرانجام گناه از زبان امام (ع)
هر که خردش کامل شود، کارش نیکو میشود و به دین خود مینگرد.
من كمل عقله حسن عمله، و نظر إلی دینه.
هر که به گناه رو آورد، چشم دلش از یاد خدای عزیز و بزرگ کور میشود.
من تصدّی بالإثم عشی عن ذكر اللّه - عزّ و جلّ -.
هر که حرص بر دنیا و بخل ورزیدن به آن در او جمع شود، به دو ستون پستی چنگ زده است.
من جمع له مع الحرص علی الدّنیا البخل بها فقد استمسك بعمودی اللّؤم.
هر که به دنیا بیرغبت باشد، خدای برتر بیآنکه آموزش ببیند به او دانش میآموزد، و بیآنکه کسی راهنماییاش کند هدایتش میکند، و بینایش میسازد و کوری را از او برمیدارد؛ و به ذات خدا دانا میشود و شناخت خدا در سینهاش بزرگ است.
من زهد فی الدّنیا علّمه اللّه - تعالی - بلا تعلّم، و هداه بلا هدایة، و جعله بصیرا، و كشف عنه العمی؛ و كان بذات اللّه علیما، و عرفان اللّه فی صدره عظیما.
هر که را خدا از خواریِ گناهان به عزتِ تقوا ببرد، بیمال بینیازش میکند، و بیخویشاوند و قبیله عزیزش میدارد، و بیهمدم به او آرامش و انس میبخشد.
من نقله اللّه من ذلّ المعاصی إلی عزّ التّقوی أغناه بلا مال، و أعزّه بلا عشیرة، و آنسه بلا أنیس.
هر که از گرفتنِ دین از کسی که خدا به فرمانبرداری از او فرمان داده سر باز زند، خدا «لَهُ شَیْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ» (برای او شیطانی میگمارد که پیوسته همنشین اوست).
من ترك الأخذ عمّن أمر اللّه بطاعته قیّض اللّه لَهُ شَیْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ .
منابع (۱)
- الزخرف/ 36.
پلیدترین کارها کاری است که گمراهی به بار آورد؛ و بهترین دستاورد، کارهای نیک است.
أخبث الأعمال ما ورّث الضّلال؛ و خیر ما اكتسب أعمال البرّ.
شما آبادکنندگان زمین هستید؛ کسانی که خدای عزیز و بزرگ شما را در آن جانشین قرار داده تا ببیند چگونه عمل میکنید. پس در آنچه از شما میبیند، خدا را در نظر داشته باشید.
أنتم عمّار الأرض الّذین استخلفكم اللّه - عزّ و جلّ - فیها لینظر كیف تعملون؛ فراقبوه فیما یری منكم.
بر شما باد به شاهراه بزرگ؛ پس آن را بپیمایید، تا کسان دیگری جایگزین شما نشوند.
علیكم بالمحجّة العظمی فاسلكوها، لا تستبدل بكم غیركم.
اهمیت حجامت و بوی خوش از زبان امام (ع)
حجامت بدن را سالم میدارد و خرد را نیرومند میکند.
إنّ الحجامة تصحّح البدن، و تشدّ العقل.
کوتاه کردن سبیل از این جمعه تا آن جمعه، مایهٔ امان از جذام است و از سنت است.
أخذ الشّارب من الجمعة إلی الجمعة أمان من الجذام، و هو من السّنّة.
و بوی خوش زدن به سبیل از اخلاق پیامبران و احترام به فرشتگانِ نویسندهٔ اعمال است.
و الطّیب فی الشّارب من أخلاق النّبیّین، و كرامة للكاتبین.
منابع (۱)
- ورد فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 51 الحدیث 48. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 72 الحدیث 143. بالسند السابق. و فی تحف العقول ص 72 و 75 و 80. مرسلا. و فی الخصال ص 611 و 615 و 622 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد ابن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی الكافی للكلینی ج 2 ص 506 الحدیث 3. عن علی، عن أبیه، عن النوفلی، عن السكونی، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ج 6 ص 510 الحدیث 5. عن محمد بن یحیی، عن احمد ابن محمد بن عبسی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن أبی راشد، عن أبی بصیر، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی تفسیر فرات ص 368 الحدیث 499-10. عن عبید بن كثیر، معنعنا عن علی علیه السّلام. و فی الدعوات ص 110 الحدیث 247. مرسلا. و فی كتاب الذكر ص 364 الحدیث 492. عن جعفر بن الحداد، عن وكیع و عن محمد بن فضیل أو یعلی بن عبید، عن الحجاج بن دینار، عن الحكم بن حجل، عن علی علیه السّلام. و فی عدة الداعی ص 247. مرسلا. و فی مصباح المتهجد ص 249. مرسلا عن موسی الكاظم، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی طب الأئمة ص 106. عن احمد بن بصیر، عن زیاد بن مروان العبدی، عن محمد بن سنان،
مُشک چه بوی خوشِ خوبی است! همراه داشتنش سبک است و بویش خوش.
نعم الطّیب المسك؛ خفیف محمله، عطر ریحه.
اهمیت چرب کردن با روغن زیتون و مسواک زدن دندانها از زبان امام (ع)
چرب کردن با روغن زیتون پوست را نرم میکند، نیرو و خرد را در مغز میافزاید، مجراهای آب را روان میسازد، خشکی و ترک پوست را از میان میبرد و رنگ پوست را صاف و روشن میکند.
الدّهن بالزّیت یلین البشرة، و یزید فی الدّماغ القوّة و العقل، و یسهّل مجاری الماء، و هو یذهب بالقشف، و یصفّی اللّون.
منابع (۳)
- موضع الطّهر. ورد فی تحف العقول ص 72. مرسلا.
- بالشّعث. ورد فی المصدر السابق.
- یسفّر. ورد فی الخصال. بالسند السابق.
مسواک زدن مایهٔ خشنودی خدای عزیز و بزرگ، سنت پیامبر (ص)، خوشبوکنندهٔ دهان و جلابخش دندانهاست، و بلغم را از بین میبرد.
السّواك من مرضاة اللّه - عزّ و جلّ -، و سنّة النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و مطیّبة للفم، و مجلاة للأسنان، و یذهب البلغم.
خضاب کردن (رنگ کردن مو با حنا و مانند آن) به محمد (ص) هدیه شد و از سنت است.
الخضاب هدی إلی محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و هو من السّنّة.
و شستن سر با خطمی (گیاهی شستوشودهنده) چرک را میبَرَد و آلودگیها را پاک میکند.
و غسل الرّأس بالخطمیّ یذهب بالدّرن، و ینفی الأقذار.
و چرخاندن آب در دهان و بالا کشیدن آب در بینی هنگام طهارت (وضو و غسل)، سنت است و پاکیزگی دهان و بینی.
و المضمضة و الاستنشاق بالماء عند الطّهور سنّة، و طهور للفم و الأنف.
و سعوط (چکاندن دارو در بینی) مایهٔ تندرستی سر، و پاککنندهٔ بدن و دیگر دردهای سر است.
و السّعوط مصحّة للرّأس، و تنقیة للبدن و سائر أوجاع الرّأس.
و نوره (پودر موبر) شادابکنندهٔ بدن و پاککنندهٔ تن است.
و النّورة نشرة للبدن، و طهور للجسم.
منابع (۱)
- مشدّة. ورد فی تحف العقول ص 72. مرسلا.
فواید حنا، تنقیه، گرفتن ناخنها و ختنه از زبان امام (ع)
و حنا گذاشتن پس از نوره، مایهٔ امان از جذام و پیسی است.
[و] الحنّاء بعد النّورة أمان من الجذام و البرص.
تنقیه کردن (وارد کردن دارو از راه روده) از آن چهار درمان است.
الحقنة من الأربعة.
رسول خدا (ص) فرمود: بهترین چیزی که خود را با آن درمان میکنید حُقنه (شستوشوی روده) است؛ چرا که شکم را بزرگ میکند، درد و بیماریِ درون را پاک میسازد، و بدن را نیرومند میکند.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ أفضل ما تداویتم به الحقنة؛ و هی تعظّم البطن، و تنقّی داء الجوف، و تقوّی البدن.
انتخاب کفشِ خوب، نگهبان بدن و کمکی برای پاکیزگی و نماز است.
إستجادة الحذاء وقایة للبدن، و عون علی الطّهور و الصّلاة.
و گرفتن ناخنها در روز جمعه پیش از نماز، از بزرگترین بیماری جلوگیری میکند.
و تقلیم الأظفار یوم الجمعة قبل الصّلاة یمنع الدّاء الأعظم.
و گرفتن ناخن در روز پنجشنبه، روزی میآورد و آن را به فراوانی سرازیر میکند.
و تقلیمه یوم الخمیس یجلب الرّزق و یدرّه درّا.
و کندن موی زیر بغل، بوی بد را از بین میبرد، و مایهٔ پاکیزگی و سنتی از فرمانهای پیامبرِ پاک است که درود بر او و خاندانش باد.
و نتف الإبط ینفی الرّائحة المنكرة، و هو طهور و سنّة ممّا أمر به الطّیّب علیه و علی أهل بیته السّلام.
رسول خدا (ص) فرمود: خدای عزیز و بزرگ، خلیلِ خود را با آیینِ حنیف (دین پاک و یکتاپرستی) برانگیخت و به او فرمان داد که سبیل را کوتاه کند، ناخنها را بگیرد، موی زیر بغل را بکند، موی شرمگاه را بتراشد و ختنه کند.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه - عزّ و جلّ - بعث خلیله بالحنیفیّة، و أمره بأخذ الشّارب، و قصّ الأظفار، و نتف الإبط، و حلق العانة و الختان.
شستن دستها پیش از غذا و پس از آن، روزی را زیاد میکند، چربیِ غذا را از دست میزداید، و چشم را روشنی میبخشد.
غسل الیدین قبل الطّعام و بعده زیادة فی الرّزق، و إماطة للغمر، و یجلو البصر.
منابع (۱)
- بركة الطّعام. ورد فی دعائم الإسلام ج 1 ص 123. مرسلا عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام.
فایدههای غسل عیدها، شبزندهداری و نشستن در مسجد
غسل عیدها، پاکیزگی برای کسی است که میخواهد در پیشگاه خدای عزیز و بزرگ حاجتهایش را بخواهد، و پیروی از سنت است.
غسل الأعیاد طهور لمن أراد طلب الحوائج بین یدی اللّه - عزّ و جلّ - و اتّباع السّنّة.
و شبزندهداری، مایهٔ تندرستی بدن، خشنودی پروردگارِ عزیز و بزرگ، قرار گرفتن در مسیر رحمت او، و چنگ زدن به اخلاق پیامبران است.
و قیام اللّیل مصحّة للبدن، و رضی للرّبّ - عزّ و جلّ -، و تعرّض لرحمته، و تمسّك بأخلاق النّبیّین.
و نشستن در مسجد از پس از سپیدهدم تا طلوع آفتاب برای یاد و ذکرِ خدای پاک، روزی را زودتر از شمشیر زدن در گوشهوکنار زمین آسان میکند.
و الجلوس فی المسجد من بعد طلوع الفجر إلی حین طلوع الشّمس للاشتغال بذكر اللّه - سبحانه - أسرع فی تیسیر الرّزق من الضّرب بالسّیف فی أقطار الأرض.
منابع (۱)
- فی طلب. ورد فی تحف العقول ص 73. مرسلا. و فی الخصال ص 612 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد ابن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
و رسول خدا (ص) فرمود: هر مسلمانی که در جای نماز خود که نماز صبح را در آن خوانده بنشیند و تا طلوع آفتاب به یاد و ذکر خدای عزیز و بزرگ بپردازد، پاداشی همچون پاداش کسی دارد که با رسول خدا (ص) حج گزارده است؛ و اگر در همانجا بنشیند تا زمانی برسد که خواندن نماز در آن رواست و دو رکعت یا چهار رکعت نماز بخواند، پاداشی همچون حاجیِ خانهٔ خدای برتر دارد، و خدا گناهان گذشتهٔ او را میآمرزد.
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أیّما امرئ مسلم قعد فی مصلاّه الّذی صلّی فیه الفجر یذكر اللّه - عزّ و جلّ - حتّی تطلع الشّمس كان له من الأجر كحاجّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم؛ فإن جلس فیه حتّی تكون ساعة تحلّ فیها الصّلاة، فصلّی ركعتین أو أربعا كان له من الأجر كحاجّ بیت اللّه - تعالی -، و غفر اللّه له ما سلف من ذنوبه.
فایدههای خوردن سیب، به و گردو
سیب بخورید؛ چرا که معده را خوشبو و پاک میکند.
علیكم بأكل التّفّاح فإنّه نضوح للمعدة.
انجیر بخورید؛ چرا که سینه را نرم میکند و برای بادهای قولنج (دردهای شدید شکم و روده) سودمند است؛ پس در روز از آن بسیار بخورید، و در شب هم آن را بخورید ولی زیاد نخورید.
علیكم بأكل التّین فإنّه یلین الصّدر، و هو نافع لریاح القولنج؛ فأكثروا منه بالنّهار، و كلوه باللّیل و لا تكثروا منه.
جویدن کندر، دندانهای آسیاب را محکم میکند، بلغم را از بین میبرد، و بوی دهان را قطع میکند.
مضغ اللّبان یشدّ الأضراس، و ینفی البلغم، و یقطع ریح الفم.
خوردنِ به، قلبِ ضعیف را نیرومند میکند، معده را خوشبو و پاکیزه میسازد، دل را تیزهوش و بیدار میکند، ترسو را شجاع میسازد، و فرزند را زیبا و نیکو میکند.
أكل السّفرجل قوّة للقلب الضّعیف، و هو یطیّب المعدة، و یذكّی الفؤاد، و یشجّع الجبان، و یحسّن الولد.
خوردن گردو در گرمای شدید، حرارتِ درون را برمیانگیزد و زخمها و جوشها را بر بدن تحریک میکند؛ و خوردن آن در زمستان، دو کلیه را گرم میکند و سرما را دفع میسازد.
أكل الجوز فی شدّة الحرّ یهیّج الحرّ فی الجوف، و یهیّج القروح علی الجسد؛ و أكله فی الشّتاء یسخّن الكلیتین، و یدفع البرد.
خوردن بیستویک مویزِ سرخ به صورت ناشتا در آغاز هر روز، همهٔ بیماریها را جز بیماریِ مرگ دفع میکند.
أكل إحدی و عشرین زبیبة حمراء علی الرّیق فی أوّل النّهار من كلّ یوم یدفع الأمراض إلاّ مرض الموت.
منابع (۱)
- لم یر فی جوفه شیئا یكرهه. ورد فی عیون الأخبار لابن قتیبة ج 3 ص 293. مرسلا. و فی كشف الخفاء ج 2 ص 116 الحدیث 1949. مرسلا. و فی قوت القلوب ج 2 ص 188. مرسلا. و فی نزهة المجالس ج 2 ص 28. مرسلا. و فی المحاسن و المساوئ ج 1 ص 477. مرسلا. و فی بهجة المجالس ج 1 ص 386.مرسلا عن النزال بن سبرة، عن علی علیه السّلام. و فی الفرائد و القلائد ج 2 ص 137. مرسلا. باختلاف یسیر.
و خوردن عدس، دل را نرم میکند و اشک چشم را فراوان میسازد؛ و هفتاد پیامبر برای آن دعای برکت کردهاند که آخرینشان عیسی بن مریم (درود خدا بر او) است.
و أكل العدس یرقّ القلب، و یكثر دمع العین؛ و قد بارك فیه سبعون نبیّا، آخرهم عیسی بن مریم صلوات اللّه علیه.
فایدههای سیر، کدو، ترنج و گلابی
سیر بخورید و با آن خود را درمان کنید؛ چرا که در آن، شفای هفتاد بیماری است.
كلوا الثّوم و تداووا به، فإنّ فیه شفاء من سبعین داء.
رسول خدا (ص) به من فرمود: ای علی! سیر را خام بخور؛ اگر نبود که من با فرشته همسخن میشوم، حتماً آن را میخوردم.
قال لی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یا علیّ؛ كل الثّوم نیئا؛ فلو لا أنّی أناجی الملك لأكلته.
منابع (۱)
- لو لا أنّ الملك ینزل علیّ. ورد فی البحر الزخار (مسند البزار) ج 2 ص 317 الحدیث 748. عن محمد بن معمر، عن عبید اللّه، عن إسرائیل، عن مسلم، عن حبة بن جوین، عن علی علیه السّلام.
کدو بخورید؛ چرا که مغز را زیاد میکند، و ما خاندان پیامبر آن را دوست داریم؛ و پیامبر (ص) از میان خورشتها، از کدو خوشش میآمد.
كلوا الدّبّاء فإنّه یزید فی الدّماغ، و نحن أهل البیت نحبّه؛ و كان یعجب النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم من المرقة الدّبّاء.
ترنج را پیش از غذا و پس از آن بخورید؛ چرا که خاندان محمد (ع) آن را میخورند.
كلوا الأترج قبل الطّعام و بعده؛ فإنّ آل محمّد علیهم السّلام یأكلونه.
گلابی بخورید؛ چرا که قلب را جلا و روشنی میدهد، و به اذن خدا دردهای آن را آرام میکند.
كلوا الكمّثری فإنّه یجلی القلب، و یسكّن أوجاعه بإذن اللّه.
فایدههای خوردن انار، کاسنی، کاهو و دنبلان
انارِ ملس (ترش و شیرین) را با پیه و پردهٔ سفیدِ درونش بخورید؛ چرا که معده را دباغی (پاک و محکم) میکند.
كلوا الرّمّان المزّ بشحمه فإنّه دباغ للمعدة.
منابع (۲)
- بلبّه. ورد فی نزهة المجالس ج 1 ص 57. مرسلا.
- صلوح ورد فی الحثّ علی طلب العلم ص 19. مرسلا.
و در هر دانهٔ انار، هنگامی که در معدهٔ مسلمان آرام گیرد، زندگیِ دل و روشناییِ جان است، و شیطانِ وسوسه را تا چهل روز دور میکند.
و فی كلّ حبّة من الرّمّان إذا استقرّت فی معدة المسلم حیاة للقلب، و إنارة للنّفس، و تذهب بشیطان الوسوسة أربعین صباحا.
چرا که هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از انار بهشت است؛ پس اگر دانهای از آن به کناری افتاد، برگیرید و بخوریدش.
[فإنّه] لیس من رمّانة إلاّ و فیها حبّة من رمّانة الجنّة؛ فإذا شذّ شیء منها فاتبعوه و كلوه.
منابع (۱)
- و الرّمّان من فواكه الجنّة. قال اللّه - عزّ و جلّ -: فِیهِما فاكِهَةٌ وَ نَخْلٌ وَ رُمّانٌ الرحمن/ 67. ورد فی كتاب الطب ص 136. عن سلیمان بن محمد مؤذن مسجد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، عن عثمان بن عیسی الكلابی، عن إسماعیل بن جابر، عن جعفر الصادق، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
به کودکانتان انار بدهید؛ چرا که زبانشان را زودتر باز میکند.
أطعموا صبیانكم الرّمّان، فإنّه أسرع لألسنتهم.
کاسنی بخورید؛ چرا که هیچ صبحی نیست مگر اینکه قطرهای از آب بهشت بر آن میچکد؛ پس هرگاه خواستید آن را بخورید، نتکانیدش.
كلوا الهندباء فإنّه ما من صباح إلاّ و یقطر علیه قطرة من ماء الجنّة؛ فإذا أكلتموه فلا تنفضوه.
کاهو بخورید؛ چرا که غذا را هضم میکند.
كلوا الخسّ فإنّه یهضم الطّعام.
دنبلان (نوعی قارچ خوراکی صحرایی) از همان «مَنّ» (خوراکی آسمانی) است که خدا بر بنیاسرائیل فروفرستاد، و آب آن شفای چشم است.
الكمأة من المنّ الّذی أنزله اللّه علی بنی إسرائیل، و ماؤها شفاء للعین.
سرکه چه خوب خورشی است؛ صفرا (تلخی مزاج) را میشکند، دل را زنده میکند، کرم شکم را میکشد و دهان را محکم میکند.
نعم الإدام الخلّ، یكسر المرار، و یحیی القلب، و یقتل دود البطن، و یشدّ الفم.
رسول خدا (ص) فرمود: خانهای که در آن سرکه باشد، هیچکس در آن بیخورش نمیماند.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لا یقفر أحد من الأدم و فی بیته خلّ.
فواید بنفشه، نرگس و سیاهدانه
روغن بنفشه در بینی بچکانید، زیرا رسول خدا (ص) فرمود:
إستعطوا بالبنفسج، فإنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال:
اگر مردم میدانستند در بنفشه چیست، آن را جرعهجرعه سر میکشیدند.
لو یعلم النّاس ما فی البنفسج لحسوه حسوا.
بنفشه در زمستان گرم و در تابستان خنک است.
إنّه حارّ فی الشّتاء، بارد فی الصّیف.
گل نرگس را ببویید، حتی اگر روزی یک بار، ماهی یک بار، سالی یک بار و یا در همهٔ روزگار یک بار باشد؛ زیرا در دل انسان رگهای از دیوانگی، جذام و پیسی (لک و پیس پوست) هست که هیچچیز جز بوییدن نرگس آن را از بین نمیبرد.
تشمّموا النّرجس و لو فی الیوم مرّة، و لو فی الشّهر مرّة، و لو فی العام مرّة، و لو فی الدّهر مرّة؛ فإنّ فی قلب الإنسان شعبة من الجنون و الجذام و البرص لا یزیلها إلاّ شمّ النّرجس.
هیچ دردی نیست مگر اینکه در سیاهدانه شفایی برای آن هست، به جز مرگ.
الحبّة السّوداء ما من داء إلاّ و فیها منه شفاء إلاّ السّام.
نوشیدن جرعهجرعهٔ شیر، شفای هر دردی است به جز مرگ.
حسو اللّبن شفاء من كلّ داء إلاّ الموت.
آداب نوشیدن آب و فواید خرما
آب را خوشبوکنندهٔ خود قرار دهید.
إتّخذوا الماء طیبا.
آب باران بنوشید؛ زیرا بدن را پاک میکند و بیماریها را دور میسازد.
إشربوا ماء السّماء فإنّه طهور للبدن، و یدفع الأسقام.
خدای بزرگ و توانا فرمود: «وَ یُنَزِّلُ عَلَیْکُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً لِیُطَهِّرَکُمْ بِهِ وَ یُذْهِبَ عَنْکُمْ رِجْزَ الشَّیْطانِ وَ لِیَرْبِطَ عَلی قُلُوبِکُمْ وَ یُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدامَ»؛ و از آسمان آبی بر شما فرو میفرستد تا با آن پاکتان کند و آلودگیِ شیطان را از شما بزداید و دلهایتان را محکم سازد و گامها را با آن استوار بدارد.
قال اللّه - جلّ و عزّ -: وَ یُنَزِّلُ عَلَیْكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً لِیُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَ یُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّیْطانِ وَ لِیَرْبِطَ عَلی قُلُوبِكُمْ وَ یُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدامَ .
منابع (۱)
- الأنفال/ 11.
چهار رود از بهشت است:
أربعة أنهار من الجنّة:
فرات، نیل، سیحان و جیحان.
الفرات. و النّیل. و سیحان. و جیحان.
آب را از جای لبپریدهٔ ظرف و از سمت دستهٔ آن ننوشید؛ زیرا شیطان بر دسته و لبپریدگی ظرف مینشیند.
لا تشربوا الماء من ثلمة الإناء و لا من عروته؛ فإنّ الشّیطان یقعد علی العروة و الثّلمة.
هیچیک از شما ایستاده آب ننوشد؛ زیرا دردی میآورد که هیچ درمانی ندارد، مگر اینکه خدای توانا و بزرگ تندرستی بخشد.
لا یشرب أحدكم الماء قائما؛ فإنّه یورث الدّاء الّذی لا دواء له إلاّ أن یعافی اللّه - عزّ و جلّ -.
منابع (۱)
- إیّاكم و شرب الماء من قیام علی أرجلكم، فإنّه یورث الدّاء الّذی لا دواء له، أو یعافی اللّه. ورد فی الخصال ص 634 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی تحف العقول ص 79. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 102. مرسلا.
هرگاه آب نوشیدید، آن را به آرامی بمکید و یکنفس سر نکشید؛ زیرا یکنفس سر کشیدن آب، بیماری کبد میآورد.
إذا شربتم الماء فاشربوه مصّا و لا تشربوه عبّا، فإنّ العبّ یورث الكباد.
ما خاندانی هستیم که مستکننده نمینوشیم، مارماهی (ماهی بیفلس) نمیخوریم و در وضو بر کفشها مسح نمیکشیم؛ پس هر کس از شیعیان ماست، باید از ما و روش ما پیروی کند.
إنّا أهل بیت لا نشرب المسكر، و لا نأكل الجرّیّ، و لا نمسح علی الخفّین؛ فمن كان من شیعتنا فلیقتد بنا و لیستنّ بسنّتنا.
برخلاف شرابخواران رفتار کنید و خرما بخورید؛ زیرا در خرما شفای بیماریهاست.
خالفوا أصحاب المسكر؛ و كلوا التّمر فإنّ فیه شفاء من الأدواء.
رسول خدا (ص) فرمود: نخل چه دارایی خوبی است؛ درختانی که در گلولای ریشه دواندهاند و در خشکسالی خوراک میدهند.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: نعم المال النّخل، الرّاسخات فی الوحل المطعمات فی المحل.
فواید خوردن خرما پیش از خواب و بهترین خرماها
چهار چیز از بهشت فرود آمده است:
أربعة نزلت من الجنّة:
انگور رازقی، رطب مشّانی (نوعی خرمای مرغوب)، انار اِملیسی (بیدانه و شیرین)، و سیب شعشعانی (سیب سرخ و خوشرنگ).
العنب الرّازقیّ. و الرّطب المشّانیّ. و الرّمّان الأملیسی. و التّفّاح الشّعشعانیّ.
هر کس هر روز هنگام رفتن به بستر، هفت دانه خرمای عجوه (مرغوبترین خرمای مدینه) بخورد، همهٔ کرمهای شکمش را میکشد.
من أكل كلّ یوم سبع تمرات عجوة عند مضجعه قتلت كلّ دود فی بطنه.
رسول خدا (ص) فرمود: نوح (ع) در کشتی از همهٔ درختان با خود برد؛ و خرمای عجوه از بهشت بود که در کشتی همراه نوح بود.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: كان حمل نوح علیه السّلام معه فی السّفینة من جمیع الشّجر؛ و كانت العجوة من الجنّة مع نوح فی السّفینة.
بهترین خرمای شما خرمای بَرنی (نوعی خرمای زرد و گرد) است که درد را میبرد و هیچ دردی در آن نیست؛ پس در دوران نفاس (پس از زایمان) از آن به زنانتان بدهید تا فرزندانتان دانا شوند.
خیر تموركم البرنیّ، یذهب الدّاء و لا داء فیه؛ فأطعموها نساءكم فی نفاسهنّ، یخرج أولادكم حكماء.
رسول خدا (ص) فرمود: جبرئیل نزدم آمد و خرمایی به سویم انداخت و گفت: «این را در سرزمین خود چه مینامید؟» گفتم: «آن را خرمای بَرنی مینامیم.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: جاءنی جبریل فرمانی بتمرة فقال: ما تسمّون هذه فی أرضكم؟. فقلت: نسمّیه تمر البرنیّ.
گفت: آن را بخور؛ زیرا هفت ویژگی در آن است:
فقال: كله؛ فإنّ فیه سبع خصال:
نخست: معده را خوشبو و پاکیزه میکند.
أوّله: یطیب المعدة.
دوم: غذا را هضم میکند.
و الثّانی: یهضم الطّعام.
سوم: توان کمر و ستون فقرات را زیاد میکند.
و الثّالث: یزید فی القفار.
چهارم: شنوایی و بینایی را زیاد میکند.
و الرّابع: یزید فی السّمع و البصر.
پنجم: شیطانِ همراه انسان را دور میکند.
و الخامس: یحید شیطانه.
ششم: او را به خدای توانا و بزرگ نزدیک، و از آتش دور میکند.
و السّادس: یقرّبه إلی اللّه - عزّ و جلّ - و یباعده من النّار.
و هفتم: بهترین خرماهای شما بَرنی است.
و السّابع: خیر تمراتكم البرنیّ.
زنِ تازهزایمانکرده چیزی بهتر از رطب (خرمای تازه) نمیخورد و خوراک را با چیزی برتر از آن آغاز نمیکند؛ و اگر رطب نبود، خرما بخورد. هیچ درختی نزد خدای برتر گرامیتر از درختی نیست که مریم دختر عمران (ع) زیر آن فرود آمد.
ما تأكل النّفساء شیئا، و لا تبدأ به، أفضل من الرّطب، فإن لم یكن الرّطب فالتّمر؛ و لیس شیء من الشّجر أكرم علی اللّه - تعالی - من شجرة نزلت تحتها مریم بنت عمران علیها السّلام.
منابع (۱)
- لن تستشفی. ورد فی دستور معالم الحكم ص 157. مرسلا. و فی عیون الأخبار لابن قتیبة ج 3 ص 293. مرسلا. و فی كنز العمال ج 10 ص 86 الحدیث 28472.مرسلا عن وكیع، عن الفضل بن سهل الأعرج، عن زید بن الحباب، عن عیسی ابن الأشعث، عن جویبر، عن الضحاك، عن النزال بن سبرة، عن علی علیه السّلام. و فی قوت القلوب ج 2 ص 188. مرسلا. و فی بهجة المجالس ج 1 ص 386. مرسلا عن النزال بن سبرة، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.
خدای عزیز و باشکوه فرموده است: «وَ هُزِّی إِلَیْکِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُساقِطْ عَلَیْکِ رُطَباً جَنِیًّا * فَکُلِی وَ اشْرَبِی وَ قَرِّی عَیْناً» (تنهٔ نخل را به سوی خود تکان بده تا رطبِ تازهٔ چیدنی بر تو فرو بریزد؛ پس بخور و بیاشام و چشمت را روشن دار).
قال اللّه - عزّ و جلّ -: وَ هُزِّی إِلَیْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُساقِطْ عَلَیْكِ رُطَباً جَنِیًّا * فَكُلِی وَ اشْرَبِی وَ قَرِّی عَیْناً .
منابع (۱)
- سورة مریم/ 25، 26.
فایدههای عسل، روغن زیتون، سرمهٔ سنگ و حلیم
لیسیدن عسل شفای هر دردی است.
لعق العسل شفاء من كلّ داء.
خدای بزرگ و برتر فرموده است: «یَخْرُجُ مِنْ بُطُونِها شَرابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ فِیهِ شِفاءٌ لِلنّاسِ» (از شکمهای آنها نوشیدنیای با رنگهای گوناگون بیرون میآید که در آن برای مردم شفاست)؛ و این شفا همراه با خواندن قرآن است.
قال اللّه - تبارك و تعالی -: یَخْرُجُ مِنْ بُطُونِها شَرابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ فِیهِ شِفاءٌ لِلنّاسِ ، و هو مع قراءة القرآن.
منابع (۱)
- النحل/ 69.
روغن زیتون مصرف کنید؛ چرا که تلخی صفرا را برطرف میکند، بلغم را از بین میبرد، عصبها را محکم میسازد، اخلاق را نیکو میکند، جان را خوش و پاکیزه میسازد و غم را میبرد.
علیكم بالزّیت فإنّه یكشف المرّة، و یذهب البلغم، و یشدّ العصب، و یحسّن الخلق، و یطیّب النّفس، و یذهب الغمّ.
سرمهٔ سنگ به چشم بکشید؛ چرا که مو را میرویاند، آلودگی چشم را میبرد و دید را صاف و روشن میکند.
علیكم بالإثمد فإنّه منبتة للشّعر، مذهبة للقذاء، مصفاة للبصر.
حلیم بخورید؛ چرا که چهل روز برای عبادت نشاط میآورد، و از همان سفرهای است که بر پیامبر خدا (ص) نازل شد.
علیكم بالهریسة، فإنّها تنشّط للعبادة أربعین یوما؛ و هی من المائدة الّتی أنزلت علی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
گوشت بخورید، که گوشت، گوشت میرویاند.
كلوا اللّحم، فإنّ اللّحم ینبت اللّحم.
و گوشت و آبگوشتِ تریدشده خوراک عرب است.
و اللّحم و الثّرید طعام العرب.
و هر کس چهل روز گوشت نخورد، بدخلاق میشود.
و من لم یأكل اللّحم أربعین یوما ساء خلقه.
هرگاه مسلمان ضعیف شد، گوشت با شیر بخورد؛ زیرا خدا نیرو را در آن دو قرار داده است.
إذا ضعف المسلم فلیأكل اللّحم باللّبن؛ فإنّ اللّه جعل القوّة فیهما.
هرگاه یکی از شما گوشت خرید، غدهها را از آن بیرون بیاورد؛ زیرا آنها رگ جذام را تحریک میکنند.
إذا اشتری أحدكم لحما فلیخرج منه الغدد، فإنّها تحرّك عرق الجذام.
به خوردن ماهی عادت مداوم نکنید؛ چرا که بدن را آب میکند، بلغم را زیاد میسازد و نَفَس را سنگین میکند.
لا تدمنوا أكل السّمك، فإنّه یذیب البدن، و یكثر البلغم، و یغلظ النّفس.
منابع (۱)
- یشلّ الجسیم. ورد فی قرب الإسناد ص 51. عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و ورد یسلّ الجسم فی هامش المصدر السابق. و ورد یذبل فی كتاب الطب ص 139. مرسلا عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام.
پیشیارجات (خوراکهای پیش از غذا) شکم را بزرگ و سرینها را شل میکند.
البیشیارجات تعظم البطن و ترخی الإلیتین.
نهی از گوشت گاو و مداومت در خوردن گوشت ماهی
گاو، گوشتش درد است، شیرش دواست و روغنش شفاست؛ و پیه، هماندازهٔ خودش درد را از بدن بیرون میبرد.
البقر لحمها داء، و لبنها دواء، و سمنها شفاء؛ و الشّحم یخرج مثله من المداء.
منابع (۱)
- الدّواء. ورد فی قوت القلوب ج 2 ص 188. مرسلا. و ورد من أكل لقمة سمینة نزل مثلها من الدّاء من جسده ورد فی الجعفریات ص 243.عن عبد اللّه بن محمد، عن محمد بن محمد الأشعث، عن موسی بن إسماعیل، عن أبیه، عن جده جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده علی السجاد، عن أبیه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
و لذیذترین گوشت، گوشت جوجهای است که تازه به پرواز درآمده یا نزدیک است به پرواز درآید.
و أطیب اللّحم لحم فرخ قد نهض أوكاد ینهض.
از خوردن پرندهای که نه سنگدان دارد، نه خارِ پشت پا، نه چینهدان و نه شاهپر، دوری کنید.
تنزّهوا عن أكل الطّیر الّذی لیس له قانصة و لا صیصة و لا حوصلة، و لا كابرة.
و از خوردن هر درندهای که دندان نیش دارد و هر پرندهای که چنگالِ شکاری دارد، بپرهیزید.
و اتّقوا أكل كلّ ذی ناب من السّباع، و كلّ ذی مخلب من الطّیر.
نهی از خوردن طحال و غدهها و آداب ذبح
و طحال نخورید؛ زیرا از خون فاسد میروید.
و لا تأكلوا الطّحال فإنّه ینبت من الدّم الفاسد.
منابع (۱)
- بیت. ورد فی الخصال ص 615 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
گوسفند را پیش گوسفند دیگر، و شتر را پیش شتر دیگر، در حالی که به آن نگاه میکند، سر نبرید.
لا تذبح الشّاة عند الشّاة، و لا الجزور عند الجزور، و هو ینظر إلیه.
دو گروه از بنیاسرائیل گم شدند: یکی در دریا و دیگری در خشکی؛ پس فقط چیزی را بخورید که میشناسید.
فقدت من بنی إسرائیل أمّتان: واحدة فی البحر، و أخری فی البرّ، فلا تأكلوا إلاّ ما عرفتم.
منابع (۱)
- ورد فی المصدر السابق. و فی ص 343 باب السبعة الحدیث 9. عن أبی منصور احمد بن إبراهیم بن بكر الخوزی، عن زید بن محمد البغدادی، عن أبی القاسم عبد اللّه بن احمد الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 611 و 613 و 617 و 637. بالسند السابق. و فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 50 الحدیث 44. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 52 الحدیث 50. بالسند السابق. و فی ص 53 الحدیث 56. بالسند السابق. و فی الحدیث 57. بالسند السابق. و فی ص 75 الحدیث 152. بالسند السابق. و فی ص 76 الحدیث
هشدار از آغاز سرما و راهِ درازی عمر
در آغاز سرما از آن بپرهیزید و در پایانش به استقبال آن بروید؛ زیرا سرما با بدنها همان کاری را میکند که با درختان میکند: آغازش میسوزاند و پایانش برگ میرویاند. چهارشنبهها از حجامت و نوره کشیدن (برداشتن مو با پودر موبر) بپرهیزید؛ زیرا چهارشنبه روزی با نحسیِ پیوسته است و جهنم در آن آفریده شده است.
توقّوا البرد فی أوّله، و تلقّوه فی آخره، فإنّه یفعل فی الأبدان كفعله فی الأشجار؛ أوّله یحرق، و آخره یورق. توقّوا الحجامة و النّورة یوم الأربعاء فإنّ الأربعاء یوم نحس مستمرّ، و فیه خلقت جهنّم.
و هر کس ماندن را میخواهد ـ هرچند ماندنی در کار نیست ـ باید صبح زود غذا بخورد، کفش خوب بپوشد، و ردای خود را سبک کند.
و من أراد البقاء، و لا بقاء، فلیباكر الغذاء، و لیجوّد الحذاء. و لیخفّف الرّداء.
منابع (۲)
- من سرّه النّساء و لا نساء. ورد فی بصائر ذوی التمییز ج 5 ص 43. مرسلا.
- و لیستجدّ. ورد فی سمط اللآلئ ج 2 ص 35. مرسلا. و ورد و لیلبس فی عیون الأخبار لابن قتیبة ج 3 ص 293. مرسلا.
گفته شد: ای امیر مؤمنان! سبکیِ ردا در ماندن چیست؟
قیل: یا أمیر المؤمنین؛ و ما خفة الرداء فی البقاء؟.
امام (ع) فرمود:
قال علیه السّلام:
کمیِ بدهی.
قلّة الدّین.
و اگر ناچار شود و چارهای جز کمک خواستن از دیگران نداشته باشد، این همان بردگیِ خوارکننده است.
فإن أعوزه ذلك إلاّ استمناحا فهو الرّقّ المذلّ.
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
نهی از بدهکاری و پیامدهای دنیوی و اخروی آن
مردم! از بدهکاری بپرهیزید؛ چرا که بدهی در روز خواری است و در شب اندوه، و هم در دنیا باید ادا شود و هم در آخرت.
یا أیّها النّاس؛ إیّاكم و الدّین؛ فإنّه مذلّة بالنّهار، و مهمّة باللّیل، و قضاء فی الدّنیا، و قضاء فی الآخرة.
پیامبر خدا (ص) هرگاه جنازهای را نزدش میآوردند، از هیچیک از کارهای آن مرد نمیپرسید و از بدهی او میپرسید؛ اگر میگفتند بدهی دارد، از نماز خواندن بر او خودداری میکرد، و اگر میگفتند بدهی ندارد، بر او نماز میخواند.
كان رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إذا أتی بالجنازة لم یسأل عن شیء من عمل الرّجل، و یسأل عن دینه؛ فإن قیل: علیه دین كفّ عن الصّلاة علیه، و إن قیل لیس علیه دین صلّی علیه.
پس جنازهٔ مردی از اهل صُفّه (تهیدستانِ ساکن مسجد پیامبر) را آوردند؛ هنگامی که برخاست تا بر آن تکبیر بگوید، از یارانش پرسید: آیا رفیقتان بدهی دارد؟
فأتی بجنازة رجل من أهل الصّفّة؛ فلمّا قام لیكبّر علیها سأل أصحابه: هل علی صاحبكم دین؟.
گفتند: آری، دو دینار بدهکار است.
قالوا: نعم. علیه دیناران.
فرمود: آیا برای آن دو دینار چیزی به جا گذاشته است که ادایش کند؟
قال: هل ترك له من وفّاه؟.
گفتند: نه.
قالوا: لا.
پس رسول خدا (ص) از او روی برگرداند و فرمود: «دو داغ از آتش! خودتان بر یارتان نماز بخوانید.»
فعدل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عنه، و قال: كیّتان من نار. صلّوا علی صاحبكم.
گفتم: «ای رسول خدا! بدهیِ او بر گردنِ من، و او از بدهیِ آن دو دینار آزاد است.»
قلت: علیّ دینه یا رسول اللّه، و هو بریء منهما.
منابع (۱)
- و أنا لهما ضامن. ورد فی كنز العرفان ج 2 ص 65. مرسلا.
پس رسول خدا (ص) پیش رفت و بر او نماز خواند.
فتقدّم رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فصلّی علیه.
سپس فرمود: «ای علی! خدا و اسلام به تو پاداش نیک دهند؛ خدا روز قیامت تو را از گرو آزاد کند، همانگونه که تو برادر مسلمانت را در دنیا از گرو آزاد کردی. هیچ مردهای با بدهی نمیمیرد مگر اینکه در گروِ بدهی خویش است؛ پس هر کس برادرش را از گرو آزاد کند، خدا روز قیامت او را از گرو آزاد میکند.»
ثمّ قال: یا علیّ؛ جزاك اللّه و الإسلام خیرا، فكّ اللّه رهانك یوم القیامة كما فككت رهان أخیك المسلم فی الدّنیا؛ إنّه لیس من میّت یموت و علیه دین إلاّ و هو مرتهن بدینه؛ فمن فكّ رهان أخیه فكّ اللّه رهانه یوم القیامة.
برخی از آنان گفتند: «ای رسول خدا! آیا این ویژهٔ علی است یا برای همهٔ مسلمانان؟»
فقال بعضهم: یا رسول اللّه؛ هذا لعلیّ خاصّة أم للمسلمین عامّة؟.
فرمود: «نه، بلکه برای همهٔ مسلمانان است.»
فقال: لا. بل لعامّة المسلمین.
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
استنجا کردن (شستن مخرج پس از دستشویی) با آب سرد، بواسیر را ریشهکن میکند.
الاستنجاء بالماء البارد یقطع البواسیر.
و شستن لباسها اندوه و غم را میبرد و برای نماز پاکیزگی است.
و غسل الثّیاب یذهب بالهمّ و الحزن، و هو طهور للصّلاة.
و بالا زدنِ لباسها پاکیِ آنهاست، و خدای بزرگ و برتر فرموده است:
و تشمیر الثّیاب طهور لها، و قد قال اللّه - تبارك و تعالی -:
«وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ» (و جامهات را پاک کن)؛ یعنی آن را بالا بزن.
وَ ثِیابَكَ فَطَهِّرْ . أی: فشمّر.
منابع (۱)
- المدثر/ 4.
من از رسول خدا (ص) شنیدم که میفرمود: «از لباس راهبان بپرهیزید؛ چرا که هر کس رهبانیت پیشه کند (ترک دنیا و گوشهنشینی کند) یا خود را شبیه آنان سازد از من نیست، و هر کس از روی بیزاری زنان را ترک کند از من نیست.»
إنّی سمعت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یقول: إیّاكم و لباس الرّهبان؛ فإنّه من ترهّب أو تشّبّه بهم فلیس منّی، و من ترك النّساء كراهیة فلیس منّی.
توصیف تب و چگونگی روبهرو شدن با آن
تب پیشآهنگ مرگ، و زندان خدا در زمین است؛ هر یک از بندگانش را بخواهد با آن زندانی میکند؛ و تب گناهان را میریزد، همانگونه که پشم از کوهان شتر میریزد.
الحمّی رائد الموت، و سجن اللّه فی الأرض؛ یحبس بها من یشاء من عباده؛ و هی تحتّ الذّنوب كما یتحاتّ الوبر عن سنام البعیر.
هیچ دردی نیست مگر اینکه درون شکم است، جز زخم و تب؛ که این دو از بیرون بر بدن وارد میشوند.
لیس من داء إلاّ و هو داخل الجوف، إلاّ الجراحة و الحمّی؛ فإنّهما یردان علی الجسد ورودا.
گرمای تب را با بنفشه و آب سرد بشکنید؛ چرا که گرمای این دو از حرارت جهنم است.
إكسروا حرّ الحمّی بالبنفسج و الماء البارد؛ فإنّ حرّهما من فیح جهنّم.
مسلمان به درمان نپردازد تا زمانی که بیماریاش بر تندرستیاش چیره شود.
لا یتداوی المسلم حتّی یغلب مرضه صحّته.
منابع (۱)
- ورد فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 69 الحدیث 128. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی الكافی للكلینی ج 5 ص 95 الحدیث 11. عن عدة من أصحابنا، عن سهل بن زیاد، عن جعفر بن محمد الأشعری، عن ابن القداح، عن جعفر الصادق، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی تحف العقول ص 72 و 75 و 81 و 87 و 89. مرسلا. و فی الخصال ص 388 الحدیث 75. عن محمد ابن الحسن، عن احمد بن إدریس، عن محمد بن احمد بن عمران الأشعری، عن إبراهیم بن إسحاق، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 620 الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه،
حقیقت رقیه (دعا و افسونِ درمانی)، چشمزخم، جادو، فال نیک و شگون بد
چشمزخم واقعیت دارد. و رقیه واقعیت دارد.
العین حقّ. و الرّقی حقّ.
و جادو واقعیت دارد.
و السّحر حقّ.
و فال نیک واقعیت دارد.
و الفأل حقّ.
و شگونِ بد واقعیت ندارد.
و الطّیرة لیست بحقّ.
و سرایتِ بیماری واقعیت ندارد.
و العدوی لیست بحقّ.
و بوی خوش، نُشره (گشایندهٔ گرفتگی و کسالت) است.
و الطّیب نشرة.
منابع (۱)
- التّطیّب. ورد فی مصادر نهج البلاغة ج 4 ص 286. من صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام. مرسلا عن علی الرضا، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
و غسل و شستوشو، نشره است.
و الغسل نشرة.
منابع (۱)
- العسل. ورد فی نسخة الصالح ص 546. و نسخة العطاردی ص 482.
و نگریستن به سبزه، نشره است.
و النّظر إلی الخضرة نشرة.
و سواری کردن، نشره است.
و الرّكوب نشرة.
رسول خدا (ص) هرگاه نزد بیماری میرفت یا بیماری را نزد او میآوردند، دست راستش را بر سر او میگذاشت و میفرمود: «باکی نیست. ای پروردگار مردم! رنج را ببر؛ شفا ده که شفا دهنده تویی؛ شفایی جز شفای تو نیست و هیچ کس جز تو گرفتاری و زیان را برطرف نمیکند. خدایا! از تو برای فلان پسرِ فلان شفایی میخواهم که هیچ بیماریای به جا نگذارد.»
إنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم كان إذا أتی مریضا أو أتی إلیه به وضع یده الیمنی علی رأسه و قال: لا بأس، أذهب البأس ربّ النّاس، إشف أنت الشّافی، لا شفاء إلاّ شفاؤك، و لا یكشف الضرّ إلاّ أنت. اللّهمّ إنّی أسألك لفلان بن فلان شفاء لا یغادر سقما.
آداب نگریستن در آینه و انگشتر به دست کردن
هرگاه یکی از شما در آینه نگریست، بگوید: «ستایش از آنِ خدایی است که مرا آفرید و آفرینشم را نیکو ساخت، و به من صورت بخشید و صورتم را زیبا کرد، و آنچه را در دیگری زشت بود در من آراست، و مرا به اسلام گرامی داشت.»
إذا نظر أحدكم فی المرآة فلیقل: الحمد للّه الّذی خلقنی فأحسن خلقی، و صوّرنی فأحسن صورتی، و زان منّی ما شان من غیری، و أكرمنی بالإسلام.
پیامبر (ص) هرگاه در آینه مینگریست، میفرمود:
إنّ النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم كان إذا نظر فی المرآة قال:
«ستایش از آنِ خداست. خدایا! همانگونه که آفرینشم را نیکو ساختی، اخلاقم را نیز نیکو کن.»
الحمد للّه. اللّهمّ كما حسّنت خلقی فحسّن خلقی.
از ساختن صورتها و تندیسها بپرهیزید؛ چرا که هر کس آنها را بسازد، روز قیامت دربارهٔ آنها بازخواست میشود.
إیّاكم و عمل الصّور، فمن عمل الصّور سئل عنها یوم القیامة.
از تنبلی بپرهیزید؛ چرا که هر کس تنبلی کند، حقِ خدای ارجمند و بزرگ را ادا نمیکند.
إیّاكم و الكسل؛ فإنّه من كسل لم یؤدّ حقّ اللّه - عزّ و جلّ -.
انگشتر عقیق به دست کنید تا خدا به شما برکت دهد و از بلا در امان باشید.
تختّموا بالعقیق یبارك اللّه علیكم، و تكونوا فی أمن من البلاء.
انگشتر جَزْعِ یمانی (سنگی قیمتی با رگههای سفید و سیاه) به دست کنید؛ چرا که نیرنگ شیاطین سرکش را دفع میکند.
تختّموا بالجزع الیمانیّ، فإنّه یردّ كید مردة الشّیاطین.
انگشتری جز نقره به دست نکنید؛ زیرا رسول خدا (ص) فرمود: «خدا دستی را که در آن انگشتر آهنین است، پاک نساخته است.»
لا تختّموا بغیر الفضّة، فإنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال: ما طهّر اللّه یدا فیها خاتم حدید.
و هر کس بر انگشتر خود نامی از نامهای خدا نقش کرده است، در دستشویی آن را از دستی که با آن خود را میشوید، به دست دیگر ببرد.
و من نقش علی خاتمه اسما من أسماء اللّه فلیحوّله عن الید الّتی یستنجی بها فی الموضأ.
موی سفید را نَکَنید، که آن نورِ مسلمان است؛ و هر کس یک مویش در اسلام سفید شود، در روز قیامت برایش نوری خواهد بود.
لا تنتفوا الشّیب فإنّه نور المسلم؛ و من شاب شیبة فی الإسلام كان له نورا یوم القیامة.
گفتوگوی ابراهیم خلیل با پروردگارش دربارهٔ سپیدی مو
پیامبر خدا (ص) فرمود: نخستین کسی که از سپیدی مو بیتاب شد، پدرم ابراهیم خلیل بود؛ هنگامی که آن را در محاسنِ کنارِ صورتش دید. پس گفت: «پروردگارا! این زشتکننده چیست که خلیلِ خود را با آن زشت کردی؟» خدا به او وحی فرستاد: «ای ابراهیم! این جامهٔ وقار است؛ این نور اسلام است. به عزت و شکوه خودم سوگند، آن را به هیچیک از آفریدگانم که گواهی دهد معبودی جز منِ یگانهٔ بیشریک نیست نپوشاندم، مگر اینکه روز قیامت شرم دارم ترازویی برایش برپا کنم، پروندهای برایش بگشایم، و او را با آتش عذاب کنم.» پس ابراهیم گفت: «پروردگارا! بر وقارم بیفزا.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أوّل من جزع من الشّیب أبی إبراهیم الخلیل حین رآه فی عارضه. فقال: یا ربّ؛ ما هذه المشوّهة الّتی شوّهت بخلیلك؟. فأحی اللّه إلیه: یا إبراهیم؛ هذا سربال الوقار، هذا نور الإسلام. و عزّتی و جلالی ما ألبسته أحدا من خلقی یشهد أن لا إله إلاّ أنا وحدی لا شریك لی إلاّ استحییت یوم القیامة أن أنصب له میزانا، و أنشر له دیوانا، و أعذّبه بالنّار. فقال [إبراهیم]: یا ربّ؛ زدنی وقارا.
مسلمان به سوی قبله آب دهان نیندازد؛ و اگر از روی فراموشی چنین کرد، از خدای عزیز و جلیل برای آن آمرزش بخواهد.
لا یتفل المسلم فی القبلة، فإن فعل ناسیا فلیستغفر اللّه - عزّ و جلّ - منه.
انسان به جای سجدهٔ خود فوت نکند، و در خوراکش و در نوشیدنیاش و در تعویذش (دعای همراه برای محافظت) فوت نکند.
لا ینفخ المرء فی موضع سجوده، و لا ینفخ فی طعامه، و لا فی شرابه، و لا فی تعویذه.
آداب ادرار کردن و رفتن به دستشویی
مبادا کسی از شما در گذرگاه مردم قضای حاجت کند.
لا یتغوّطنّ أحدكم علی المحجّة.
منابع (۱)
- لا تبل علی المحجّة، و لا تتغوّط علیها. ورد فی الخصال ص 635 الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد ابن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی تحف العقول ص 73. مرسلا. باختلاف یسیر.
و مبادا بر بامی در فضای باز ادرار کند، و نه در آب روان.
و لا یبولنّ علی سطح فی الهواء، و لا فی ماء جار.
هر کس چنین کند و آسیبی به او برسد، جز خودش کسی را سرزنش نکند.
فمن فعل ذلك فأصابه شیء فلا یلومنّ إلاّ نفسه.
چراکه آبْ ساکنانی دارد و هوا ساکنانی دارد.
فإنّ للماء أهلا، و للهواء أهلا.
و هرگاه یکی از شما ادرار کرد، مبادا ادرارش را در هوا به بالا بپراند و مبادا آن را رو به باد بگیرد.
و إذا بال أحدكم فلا یطمحنّ ببوله فی الهواء و لا یستقبل به الرّیح.
پیامبر خدا (ص) نهی فرمود از اینکه کسی بر لبهٔ آبشخوری که از آن آبِ خوشگوار برمیدارند، یا جویباری که از آن آبِ خوشگوار برمیدارند، یا زیر درختی که میوهاش بر آن است قضای حاجت کند.
[لقد] نهی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أن یتغوّط علی شفیر ماء یستعذب منه، أو نهر یستعذب منه، أو تحت شجرة علیها ثمرها.
هرگاه یکی از شما برای ادرار یا غیر آن لباس از تن کنار زد، بگوید: «بسم الله»؛ زیرا شیطان چشم خود را فرو میبندد تا کار او تمام شود.
إذا تكشّف أحدكم لبول أو غیر ذلك فلیقل: بسم اللّه؛ فإنّ الشّیطان یغضّ بصره حتّی یفرغ.
پیامبر خدا (ص) فرمود: پردهٔ میان جن و عورتهای فرزندان آدم، هنگامی که به دستشویی میروند، این است که بگویند: «بسم الله».
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: ستر ما بین الجنّ و عورات بنی آدم إذا دخلوا الكنیف أن یقولوا: بسم اللّه.
منابع (۱)
- إذا دخل أحدهم الخلاء. ورد فی سنن الترمذی ج 2 ص 59 الباب 423 الحدیث 603. عن محمد بن حمید الرازی، عن الحكم بن بشیر بن سلمان، عن خلاد الصفار، عن الحكم بن عبد اللّه النصری، عن أبی إسحاق، عن أبی جحیفة، عن علی علیه السّلام.
لباسهای پنبهای بپوشید؛ زیرا آن لباس پیامبر خدا (ص) است و لباس ماست؛ و ما پشم و مو نمیپوشیدیم مگر به دلیل بیماری.
إلبسوا ثیاب القطن فإنّها لباس رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و هو لباسنا؛ و لم نكن نلبس الصّوف و لا الشّعر إلاّ من علّة.
حکم طلا و ابریشم برای مردان به نقل از پیامبر (ص)
پیامبر خدا (ص) روزی تکهای طلا برداشت و در دست راستش گذاشت، و ابریشمی برداشت و در دست چپش گذاشت؛ سپس دو دستش را با آن دو بالا برد و فرمود: «این دو بر مردان امتم حرام و برای زنانشان حلال است.»
إنّ نبیّ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أخذ یوما ذهبا فجعله فی یمینه، و أخذ حریرا فجعله فی شماله، ثمّ رفع بهما یدیه فقال: إنّ هذین حرام علی ذكور أمّتی و حلّ لإناثها.
منابع (۱)
- خرج النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یوما و بیمینه قطعة من ذهب، و بشماله قطعة من حریر. ورد فی الخلاف للطوسی ج 1 ص 649.مرسلا.
خدای عزیز و جلیل زیباست و زیبایی را دوست دارد، و دوست دارد اثر نعمتش را بر بندهٔ خود در پوشش او ببیند، تا جایی که لباس شهرت (انگشتنما شدن) نباشد.
إنّ اللّه - عزّ و جلّ - جمیل یحبّ الجمال، و یحبّ أن یری أثر نعمته علی عبده فی ملبسه ما لم یكن شهرة.
لباس سیاه نپوشید؛ زیرا از لباسهای فرعون است.
لا تلبسوا السّواد فإنّه من لباس فرعون.
کفش زبانهدار (نوکتیز) به پا نکنید؛ زیرا آن کفش فرعون است، و او نخستین کسی است که چنین کفشی پوشید.
لا تحتذوا الملسّن فإنّه حذاء فرعون، و هو أوّل من حذا الملسّن.
هر کس به اختیارْ تن در دهد تا از پشت با او آمیزش شود، خدا شهوت زنان را بر او میافکند و او را در گورش تا روز قیامت شیطانی راندهشده قرار میدهد.
من أمكن من نفسه طائعا حتّی ینكح فی دبره ألقی اللّه علیه شهوة النّساء، و جعله شیطانا رجیما فی قبره إلی یوم القیامة.
منابع (۱)
- یلعب به. ورد فی ثواب الأعمال ص 267. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن احمد بن محمد، عن محمد بن یحیی الخزاز، عن غیاث بن إبراهیم، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.
شش خصلت از خویهای قوم لوط در میان این امت است:
ستّ من أخلاق قوم لوط فی هذه الأمّة:
کمانِ مهرهاندازی؛ و سوت زدن؛ و گلولهاندازی؛ و پراندن سنگریزه با دو انگشت؛ و باز گذاشتن دکمههای قبا و پیراهن؛ و جویدن سقز (آدامس طبیعی).
الجلاهق. و الصّفیر. و البندق. و الخذف. و حلّ أزرار القباء و القمیص. و مضغ العلك.
هشدار از نزدیک شدن به سگها
از نزدیک شدن به سگها دوری کنید. هر کس سگی خشک به او برخورد کرد، بر لباسش آب بپاشد؛ و اگر سگ خیس بود، لباسش را بشوید.
تنزّهوا عن قرب الكلاب؛ فمن أصابه كلب جافّ فلینضح ثوبه بالماء، و إن كان الكلب رطبا فلیغسله.
در سگها هیچ خیری نیست، مگر سگ شکاری یا سگ گله.
لا خیر فی الكلاب إلاّ كلب صید أو كلب ماشیة.
پیامبر خدا (ص) فرمود: فرشتگان به خانهای که در آن سگ یا تصویر و تندیس یا شخص جُنُب (نیازمند غسل جنابت) باشد وارد نمیشوند.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لا تدخل الملائكة بیتا فیه كلب و لا صورة و لا جنب.
و پیامبر خدا (ص) فرمود: اگر سگها امتی از امتها نبودند که تسبیح میگویند، فرمان به کشتنشان میدادم؛ پس هر سگِ یکدست سیاهِ آنها را بکشید. و هر کس سگی را جز برای شکار یا کشتزار یا گوسفند نگه دارد، هر روز قیراطی از گناه به اندازهٔ کوه اُحُد به او میرسد؛ و هرگاه سگ در ظرف یکی از شما دهان زد، آن را هفت بار بشوید که یک بارش با خاک و ریگِ بستر جوی باشد.
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لو لا أنّ الكلاب أمّة من الأمم تسبّح لأمرت بقتلها؛ فاقتلوا منها كلّ أسود بهیم. و من اقتنی كلبا لغیر صید و لا زرع و لا غنم أوی إلیه كلّ یوم قیراط من الإثم مثل أحد، و إذا ولغ الكلب فی إناء أحدكم فلیغسله سبع مرّات إحداهنّ بالبطحاء.
قواعد پزشکی و دامپزشکی
خانههایتان را از تار عنکبوت پاک کنید؛ زیرا رها کردن آن در خانه، تهیدستی میآورد.
نظّفوا بیوتكم من حوك العنكبوت؛ فإنّ تركه فی البیت یورث الفقر.
منابع (۱)
- أفنیتكم. ورد فی المحاسن ج 2 ص 463 الحدیث 2606-79. عن البرقی، عن جابر بن الخلیل القرشی، عن عبد اللّه بن میمون القداح، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام.
برای خانههایتان بهرهای از قرآن بیندوزید؛ زیرا خانهای که در آن قرآن خوانده شود، بر اهلش آرامش و انس میبخشد و خیرش فراوان میشود و ساکنانش جنیان مؤمن خواهند بود؛ و اگر در آن قرآن خوانده نشود، بر اهلش وحشت و دلتنگی میآورد و خیرش کم میشود و ساکنانش کافرانِ جن خواهند بود.
إدّخروا لبیوتكم نصیبا من القرآن؛ فإنّ البیت إذا قرئ فیه القرآن آنس علی أهله و كثر خیره، و كان سكّانه مؤمنی الجنّ، و إذا لم یقرأ فیه القرآن أوحش علی أهله و قلّ خیره، و كان سكّانه كفرة الجنّ.
هر کس پزشکی یا دامپزشکی کند، باید از صاحبِ بیمار یا دام برای خود برائت (سلب مسئولیت) بگیرد و گواهانی بر این برائت بگیرد و سپس درمان کند؛ وگرنه ضامنِ اوست.
من تطبّب أو تبیطر فلیأخذ لنفسه البراءة من صاحبه، و لیشهد شهودا علی براءته، ثمّ لیعالج؛ و إلاّ فهو له ضامن.
منابع (۱)
- ولیّه. ورد فی تذكرة الفقهاء ج 2 (طبعة قدیمة) ص 319. مرسلا.
عورت مرد در برابر مرد، همچون عورت زن در برابر مرد است؛ و عورت زن در برابر زن، همچون عورت مرد در برابر زن است.
عورة الرّجل علی الرّجل كعورة المرأة علی الرّجل، و عورة المرأة علی المرأة كعورة الرّجل علی المرأة.
نباید دو مرد زیر یک پوشش بخوابند، و نه دو زن زیر یک پوشش. هر کس چنین کند، ادب کردنش، یعنی تعزیر (مجازات به تشخیص قاضی)، واجب است.
لا ینام الرّجل مع الرّجل فی ثوب واحد، و لا المرأة مع المرأة فی ثوب واحد؛ فمن فعل ذلك وجب علیه الأدب و هو التّعزیر.
منابع (۱)
- ورد فی المصدر السابق. و فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 72 الحدیث 144. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 91 (الزیادات) الحدیث 22. بالسند السابق. و فی قرب الإسناد ص 25. عن محمد بن عیسی، عن عبد اللّه بن میمون القداح، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی دعائم الإسلام ج 2 ص 147 الحدیث 520. مرسلا. و فی ص 153. مرسلا عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم
تشویق امام (ع) به کار نیک و پیشی گرفتن در آن
کار نیک کنید و هیچ چیز از آن را کوچک نشمارید؛ چون کوچکِ آن بزرگ است و کمِ آن بسیار. هیچیک از شما نگوید: «دیگری برای کار نیک از من سزاوارتر است»؛ که به خدا سوگند، اگر چنین بگوید، همانطور خواهد شد.
إفعلوا الخیر و لا تحقروا منه شیئا؛ فإنّ صغیره كبیر، و قلیله كثیر. و لا یقولنّ أحدكم: إنّ أحدا أولی بفعل الخیر منّی، فیكون، و اللّه، كذلك.
خوبی و بدی هر دو اهلی دارند؛ پس هر کدام از آن دو را که رها کنید، اهلش آن را به جای شما انجام میدهند.
إنّ للخیر و الشّرّ أهلا، فمهما تركتموه منهما كفاكموه أهله.
به کار نیک بشتابید، پیش از آنکه کار دیگری شما را از آن بازدارد.
بادروا بعمل الخیر قبل أن تشغلوا عنه بغیره.
پاک است خدا! چقدر بسیاری از مردم به کار نیک بیرغبتاند!
یا سبحان اللّه؛ ما أزهد كثیرا من النّاس فی الخیر؟!!!.
شگفتا از کسی که برادر مؤمنش برای حاجتی نزد او میآید، اما او از برآوردنش خودداری میکند و خودش را شایستهٔ کار نیک نمیبیند!
عجبا لرجل یأتیه أخوه المؤمن فی الحاجة فیمتنع عن قضائها و لا یری نفسه للخیر أهلا!!!.
به خدا سوگند، حتی اگر به هیچ بهشت و پاداشی امید نداشتیم، و از هیچ آتش و کیفری نمیترسیدیم، باز هم شایسته بود که به سوی اخلاق نیک بشتابیم و والاترینِ آن را بجوییم؛ چون اخلاق نیک، راه رستگاری را نشان میدهد.
فو اللّه لو كنّا لا نرجو جنّة و لا ثوابا، و لا نخشی نارا و لا عقابا، لكان ینبغی لنا أن نسارع فی مكارم الأخلاق و نطلب معالیها، فإنّها تدلّ علی سبیل النّجاح.
در این هنگام مردی برخاست و به او گفت: «پدر و مادرم فدایت ای امیر مؤمنان! آیا این را از رسول خدا (ص) شنیدهای؟»
فقام إلیه رجل، فقال: فداك أبی و أمی یا أمیر المؤمنین؛ أسمعت هذا من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم؟.
امام (ع) فرمود:
فقال علیه السّلام:
آری، و بهتر از آن را هم شنیدهام.
نعم. و ما هو خیر منه.
داستان دختر حاتم طایی و اهمیت اخلاق از زبان امام (ع)
وقتی اسیران قبیلهٔ طَی را آوردند، در میان زنان دختری بود سفیدپوست و سرخرو، سیاهمو، با چشمانی درشت و سیاه، لبهایی به سرخیِ مایل به سیاهی، خوشبیان، گندمگون، بلندگردن، با گونههای کشیده، پیشانیِ صاف و گشاده، ابروهای پیوسته، بینیِ قلمی و خوشترکیب، سری جمعوجور، گوشهای کوچک، قدی متناسب، قوزکهای پایِ صاف و بیبرجستگی، ساقهای پرگوشت، رانهای پر، کمر باریک، پهلوهای گرد و خوشترکیب، و پشتی صاف و هموار؛ و او سَفّانه دختر حاتم بود.
لمّا أتی بسبایا طیء كانت فی النّساء جاریة حمراء، حمّاء، حوراء، لعساء، ذلقاء، لمیاء، عیطاء، مسنونة الخدّین، صلتة الجبین، مقرونة الحاجبین، شمّاء الأنف، مقبوضة الهامة، صغیرة الأذنین، معتدلة القامة، درماء الكعبین، خدلة السّاقین، لفّاء الفخذین، خمیصة الخصرین، مكوّرة الكشحین، مصقولة المتنین، و هی سفّانة بنت حاتم.
وقتی او را دیدم، از او خوشم آمد و با خود گفتم: «حتماً از رسول خدا (ص) میخواهم که او را در سهم غنیمت من قرار دهد.»
فلمّا رأیتها أعجبت بها، و قلت: لأطلبنّ إلی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فیجعلها من فیئی.
اما وقتی او زبان به سخن گشود، از شیوایی کلامش، زیباییاش را از یاد بردم.
فلمّا تكلّمت أنسیت جمالها لما رأیت من فصاحتها.
او گفت: «ای محمد! پدر از میان رفت و سرپرست ناپدید شد. اگر صلاح میدانی، مرا آزاد کن و طایفههای عرب را به گرفتاری من شادمان مکن؛ که من دخترِ برگزیدهٔ قوم خویشم.
فقالت: یا محمّد؛ هلك الوالد، و غاب الوافد؛ فإن رأیت أن تخلّی عنّی، و لا تشمت بی أحیاء العرب؛ فإنّی ابنة سرّة قومی.
حال حاتم طایی در روز قیامت از زبان امام (ع)
پدرم حرمت همسایه را نگه میداشت، از حریم و ناموس دفاع میکرد، اسیر را آزاد میساخت، اندوهِ گرفتار را میزدود، گرسنه را سیر میکرد، برهنه را میپوشاند، از مهمان پذیرایی میکرد، بار ناتوان را به دوش میکشید، خوراک میداد، به همگان سلام میکرد، در پیشامدهای سخت روزگار یاری میرساند، و هرگز هیچ نیازمندی را دست خالی برنگرداند؛ من دختر حاتم طَی هستم.»
و إنّ أبی كان یحفظ الجار، و یحمی الذّمار، و یفكّ العانی، و یفرّج عن المكروب، و یشبع الجائع، و یكسو العاری، و یقری الضّیف، و یحمل الكلّ، و یطعم الطّعام، و یفشی السّلام، و یعین علی نوائب الدّهر، و لم یردّ طالب حاجة قطّ؛ أنا ابنة حاتم طیء.
رسول خدا (ص) به او فرمود: «ای دختر! اینها به راستی ویژگیهای مؤمنان است. اگر پدرت مسلمان بود، برایش طلب رحمت میکردیم. او را آزاد کنید؛ زیرا پدرش اخلاق نیک را دوست میداشت، و خدای پاک و برتر، اخلاق نیک را دوست میدارد.»
فقال لها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یا جاریة؛ هذه صفات المؤمنین حقا. لو كان أبوك مسلما لترحّمنا علیه. خلّوا عنها؛ فإنّ أباها كان یحبّ مكارم الأخلاق، و اللّه - سبحانه و تعالی - یحبّ مكارم الأخلاق.
در این هنگام ابوبُرده بن نَیار برخاست و گفت: «ای رسول خدا! آیا خدا اخلاق نیک را دوست میدارد؟»
فقام أبو بردة بن نیار فقال: یا رسول اللّه؛ و اللّه یحبّ مكارم الأخلاق؟.
رسول خدا (ص) فرمود: «آری ای ابوبُرده! سوگند به کسی که جانم در دست اوست، هیچکس جز با خوشاخلاقی وارد بهشت نمیشود. من از جبرئیل دربارهٔ حاتم طایی پرسیدم. او گفت: از فرشتهٔ گمارده بر لَوح (تختهای در آسمان که حقایق بر آن نوشته شده) دربارهٔ حال حاتم پرسیدم، چون او بر شرک (شریک گرفتن برای خدا) مرد. آن فرشته گفت: در لوح دیدم که وقتی روز قیامت شود، خدای شکستناپذیر و باشکوه فرمان میدهد که برای حاتم طایی در جهنم خانهای از کلوخ بسازند، و به تندیِ آتش جهنم فرمان میدهد که آن خانه را نسوزاند.
فقال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: نعم یا أبا بردة. و الّذی نفسی بیده لا یدخل الجنّة أحد إلاّ بحسن الخلق. [و لقد] سألت جبریل عن حاتم الطّائیّ. فقال: سألت الملك الموكّل باللّوح عن حال حاتم، فإنّه مات علی الشّرك. فقال: وجدت فی اللّوح أنّه إذا كان یوم القیامة أمر اللّه - عزّ و جلّ - أن یبنی لحاتم الطّائیّ فی جهنّم بیتا من المدر، و یأمر شدّة نار جهنّم أن لا تأكل ذلك البیت.
سپس حاتم وارد آن خانه میشود و آن خانه او را از گرمای سوزان آتش نگه میدارد.»
فیدخل فیه حاتم فیكون له وقایة من وهج النّار.
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
مبادا در کار نیک، امروز و فردا کنید؛ هرگاه توانستید، به انجام دادنش بشتابید.
إیّاكم و التّسویف فی العمل؛ بادروا به إذا أمكنكم.
حقیقتِ خوشبختی آن است که کار انسان با خوشبختی پایان یابد.
حقیقة السّعادة أن یختم للرّجل عمله بالسّعادة.
و حقیقتِ بدبختی آن است که کار انسان با بدبختی پایان یابد.
و حقیقة الشّقاء أن یختم للمرء عمله بالشّقاء.
کار نیک کهنه نمیشود، و گناه فراموش نمیشود، و «إِنَّ اللّهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ» خدا با کسانی است که تقوا (خودنگهداری از گناه) پیشه کردند و کسانی که نیکوکارند.
البرّ لا یبلی، و الذّنب لا ینسی، و إِنَّ اللّهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ .
منابع (۱)
- النحل/ 128.
نهی امام (ع) از گناه کردن و سبک شمردن نافرمانیها
وقتی توانِ انجام دادن گناه بزرگ را ندارید، گناه اندک را کوچک نشمارید؛ چون گناه کوچک به شمار میآید و با جمع شدن، به گناه بزرگ تبدیل میشود.
لا تستصغروا قلیل الإثم لمّا لم تقدروا علی الكبیر؛ فإنّ الصّغیر یحصی و یرجع إلی الكبیر.
رسول خدا (ص) فرمود که خدای شکستناپذیر و باشکوه فرموده است:
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: قال اللّه - عزّ و جلّ -:
ای فرزند آدم! گناه مردم تو را از گناه خودت، و نعمت مردم تو را از نعمت خودت غافل نکند. و مردم را از رحمت خدا ناامید نکن، در حالی که آن را برای خودت امید داری.
یا ابن آدم؛ لا یغریك ذنب النّاس عن ذنبك، و لا نعمة النّاس عن نعمتك، و لا تقنط النّاس من رحمة اللّه و أنت ترجوها لنفسك
چهار چیز دل را میمیراند:
أربع یمتن القلب:
گناه پشت گناه، و بگومگو با احمق، و همنشینی فراوان با زنان، و نشستن با مردگان.
الذّنب علی الذّنب. و ملاحاة الأحمق. و كثرة مثافنة النّساء. و الجلوس مع الموتی.
پرسیده شد: «ای امیر مؤمنان! مردگان چه کسانیاند؟»
فقیل: و من الموتی یا أمیر المؤمنین؟.
امام (ع) فرمود:
فقال علیه السّلام:
هر بندهٔ خوشگذرانِ غرق در ناز و نعمت.
كلّ عبد مترف.
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
منابع (۱)
- ورد فی الخصال ص 5 الحدیث 14. عن محمد بن علی ماجیلویه، عن عمه محمد بن أبی القاسم، عن احمد بن أبی عبد اللّه البرقی، عن أبیه، عن وهب بن وهب، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه السّلام. و فی معانی الأخبار ص 346 الحدیث 1. عن محمد بن الحسن بن احمد بن الولید، عن محمد بن الحسن الصفار، عن احمد بن أبی عبد اللّه، عن أبیه، عن وهب بن وهب القرشی، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی عیون أخبار الرضا علیه السّلام ج 1 ص 32 الحدیث 27. عن أبی الحسن محمد ابن علی بن الشاه الفقیه المروزی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه النیسابوری، عن أبی القاسم عبد اللّه بن احمد بن عامر بن سلیمان الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن أبیه موسی الكاظم، عن أبیه جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن أبیه علی السجاد، عن أبیه الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و عن أبی منصور بن إبراهیم بن بكر الخوری، عن أبی إسحاق إبراهیم بن هارون بن محمد الخوری، عن جعفر بن محمد بن زیاد الفقیه الخوری، عن احمد بن عبد اللّه الهروی الشیبانی، عن علی الرضا، عن أبیه موسی الكاظم، عن أبیه جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن أبیه علی السجاد، عن أبیه الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و عن أبی عبد اللّه الحسین بن محمد الأشنانی الرازی العدل، عن علی بن محمد بن مهرویه القزوینی، عن داوود بن سلیمان الفراء، عن علی الرضا، عن أبیه موسی الكاظم، عن أبیه جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن أبیه علی السجاد، عن أبیه الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی غرر الحكم ج 2 ص 496 الحدیث 30. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 73. مرسلا. و فی ص 330. مرسلا. و فی مسند الإمام علی الرضا علیه السّلام المطبوع فی آخر مسند زید (طبعة دار الحیاة - بیروت) ص 494.مرسلا. و فی مسند الرضا علیه السّلام للغازی ص 62 الحدیث 13. عن أبی بكر
تشویق امام (ع) به نیکی و گذشت از لغزش دیگران
به بازماندگان دیگران نیکی کنید تا بازماندگان شما در امان بمانند. نیکی جز در حق انسان دیندار یا اصیل، به کار نمیآید.
أحسنوا فی عقب غیركم تحفظوا فی عقبكم. لا تصلح الصّنیعة إلاّ عند ذی دین أو حسب.
منابع (۲)
- تحسنوا. ورد فی الدعوات للراوندی ص 293 الحدیث 42. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 489. مرسلا.
- ورد فی نثر الدر ج 1 ص 318. مرسلا. و فی شعب الإیمان ج 2 ص 74 الحدیث 1197. عن أبی محمد بن یوسف الإصبهانی، عن أبی بكر احمد بن سعید الأخیمسی، عن عبد الجلیل بن عاصم المدینی، عن هارون بن یحیی الحاطبی، عن عثمان بن عمر بن خالد أو عثمان بن خالد بن الزبیر، عن أبیه، عن علی السجاد، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی كنز العمال ج 15 ص 907 الحدیث 43566. مرسلا. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 345 الحدیث 1097. عن هارون بن یحیی الخطابی، عن عثمان بن عمر بن خالد الزبیری، عن علی السجاد، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی الدر النظیم ص 374. عن المعافة بن إسرائیل، عن المقدام بن شریح بن هانی، عن أبیه شریح بن هانی، عن علی علیه السّلام. باختلاف یسیر.
از لغزش جوانمردان بگذرید؛ چون هیچکس از آنان نمیلغزد مگر اینکه دست خدا در دست اوست و بلندش میکند. با صدقه دادن و پیوند با خویشاوندان، گناهانتان را پاک کنید و خود را نزد پروردگارتان محبوب سازید.
أقیلوا ذوی المروءات عثراتهم؛ فما یعثر منهم عاثر إلاّ و ید اللّه بیده ترفعه. كفّروا ذنوبكم و تحبّبوا إلی ربّكم بالصّدقة و صلة الرّحم.
منابع (۱)
- (**) من: أقیلوا. إلی: ترفعه. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 20.
با خویشاوندانتان پیوند برقرار کنید، هرچند با یک سلام؛ به دلیل سخن خدای بزرگ و برتر:
صلوا أرحامكم و لو بالسّلام، لقول اللّه - تبارك و تعالی -:
منابع (۱)
- بالتّسلیم. ورد فی الكافی للكلینی ج 2 ص 155 الحدیث 22. عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.
«وَ اتَّقُوا اللّهَ الَّذِی تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ إِنَّ اللّهَ کانَ عَلَیْکُمْ رَقِیباً» از خدایی که به نام او از یکدیگر درخواست میکنید پروا داشته باشید، و نیز از بریدن پیوند خویشاوندی بپرهیزید؛ که خدا همواره مراقب شماست.
وَ اتَّقُوا اللّهَ الَّذِی تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ إِنَّ اللّهَ كانَ عَلَیْكُمْ رَقِیباً .
منابع (۱)
- النساء/ 2.
فایدههای فرمانبرداری از پدر و مادر و اهمیت پیوند با خویشاوندان
و پیامبر خدا (ص) فرمود: هرکس دوست دارد خدا عمرش را دراز کند، روزیاش را فراوان سازد، دعایش را مستجاب کند و مرگ بد را از او دور سازد، باید از خدا پروا کند (خود را از گناه نگه دارد)، و در راه فرمانبرداری از خدای بزرگ و بلندمرتبه از پدر و مادرش فرمان ببرد، و با خویشاوندانش پیوند برقرار کند. و باید بداند که رَحِم (پیوند خویشاوندی) به عرش آویخته است؛ روز قیامت میآید و زبانی روان و گویا دارد و میگوید: «خدایا! به هرکس که به من پیوست، بپیوند؛ خدایا! از هرکس که از من برید، ببُر.»
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من سرّه أن یمدّ اللّه فی عمره، و یوسّع له فی رزقه، و یستجیب له دعاءه، و یدفع عنه میتة السّوء، فلیتّق اللّه، و لیطع أبویه فی طاعة اللّه - عزّ و جلّ -، و لیصل رحمه. و لیعلم أنّ الرّحم معلّقة بالعرش، تأتی یوم القیامة لها لسان طلق ذلق، تقول: اللّهمّ صل من وصلنی، اللّهمّ اقطع من قطعنی.
منابع (۱)
- یبسط. ورد فی الأحكام ج 2 ص 420. مرسلا عن زید بن علی السجاد، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی درر الأحادیث النبویة ص 27. عن أبی محمد عبد اللّه بن محمد بن عبد اللّه بن أبی النجم، عن عبد اللّه بن حمزة، عن الحسن بن محمد بن الحسن الرصاص و حمید بن احمد الولید القرشی، عن احمد ابن سلیمان بن الناصر بن الهادی، عن إسحاق بن احمد بن عبد الباعث، عن عبد الرزاق بن احمد، عن الشریف علی بن الحرث و أبی الهیثم یوسف بن أبی العشیرة، عن الحسن بن احمد بن محمد الظهری، عن محمد بن الفتح، عن محمد ابن یحیی، عن أبیه یحیی بن الحسین بن القاسم، عن زید بن علی السجاد، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی أمالی المحاملی ص 216. عن الحسین، عن علی بن مسلم، عن عبد المجید بن عبد العزیز، عن ابن جریج، عن حبیب بن أبی ثابت، عن عاصم بن ضمرة، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 3 ص 366 الحدیث 6971. مرسلا. و فی شعب الإیمان ج 6 ص 219 الحدیث 7948.عن أبی الحسن العلوی، عن أبی حامد احمد بن محمد بن یحیی بن بلال، عن احمد بن حفص بن عبد اللّه، عن أبیه، عن أبی رجا الهروی، عن أبی إسحاق، عن حبیب بن أبی ثابت، عن عاصم بن ضمرة، عن علی علیه السّلام.
آنگاه خدای بزرگ و برتر به او پاسخ میدهد: «من دعایت را مستجاب کردم.»
فیجیبها اللّه - تبارك و تعالی -: إنّی قد استجبت دعوتك.
مردی نزد پیامبر خدا (ص) آمد و گفت: «ای رسول خدا! خانوادهام دست از تاختن به من، بریدن از من و دشنام دادن برنمیدارند؛ آیا رهایشان کنم؟»
إنّ رجلا أتی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فقال: یا رسول اللّه؛ أهل بیتی أبوا إلاّ توثّبا علیّ، و قطیعة لی و شتیمة؛ أفأرفضهم.
فرمود: «در آن صورت، خدا همهٔ شما را رها میکند.» گفت: «پس چه کنم؟» فرمود: «با کسی که از تو بریده پیوند برقرار کن، به کسی که محرومت کرده ببخش، و از کسی که به تو ستم کرده درگذر. اگر چنین کنی، از سوی خدا یاور و پشتیبانی خواهی داشت.»
فقال: إذن یرفضكم اللّه جمیعا. قال: كیف أصنع؟. قال: تصل من قطعك، و تعطی من حرمك، و تعفو عمّن ظلمك. فإنّك إذا فعلت ذلك كان لك من اللّه ظهیر.
آثار پیوند با خویشاوندان در دنیا و آخرت
و پیامبر (ص) فرمود: انسان با خویشاوندانش پیوند برقرار میکند در حالی که از عمرش فقط سه سال مانده است، و خدای بزرگ و بلندمرتبه آن را به سی سال میرساند؛ و از خویشاوندانش میبُرد در حالی که سی سال از عمرش مانده است، و خدای بزرگ و بلندمرتبه آن را به سه سال کاهش میدهد. سپس این آیه را خواند: «یَمْحُوا اللّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ» خدا هرچه را بخواهد پاک میکند و هرچه را بخواهد پابرجا میدارد، و اصلِ کتاب نزد اوست.
و قال النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ المرء لیصل رحمه و ما بقی من عمره إلاّ ثلاث سنین فیمدّه اللّه - عزّ و جلّ - إلی ثلاثین سنة، و إنّه لیقطع رحمه و قد بقی من عمره ثلاثون سنة فیصیّرها اللّه - عزّ و جلّ - ثلاث سنین. ثمّ تلا: یَمْحُوا اللّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ .
منابع (۱)
- الرعد/ 39.
و من از پیامبر خدا (ص) دربارهٔ این آیه پرسیدم و به من فرمود: «حتماً چشمت را با تفسیر آن روشن میکنم، تا پس از من امتم را به آن مژده دهی: صدقه دادن به شیوهٔ درستش، نیکی به پدر و مادر، و انجام کارِ نیک، بدبختی را به خوشبختی تبدیل میکنند، بر عمر میافزایند و از مرگهای بد حفظ میکنند. ای علی! هرکس تنها یک خصلت از این چیزها در او باشد، خدا هر سه را به او عطا میکند.»
[و قد] سألت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عن هذه الآیة فقال لی: لأقرّنّ عینك بتفسیرها، فتبشّر بها أمّتی من بعدی: الصّدقة علی وجهها، و برّ الوالدین، و اصطناع المعروف، تحوّل الشّقاء سعادة و تزید فی العمر، و تقی مصارع السّوء. یا علیّ؛ من كانت فیه خصلة واحدة من هذه الأشیاء أعطاه اللّه الثّلاث خصال.
داستان سه نفری که درون کوه گرفتار شدند
و پیامبر خدا (ص) فرمود: سه نفر دنبال کاری که داشتند به راه افتادند و به کوهی پناه بردند، و کوه بر سرشان فرو ریخت. پس گفتند: «ای جماعت!» ـ یعنی به یکدیگر گفتند ـ «در بهترین کارهایتان بیندیشید و با آنها خدا را بخوانید، شاید خدا گشایشی برایتان برساند.» یکی از آنان گفت: «خدایا! من زنی را دوست داشتم و بسیار نزدش رفتوآمد میکردم، تا اینکه کار به جایی رسید که میتوانستم به خواستهام از او برسم. پس آن زن گفت:
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ ثلاثة نفر انطلقوا إلی حاجة لهم، فأووا إلی جبل، فسقط علیهم، فقالوا: یا هؤلاء، یعنی بعضهم إلی بعض، تفكّروا فی أحسن أعمالكم فادعوا اللّه بها لعلّ اللّه أن یفرّج عنكم. فقال أحدهم: اللّهمّ إنّه كانت لی إمرأة صدیقة أطیل الاختلاف إلیها، حتّی أدركت حاجتی منها. فقالت:
«خدا را به یادت میآورم که با من کاری نکنی که خدا بر تو حرام کرده است.» گفتم: «من سزاوارترم که بترسم.» پس من از ترسِ تو و برای به دست آوردنِ خشنودیات او را رها کردم. اگر میدانی که چنین است، ما را نجات بده. کوه از برابرشان شکاف برداشت تا جایی که به بیرون رفتن امیدوار شدند، اما نتوانستند بیرون بروند. دومی گفت: خدایا! من کارگرانی داشتم که کاری انجام میدادند و من حسابش را نگه میداشتم. هر یک از آنان مزدش را گرفت، اما یکی از آنان مزدش را رها کرد و گمان برد که مزدش بیشتر از مزدِ همراهانش است. من مزدش را از داراییِ خودم جدا کردم تا اینکه به ثروت و دام تبدیل شد. او پس از آنکه تنگدست و پیر شده بود نزد من آمد و گفت: «دربارهٔ مزدم، خدا را به یادت میآورم؛ چون بیش از هر زمانی به آن نیاز دارم.» من بالای خانهای رفتم و دارایی و دامهایی را که خدا از مزدش در زمینِ پست، یعنی در صحراها، پرورانده بود به او نشان دادم و گفتم: «این مالِ توست.» گفت: «چرا مسخرهام میکنی؟ خدا کارت را به سامان آورد؛ من از تو کمتر از این را میخواستم.» اما او از پذیرفتنِ آن سر باز زد. پروردگارا! من از ترسِ تو و برای به دست آوردنِ خشنودیات آن را به او دادم. اگر میدانی که چنین است، ما را نجات بده. کوه از برابرشان شکاف برداشت، اما نتوانستند بیرون بروند. سومی گفت: پروردگارا! من پدر و مادری پیر و تنگدست داشتم که هیچ خدمتکار و چوپان و سرپرستی جز من نداشتند. روزها برایشان چوپانی میکردم و شبها نزدشان بازمیگشتم. چراگاه دور شد و من هم با دامها دور شدم. شبی پس از آنکه بخشی از شب گذشته و آن دو خوابیده بودند، نزدشان آمدم. شیر را در ظرف دوشیدم و چون خوش نداشتم بیدارشان کنم، با ظرف بالای سرشان نشستم تا خودشان بیدار شوند. خدایا! اگر میدانی که این کار را از ترسِ تو و برای به دست آوردنِ خشنودیات انجام دادم، ما را نجات بده. پس کوه شکافته شد و بیرون آمدند.
أذكّرك اللّه أن تركب منّی ما حرّم اللّه علیك. فقلت: أنا أحقّ أن أخاف. فتركتها من مخافتك و ابتغاء مرضاتك. فإن كنت تعلم ذلك ففرّج عنّا. فانصدع الجبل عنهم حتّی طمعوا فی الخروج و لم یستطیعوا الخروج. و قال الثّانی: اللّهمّ إنّه كان لی أجراء یعملون عملا أحسبه. فأخذ كلّ واحد منهم أجره، و ترك واحد منهم أجره و زعم أنّ أجره أكثر من أجور أصحابه. فعزلت أجره من مالی حتّی كان خیرا و ماشیة. فأتانی بعد ما افتقر و كبر، فقال: أذكّرك اللّه فی أجرتی؛ فإنّی أحوج ما كنت إلیه. فانطلقت فوق بیت فأریته ما أنمی اللّه من أجره فی المال و الماشیة فی الغائط، یعنی فی الصّحاری. فقلت: هذا لك. فقال: لم تسخربی؟. أصلحك اللّه؛ كنت أریدك علی أقلّ من هذا. فتأبّی علیّ. فدفعت إلیه یا ربّ من مخافتك و ابتغاء مرضاتك. فإن كنت تعلم ذلك ففرّج عنا. فانصدع الجبل عنهم و لم یستطیعوا أن یخرجوا. و قال الثّالث: یا ربّ؛ إنّه كان لی أبوان كبیران فقیران لیس لهما خادم و لا راع و لا وال غیری، أرعی لهما بالنّهار و آوی إلیهما باللّیل. و إنّ الكلاء تباعد فتباعدت بالماشیة. فأتیتهما لیلة بعد ما ذهب من اللّیل و ناما، فحلبت فی الإناء ثمّ جلست عند رؤوسهما بالإناء كراهیة أن أوقظهما حتّی یستیقظا من قبل أنفسهما. اللّهمّ إن كنت تعلم أنّی فعلت ذلك من مخافتك و ابتغاء مرضاتك ففرّج عنّا. فانصدع الجبل و خرجوا.
معنای عاقِ والدین شدن (نافرمانی و آزار پدر و مادر) و سرانجامِ آن
اگر خدا در نافرمانی و آزارِ پدر و مادر چیزی کمتر از «اُف» سراغ داشت، حتماً حرامش میکرد.
لو علم اللّه شیئا من العقوق أدنی من (أفّ)لحرّمه.
منابع (۲)
- الإسراء/ 23. و هذه الكلمة جزء من الآیة الكریمة: وَ قَضی رَبُّكَ أَلاّ تَعْبُدُوا إِلاّ إِیّاهُ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً إِمّا یَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً كَرِیماً.
- أردی من أفّ لذكره. ورد فی المنهیات ص 83. عن عمر بن أبی عمر، عن محمد بن حجر، عن أبی جعفر، عن زید بن علی السجاد، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهما السّلام.
پس کسی که پدر و مادرش را آزار میدهد هر کاری میخواهد بکند، که هرگز وارد بهشت نخواهد شد.
فلیعمل العاقّ ما شاء أن یعمل فلن یدخل الجنّة.
و کسی که به پدر و مادرش نیکی میکند هر کاری میخواهد بکند، که هرگز وارد آتشِ دوزخ نخواهد شد.
و لیعمل البارّ ما شاء أن یعمل فلن یدخل النّار.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: اگر بنده با انجامِ کاملِ همهٔ واجباتِ الهی، به جز نیکی به پدر و مادرش، به دیدارِ خدای ارجمند و بزرگ برود، وارد بهشت نمیشود.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لو أنّ العبد لقی اللّه - عزّ و جلّ - بكمال ما افترض اللّه علیه ما خلا برّ والدیه ما دخل الجنّة.
اهمیتِ فرمانبرداری از پدر و مادر، وفای به عهد و برگرداندنِ امانت
نیکی به پدر و مادر، رشتهٔ پیوندِ یگانهپرستی و نماز و یادِ خداست.
و إنّ برّ الوالدین لنظام التّوحید و الصّلاة و الذّكر.
و پیامبر (ص) فرمود: اگر زمانِ پدر و مادرم یا یکی از آن دو را درک میکردم، و در حالی که نمازِ عشا را آغاز کرده و سورهٔ حمد را خوانده بودم، مادرم مرا صدا میزد: «ای محمد!»
[و] قال صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لو أدركت والدیّ أو أحدهما و قد افتتحت صلاة العشاء و قرأت الحمد فدعتنی أمّی: یا محمّد.
پاسخ میدادم: «بله، در خدمتم!»
لأجبت: لبّیك.
و پیامبر (ص) فرمود: سه چیز است که هیچکس اجازهٔ ترکِ آنها را ندارد:
[و] قال صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: ثلاث لیس لأحد فیهنّ رخصة:
منابع (۱)
- لم یجعل اللّه. ورد فی عیون الحكم و المواعظ ص 214. مرسلا.
نیکی به پدر و مادر، چه مسلمان باشند چه کافر، چه نیکوکار باشند چه بدکار؛
برّ الوالدین مسلمین كانا أو كافرین، برّین كانا أو فاجرین.
و وفای به عهد، چه با مسلمان باشد چه با کافر، چه با نیکوکار باشد چه با بدکار؛
و الوفاء بالعهد لمسلم كان أو كافر، للبرّ كان أو للفاجر.
و برگرداندنِ امانت، چه به مسلمان باشد چه به کافر، چه به نیکوکار باشد چه به بدکار.
و أداء الأمانة إلی مسلم كان أو كافر، للبرّ كان أو للفاجر.
هر کس در رفتار با مردم سه ویژگی داشته باشد، سه حق بر گردنِ مردم پیدا میکند:
من كانت له عند النّاس ثلاث وجبت له علیهم ثلاث.
کسی که وقتی با آنان سخن میگوید راست بگوید، وقتی به آنان وعده میدهد وفا کند، و وقتی امینش میشمارند به آنان خیانت نکند؛ بر مردم واجب میشود که دلهایشان او را دوست بدارد، زبانهایشان به ستایشِ او گویا شود، و یاریشان برای او آشکار گردد.
من إذا حدّثهم صدقهم، و إذا وعدهم و فی لهم، و إذا ائتمنوه لم یخنهم؛ وجب له علیهم أن تحبّه قلوبهم، و تنطق بالثّناء علیه ألسنتهم، و تظهر له معونتهم.
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: هر کس با مردم معامله کند و به آنان ستم نکند، با آنان سخن بگوید و به آنان دروغ نگوید، و به آنان وعده دهد و زیرِ قولش نزند، از کسانی است که جوانمردیاش کامل شده، عدالتش آشکار شده، برادری با او واجب است و غیبت کردنش حرام.
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من عامل النّاس فلم یظلمهم، و حدّثهم فلم یكذبهم، و وعدهم فلم یخلفهم، فهو ممّن كملت مروءته، و ظهرت عدالته، و وجبت أخوّته، و حرمت غیبته.
منابع (۱)
- مؤمن. ورد فی كتاب أبی الجعد ص 2. عن أبی علی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبد اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی نصر محمد بن عبد اللّه بن محمد الحفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن أبی القاسم عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن أبیه موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام.
تشویقِ امام (ع) به آراستگی، پاکیزگی و اخلاقِ نیک
هر یک از شما وقتی نزدِ برادرِ مسلمانش میآید باید خود را برای او بیاراید، همانگونه که برای غریبهای که دوست دارد او را در بهترین ظاهر ببیند، خود را میآراید.
لیتزیّن أحدكم لأخیه المسلم إذا أتاه كما یتزیّن للغریب الّذی یحبّ أن یراه فی أحسن هیئة.
خود را با آب از بوی بدی که دیگران را آزار میدهد پاکیزه کنید و به وضعِ خود برسید؛ زیرا خدای ارجمند و بزرگ از میانِ بندگانش، از انسانِ آلودهای که هر کس کنارش مینشیند از دستِ او اُف میگوید و بیزاری میجوید، نفرت دارد.
تنظّفوا بالماء من الرّیح المنتنة الّتی یتأذّی به؛ و تعهّدوا أنفسكم، فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - یبغض من عباده القاذورة الّذی یتأفّف به من جلس إلیه.
خود را به اخلاقِ نیک عادت دهید؛ زیرا بندهٔ مؤمن با خوشاخلاقیِ خود به جایگاهِ کسی میرسد که روزها روزه میگیرد و شبها به نماز میایستد.
روّضوا أنفسكم علی الأخلاق الحسنة، فإنّ العبد المؤمن یبلغ بحسن خلقه درجة الصّائم القائم.
خدای بزرگ و برتر، خویهای والا و زیبای اخلاقی را رشتهٔ پیوندی میانِ شما و خودش قرار داده است؛ پس انسان را همین بس که با یکی از این خویها به خدای برتر بپیوندد.
إنّ اللّه - تبارك و تعالی - جعل مكارم الأخلاق و محاسنها وصلا بینكم و بینه؛ فحسب الرّجل أن یتّصل إلی اللّه - تعالی - بحلق منها.
سخنِ امام (ع) به نقل از پیامبر (ص) دربارهٔ اهمیتِ اخلاقِ والا
و رسول خدا (ص) فرمود: به اخلاق نیک و بزرگوارانه پایبند باشید؛ زیرا خدای توانا و بزرگ مرا برای آن برانگیخته است. از اخلاق نیک و بزرگوارانه این است که انسان از کسی که به او ستم کرده بگذرد، به کسی که محرومش کرده ببخشد، با کسی که از او بریده پیوند برقرار کند، و به عیادت کسی برود که به عیادتش نمیآید.
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: علیكم بمكارم الأخلاق؛ فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - بعثنی بها. و إنّ من مكارم الأخلاق أن یعفو الرّجل عمّن ظلمه، و یعطی من حرمه، و یصل من قطعه، و أن یعود من لا یعوده.
و پیامبر (ص) فرمود: محبوبترینِ شما نزد من، نزدیکترینِ شما به همنشینی با من در فردای قیامت، و سزاوارترینِ شما به شفاعت من، کسی است که از همهٔ شما راستگوتر، امانتدارتر، خوشاخلاقتر، فروتنتر و به مردم نزدیکتر باشد.
[و] قال صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ أحبّكم إلیّ، و أقربكم منّی مجلسا غدا، و أوجبكم علیّ شفاعة، أصدقكم لسانا، و آداكم للأمانة، و أحسنكم خلقا، و أشدّكم تواضعا، و أقربكم من النّاس.
بزرگترینِ گناهان، بالا کشیدنِ مال یک مسلمان به ناحق است.
أعظم الخطایا اقتطاع مال امرئ مسلم بغیر حقّ.
و برترینِ پادرمیانیها این است که کسی میان دو نفر برای ازدواج واسطه شود تا خدا آن دو را به هم برساند.
و أفضل الشّفاعات أن یشفع بین اثنین فی نكاح حتّی یجمع اللّه بینهما.
و از بهترین نیکیها، عیادتِ بیماران است؛ و همراهی در دعا هنگام عطسه، مایهٔ اجابت است.
و من أحسن الحسنات عیادة المرضی، و مساعدة الدّعاء عند العطاس إجابة.
فضیلت عیادت بیمار
هر کس برای خشنودی خدای برتر، به امید تحقّق وعدهٔ خدا، و به شوق آنچه نزد اوست به عیادت بیماری برود، خدا هفتاد هزار فرشته را بر او میگمارد که بر او درود میفرستند و برایش آمرزش میخواهند؛ اگر صبح باشد تا شب، و اگر شب باشد تا صبح.
من عاد مریضا ابتغاء مرضاة اللّه - تعالی - و تنجزة بموعود اللّه و رغبة فیما عنده و كّل اللّه به سبعین ألف ملك یصلّون علیه و یستغفرون له، إن كان صباحا حتّی یمسی، و إن كان مساء حتّی یصبح.
و رسول خدا (ص) فرمود: هر کس از سرِ ایمان به خدا و پیامبرش و تصدیق کتاب او به عیادت برادر مسلمانش برود، در میان میوههای چیدنیِ بهشت گام برمیدارد تا بنشیند. همین که نزد او نشست، در رحمت خدا غوطهور میشود؛ و وقتی از پیش او بیرون آمد، خدا هفتاد هزار فرشته را بر او میگمارد که در آن روز بر او درود میفرستند، برایش آمرزش میخواهند و از او محافظت میکنند.
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من عاد أخاه المسلم، إیمانا باللّه و رسوله، و تصدیقا لكتابه، مشی فی خرافة الجنّة حتّی یجلس؛ فإذا جلس عنده استنقع فی الرّحمة، فإذا خرج من عنده وكّل اللّه به سبعین ألف ملك یصلّون علیه و یستغفرون له و یحفظونه ذلك الیوم.
منابع (۱)
- خاض. ورد فی الأدب المفرد للبخاری ج 1 ص 193. عن مرحوم، عن هشام ابن مسلم، عن ابن أبی رواد، عن علی علیه السّلام. و ورد غمرته الرّحمة فی كتاب الزهد لهناد التمیمی ج 1 ص 460 الحدیث 379. عن هناد، عن أبی معاویة، عن الأعمش، عن الحكم، عن عبد الرحمن بن أبی لیلی، عن علی علیه السّلام. و فی ربیع الأبرار ج 5 ص 67 الحدیث 209. مرسلا. و فی كتاب المتحابین فی اللّه ص 38 الحدیث 29. عن أبی محمد عبد اللّه بن احمد بن النرسی، عن الحسن بن محمد بن عبد العزیز التككی، عن أبی علی بن شاذان، عن الأعمش، عن الحكم، عن عبد الرحمن بن أبی لیلی، عن علی علیه السّلام.
بدگمانی را از میان خودتان دور بریزید؛ زیرا خدای توانا و بزرگ بر مؤمن حرام کرده است که به برادرش گمان بد ببرد.
إطرحوا سوء الظّنّ بینكم فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - حرّم علی المؤمن أن یظنّ بأخیه ظنّ السّوء.
و رسول خدا (ص) فرمود: مؤمن با مؤمن آرام میگیرد، همانطور که دلِ تشنه با آب خنک آرام میگیرد.
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ المؤمن لیسكن إلی المؤمن كما یسكن القلب الظّمآن إلی الماء البارد.
مسلمان آینهٔ برادر خویش است؛ پس هرگاه از برادرتان لغزشی دیدید، بر ضد او همدست نشوید؛ برای او همچون جانِ خودش باشید، راهنماییاش کنید، خیرخواهش باشید و با او مدارا کنید.
المسلم مرآة أخیه؛ فإذا رأیتم من أخیكم هفوة فلا تكونوا علیه إلبا؛ و كونوا له كنفسه، و أرشدوه، و انصحوا له، و ترفّقوا به.
و از اختلاف بپرهیزید، وگرنه پارهپاره میشوید.
و إیّاكم و الخلاف فتمزّقوا.
و به میانهروی پایبند باشید تا به خدا نزدیک شوید، امیدوار باشید و پاداش بگیرید.
و علیكم بالقصد تزلفوا و ترجوا [و] تؤجروا.
پیامبر (ص) فرمود: بندهٔ مؤمن تا زمانی که خالصانه خیرخواه برادرش باشد، همواره در گشایشی از دین خود است؛ و هرگاه از این کار دست بکشد، توفیق از او گرفته میشود.
قال النّبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لا یزال العبد المؤمن فی فسحة من دینه ما محض أخاه النّصیحة؛ فإذا حال عن ذلك سلب التّوفیق.
تشویق به دست دادن و گشادهرویی
هرگاه برادرانتان را دیدید، با هم دست بدهید و به آنان خوشرویی و گشادهرویی نشان دهید، تا وقتی از هم جدا میشوید، هر گناهی که بر دوش دارید ریخته باشد.
إذا لقیتم إخوانكم فتصافحوا، و أظهروا لهم البشاشة و البشر، تتفرّقوا و كلّ ما علیكم من الأوزار قد ذهب.
رسول خدا (ص) فرمود: خدای توانا و بزرگ کسی را که به روی برادرانش اخم و ترشرویی میکند دشمن میدارد.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه - عزّ و جلّ - یبغض المعبس فی وجوه إخوانه.
خشمگین نشوید و دیگران را هم خشمگین نکنید؛ چرا که نیرومندترینِ شما کسی است که بر خشم خود چیره شود، و بردبارترینِ شما کسی است که پس از دست یافتن به قدرت، ببخشد.
لا تغضبوا و لا تغضبوا؛ [فإنّ] أشّدّكم من غلب نفسه الغضب، و أحلمكم من عفا بعد القدرة.
رسول خدا (ص) فرمود: نیکانِ امّت من تندخویانِ آنانند؛ همان کسانی که هرگاه خشمگین شوند، از خشم بازمیگردند.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: خیار امّتی أحداؤها، الّذین إذا غضبوا رجعوا.
و پیامبر (ص) فرمود: خدای توانا و بزرگ میفرماید: ای فرزند آدم! هنگامی که خشمگین میشوی مرا یاد کن، تا هنگامی که خشم میگیرم تو را یاد کنم؛ وگرنه تو را در میان کسانی که نابودشان میکنم، نابود خواهم کرد.
و قال النّبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یقول اللّه - عزّ و جلّ -: یا ابن آدم؛ اذكرنی حین تغضّب أذكرك حین أغضب، و إلاّ أمحقك فیمن أمحق.
سلام را آشکار و همگانی کنید، سخنِ پاک و نیکو بگویید، و شبهنگام که مردم در خواباند نماز بخوانید، تا به سلامت وارد بهشت شوید.
أفشوا السّلام، و أطیبوا الكلام، و صلّوا باللّیل و النّاس نیام، تدخلوا الجنّة بسلام.
جایگاه خوشسخنان در آخرت
رسول خدا (ص) فرمود: در بهشت غرفههایی است که درونشان از بیرونشان، و بیرونشان از درونشان دیده میشود.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ فی الجنّة لغرفا یری بطونها من ظهورها، و ظهورها من بطونها.
مردی بادیهنشین به پا خاست و گفت: ای پیامبر خدا! اینها از آنِ کیست؟ آیا جایگاه پیامبران است؟
فقام إلیه أعرابیّ فقال: لمن هی یا نبیّ اللّه؛ تلك منازل الأنبیاء؟.
رسول خدا (ص) فرمود: خدا آنها را برای کسی آماده کرده است که سخنِ پاک و نیکو بگوید، به دیگران غذا بدهد، سلام را آشکار و همگانی کند، پیوسته روزه بگیرد، و شبهنگام که مردم در خواباند برای خدا به نماز بایستد.
فقال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أعدّها اللّه لمن أطاب الكلام، و أطعم الطّعام، و أفشی السّلام، و أدام الصّیام، و قام للّه باللّیل و النّاس نیام.
هرگاه گروهی بگذرند، کافی است که یکی از آنان سلام کند؛ و برای نشستگان نیز کافی است که یکی از آنان پاسخ دهد.
یجزی عن الجماعة إذا مرّت أن یسلّم أحدهم، و یجزی عن الجلوس أن یردّ أحدهم.
هرگاه یکی از شما عطسه کرد، باید بگوید: «ستایش در هر حال از آنِ خداست»؛ و کسانی که نزد او هستند باید به او بگویند: «خدا شما را رحمت کند، و خدا ما و شما را بیامرزد و به شما رحم کند و هدایتتان کند و کارتان را سامان بخشد.»
إذا عطس أحدكم فلیقل: الحمد للّه علی كلّ حال؛ و لیقل له من عنده: یرحمكم اللّه و یغفر اللّه لنا و لكم و یرحمكم و یهدیكم و یصلح بالكم.
منابع (۱)
- فسمّتوه؛ قولوا: یرحمك اللّه، و هو یقول: ورد فی التحفة السنیة (مخطوط) ص 319 باب التحیة. مرسلا. و فی الخصال ص 633 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی مكارم الأخلاق للطبرسی ص 355. مرسلا.
زیرا خدای بزرگ و برتر فرموده است: «وَ إِذا حُیِّیتُمْ بِتَحِیَّةٍ فَحَیُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها» (هرگاه به شما درودی فرستادند، به شیوهای بهتر از آن درود بفرستید، یا همان را پاسخ دهید).
فإنّ اللّه - تبارك و تعالی - قال: وَ إِذا حُیِّیتُمْ بِتَحِیَّةٍ فَحَیُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها .
منابع (۱)
- النساء/ 86.
تشویق به دست دادن و نشان دادن بردباری
با دشمنت دست بده، هرچند خوشش نیاید؛ چراکه این از کارهایی است که خدای عزوجل به بندگانش فرمان داده است. او میفرماید: «اِدْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَداوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ * وَ ما یُلَقّاها إِلاَّ الَّذِینَ صَبَرُوا وَ ما یُلَقّاها إِلاّ ذُو حَظٍّ عَظِیمٍ» (بدی را به بهترین شیوه پاسخ بده؛ آنگاه کسی که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی صمیمی میشود. و به این خصلت نمیرسند مگر کسانی که شکیبایی ورزیدند، و به آن نمیرسد مگر کسی که بهرهای بزرگ دارد).
صافح عدوّك و إن كره، فإنّه ممّا أمر اللّه - عزّ و جلّ - به عباده؛ یقول: اِدْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَكَ وَ بَیْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ * وَ ما یُلَقّاها إِلاَّ الَّذِینَ صَبَرُوا وَ ما یُلَقّاها إِلاّ ذُو حَظٍّ عَظِیمٍ .
منابع (۱)
- فصلت/ 34 و 35.
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: انسان با بردباری به جایگاه کسی میرسد که روزها را روزه میگیرد، شبها را به عبادت میایستد و در راه خدا جهاد میکند؛ و گاه انسان در شمار ستمگرانِ سرکش نوشته میشود، در حالی که جز بر خانوادهٔ خود اختیاری ندارد.
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ الرّجل لیدرك بالحلم درجة الصّائم نهاره القائم لیله، المجاهد فی سبیل اللّه؛ و إنّ الرّجل لیكتب جبّارا و ما یملك إلاّ أهل بیته.
با هیچچیز به اندازهٔ اینکه دربارهٔ دشمنت فرمان خدا را اطاعت کنی، پاسخی سختتر به او ندادهای.
ما تكافئ عدوّك بشیء أشدّ علیه من أن تطیع أمر اللّه فیه.
و برای پیروزیات همین بس که ببینی دشمنت سرگرم نافرمانی خدای عزوجل است.
و حسبك نصرا أن تری عدوّك یعمل فی معاصی اللّه - عزّ و جلّ -.
غذا دادن به اسیر و نیکی به او حقی واجب است، هرچند فردای آن روز او را بکشی.
إطعام الأسیر و الإحسان إلیه حقّ واجب و إن قتلته من الغد.
انسانِ بیبرادر، مانند دست چپِ بیدست راست است.
الرّجل بلا أخ كشمال بلا یمین.
و بهترین چیزی که انسان به دست میآورد، برادران و دوستاناند؛ چراکه آنان در پیشامدهای روزگار یاورند و در خوشی و ناخوشی یاریرساناند.
و خیر ما اكتسب المرء الإخوان؛ فإنّهم معونة علی حوادث الدّهر، و عون فی السّرّاء و الضّرّاء.
منابع (۱)
- ورد فی الكافی للكلینی ج 2 ص 645 الحدیث 7. عن عدة من أصحابنا، عن سهل ابن زیاد، عن جعفر بن محمد الأشعری، عن ابن القدّاح، عن جعفر الصادق، عن
هرگاه مؤمن، برادرش را به خجالت یا خشم بیندازد (یا با او رودربایستی کند)، از او جدا شده است.
إذا احتشم المؤمن أخاه فقد فارقه.
تشویق امام (ع) به دوستی دینی میان مؤمنان
شنیدم که فرستادهٔ خدا (ص) میفرمود: خدا با اینکه فرعون ادعای خدایی داشت، تنها به این دلیل به او مهلت داد که به آسانی اجازهٔ دیدار میداد و سفرهٔ غذایش را میبخشید.
سمعت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یقول: إنّما أمهل اللّه فرعون مع ادّعائه الرّبوبیّة لسهولة إذنه و بذل طعامه.
دوستی دینداران دیر گسسته میشود و همواره استوار و ماندگار است.
مودّة ذوی الدّین بطیئة الانقطاع، دائمة الثّبات و البقاء.
و دوستی پدران، خویشاوندی میان فرزندان است.
و مودّة الآباء قرابة بین الأبناء.
منابع (۳)
- ورد فی محاضرات الأدباء ج 2 ص 648. مرسلا. و فی غرر الحكم ج 2 ص 762 الحدیث 94. مرسلا. و فی النور المبین ص 277. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 442. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
- (**) من: مودّة. إلی: القرابة. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 308.
- نسب. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 762 الحدیث 93. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 488. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 441. مرسلا. باختلاف یسیر.
و خویشاوندی به دوستی نیازمندتر است تا دوستی به خویشاوندی.
و القرابة إلی المودّة أحوج من المودّة إلی القرابة.
سه کس، جز در سه جا شناخته نمیشوند:
ثلاثة لا یعرفون إلاّ فی ثلاث مواطن:
شجاع جز در هنگام جنگ شناخته نمیشود.
لا یعرف الشّجاع إلاّ عند الحرب.
و بردبار جز در هنگام خشم.
و لا الحلیم إلاّ عند الغضب.
و دوست جز در هنگام سختی.
و لا الصّدیق إلاّ عند الشّدّة.
منابع (۱)
- لا الأخ إلاّ عند الحاجة. ورد فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 611. مرسلا.
هرگاه یکی از شما برادرش را با هدیهای گرامی داشت، برادرش باید آن را بپذیرد؛ اگر نیازمند است، آن را در نیاز خود به کار ببرد، و اگر نیازمند نیست، آن را در جای نیازی بگذارد تا صاحبش در آن پاداش ببرد.
إذا أكرم أحدكم أخاه بالكرامة فلیقبلها؛ فإن كان ذا حاجة صرفها فی حاجته، و إن لم یكن محتاجا وضعها فی موضع حاجة حتّی یؤجر فیها صاحبها.
تشویق امام (ع) به پذیرفتن هدیه و جبران آن
و هر کس توان جبران دارد، باید جبران کند؛ و هر کس توان جبران ندارد، به نیکی ستایش کند.
و من كان عنده جزاء فلیجز، و من لم یكن عنده جزاء فثناء حسن.
پیامبر (ص) فرمود: هر کس دیگری به او نعمت و بخششی رساند، باید آن را برایش جبران کند؛ و اگر چیزی نیافت، او را به نیکی ستایش کند و برایش دعا کند.
[قال] النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من أنعم علیه أحد بنعمة فلیكافئه بها، فإن لم یجد فثناء حسن و دعاء له.
سختترین کارها سه چیز است:
أشدّ الأعمال ثلاثة:
حق مردم را از خودت دادن. و همراهی و کمک مالی به برادران. و یاد خدا در هر حال.
إنصاف النّاس من نفسك. و مواساة الإخوان بالمال. و ذكر اللّه علی كلّ حال.
منابع (۱)
- إعطاء الحقّ. ورد فی حلیة الأولیاء ج 1 ص 85. عن احمد بن محمد بن موسی، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن أبیه، عن جعفر الصادق، عن أبیه محمد الباقر، عن أبیه علی السجاد، عن أبیه الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی كنز العمال ج 16 ص 238 الحدیث 44300. مرسلا.
به ناتوانان خود رحم کنید؛ چراکه رحم کردن به آنان، مایهٔ رحمت خدا به شماست.
إرحموا ضعفاءكم، فالرّحمة لهم سبب رحمة اللّه لكم.
برادران ناتوان خود را خوار نشمارید؛ زیرا هر کس مؤمنی را خوار شمارد، خدا او را خوار میشمارد و روز قیامت آن دو را با هم گرد نمیآورد، مگر اینکه توبه کند.
لا تحقّروا ضعفاء إخوانكم، فإنّه من احتقر مؤمنا حقّره اللّه و لم یجمع بینهما یوم القیامة إلاّ أن یتوب.
و انسان وقتی نیاز برادرش را میداند، نباید او را ناچار کند که از وی درخواست کند.
و لا یكلّف المرء أخاه الطّلب إلیه إذا عرف حاجته.
جایگاه کسی که برای برآوردن نیازهای مؤمنان میکوشد
بهشت مشتاق کسی است که برای برآوردن نیازهای برادر مؤمنش بکوشد تا کار و حال او به دست وی سامان گیرد؛ پس با این کار، نعمتها را ماندگار کنید.
إنّ الجنّة لتشتاق إلی من سعی لأخیه المؤمن فی قضاء حوائجه لیصلح شأنه علی یدیه؛ فاستبقوا النّعم بذلك.
چراکه خدا از انسان دربارهٔ آبرو و جایگاهش میپرسد که آن را در چه راهی به کار گرفته است، همانگونه که دربارهٔ مالش میپرسد که آن را در چه راهی خرج کرده است.
فإنّ اللّه یسأل الرّجل عن جاهه فیما بذله كما یسأله عن ماله فیما أنفقه.
ای گروه شیعیان ما! از خدا پروا کنید (تقوا: خودنگهداری از گناه) و بپرهیزید از اینکه هیزم آتش باشید؛ و هرچند به خدا کافر نیستید، با پرهیز از ستم به برادران مؤمن خود، از آتش دوری کنید.
یا معشر شیعتنا؛ اتّقوا اللّه و احذروا أن تكونوا للنّار حطبا، و إن لم تكونوا باللّه كافرین فتوقّوها بتوقّی ظلم إخوانكم المؤمنین.
زیرا هیچ مؤمنی نیست که به برادر مؤمنش ـ که در دوستی و پیروی ما با او شریک است ـ ستم کند، مگر اینکه خدا در آتش، زنجیرها و غلهای (طوقهای آهنینِ) او را سنگین میکند و جز شفاعت ما او را از آنها رها نمیسازد؛ و ما نیز هرگز نزد خدای بلندمرتبه شفاعت نخواهیم کرد، مگر پس از آنکه برای او نزد برادر مؤمنش پادرمیانی کنیم؛ پس اگر آن برادر مؤمن او را بخشید، برایش شفاعت میکنیم وگرنه ماندنش در آتش طولانی خواهد شد.
فإنّه لیس من مؤمن ظلم أخاه المؤمن المشارك له فی موالاتنا إلاّ ثقّل اللّه فی النّار سلاسله و أغلاله، و لم یفكّه منها إلاّ شفاعتنا، و لن نشفع إلی اللّه - تعالی - إلاّ بعد أن نشفع له إلی أخیه المؤمن؛ فإن عفا عنه شفعنا له، و إلاّ طال فی النّار مكثه.
خدای بلندمرتبه مؤمن را از نور عظمت و شکوهِ کبریایی خود آفریده است؛ پس هر کس به مؤمن طعنه بزند یا سخن او را رد کند، بر خدا در عرش او رد کرده است و هیچ بهرهای از خدا ندارد، و او تنها شریک شیطان است.
إنّ اللّه - تعالی - خلق المؤمن من نور عظمته و جلال كبریائه؛ فمن طعن علی المؤمن أو ردّ علیه قوله فقد ردّ علی اللّه فی عرشه، و لیس هو من اللّه فی شیء؛ و إنّما هو شرك الشّیطان.
هرگاه مؤمن به برادرش «اُف» بگوید، پیوند میان آن دو بریده میشود.
إذا قال المؤمن لأخیه: أفّ، انقطع ما بینهما.
و هرگاه به او بگوید: «تو کافری»، یکی از آن دو کافر شده است.
و إذا قال له: أنت كافر، كفر أحدهما.
و هرگاه به او تهمت بزند، اسلام در دلش آب میشود، همانگونه که نمک در آب حل میشود.
و إذا اتّهمه انماث الإسلام فی قلبه كما ینماث الملح فی الماء.
هر کس به مسلمانی سخنی بگوید و با آن بخواهد از آبرو و جوانمردی او بکاهد، خدای عزوجل او را در «طینت خَبال» (چرک و خونابهٔ دوزخیان) زندانی میکند تا برای آنچه گفته است راه برونرفتی بیاورد.
من قال لمسلم قولا یرید به انتقاص مروءته، حبسه اللّه - عزّ و جلّ - فی طینة خبال حتّی یأتی ممّا قال بمخرج.
حال کسی که به مؤمن تهمت و بهتان میزند
هر کس به مرد یا زن مؤمنی بهتان بزند، یا چیزی دربارهاش بگوید که در او نیست، خدای عزیز و باشکوه در روز قیامت (برانگیخته شدن) او را بر تپهای از آتش نگه میدارد تا از عهدهٔ آنچه دربارهٔ او گفته است برآید.
من بهت مؤمنا أو مؤمنة، أو قال فیه ما لیس فیه أقامه اللّه - عزّ و جلّ - یوم القیامة علی تلّ من نار حتّی یخرج ممّا قال فیه.
پشتیبان یکدیگر باشید و به هم ببخشید؛ و مانند منافق (دورو) نباشید که از کاری دم میزند که انجام نمیدهد.
توازروا، و تباذلوا، و لا تكونوا بمنزلة المنافق الّذی یصف ما لا یفعل.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «هر کس در پی یاری و سود رساندن به برادر خود باشد، پاداش جهادگران در راه خدا را دارد؛ و هر کس یاری رساندن به برادر مسلمانش و تلاش همراه او برای برآوردن نیازش را رها کند — چه نیازش برآورده شود و چه نشود — ناچار میشود برای نیاز کسی تلاش کند که در برآوردن نیازش پاداشی ندارد.»
إنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال: من كان فی عون أخیه و منفعته فله ثواب المجاهدین فی سبیل اللّه. و من ترك معونة أخیه المسلم و السّعی معه فی حاجته، قضیت له أم لم تقض، كلّف أن یسعی فی حاجة من لا یؤجر فی حاجته.
خدای بزرگ و برتر به داوود (ع) وحی کرد: «ای داوود! بندهای از بندگان من در روز قیامت کار نیکی را نزد من میآورد و من به خاطر آن، در بهشت اختیار را به دست او میدهم.»
أوحی اللّه - تبارك و تعالی - إلی داوود علیه السّلام: یا داوود؛ إنّ العبد من عبادی لیأتینی بالحسنة یوم القیامة فأحكمه بها فی الجنّة.
داوود گفت: «پروردگارا! این بنده کیست که در روز قیامت کار نیکی نزد تو میآورد و به خاطر آن، در بهشت اختیار را به دستش میدهی؟» فرمود: «مؤمنی که برای برآوردن نیاز برادر مسلمانش تلاش میکند و دوست دارد آن نیاز برآورده شود؛ چه به دست او برآورده شود و چه نشود.»
قال داوود: یا ربّ؛ و من هذا العبد الّذی یأتیك بالحسنة یوم القیامة فتحكمه بها فی الجنّة؟. قال: مؤمن یسعی لأخیه المسلم فی حاجة أحبّ قضاءها، قضیت له علی یده أم لم تقض.
اینکه با یک درهم به یکی از برادرانم کمک کنم، نزد من محبوبتر است از اینکه بیست درهم صدقه بدهم.
لأن أصل أخا من إخوانی بدرهم أحبّ إلیّ من أن أتصدّق بعشرین درهما.
و اینکه با بیست درهم به او کمک کنم، نزد من محبوبتر است از اینکه صد درهم صدقه بدهم.
و لأن أصله بعشرین درهما أحبّ إلیّ من أتصدّق بمائة درهم.
و اینکه با صد درهم به او کمک کنم، نزد من محبوبتر است از اینکه بردهای را آزاد کنم.
و لأن أصله بمائة درهم أحبّ إلیّ من أن أعتق رقبة.
مؤمن سر برادرش کلاه نمیگذارد، به او خیانت نمیکند، به او تهمت نمیزند، او را تنها و بییاور رها نمیکند و به او نمیگوید: من از تو بیزارم.
المؤمن لا یغشّأخاه، و لا یخونه، و لا یتّهمه، و لا یخذله، و لا یقول له: أنّا منك بریء.
منابع (۱)
- لا یعیّر. ورد فی تحف العقول ص 79. مرسلا.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «هر کس سر مسلمانی کلاه بگذارد، یا به او زیان برساند، یا با او نیرنگ بزند، از ما نیست.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لیس منّا من غشّ مسلما أو ضرّه أو ما كره.
برای برادرت عذری بجوی، و اگر عذری برایش نیافتی، باز هم عذری برایش بتراش.
أطلب لأخیك عذرا، فإن لم تجد له عذرا فالتمس له عذرا.
منابع (۲)
- إقبل عذر أخیك. ورد فی المصدر السابق. و فی كنز الفوائد ص 34. مرسلا.
- فإن لم یكن له عذر. ورد فی المصدرین السابقین.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «هر کس عذر کسی را — چه حق با او باشد و چه نباشد — نپذیرد، کنار حوض (حوض کوثر در قیامت) بر من وارد نشود.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من لم یقبل العذر من محقّ أو مبطل لا ورد علیّ الحوض.
تا میتوانی از مؤمن دفاع کن؛ چرا که پشت او حریمِ امن خدای عزیز و باشکوه است، و جان او نزد خدای بلندمرتبه گرامی است، و پاداش خدای پاک از آنِ اوست. و کسی که به او ستم کند، دشمن خداست؛ پس دشمن مؤمن مباش که خدا دشمنت میشود.
دارئ عن المؤمن ما استطعت، فإنّ ظهره حمی اللّه - عزّ و جلّ -، و نفسه كریمة علی اللّه - تعالی -، و له یكون ثواب اللّه - سبحانه -؛ و ظالمه خصم اللّه، فلا تكن خصمه یكن خصمك اللّه.
حق مسلمان بر مسلمان به روایت امام (ع) از پیامبر (ص)
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «مسلمان بر گردن برادر مسلمانش سی حق دارد که جز با ادا کردن آنها یا گذشتِ آن برادر، از عهدهشان درنمیآید:
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: للمسلم علی أخیه المسلم ثلاثون حقّا لا براءة له منها إلاّ بأدائها أو العفو له:
لغزش او را ببخشد، به اشک او رحم کند، عیب و راز او را بپوشاند، از خطایش بگذرد، عذرش را بپذیرد، غیبت و بدگویی را از او دور کند، همواره خیرخواهش باشد، دوستیاش را نگه دارد، پیمانش را پاس بدارد، در بیماری به عیادتش برود، در تشییع جنازهاش حاضر شود، دعوتش را بپذیرد، هدیهاش را قبول کند، بخشش و پیوندش را جبران کند، نعمت و احسانش را سپاس گوید، به خوبی یاریاش کند، از همسر و خانوادهاش پاسداری کند، نیازش را برآورد، برای خواستهاش پادرمیانی کند، به عطسهاش دعا و پاسخ گوید، او را به گمشدهاش راهنمایی کند، سلامش را پاسخ دهد، سخنش را نیکو شمارد، نیکی و بخشش او را ارج نهد، سوگندهایش را باور کند، با او دوستی کند و دشمنی نورزد، و او را یاری دهد چه ستمگر باشد و چه ستمدیده؛ یاری دادن به او وقتی ستمگر است، این است که جلوی ستمش را بگیرد، و یاری دادن به او وقتی ستمدیده است، این است که برای گرفتن حقش به او کمک کند؛ او را تسلیم نکند، او را تنها و بییاور نگذارد، هر خیری را که برای خود دوست دارد برای او هم دوست بدارد، و هر بدیای را که برای خود نمیپسندد برای او هم نپسندد.
یغفر له زلّته، و یرحم عبرته، و یستر عورته، و یقیل عثرته، و یقبل معذرته، و یردّ غیبته، و یدیم نصیحته، و یحفظ خلّته، و یرعی ذمّته، و یعود مرضته، و یشهد میتته، و یجیب دعوته، و یقبل هدیّته، و یكافئ صلته، و یشكر نعمته، و یحسن نصرته، و یحفظ حلیلته، و یقضی حاجته، و یشفع مسألته، و یسمّت عطسته، و یرشد ضالّته، و یردّ سلامه، و یطیب كلامه، و یبرّ إنعامه، و یصدّق أقسامه، و یوالیه و لا یعادیه، و ینصره ظالما أو مظلوما، فأمّا نصرته ظالما فیردّه عن ظلمه، و أمّا نصرته مظلوما فیعینه علی أخذ حقّه؛ و لا یسلمه، و لا یخذله، و یحبّ له من الخیر ما یحبّ لنفسه، و یكره له من الشّرّ ما یكره لنفسه.
و گاه یکی از شما چیزی از حقوق برادرش را وا میگذارد — حتی عطسه را که برایش دعا نمیکند — پس برادرش در روز قیامت آن حق را از او میخواهد و به سود او و به زیان این شخص حکم میشود.»
و إنّ أحدكم لیدع من حقوق أخیه شیئا حتّی العطسة یدع تسمیته علیها فیطالبه به یوم القیامة فیقضی له به علیه.
از غیبت (بدگویی پشت سر) مسلمان بپرهیزید؛ چرا که مسلمان پشت سر برادر خود غیبت نمیکند و خدا از آن نهی کرده است. فرستادهٔ خدا (ص) بر فراز منبر فرمود: «سوگند به خدایی که معبودی جز او نیست، هرگز خیر دنیا (زندگیِ گذرا) و آخرت (جهانِ پس از مرگ) به هیچ مؤمنی داده نشد مگر به خاطر خوشبینیاش به خدای عزیز و باشکوه، امیدواریاش به او، خوشاخلاقیاش، و خودداری از غیبت کردن پشت سر مؤمنان. و سوگند به خدایی که معبودی جز او نیست، خدای عزیز و باشکوه هیچ مؤمنی را پس از توبه و آمرزشخواهی از او به عذابی گرفتار نمیکند، مگر به خاطر بدبینیاش به خدای عزیز و باشکوه، کوتاهیاش در امید داشتن به او، بداخلاقیاش، و غیبت کردنش پشت سر مؤمنان.»
إیّاكم و غیبة المسلم؛ فإنّ المسلم لا یغتاب أخاه؛ و قد نهی اللّه إنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال علی المنبر: و اللّه الّذی لا إله إلاّ هو، ما أعطی مؤمن قطّ خیر الدّنیا و الآخرة إلاّ بحسن ظنّه باللّه - عزّ و جلّ - و رجائه له، و حسن خلقه، و الكفّ عن اغتیاب المؤمنین. و اللّه الّذی لا إله إلاّ هو، لا یعذب اللّه - عزّ و جلّ - مؤمنا بعذاب بعد التّوبة و الاستغفار له إلاّ بسوء ظنّه باللّه - عزّ و جلّ - و تقصیره من رجائه، و سوء خلقه، و اغتیابه للمؤمنین.
چهار سفارش خدای بلندمرتبه به موسی (ع)
خدای بزرگ و برتر به موسی (ع) فرمود: «ای موسی! سفارش مرا در چهار چیز نگه دار:
قال اللّه - تبارك و تعالی - لموسی علیه السّلام: یا موسی؛ إحفظ وصیّتی إلیك بأربعة أشیاء:
نخست اینکه: تا وقتی نمیبینی گناهانت آمرزیده شده است، به عیبهای دیگران مشغول مشو.
أوّلهنّ: ما دمت لا تری ذنوبك قد غفرت فلا تشتغل بعیوب غیرك.
و دوم اینکه: تا وقتی نمیبینی گنجینههای من پایان یافته است، غم روزیات را مخور.
و الثّانیة: ما دمت لا تری كنوزی قد نفدت فلا تغتمّ لرزقك.
و سوم: تا وقتی نمیبینی که فرمانروایی من از میان رفته باشد، به هیچکس جز من امید نبند.
و الثّالثة: ما دمت لا تری زوال ملكی فلا ترج أحدا غیری.
و چهارم: تا وقتی شیطان را مرده نمیبینی، از فریب او آسودهخاطر نباش.
و الرّابعة: ما دمت لا تری الشّیطان میتا فلا تأمن مكره.
منابع (۱)
- ورد فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 43 الحدیث 13. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 49 الحدیث 36. بالسند السابق. و فی دعائم الإسلام ج 2 ص 326 الحدیث 1230. مرسلا. و فی ص 445 الحدیث 1553. مرسلا. و فی التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسكری ص 204 الحدیث 93. مرسلا. و فی التوحید ص 372 الحدیث 14. عن احمد بن الحسن القطان، عن احمد بن محمد ابن سعید الهمدانی، عن علی بن الحسن بن علی بن فضال، عن أبیه، عن هارون ابن مسلم، عن ثابت بن أبی صفیة، عن سعد الخفاف، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی الخصال ص 217 الحدیث 41. بالسند الوارد فی التوحید.و فی ص 614 و 624 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی تحف العقول ص 79. مرسلا. و فی الكافی للكلینی ج 2 ص 71 الحدیث 2. عن ابن محبوب، عن جمیل بن صالح، عن یزید بن معاویة، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی غوالی اللآلئ ج 1 ص 374 الحدیث 90. مرسلا عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی الاختصاص ص 227.مرسلا عن محمد الباقر "،عن علی علیهما السّلام. و فی حلیة الأولیاء ج 1 ص 85.عن احمد بن محمد بن موسی، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن أبیه، عن جعفر الصادق، عن أبیه محمد الباقر، عن أبیه علی السجاد، عن أبیه الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی فضیلة
پیوند میان گمانهای مؤمنان و خدا و حق
از گمانهای مؤمنان بپرهیزید؛ زیرا خدای پاک و برتر، حق را بر زبانهای آنان نهاده است. حدیث را میان خود بگردانید، به یاد هم بیاورید و با هم بخوانید؛ که اگر چنین نکنید، دانشتان کهنه و فراموش میشود.
إتّقوا ظنون المؤمنین، فإنّ اللّه - سبحانه و تعالی - جعل الحقّ علی ألسنتهم. تداوروا و تذاكروا و تدارسوا الحدیث، فإنّكم إن لا تفعلوا یندرس علمكم.
منابع (۳)
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 133 الحدیث 31. مرسلا.
- أجری. ورد فی المصدر السابق. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 88. مرسلا.
- أكثروا مذاكرة الحدیث. ورد فی معرفة علوم الحدیث ص 60. عن أبی سعید احمد بن محمد النسوی، عن محمد بن الحسن بن قتیبة، عن محمد بن أبی السری، عن معتمر بن سلیمان، عن كهمس، عن عبد اللّه بن بریدة، عن علی علیه السّلام.
روز خود را با «چنین و چنان شد» و «چنین و چنان کردیم» نگذرانید؛ زیرا همراه شما فرشتگانی نگهبان هستند که کارهای شما و ما را ثبت میکنند.
لا تقطعوا نهاركم بكیت و كیت، و فعلنا كذا و كذا؛ فإنّ معكم حفظة یحفظون علیكم و علینا.
و خدای عزیز و بزرگ را در هر جا یاد کنید؛ زیرا او با شماست.
و اذكروا اللّه - عزّ و جلّ - بكلّ مكان فإنّه معكم.
و باید بیشترِ سخنتان یاد خدای عزیز و بزرگ باشد.
و لیكن جلّ كلامكم ذكر اللّه - عزّ و جلّ -.
و بر محمد و خاندان محمد — که درود خدا بر او و بر آنان باد — درود بفرستید؛ زیرا خدای برتر، دعایتان را هنگام یاد کردنِ محمد و دعا کردنتان برای او (ص) میپذیرد.
و صلّوا علی محمّد و آل محمّد صلّی اللّه علیه و علیهم؛ فإنّ اللّه - تعالی - یتقبّل دعاءكم عند ذكر محمّد و دعائكم له صلّی اللّه علیه و آله.
اهمیت فرستادن درود بر محمد و خاندان محمد
پیامبر خدا (ص) فرمود: «هیچ گروهی در نشستی گرد هم نیامدند که در آن خدای عزیز و بزرگ را یاد نکردند و بر من درود نفرستادند، مگر اینکه آن نشست مایهٔ حسرت و افسوسشان شد؛ پس اگر خدا بخواهد آنان را کیفر میدهد، و اگر بخواهد از آنان درمیگذرد.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ما من قوم اجتمعوا فی مجلس و لم یذكروا اللّه - عزّ و جلّ - و لم یصلّوا علیّ إلاّ كان ذلك المجلس حسرة علیهم؛ فإن شاء أخذهم، و إن شاء عفی عنهم.
و پیامبر خدا (ص) فرمود: «بر من بسیار درود بفرستید.»
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أكثروا من الصّلاة علیّ.
گفتم: «آیا پس از آنکه از ما جدا شوی، درود به تو میرسد؟»
فقلت: و هل تبلغك الصّلاة بعد أن تفارقنا؟.
فرمود: «آری. ای علی! خدای بزرگ و برتر، فرشتهای را بر قبر من گماشته است که به او صلصائیل میگویند. او به شکل خروس است؛ تاجش در زیر عرش خم شده و چنگالهایش در مرزهای زمین هفتم است. او سه بال دارد که وقتی آنها را میگشاید، یکی در مشرق است و دیگری در مغرب، و سومی بر قبر من گسترده است. هرگاه بنده بگوید: «خدایا! بر محمد و خاندان محمد درود فرست، چنانکه بر ابراهیم و خاندان ابراهیم درود و برکت و رحمت فرستادی، که تو ستوده و بزرگواری»، آن فرشته این درود را از دهان او میچیند، همانگونه که پرنده دانه را میچیند. سپس بر فراز قبر من بال میزند و میگوید: «ای محمد، ای محمد! فلانی پسر فلانی بر تو درود فرستاد و به تو سلام رساند.» پس در آن روز، برای آن بنده بر پوستنوشتهای از نور با مشکِ خوشبو نوشته میشود، و بیست هزار درجه برایش بالا میبرند، و بیست هزار نیکی برایش مینویسند، و بیست هزار بدی از او پاک میکنند، و بیست هزار درخت در کرانهٔ کوثر برایش میکارند. آن نوشته، مُهرشده به مشک خوشبو، در قبرم نزدِ سرِ من است. نخستین کسی که زمین برایش شکافته میشود من هستم. پس جبرئیل مرکبی برایم میآورد که میان دو چشمش نوشته شده است: «جز خدا خدایی نیست، محمد فرستادهٔ خداست». آن مرکب هفتاد هزار بال دارد. زیر هر بال، خلخالی (حلقهٔ زینتیِ پا) از طلاست که از مشک خوشبو پر شده است. هر خلخال به زبانی تسبیح میگوید که خلخالِ زیرینش نمیداند او چه میگوید؛ جز اینکه پروردگار جهانیان را تسبیح میگوید و «لا إله إلا الله» میگوید و ستایش میکند. آنگاه پرچم خود را، که پرچمِ ستایش است، به رضوان، خزانهدار بهشت، میسپارم. در میانهٔ آن نوشته شده است: «جز خدا خدایی نیست، محمد فرستادهٔ خداست». اگر آن را بر همهٔ فرزندان آدم بگشایم، همگی آنان را تا آخرین نفر میپوشاند. جبرئیل در سمت راستم و میکائیل در سمت چپم، همراه با زنگولههای بُراق (مرکب آسمانی پیامبر)، «لا إله إلا الله» میگویند و خدا را ستایش میکنند؛ تا آنکه پرچمم را در کنار ترازوی اعمال — که برپا شده و بندگان به حسابرسی فراخوانده شدهاند — در زمین فرو میبرم. پس هنگامی که بندهای که بر من بسیار درود فرستاده فراخوانده میشود، و عملش را در کفهٔ ترازو میگذارند و ترازو سبک میآید، به فرشتهٔ ترازودار میگویم: «مدارا کن؛ زیرا او نزد من امانتی و کار نیکی دارد.»
قال: نعم. یا علیّ؛ إنّ اللّه - تبارك و تعالی - وكّل بقبری ملكا یقال له صلصائیل، و هو فی صورة الدّیك، مثنّ عرفه تحت العرش، و مخالبه فی تخوم الأرض السّابعة. له ثلاث أجنحة إذا نشرها؛ واحد بالمشرق، و الآخر بالمغرب، و الثّالث منتشر علی قبری. فإذا قال العبد: اللّهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد كما صلّیت و باركت و ترحّمت علی إبراهیم و آل إبراهیم إنّك حمید مجید، لقطها من فیه كما تلقط الطّیر الحبّ، ثمّ یرفرف علی قبری، و یقول: یا محمّد، یا محمّد؛ إنّ فلان ابن فلان صلّی علیك و أقرأك السّلام؛ فیكتب له فی ذلك الیوم علی رقّ من نور بالمسك الأذفر، فیرفع له عشرون ألف درجة، و یكتب له عشرون ألف حسنة، و یمحی عنه عشرون ألف سیّئة، و تغرس له عشرون ألف شجرة علی شاطئ الكوثر. فهو مختوم بالمسك الأذفر فی قبری عند رأسی. فأوّل من تنشقّ عنه الأرض أنا. فیأتینی جبریل بدابّة بین عینیها مكتوب: لا إله إلاّ اللّه محمّد رسول اللّه. لها سبعون ألف جناح. تحت كلّ جناح خلخال من ذهب محشوّ بالمسك الأذفر. یسبّح الخلخال بلسان لا یعلم الخلخال الّذی تحته ما یقول. إلاّ أنّه یسبّح و یهلّل و یحمد ربّ العالمین. فأدفع إلی رضوان خازن الجنّة لوائی، و هو لواء الحمد، مكتوب فی وسطه: لا إله إلاّ اللّه محمّد رسول اللّه. لو نشرته علی جمیع ولد آدم لغطّاهم عن آخرهم. جبریل عن یمینی و میكائیل عن یساری، یهلّلان و یحمدان اللّه مع جلاجل البراق، حتّی أغرز لوائی عند المیزان، و قد نصب و دعی العباد إلی الحساب. فإذا دعی العبد الّذی أكثر الصّلاة علیّ، ثمّ وضع [عمله] فی كفّة المیزان فیخفّ المیزان. فأقول للوزّان: إرفق؛ فإنّ له عندی ودیعة و صنیعة.
او میگوید: «ای محمد! امروز فرمانِ تو اجرا میشود.» سپس به او فرمان میدهم و او نوشتهای را به نام آن بنده و نام پدر و پدربزرگش باز میکند. آن را در کفهٔ ترازو میگذارم و از خدا میخواهم که ترازوی او را سنگین کند.»
فیقول: یا محمّد؛ أنت الیوم مطاع. ثمّ آمره فیفكّ كتابا باسمه و اسم أبیه و جدّه، فأضعه فی كفّة المیزان، فأدعو اللّه أن یرجّح میزانه.
حالِ کسی که بر محمد و خاندان محمد درود میفرستد در روز قیامت
خدای برتر در بهشت درختی آفریده است که میوهاش از سیب بزرگتر و از انار کوچکتر، از کره نرمتر، از عسل شیرینتر و از مشک خوشبوتر است. شاخههایش از مرواریدِ تر و تازه، تنههایش از طلا و برگهایش از زَبَرجَد (سنگی قیمتی و سبز) است. از آن درخت نمیخورد مگر کسی که بر محمد و خاندان محمد بسیار درود فرستاده باشد.
إنّ اللّه - تعالی - خلق فی الجنّة شجرة ثمرها أكبر من التّفّاح و أصغر من الرّمّان، و ألین من الزّبد، و أحلی من العسل، و أطیب من المسك، و أغصانها من اللّؤلؤ الرّطب، و جذوعها من الذّهب، و أوراقها من الزّبرجد؛ لا یأكل منها إلاّ من أكثر الصّلاة علی محمّد و آل محمّد.
و پیامبر خدا (ص) فرمود: «صدای خود را به درود فرستادن بر من و اهل بیتم بلند کنید؛ زیرا این کار دورویی را از میان میبرد.»
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إرفعوا أصواتكم بالصّلاة علیّ و علی أهل بیتی، فإنّه یذهب بالنّفاق.
انسان به تلاش خود است و شمشیر به تیزیاش، و ستایش پس از آزمایش است.
المرء بجدّه، و السّیف بحدّه، و الثّناء بعد البلاء.
نشانهٔ مؤمن در میان مردم
مؤمن، جانِ خودش از دست او در رنج است و مردم از دست او در آسایشاند.
المؤمن نفسه منه فی تعب، و النّاس منه فی راحة.
منابع (۱)
- ورد فی المحاسن ج 1 ص 185 الباب 32 الحدیث 300-83. عن المفضل بن عمرو، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی الخصال ص 613 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد ابن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی الجعفریات ص 215. عن عبد اللّه بن محمد، عن محمد بن محمد، عن موسی بن إسماعیل، عن أبیه، عن جده جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده علی السجاد، عن أبیه، عن علی علیه و علیهم السّلام.و فی تحف العقول ص 78. مرسلا. و فی المعرفة و التاریخ ج 3 ص 396. عن أبی الحسن علی بن احمد بن إبراهیم البزاز، عن أبی علی الحسن بن محمد بن عثمان الفسوی، عن یعقوب بن سفیان، عن عبد الرحمن بن حماد الشعیثی، عن كهمس، عن عبد اللّه بن بریدة، عن علی علیه السّلام. و فی كنز الفوائد ص 194.مرسلا. و فی نور البراهین ج 1 ص 202. عن أبی سعید، فی كتاب الوفا لشرف المصطفی، مسندا إلی علی علیه السّلام. و فی المصنف للكوفی ج 6 ص 189 الحدیث 2. عن وكیع، عن كهمس بن الحسن، عن عبد اللّه بن بریدة، عن علی علیه السّلام. و فی سنن الدارمی ج 1 ص 150. عن عثمان بن عمر، عن كهمس، عن ابن بریدة، عن علی علیه السّلام. و فی الحد الفاصل ص 545. عن علی بن محمد بن الحسن الفارسی، عن زید بن سعید الواسطی، عن یزید بن هارون و أبی عاصم النبیل، عن كهمس، عن ابن بریدة، عن علی علیه السّلام. و فی معرفة علوم الحدیث ص 60. عن أبی سعید احمد بن محمد النسوی، عن محمد بن الحسن بن قتیبة، عن محمد بن أبی السری، عن معتمر بن سلیمان، عن كهمس، عن عبد اللّه بن بریدة، عن علی علیه السّلام. و فی ص 141. عن عبد -
راه به دست آوردن دلها و نتیجههای نیکی کردن از زبان امام (ع)
دلهای مردمان رمنده است؛ هر کس با نیکی کردن آنها را رام کند، به او رو میآورند. نعمت بالهایی دارد؛ اگر با نیکی کردن نگه داشته شود، میماند وگرنه میپرد.
قلوب الرّجال وحشیّة، فمن تألّفها بالإحسان أقبلت علیه. إنّ للنّعمة أجنحة؛ فإن أمسكت بالإحسان قرّت، و إلاّ فرّت.
منابع (۲)
- ورد فی تذكرة ابن حمدون ص 10. مرسلا.
- ورد فی غرر الخصائص الواضحة ص 244. مرسلا.
دوست، دوستِ واقعی نمیشود مگر اینکه در سه جا هوای برادرش را داشته باشد:
لا یكون الصّدیق صدیقا حتّی یحفظ أخاه فی ثلاث:
منابع (۱)
- (**) من: لا یكون. إلی: و وفاته. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 134. - الحمید بن عبد الرحمن القاضی، عن أبیه، عن عبد اللّه بن هاشم، عن عن وكیع، عن كهمس، عن الحسن بن عبد اللّه بن بریدة، عن علی علیه السّلام. و فی دستور معالم الحكم ص 157. عن أبی القاسم عبد الملك بن الحسن بن إبراهیم، عن أبی بكر محمد بن القاسم بن فهد بن احمد بن عیسی بن صالح البزاز، عن أبی الحسن احمد بن مطرف بن سوار البستی، عن العباس بن الفضل بن شاذان، عن محمد بن حمید و حجاج بن حمزة بن سوید العجلی، عن زید بن الحباب، عن عیسی بن الأشعث، عن جویبر، عن الضحاك، عن النزال بن سبرة، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 10 ص 77 الحدیث 28474. عن وكیع، عن الفضل بن سهل الأعرج، عن زید بن الحباب، عن عیسی بن الأشعث، عن جویبر، عن الصحاك، عن النزال بن سبرة، عن علی علیه السّلام. و فی محاسن الأزهار ص 700. مرسلا. و فی نزهة المجالس ج 2 ص 82. مرسلا. و فی المحاسن و المساوئ ج 1 ص 477. مرسلا. و فی بهجة المجالس ج 2 ص 34. مرسلا. و فی مسند علی ابن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 335 الحدیث 1050. مرسلا. و فی جامع بیان العلم و فضله ج 1 ص 101. عن أبی بكر بن أبی شیبة، عن وكیع، عن كهمس بن الحسن، عن عبد اللّه بن بریدة، عن علی علیه السّلام. و فی ص 108. عن خلف ابن احمد، عن احمد بن سعید، عن إسحاق بن إبراهیم، عن محمد بن علی، عن محمد بن حاتم، عن یحیی بن سعید، عن كهمس، عن أبی بریدة، عن علی علیه السّلام. و فی أجناس التجنیس ص 27. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
در گرفتاریاش، در نبودنش و پس از مرگش.
فی نكبته. و غیبته. و وفاته.
منابع (۲)
- بلیّته. ورد فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 509.مرسلا.
- بعد وفاته فی تركته. ورد فی نثر الدر ج 1 ص 305. مرسلا.
نشانهٔ دوستی و مرزهای ستایش از زبان امام (ع)
ستایشِ بیش از اندازهٔ شایستگی، چاپلوسی است؛ و کوتاه آمدن از اندازهٔ شایستگی، ناتوانی در سخن یا حسادت است.
الثّناء بأكثر من الاستحقاق ملق. و التّقصیر عن الاستحقاق عیّ أو حسد.
منابع (۲)
- من غیر. ورد فی محاضرات الأدباء ج 2 ص 377. مرسلا. و فی كتاب الشكر ص 72. مرسلا.
- عیّ و حسد. ورد فی نسخة عبده ص 738.
ابلیس به لشکریانش میگوید: از فرزندان آدم، ستم و حسادت را بخواهید؛ زیرا این دو نزد خدا برابر با شرک است.
إنّ إبلیس یقول لجنوده: ابغوا من بنی آدم البغی و الحسد، فإنّهما یعدلان عند اللّه الشّرك
ای مردم! میانهرو باشید؛ خسیس و پست نباشید. زیرا خسیس و پست کسانیاند که اگر حقی بر گردنشان باشد، آن را ادا نمیکنند و اگر حقی طلبکار باشند، تا آخرِ آن را میگیرند.
أیّها النّاس؛ كونوا وسطا، لا تكونوا بخلاء و لا سفلة؛ فإنّ البخیل و السّفلة الّذین إن كان علیهم حقّ لم یؤدّوه، و إن كان لهم حقّ استقصوه.
منابع (۱)
- ورد فی أحكام القرآن ج 1 ص 612. عن حماد بن أبی سلیمان، عن إبراهیم، عن علی علیه السّلام. و فی فردوس الأخبار ج 1 ص 292 الحدیث 923. مرسلا. و فی بهجة المجالس ج 1 ص 409. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
با کسی که روزی به او رو کرده شریک شوید؛ زیرا او به بینیازی سزاوارتر و به رو آوردنِ بخت و اقبال شایستهتر است.
شاركوا الّذی قد أقبل علیه الرّزق، فإنّه أخلق للغنی، و أجدر بإقبال الحظّ علیه.
منابع (۱)
- (**) من: شاركوا. إلی: الحظّ عیه. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 230.
هرگاه در مردی خصلتی زیبا و دلپسند بود، منتظر خصلتهای دیگرِ همتای آن هم باشید.
إذا كان فی رجل خلّة رائقة فانتظروا أخواتها.
منابع (۲)
- الرّجل. ورد فی مطالب السؤول ص 202. مرسلا.
- رائعة. ورد فی نسخة العام 400 ص 508. و فی نسخة ابن أبی المحاسن ص 436. و نسخة الإسترابادی ص 617.
بازداشتن امام (ع) از جدل، بگومگو، شوخی و پرگویی
از جدل (بحثِ لجوجانه) بپرهیزید، که شک به بار میآورد.
إیّاكم و الجدال، فإنّه یورث الشّكّ.
از بگومگو و دشمنی بپرهیزید؛ زیرا این دو، دلها را نسبت به برادران بیمار میکنند و از آنها دورویی (که کسی به زبان مسلمان است و در دل نه) میروید.
إیّاكم و المراء و الخصومة، فإنّهما یمرضان القلوب علی الإخوان، و ینبت علیهما النّفاق.
از شوخی بپرهیزید؛ زیرا شکوه و وقار مؤمن را میبرد، جوانمردی و شخصیتش را از بین میبرد و خشمی پدید میآورد که دیگر آرام نمیشود.
إیّاكم و المزاح؛ فإنّه یذهب بهاء المؤمن، و یسقط مروءته، و یوجد الغضب ثمّ لا یشفی به.
سخنتان را بخشی از کارهایتان به شمار آورید، تا سخنتان جز در کار خیر کم شود.
إحسبوا كلامكم من أعمالكم یقلّ كلامكم إلاّ فی الخیر.
زبانتان را نگه دارید و کاملاً تسلیم باشید تا سود ببرید؛ چه بسا سخنی که از حملهٔ جنگجو برّندهتر است و چه بسا فتنهای که یک سخن آن را برانگیخته است.
كفّوا ألسنتكم، و سلّموا تسلیما تغتنموا؛ [ف] ربّ قول أنفذ من صول، و ربّ فتنة أثارها قول.
منابع (۲)
- ورد فی الخصال ص 619 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی تحف العقول ص 78. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 20 ص 262 الحدیث 64. مرسلا. و فی ص 263 الحدیث 81. مرسلا. و فی وسائل الشیعة ج 8 ص 567 الباب 135 الحدیث 1. عن محمد بن یعقوب، عن علی بن إبراهیم، عن هارون بن مسلم، عن مسعدة بن صدقة، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی فردوس الأخبار ج 1 ص 465 الحدیث 1545. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 320. مرسلا. باختلاف.
- (**) ربّ قول أنفذ من صول. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 394.
نقش زبان در رقم زدن سرانجام انسان از زبان امام (ع)
با همین زبان است که اهل دوزخ به صورت در آتش افکنده میشوند و با همین زبان است که اهل گورها سزاوار نور میشوند؛ پس زبانتان را نگه دارید و آن را به یاد خدای عزیز و بزرگ مشغول کنید.
باللّسان یكبّ أهل النّار فی النّار، و باللّسان یستوجب أهل القبور النّور؛ فاحفظوا ألسنتكم، و اشغلوها بذكر اللّه - عزّ و جلّ -.
رسول خدا (ص) فرمود: جایگاه دو فرشتهٔ تو بر روی دندانهای پیشین توست، زبانت قلم آنهاست و آب دهانت جوهرشان؛ با این حال، تو زبان به چیزی میگشایی که به کارت نمیآید و نه از خدا شرم میکنی و نه از آن دو فرشته.
إنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال: إنّ مقعد ملكیك علی ثنیتیك، و لسانك قلمهما، و ریقك مدادهما، و أنت تجری فیما لا یعنیك فلا تستحیی من اللّه و لا منهما.
امانتها را به کسی که به شما امانت سپرده است بازگردانید، حتی اگر به قاتلان پیامبران (ع) باشد.
أدّوا الأمانات إلی من ائتمنكم و لو إلی قتلة الأنبیاء علیهم السّلام.
با رسول خدا (ص) نشسته بودیم که مردی از اهل عالیه (روستاهای بلندیهای اطراف مدینه) پیدا شد و گفت: ای رسول خدا! مرا از سختترین و آسانترین چیز در این دین باخبر کن.
كنّا جلوسا مع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فطلع علینا رجل من أهل العالیة فقال: یا رسول اللّه؛ أخبرنی بأشدّ شیء فی هذا الدّین و ألینه.
فرمود: آسانترینِ آن، گواهی دادن به این است که جز خدا خدایی نیست و محمد بنده و فرستادهٔ اوست.
فقال: ألینه شهادة أن لا إله إلاّ اللّه و أنّ محمّدا عبده و رسوله.
و سختترینِ آن، ای برادرِ اهل عالیه، امانتداری است. کسی که امانتداری ندارد، دینی ندارد و نه نمازی برای اوست و نه زکاتی. ای برادرِ اهل عالیه! هر کس مالی از حرام به دست آورد و آن را ببخشد، پاداشی بر آن نمیبرد؛ و اگر اندوختهاش کند، توشهٔ او به سوی آتش خواهد بود. ای برادرِ اهل عالیه! هر کس مالی از حرام به دست آورد و با آن جامهای بپوشد، نمازش پذیرفته نمیشود تا وقتی که آن جامه را از تنش بیرون آورد. ای برادرِ اهل عالیه! خدای بزرگ و برتر، گرامیتر و والاتر از آن است که کار یا نمازِ مردی را بپذیرد در حالی که جامهای از حرام بر تن دارد.
و أشدّه، یا أخا العالیة، الأمانة. إنّه لا دین لمن لا أمانة له، و لا صلاة و لا زكاة له. یا أخا العالیة؛ إنّ من أصاب مالا من حرام فأنفقه لم یؤجر علیه، و إن ادّخره كان زاده إلی النّار. یا أخا العالیة؛ إنّ من أصاب مالا من حرام فلبس جلبابا لم تقبل صلاته حتّی ینحّی ذلك الجلباب عنه. إنّ اللّه - تبارك و تعالی - أكرم و أجلّ، یا أخا العالیة، من أن یتقبّل عمل رجل أو صلاته و علیه جلباب من حرام.
تشویق امام (ع) به وفای به پیمان و دوری از گناهان
هرگاه پیمان بستید، به پیمانها وفا کنید؛ زیرا هیچ نعمتی و هیچ طراوت و خوشیِ زندگیای از مردمی گرفته نشد، مگر به سبب گناهانی که مرتکب شدند؛ «وَ أَنَّ اللّهَ لَیْسَ بِظَلاّمٍ لِلْعَبِیدِ» و خدا هرگز بر بندگان ستم نمیکند.
أوفوا بالعهود إذا عاهدتم؛ فما زالت نعمة عن قوم و لا نضارة عیش إلاّ بذنوب اجترحوها؛ وَ أَنَّ اللّهَ لَیْسَ بِظَلاّمٍ لِلْعَبِیدِ .
منابع (۱)
- آل عمران/ 182.
و اگر آنان با دعا به پیشواز آن میرفتند، آن نعمت از دست نمیرفت.
و لو أنّهم استقبلوا ذلك بالدّعاء لم تزل.
و اگر هنگامی که کیفرها و بلاها بر آنان فرود میآمد یا نعمتها از دستشان میرفت، با نیتهای راستین به خدای عزیز و بزرگ پناه میبردند و سستی نمیکردند و زیادهروی نمیورزیدند، خدا هر کارِ تباهِ آنان را سامان میداد و هر چیزِ خوب و شایستهای را به آنان بازمیگرداند.
و لو أنّهم إذا نزلت بهم النّقم، أو زالت عنهم النّعم فزعوا إلی اللّه - عزّ و جلّ - بصدق من نیّاتهم، و لم یهنوا، و لم یسرفوا، لأصلح اللّه لهم كلّ فاسد، وردّ علیهم كلّ صالح.
رسول خدا (ص) از پروردگارِ عزیز و بزرگش برایم نقل کرد و فرمود که خدا فرمود: به عزت و جلال و بلندای جایگاهم بر فراز عرشم سوگند، هیچ اهل آبادی و هیچ خانوادهای نیستند که بر نافرمانیِ من ـ که ناپسندِ من است ـ باشند و سپس از آن دست بکشند و به فرمانبرداریِ من ـ که محبوبِ من است ـ رو آورند، مگر اینکه من نیز رفتارم را با آنان از عذابم ـ که ناپسندِ آنهاست ـ به رحمتم ـ که محبوبِ آنهاست ـ تغییر میدهم. و هیچ اهل آبادی و هیچ خانوادهای نیستند که بر فرمانبرداریِ من ـ که محبوبِ من است ـ باشند و سپس از آن دست بکشند و به نافرمانیِ من ـ که ناپسندِ من است ـ رو آورند، مگر اینکه من نیز رفتارم را با آنان از رحمتم ـ که محبوبِ آنهاست ـ به عذابم ـ که ناپسندِ آنهاست ـ تغییر میدهم.
إنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم حدّثنی عن ربّه - عزّ و جلّ - قال: قال اللّه: و عزّتی و جلالی و ارتفاعی فوق عرشی، ما من أهل قریة و لا أهل بیت كانوا علی ما كرهت من معصیتی ثمّ تحوّلوا عنها إلی ما أحببت من طاعتی إلاّ تحوّلت لهم عمّا یكرهون من عذابی إلی ما یحبّون من رحمتی. و ما من أهل قریة و لا أهل بیت كانوا علی ما أحببت من طاعتی، ثمّ تحوّلوا عنها إلی ما كرهت من معصیتی، إلاّ تحوّلت لهم عمّا یحبّون من رحمتی إلی ما یكرهون من عذابی.
منابع (۱)
- غضبی. ورد فی كنز العمال ج 16 ص 137 الحدیث 44166. عن ابن مردویه، مرسلا عن عمیر بن عبد الملك، عن علی علیه السّلام.
گونههایی از عذاب خدا به نقل از پیامبر (ص)
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «وقتی خدای بزرگ و برتر بر امتی خشم بگیرد اما عذاب بر آنان نازل نکند، نرخهایشان گران میشود، عمرهایشان کوتاه میشود، بازرگانانشان سود نمیبرند، میوههایشان پاکیزه و پربار نمیشود، بارانشان را از آنان بازمیدارد، رودهایشان پرآب نمیشود، و بدکارانشان را بر آنان مسلط میکند.»
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه - تبارك و تعالی - إذا غضب علی أمّة و لم ینزّل بها العذاب، غلت أسعارها، و قصرت أعمارها، و لم یربح تجّارها، و لم تزك ثمارها، و حبس عنها أمطارها، و لم تغزر أنهارها، و سلّط علیها شرارها.
منابع (۱)
- غلبها شرارها. ورد فی ربیع الأبرار ج 1 ص 446 الحدیث 2. مرسلا.
وقتی مسلمان در تنگنا قرار میگیرد، هرگز از پروردگارِ عزیز و بزرگش گلایه نکند، بلکه شکایت به درگاه او ببرد؛ چون کلیدِ همهٔ کارها و تدبیر آنها در آسمانها و زمینها و آنچه در میانشان است به دست اوست. او پروردگارِ عرش بزرگ است، و ستایش از آنِ خداست که پروردگار جهانیان است.
إذا ضاق المسلم فلا یشكونّ ربّه - عزّ و جلّ -، و لكن یشكو إلیه؛ فإنّ بیده مقالید الأمور و تدبیرها فی السّماوات و الأرضین و ما فیهنّ و هو ربّ العرش العظیم، و الحمد للّه ربّ العالمین.
از سخن فرستادهٔ خدا (ص) پیروی کنید که فرمود: «هر کس درِ گدایی و درخواست از مردم را به روی خود باز کند، خدا درِ تهیدستی را به روی او باز میکند.»
إتّبعوا قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فإنّه قال: من فتح علی نفسه باب مسألة فتح اللّه علیه باب فقر.
و پیامبر (ص) فرمود: «هر کس با داشتنِ پشتوانهٔ بینیازی از دیگران چیزی بخواهد، از سنگهای گداختهٔ جهنم برای خود بسیار اندوخته است.» گفتند: ای فرستادهٔ خدا، پشتوانهٔ بینیازی چیست؟ فرمود: «شامِ یک شب.»
و قال النّبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من سأل مسألة عن ظهر غنی استكثر بها من رضف جهنّم. قالوا: یا رسول اللّه، و ما ظهر الغنی؟. قال: عشاء لیلة.
هر کس تهیدستی به او فشار آورد، بسیار بگوید: «لا حول و لا قوّة إلاّ باللّه العلیّ العظیم» (هیچ نیرو و توانی جز به یاری خدای والای بزرگ نیست).
من ألحّ علیه الفقر فلیكثر من قول: لا حول و لا قوّة إلاّ باللّه العلیّ العظیم.
دادوستد کنید، خدا به شما برکت دهد؛ چراکه من از فرستادهٔ خدا
إتّجروا بارك اللّه لكم؛ فإنّی سمعت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله
تشویق امام (ع) به بازرگانی و کسب روزی حلال
(ص) شنیدم که میفرمود: «روزی ده بخش است؛ نُه بخش در بازرگانی و یک بخش در کارهای دیگر است.»
و سلّم یقول: إنّ الرّزق عشرة أجزاء، تسعة فی التّجارة، و واحد فی غیرها.
به بازرگانی رو بیاورید؛ زیرا در آن بینیازیِ شما از مالِ مردم است.
تعرّضوا للتّجارة؛ فإنّ فیها غنی لكم عمّا فی أیدی النّاس.
و خدای عزیز و بزرگ، بندهٔ پیشهورِ درستکار را دوست دارد.
و إنّ اللّه - عزّ و جلّ - یحبّ العبد المحترف الأمین.
و هر کس از خستگیِ کسبِ حلال بمیرد، در حالی مرده که خدا از او خشنود است.
[و] من مات تعبا من كسب الحلال مات و اللّه عنه راض.
کسی که برای بازرگانی به دریا میزند، در طلب روزی میانهروی نکرده است.
ما أجمل فی الطّلب من ركب البحر للتّجارة.
منابع (۱)
- ورد فی الكافی للكلینی ج 5 ص 256 الحدیث 2. عن علی بن إبراهیم، مرفوعا عن علی علیه السّلام. و فی ص 317 الحدیث 53. عن أبی علی الأشعری، عن الحسین بن علی الكوفی، عن العباس بن معروف، عن رجل، عن مندل بن علی العنزی، عن محمد بن مطرف، عن مسمع، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی الخصال ص 619 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم ابن یحیی، عن جده الحسن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی من لا یحضره الفقیه ج 3 ص 120 الحدیث 510-6. مرسلا و فی الحدیث 511-7.مرسلا. و فی أمالی الصدوق ص 678 الحدیث 922-24. عن علی بن الحسین ابن شاذویه، عن محمد بن عبد اللّه بن جعفر الحمیری، عن أبیه، عن احمد بن محمد بن عیسی، عن العباس بن معروف، عن علی بن الحكم، عن مندل بن علی العنزی، عن محمد بن مطرف، عن مسمع، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی تحف العقول ص 75 و 81. مرسلا. و فی غرر الحكم ج 1 ص 415 الحدیث 27. مرسلا. و فی كتاب العرش ص 61. عن الحسین بن علی، عن الهیثم بن الأشعث السلمی، عن أبی حنیفة الیمانی الأنصاری، عن عمیر بن عبد اللّه، عن علی علیه السّلام. و فی مجمع الزوائد ج 10 ص 292. مرسلا عن البزاز.
ضرورتِ یادگیری احکام دین پیش از بازرگانی
هر کس بیشناختِ احکام دین بازرگانی کند، در ربا (سودِ حرام در معامله) فرو رفته، باز هم فرو رفته، و باز هم فرو رفته است. پس کسی در بازار ننشیند مگر آنکه راه و رسمِ خرید و فروش را بداند.
من اتّجر بغیر فقه فقد ارتطم فی الرّبا، ثمّ ارتطم، ثمّ ارتطم. فلا یقعد فی السّوق إلاّ من یعقل الشّراء و البیع.
منابع (۱)
- قبل أن یتفقّه. ورد فی تنبیه الغافلین للسمرقندی ص 364. مرسلا. و فی مغنی المحتاج ج 2 ص 22. مرسلا. و فی لسان العرب ج 12 ص 244. مرسلا.
بازارِ مسلمانان مانند مسجدشان است؛ هر کس به جایی که نشسته سزاوارتر است، تا وقتی که از جایش برخیزد یا خورشید غروب کند.
سوق المسلمین كمسجدهم، الرّجل أحقّ بمكانه حتّی یقوم من مقامه أو تغیب الشّمس.
منابع (۱)
- حتّی یدعه. ورد فی كتاب الأموال لابن زنجویه ج 1 ص 254 الحدیث 356.عن حمید، عن محمد بن عبید، عن محمد بن أبی موسی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام.
هنگامی که وارد بازارها میشوید و زمانی که مردم سرگرمِ دادوستدند، خدای عزیز و بزرگ را بسیار یاد کنید؛ زیرا یاد او گناهان را میپوشاند و نیکیها را زیاد میکند، و از غافلان نباشید.
أكثروا ذكر اللّه - عزّ و جلّ - إذا دخلتم الأسواق، و عند اشتغال النّاس بالتّجارات، فإنّه كفّارة للذّنوب، و زیادة فی الحسنات، و لا تكونوا من الغافلین.
هنگامی که میخواهید نیازهای خود را از بازار بخرید، وقتِ ورود به بازارها بگویید: «به نام خدا و به یاری خدا؛ گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست، یگانه است و شریکی ندارد، و گواهی میدهم که محمد بنده و فرستادهٔ اوست (ص). خدایا، از معاملهٔ زیانبار و سوگندِ دروغ به تو پناه میبرم، و از بازگشتن با بارِ گناه به تو پناه میبرم.»
إذا اشتریتم ما تحتاجون إلیه من السّوق، فقولوا حین تدخلون الأسواق: بسم اللّه و باللّه، أشهد أن لا إله إلاّ اللّه وحده لا شریك له، و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم. اللّهمّ إنّی أعوذ بك من صفقة خاسرة، و یمین فاجرة، و أعوذ بك من بواء الإثم.
نهی امام (ع) از احتکار خوراک، برداشتن مال گمشده و سوگند خوردن
هر کس خوراکِ مردم را چهل روز احتکار کند (برای گرانفروشی پنهان نگه دارد)، دلش سخت میشود.
من احتكر الطّعام أربعین یوما قسا قلبه.
از برداشتنِ مالِ پیدا شده بپرهیزید؛ زیرا آن گمشدهٔ مؤمن است، و گمشده را جز گمراه نمیخورد؛ و آن آتشی از آتشِ جهنم است.
إیّاكم و اللّقطة؛ فإنّها ضالّة المؤمن، و لا یأكل الضّالّة إلاّ ضالّ؛ و هی حریق من حریق جهنّم.
منابع (۱)
- من النّار. ورد فی الدروس ج 3 ص 85. مرسلا.
از سوگند خوردن بپرهیزید؛ زیرا کالا را به فروش میرساند و برکت را از بین میبرد.
إیّاكم و الحلف؛ فإنّه ینفق السّلعة، و یمحق البركة.
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «سه کساند که خدا در روز قیامت به آنان نگاه نمیکند، پاکشان نمیکند و عذابی دردناک دارند: مردی که با امامی عادل بیعت کرده (پیمانِ فرمانبرداری بسته) است، که اگر از دنیا چیزی به او بدهد به پیمانش وفا میکند و اگر ندهد وفا نمیکند؛ مردی که بر سرِ راه آبی دارد و آن را از رهگذران دریغ میکند؛ و مردی که سوگند میخورد برای کالایش فلان قیمت را دادهاند و دیگری سخن او را باور میکند و آن را میخرد، در حالی که او دروغگوست.»
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: ثلاثة لا ینظر اللّه إلیهم یوم القیامة و لا یزكّیهم و لهم عذاب ألیم: رجل بایع إماما عادلا؛ فإن أعطاه شیئا من الدّنیا وفی له، و إن لم یعطه لم یف له. و رجل له ماء علی ظهر الطّریق یمنعه سابلة الطریق. و رجل حلف لقد أعطی بسلعته كذا و كذا، فأخذها الآخر بقوله مصدّقا و هو كاذب.
از ربا بپرهیزید، که شش پیامد دارد: سه تا در دنیا و سه تا در آخرت.
إیّاكم و الرّبا، فإنّ فیه ستّ خصال؛ ثلاث فی الدّنیا، و ثلاث فی الآخرة.
اما آن سه که در دنیاست: روشنی و آبرو را میبرد، روزی را از آسمان میبُرد، و نابودی را جلو میاندازد.
فأمّا اللّواتی فی الدّنیا: فإنّه یذهب بالبهاء، و یقطع الرّزق من السّماء، و یعجّل الفناء.
و اما آن سه که در آخرت است: سختیِ حسابرسی، خشمِ پروردگارِ پروردگاران، و ماندگاریِ همیشگی در آتش.
و أمّا اللّواتی فی الآخرة؛ فسوء الحساب، و سخط ربّ الأرباب، و الخلود فی النّار.
حال رباخواران و کسانی که در کسبشان برکت نیست
و پیامبر (ص) ده کس را لعنت کرد:
[و] إنّ النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لعن عشرة:
رباخوار، ربادهنده، دو شاهدِ آن، نویسندهٔ آن، محلّل (کسی که با ازدواجِ صوری، زنِ سهطلاقشده را به شوهرِ اول حلال میکند)، کسی که این کار برایش انجام میشود، زنی که خالکوبی میکند، زنی که خالکوبی میشود، و کسی که زکاتش را نمیدهد.
آكل الرّبا، و موكله، و شاهدیه، و كاتبه، و المستحلّ، و المستحلّ له، و الواشمة، و الموشومة، و مانع صدقته.
منابع (۱)
- و مؤاكله. ورد فی السابق و اللاحق ص 113. عن أبی محمد عبد اللّه بن علی بن محمد بن عبد اللّه بن بشران المعدل، عن أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی، عن الحسین بن أبی معشر، عن محمد بن وهب، عن محمد بن سلمة، عن أبی عبد الرحیم، عن زید بن أبی أنیسة، عن إسماعیل بن أبی خالد، عن الشعبی، عن الحارث، عن علی علیه السّلام.
سه کساند که خدا هرگز در کسبوکارشان برکت قرار نمیدهد:
ثلاثة لن یجعل اللّه فی كسبهم بركة:
فروشندهٔ انسان، سربُرندهٔ گاو، و بُرندهٔ درخت.
بائع البشرة. و ذابح البقرة. و قاطع الشّجرة.
بوسیدنِ پدر و مادر عبادت است، بوسیدنِ فرزند رحمت است، بوسیدنِ زن شهوت است و بوسیدنِ برادرِ ایمانی نیکی و محبت است.
قبلة الوالدین عبادة، و قبلة الولد رحمة، و قبلة المرأة شهوة، و قبلة الرّجل أخاه مبرّة.
هر کس پدر و مادرش را اندوهگین کند، عاقِ آنان شده است (نافرمانی و آزارشان کرده است).
من أحزن والدیه فقد عقّهما.
هر یک از شما پس از آنکه برای پدر و مادرش دعا کرد، حاجتش را کنار قبر پدر و کنار قبر مادرش بخواهد.
لیطلب أحدكم حاجته عند قبر أبیه و عند قبر أمّه بعد ما یدعو لهما.
هر کس از شما میخواهد بداند جایگاهش نزد خدا چگونه است، ببیند هنگام گناهان، جایگاه خدا نزد او چگونه است؛ جایگاه او نیز نزد خدای بزرگ و برتر همانگونه است.
من أراد منكم أن یعلم كیف منزلته عند اللّه فلینظر كیف منزلة اللّه منه عند الذّنوب؛ كذلك تكون منزلته عند اللّه - تبارك و تعالی -.
وجوب شکر نعمتهای خدا و جستن خشنودی او
نخستین چیزی که برای خدای پاک بر شما واجب است، شکر نعمتهای او و جستن خشنودیهای اوست.
أوّل ما یجب علیكم للّه - سبحانه - شكر أیادیه و ابتغاء مراضیه.
منابع (۱)
- ورد فی المقنعة ص 591. مرسلا. و فی تنبیه الغافلین للسمرقندی ص 364. مرسلا.و فی ص 456. مرسلا. و فی الكافی للكلینی ج 5 ص 42 الحدیث 5. عن احمد بن محمد الكوفی، عن ابن جمهور، عن أبیه، عن محمد بن سنان، عن مفضل بن عمر، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 162 الحدیث 4. عن محمد ابن یحیی، عن احمد بن محمد بن عیسی، عن محمد بن الحسن زعلان، عن أبی إسماعیل، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی جامع الأخبار للسبزواری ص 505 الحدیث 1398-9. مرسلا. و فی من لا یحضره الفقیه ج 3 ص 186 الحدیث 839 - 2. مرسلا عن مسعدة بن زیاد، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی الخصال ص 616 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی كتاب المواعظ ص 35.عن حماد بن عمر و أنس بن محمد، عن أبیه، جمیعا عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی ص 124. عن صفوان بن یحیی و محمد بن أبی عمر، عن موسی بن بكر، عن زرارة، عن جعفر الصادق، عن علی علیه السّلام. و فی نثر الدر ج 1 ص 356. مرسلا. و فی غرر الحكم ج 1 ص 209 الحدیث 504. مرسلا.و فی عیون الحكم و المواعظ ص 93. مرسلا. و فی تحف العقول ص 74. مرسلا. و فی كشف الرموز ج 2 ص 407. مرسلا عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی مغنی المحتاج ج 2 ص 22. مرسلا. و فی تحریر الأحكام ج 2 ص 8. مرسلا. و فی دعائم الإسلام ج 2 ص 18 الحدیث 21. و فی درر الأحادیث النبویة ص 118. عن أبی محمد عبد اللّه بن محمد بن عبد اللّه بن أبی النجم، عن عبد اللّه بن حمزة، عن الحسن بن محمد بن الحسن الرصاص و حمید بن احمد الولید القرشی، عن احمد بن سلیمان بن الناصر بن الهادی، عن إسحاق بن احمد ابن عبد الباعث، عن عبد الرزاق بن احمد، عن الشریف علی بن الحرث و أبی الهیثم یوسف بن أبی العشیرة، عن الحسن بن احمد بن محمد الظهری، عن محمد ابن الفتح، عن محمد بن یحیی، عن أبیه یحیی بن الحسین بن القاسم، عن زید بن علی، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 179. بالسند السابق. و فی مجمع البیان ج 2 ص 191. مرسلا. و فی كنز العمال ج 15 ص 191 الحدیث 40547.مرسلا. و فی ج 16 ص 478 الحدیث 45537. مرسلا. و فی ص 480 الحدیث 45548.مرسلا. و فی قوت القلوب ج 2 ص 266. مرسلا. و فی الوصایا لابن العربی ص 165 و 166. مرسلا. و فی المواعظ العددیة ص 177. مرسلا. و فی لسان العرب ج 12 ص 244. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 5 ص 371.مرسلا. و فی نزهة المجالس ج 1 ص 108. مرسلا. و فی فردوس الأخبار ج 3 ص
کمترین تکلیف بندگان در برابر خدا
و کمترین چیزی که برای خدای متعال بر عهدهٔ شماست این است که از نعمتهایش برای نافرمانی او کمک نگیرید.
[و] أقلّ ما یلزمكم للّه - تعالی - أن لا تستعینوا بنعمه علی معاصیه.
پیامبر خدا (ص) فرمود: خدای بزرگ و برتر میفرماید: ای فرزند آدم! با من انصاف نداشتی! با نعمتها به تو محبت میکنم و تو با گناهان، خودت را نزد من منفور میکنی؛ خیر من به سوی تو فرود میآید و شر تو به سوی من بالا میآید؛ و پیوسته فرشتهای بزرگوار هر روز و شب کار زشتی از تو نزد من میآورد. ای فرزند آدم! گناهان بزرگ میکنی و دست به کارهای حرام میزنی، سپس به درگاه من توبه میکنی؛ پس هرگاه نیتت را خالص کنی میپذیرم و از گناهان گذشتهات درمیگذرم؛ آنگاه تو را به بهشتم درمیآورم و در جوار خودم جای میدهم.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یقول اللّه - تبارك و تعالی -: یا ابن آدم؛ ما أنصفتنی!!!. أتحبّب إلیك بالنّعم و تتمّقّت إلیّ بالمعاصی؛ خیری إلیك نازل، و شرّك إلیّ صاعد؛ و لا یزال ملك كریم یأتینی عنك كلّ یوم و لیلة بعمل قبیح. یا ابن آدم؛ تفعل الكبائر، و ترتكب المحارم، ثمّ تتوب إلیّ فأقبل إذا أخلصت بنیّتك، و أصفح عمّا مضی من ذنوبك؛ فأدخلك جنّتی، و أجعلك فی جواری.
ای فرزند آدم! اگر وصف خودت را از زبان دیگری میشنیدی و نمیدانستی آن شخص کیست، بیدرنگ از او بیزار میشدی.
یا ابن آدم؛ لو سمعت وصفك من غیرك و أنت لا تدری من الموصوف لسارعت إلی مقته.
خدا هیچ نعمتی به بندهای نداده است که او در دل شکرش را بجا آورد، مگر آنکه پیش از آوردنِ شکر بر زبانش، سزاوار فزونیِ آن نعمت میشود.
ما أنعم اللّه علی عبد نعمة فشكرها بقلبه إلاّ استوجب المزید فیها قبل أن یظهر شكرها علی لسانه.
منابع (۱)
- ورد فی مسند الإمام علی الرضا علیه السّلام الملحق بمسند زید ص 494 الباب 10.مرسلا. و فی مسند الرضا علیه السّلام للغازی ص 60. عن أبی بكر محمد بن الفضل البخاری و أبی یعلی الحسن بن علی بن احمد بن عبد الرزاق الصبرانی، عن حمزة ابن إبراهیم بن حمزة الخدابادی، عن سهل بن أبی سهل البرانی، عن أبیه أبی سهل محمود بن محمد بن إسماعیل البرانی، عن أبیه أبی بكر محمد بن إسماعیل، عن أبی إسحاق إبراهیم بن محمد بن عبد اللّه بن یزداد الرازی، عن أبی الحسن علی بن محمد بن مهرویه القزوینی، عن داوود بن سلیمان بن یوسف أبی احمد الغازی، عن علی الرضا، عن أبیه الكاظم، عن أبیه جعفر الصادق، عن أبیه محمد الباقر، عن
پیوند میان نعمت و شکر آن
هرگاه آغاز نعمتها به شما رسید، با کمشکری، دنبالههای آن را نرانید. نعمت به شکر پیوسته است و شکر به فزونیِ نعمت وابسته است، و این دو در یک ریسمان به هم بستهاند؛ و فزونیِ نعمت از سوی خدای ارجمند و باشکوه هرگز بریده نمیشود تا وقتی که شکر از سوی بنده بریده شود.
إذا وصلت إلیكم أطراف النّعم فلا تنفّروا أقصاها بقلّة الشّكر. إنّ النّعمة موصولة بالشّكر، و الشّكر متعلّق بالمزید، و هما مقرونان فی قرن؛ و لن ینقطع المزید من اللّه - عزّ و جلّ - حتّی ینقطع الشّكر من العبد.
پیش از جدایی نعمتها، با آنها به نیکی همراهی کنید؛ زیرا نعمتها از میان میروند و علیه صاحب خود گواهی میدهند که با آنها چه کرده است.
أحسنوا صحبة النّعم قبل فراقها، فإنّها تزول و تشهد علی صاحبها بما عمل فیها.
هر کس خدا به او نعمتی بخشید، خدا را ستایش کند؛ و هر کس فکر کرد روزیاش دیر میرسد، از خدا آمرزش بخواهد؛ و هر کس کاری او را در فشار و سختی گذاشت، بگوید: «لا حول و لا قوة إلاّ باللّه» (هیچ نیرو و توانی جز به خدا نیست).
من أنعم اللّه علیه نعمة فلیحمد اللّه، و من استبطأ الرّزق فلیستغفر اللّه، و من حزبه أمر فلیقل: لا حول و لا قوة إلاّ باللّه.
از نفرین ستمدیده بپرهیزید؛ زیرا او فقط حق خود را از خدای متعال میخواهد، و خدا حق هیچ حقداری را از او دریغ نمیکند.
إیّاكم و دعوة المظلوم، فإنّما یسأل اللّه - تعالی - حقّه، و إنّ اللّه لا یمنع ذا حقّ حقّه.
از کوتاهی کردن بپرهیزید؛ زیرا حسرت به بار میآورد، در زمانی که حسرت سودی ندارد.
إیّاكم و التّفریط فإنّه یورث الحسرة حین لا تنفع الحسرة.
هر کس یورشِ آب یا یورشِ آتش یا یورشِ دشمنِ گردنکشِ مسلمانان را از مسلمانان دفع کند، خدا گناهش را میآمرزد و پاداش شهید را دارد.
من ردّ عن المسلمین عادیة ماء، أو عادیة نار، أو عادیة عدوّ مكابر للمسلمین، غفر اللّه له ذنبه، و له أجر شهید.
کشته شدن بر دو گونه است: کشته شدنی که کفارهٔ گناهان است، و کشته شدنی که مایهٔ بلندیِ درجه است.
القتل قتلان: قتل كفّارة. و قتل درجة.
آداب جنگ و تشویق به همبستگی میان سپاهیان
و جنگیدن بر دو گونه است: جنگ با گروه کافر تا اسلام بیاورند، و جنگ با گروه سرکش تا بازگردند.
و القتال قتالان: قتال الفئة الكافرة حتّی یسلموا. و قتال الفئة الباغیة حتّی یفیئوا.
هرگاه در جنگ با دشمنتان روبهرو شدید، کمتر سخن بگویید و خدای باشکوه و ارجمند را بسیار یاد کنید و به آنان پشت نکنید، که خدای بزرگ و برتر را به خشم میآورید و سزاوار غضب او میشوید.
إذا لقیتم عدوّكم فی الحرب فأقلّوا الكلام، و أكثروا ذكر اللّه - جلّ و عزّ -، و لا تولّوهم الأدبار، فتسخطوا اللّه - تبارك و تعالی - و تستوجبوا غضبه.
هرگاه در جنگ دیدید یکی از برادرانتان زخمی شده، یا به سختی آسیب و شکنجه دیده، یا دشمنتان به او طمع بسته است، با جان خود از او محافظت کنید.
إذا رأیتم من إخوانكم فی الحرب المجروح، أو من قد نكّل به، أو من قد طمع عدوّكم فیه، فقوه بأنفسكم.
تا جایی که میتوانید کارِ نیک انجام دهید؛ زیرا کارِ نیک انسان را از فرجامهای بد حفظ میکند.
إصطنعوا المعروف بما قدرتم علی اصطناعه، فإنّه یقی مصارع السّوء.
پیامبر (ص) فرمود: کارِ نیک را در حق کسی که شایستهٔ آن است و کسی که شایستهٔ آن نیست انجام بده؛ اگر شایستهاش باشد، آن را به اهلش رساندهای، و اگر شایستهاش نباشد، تو خود از اهل آن هستی.
[قال] النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: اصنع المعروف إلی من هو أهله و إلی من لیس أهله؛ فإن كان أهله أصبت أهله، و إن لم یكن أهله فأنت من أهله.
منابع (۱)
- الخیر. ورد فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 52 الحدیث 52. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ربیع الأبرار ج 3 ص 190 الحدیث 124. مرسلا.
داستان مار و مرد نیکوکار
نزد پیامبر خدا (ص) بودیم که عبدالله بن سلام به او گفت: ای پیامبر خدا! آیا داستان شگفتی را که در بنیاسرائیل رخ داده برایت بازگو نکنم؟
كنّا عند رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فقال له عبد اللّه بن سلام: یا رسول اللّه؛ ألا أحدّثك بحدیث عجیب فی بنی إسرائیل؟.
پیامبر خدا (ص) فرمود: آن چیست؟
قال [رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم]: و ما ذاك؟.
گفت: حمیر بن عبدالله برای شکار بیرون رفت. وقتی به بیابانی خلوت رسید، ناگهان ماری میان دست و پای مرکبش خزید و بر دم خود ایستاد و گفت: ای حمیر! به من پناه بده، تا خدا در روزی که هیچ سایهای جز سایهٔ او نیست، تو را در سایهٔ عرش خود پناه دهد.
قال: خرج حمیر بن عبد اللّه متصیّدا، فلمّا أقفرت به الأرض إذا حیّة قد انسابت بین قوائم دابّته حتّی قامت علی ذنبها، فقالت: یا حمیر؛ أعذنی أظلّك اللّه فی ظلّ عرشه یوم لا ظلّ إلاّ ظلّه.
گفت: از دست چه کسی؟
فقال: ممّن؟.
مار گفت: از دست دشمنی که به من ستم کرده است.
قالت: من عدوّ قد ظلمنی.
گفت: و دشمنت کجاست؟
قال: و أین عدوّك؟.
گفت: پشت سر من است.
قالت: من ورائی.
به مار گفت: و تو از کدام امتی؟
قال لها: و من أیّ أمّة أنت؟.
گفت: از امت محمد، پیامبر خدا (ص).
قالت: من أمّة محمّد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
گفت: ردایم را برایش گشودم و گفتم: «درون آن برو.»
قال: ففتحت لها ردائی، و قلت: ادخلی فیه.
مار گفت: «دشمنم مرا میبیند.»
قالت: یرانی عدوّی.
گفت: جامهٔ کهنهام را بالا زدم و گفتم: «میان جامهٔ کهنهام و شکمم برو.»
قال: فشلت طمری، و قلت: ادخلی بین طمری و بطنی.
مار گفت: «دشمنم مرا میبیند.»
قالت: یرانی عدوّی.
به او گفتم: «پس با تو چه کنم؟»
فقلت لها: فما الّذی أصنع بك؟.
گفت: «اگر میخواهی کارِ نیک کنی، دهانت را برایم باز کن تا درون آن بخزم.»
قالت: إن أردت اصطناع المعروف فافتح لی فاك حتّی أنساب فیه.
گفتم: «میترسم مرا بکشی.»
فقلت: أخشی أن تقتلینی.
گفت: «نه، به خدا سوگند تو را نمیکشم؛ و خدا و فرشتگانش و پیامبرانش و حاملان عرش او و ساکنان آسمانهایش بر من گواهند که تو را نکشم.»
فقالت: لا و اللّه لا أقتلك، و اللّه شاهد علیّ بذلك و ملائكته و أنبیاؤه و حملة عرشه و سكّان سماواته أن لا أقتلك.
گفت: دهانم را باز کردم و مار درون آن خزید؛ سپس به راه افتادم.
قال: ففتحت فمی فانسابت فیه؛ ثمّ مضیت.
مردی که شمشیری برّان همراه داشت سر راهم آمد و گفت: «آیا دشمنم را دیدهای؟»
فعارضنی رجل معه صمصامة، فقال: هل لقیت عدوّی؟.
گفتم: «دشمنت کیست؟»
قلت: و من عدوّك؟.
گفت: «ماری است.»
قال: حیّة.
گفتم: «نه»؛ و با اینکه میدانستم همان مار است، از اینکه گفتم «نه» صد بار از پروردگارم آمرزش خواستم.
قلت: لا، و استغفرت ربّی من قولی: لا مائة مرّة، و قد علمت أن هی.
گفت: سپس کمی رفتم که ناگهان مار سرش را از دهانم بیرون آورد و گفت:
قال: ثمّ مضیت قلیلا فإذا بها قد أخرجت رأسها من فمی، و قالت:
«نگاه کن ببین آیا این دشمن رفت؟»
انظر هل مضی هذا العدوّ؟.
رو برگرداندم و کسی را ندیدم. گفتم: «کسی را ندیدم. اگر میخواهی بیرون بیایی، بیرون بیا.»
فالتفتّ فلم أر أحدا، فقلت: لم أر أحدا. إن أردت أن تخرجی فاخرجی.
مار گفت: «اکنون یکی از این دو کار را برای خودت برگزین:
فقالت: ألآن اختر لنفسك واحدة من اثنتین:
یا جگرت را تکهتکه کنم، و یا دلت را سوراخ کنم و تو را بیجان رها کنم.»
إمّا أن أفتّت كبدك. و إمّا أن أثقب فؤادك فأدعك بلا روح.
گفتم: «پاک است خدا! کجاست آن پیمانی که با من بستی و آن سوگندی که برایم خوردی؟
فقلت: یا سبحان اللّه؛ أین العهد الّذی عهدت إلیّ، و الیمین الّذی حلفت لی؟.
چه زود فراموشش کردی و به من خیانت کردی!»
ما أسرع ما نسیتیه و خنتینی؟!!!.
گفت: «نادانتر از تو ندیدهام! چرا دشمنیای را که میان من و پدرت آدم بود، آنگاه که او را از بهشت بیرون کردم، فراموش کردی؟
قالت: ما رأیت أحمق منك. لم نسیت العداوة الّتی كانت بینی و بین أبیك آدم حیث أخرجته من الجنّة؟.
بر چه پایهای خواستی در حق کسی که اهلش نیست کارِ نیک کنی؟»
علی أیّ شیء طلبت اصطناع المعروف من غیر أهله؟.
به او گفتم: «ناچار میخواهی مرا بکشی؟»
فقلت لها: و لا بدّ أن تقتلینی؟.
گفت: «چارهای از این نیست.»
قالت: لا بدّ من ذلك..
به او گفتم: «پس مهلتم بده تا به دامنهٔ این کوه بروم و جایی برای خود آماده کنم.»
قلت لها: فأمهلینی حتّی آتی تحت هذا الجبل فأمهّد لنفسی موضعا.
گفت: «کارِ خودت است و هر چه میخواهی بکن.»
قالت: شأنك و ما ترید.
گفت: به سوی کوه به راه افتادم، در حالی که از زندگی ناامید شده بودم. پس نگاهم را به آسمان دوختم و گفتم: «ای لطیف! ای لطیف! با لطف پنهانت به من لطف کن. ای لطیف، ای توانا! از تو میخواهم به حق آن قدرتی که با آن بر عرش مسلّط شدی، چنانکه عرش ندانست جایگاه تو از آن کجاست. ای بردبار، ای دانا، ای بلندمرتبه، ای بزرگ، ای زنده، ای پایدار و نگهدارندهٔ هستی، ای خدا! شرّ این مار را از من دور کن.»
قال: فمضیت أرید الجبل و قد أیست من الحیاة؛ فرفعت طرفی إلی السّماء و قلت: یا لطیف؛ یا لطیف؛ الطف بی بلطفك الخفیّ. یا لطیف، یا قدیر؛ أسألك بالقدرة الّتی استویت بها علی العرش فلم یعلم العرش أین مستقرّك منه. یا حلیم، یا علیم، یا علیّ، یا عظیم، یا حیّ، یا قیّوم، یا اللّه؛ إلاّ كفیتنی هذه الحیّة.
پس راه افتادم. مردی خوشچهره و خوشبو که جامهاش از هر چرکی پاک بود، سر راهم آمد و به من گفت: «سلام بر تو.»
فمشیت، فعارضنی رجل صبیح الوجه طیّب الرّائحة نقیّ الثّوب من الدّرن فقال لی: سلام علیك.
گفتم: «و بر تو سلام، ای برادرم.»
قلت: و علیك السّلام یا أخی.
گفت: «چه شده که میبینم رنگت پریده و حالت پریشان است؟»
قال: ما لی أراك قد تغیّر لونك، و اضطرب كونك؟.
گفتم: «از دست دشمنی که به من ستم کرده است.»
قلت: من عدوّ قد ظلمنی.
به من گفت: «و دشمنت کجاست؟»
قال لی: و أین عدوّك؟.
گفتم: «درون شکمم.»
قلت: فی جوفی.
به من گفت: «دهانت را باز کن.»
قال لی: افتح فاك.
گفت: دهانم را باز کردم و او چیزی مانند برگ سبز زیتون در آن گذاشت و سپس گفت:
قال: ففتحت فمی، فوضع فیه مثل ورقة زیتونة خضراء، ثمّ قال:
«بجو و فرو ببر.»
امضغ و ابلع.
پس جویدم و فرو بردم. چیزی نگذشت که شکمم پیچش گرفت و مار در شکمم چرخید و آن را تکهتکه از پایین بیرون انداختم، و ترسی که داشتم از من برطرف شد.
فمضغت و بلعت. فلم ألبث إلاّ یسیرا حتّی مغصنی بطنی و دارت فی بطنی فرمیت بها من أسفل قطعة قطعة، و ذهب عنّی ما كنت أجد من الخوف.
پس دست به دامان آن مرد شدم و گفتم: «ای برادرم! تو کیستی که خدا به دست تو بر من منّت نهاد (نعمتی بزرگ بخشید)؟»
فتعلّقت بالرّجل و قلت: یا أخی؛ من أنت الّذی منّ اللّه علیّ بك؟.
پس خندید.
فضحك.
سپس گفت: «آیا مرا نمیبخشی؟»
ثمّ قال: ألا تغفر لی؟.
گفتم: «به خدا نه.»
قلت: اللّهمّ لا.
گفت: «وقتی میان تو و این مار آن ماجرا پیش آمد و تو آن دعا را خواندی، فرشتگانِ هفت آسمان به درگاه خدای توانا و باشکوه ناله سر دادند؛ پس خدا فرمود:
قال: لمّا كان بینك و بین هذه الحیّة ما كان، و دعوت بذلك الدّعاء، ضجّت ملائكة السّبع سماوات إلی اللّه - عزّ و جلّ - فقال:
به عزت و شکوه خودم سوگند، هر کاری که آن مار با بندهام کرد، پیش چشم خودم بود.» آن مرد ادامه داد: «خدای پاک و برتر به من — که مرا «معروف» مینامند و جایگاهم در آسمان چهارم است — فرمان داد که: به سوی بهشت برو و برگی سبز از درخت طوبی بردار و آن را به بندهام برسان.»
و عزّتی و جلالی، بعینی كلّما فعلت الحیّة بعبدی. و أمرنی - سبحانه و تعالی -، و أنا یقال لی المعروف، مستقرّی فی السّماء الرّابعة، أن انطلق إلی الجنّة فخذ ورقة خضراء من شجرة طوبی و الحق بها عبدی.
منابع (۱)
- ورد فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 52 الحدیث 52. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی
تشویق امام (ع) به بخشندگی و اعتماد به خدای پاک
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
یاری از سوی خدای بزرگ و برتر، به اندازهٔ هزینه و نیاز فرود میآید. هر کس به جایگزینی و جبران یقین داشته باشد، سخاوتمندانه میبخشد و دلش به انفاق (بخشش در راه خدا) گشاده میشود. پیامبر خدا (ص) همواره میفرمود: «ای سختی، شدیدتر شو تا گشایش یابی! ای بلال، انفاق کن و از صاحب عرش، ترسِ کمبود نداشته باش.»
تنزل المعونة من اللّه - تبارك و تعالی - علی قدر المؤونة. من أیقن بالخلف جاد بالعطیّة، و سخت نفسه بالنّفقة. كان رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله یقول: اشتدّی أزمة تنفرجی؛ أنفق یا بلال، و لا تخش من ذی العرش إقلالا.
منابع (۲)
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 70 الحدیث 1792. مرسلا. و فی ص 347 الحدیث 25. مرسلا. و فی كتاب المواعظ ص 123. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 140. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
- (**) من: من أیقن. إلی: بالنّفقة. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 138.
تشویق امام (ع) به پرداخت زکات و دادن صدقه
از آنچه خدا روزیِ شما کرده است صدقه بدهید؛ چون صدقه مال را کم نمیکند، بلکه آن را زیاد میکند.
تصدّقوا ممّا رزقكم اللّه، فإنّ الصّدقة لا تنقص المال و لكن تزید فیه.
از آنچه خدای توانا و باشکوه روزیِ شما کرده است انفاق کنید؛ چون انفاقکننده همپایهٔ جهادگر در راه خداست.
أنفقوا ممّا رزقكم اللّه - عزّ و جلّ -، فإنّ المنفق بمنزلة المجاهد فی سبیل اللّه.
پیامبر خدا (ص) فرمود: «هرگاه خدای توانا و باشکوه برای بندهای خوبی بخواهد، فرشتهای از خزانهداران بهشت را به سوی او میفرستد تا دست بر پشتش بکشد؛ آنگاه دلش برای پرداخت زکات (بخشش واجب مالی) گشاده میشود.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إذا أراد اللّه - عزّ و جلّ - بعبد خیرا بعث إلیه ملكا من خزّان الجنّة فیمسح ظهره فتسخی نفسه بالزّكاة.
از اموال ارزشمند و محبوب خود چیزی بردارید و ببخشید تا خدا به سبب آن، کارهای والای شما را بالا ببرد.
خذوا من كرائم أموالكم ما یرفع لكم به اللّه سنیّ الأعمال.
درهمِ انسان تنگدست، نزد خدا پاکتر و پربرکتتر از دینارِ انسان ثروتمند است.
درهم الفقیر أزكی عند اللّه من دینار الغنیّ.
هرگاه چیزی به نیازمندِ خواهنده دادید، از او بخواهید برایتان دعا کند؛ چون دعای او دربارهٔ شما مستجاب میشود، اما دربارهٔ خودش مستجاب نمیشود؛ زیرا آنها دروغ میگویند.
إذا ناولتم السّائل شیئا فاسألوه أن یدعو لكم، فإنّه یجاب فیكم و لا یجاب فی نفسه، لأنّهم یكذبون.
و کسی که صدقه را به نیازمند میدهد، باید دست خود را به سوی دهانش برگرداند و آن را ببوسد؛ چون خدای توانا و باشکوه، پیش از آنکه صدقه در دست نیازمند قرار بگیرد، آن را میگیرد. خدای بزرگ و برتر فرموده است: «أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ هُوَ یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ یَأْخُذُ الصَّدَقاتِ» (آیا ندانستهاند که فقط خداست که توبه را از بندگانش میپذیرد و صدقهها را میگیرد؟).
و لیردّ الّذی یناوله یده إلی فیه فلیقبّلها؛ فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - یأخذها قبل أن تقع فی ید السّائل. قال اللّه - تبارك و تعالی -: أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ هُوَ یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ یَأْخُذُ الصَّدَقاتِ .
منابع (۱)
- التوبة/ 104.
و پیامبر خدا (ص) فرمود: «دو خصلت است که دوست ندارم هیچ کس در آنها با من شریک شود:
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: خلّتان لا أحبّ أن یشاركنی فیهما أحد:
وضویم؛ چون بخشی از نماز من است.
وضوئی؛ فإنّه من صلاتی.
و صدقهام که از دست خودم به دست نیازمند میرسد؛ چون در کفِ دست خدای رحمان قرار میگیرد.»
و صدقتی من یدی إلی ید السّائل؛ فإنّها تقع فی كفّ الرّحمن.
در شب صدقه بدهید؛ چون صدقه دادن در شب، خشم پروردگارِ شکوهمند را فرو مینشاند.
تصدّقوا باللّیل؛ فإنّ الصّدقة باللّیل تطفئ غضب الرّبّ - جلّ جلاله -.
پیامبر خدا (ص) فرمود: «چهار چیز است که هر کس به آنها چنگ بزند، به دستگیرهٔ محکم چنگ زده است: نماز در وقت خودش، پرداخت زکات، صلهٔ رحم (رسیدگی به خویشاوندان)، و صدقهٔ شبانه که خشم خدای رحمان را از میان میبرد و خدا صاحب آن را در زمرهٔ ایمنشدگان برمیانگیزد.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أربع من تمسّك بهنّ فقد تمسّك بالعروة الوثقی: الصّلاة لوقتها، و أداء الزّكاة، و صلة الرّحم، و صدقة اللّیل تذهب غضب الرّحمن، و یبعث اللّه صاحبها من الآمنین.
تشویق امام (ع) به نقل از پیامبر (ص) دربارهٔ کسانی که بهشت برایشان تضمین شده است
بر عهدهٔ خدا، برای شش نفر بهشت را ضمانت کردهام:
ضمنت لستّة علی اللّه الجنّة:
مردی که با صدقهای بیرون برود و بمیرد، بهشت از آنِ اوست.
رجل خرج بصدقة فمات فله الجنّة.
و مردی که برای عیادت بیماری بیرون برود و بمیرد، بهشت از آنِ اوست.
و رجل خرج یعود مریضا فمات فله الجنّة.
و مردی که برای جهاد در راه خدا بیرون برود و بمیرد، بهشت از آنِ اوست.
و رجل خرج مجاهدا فی سبیل اللّه فمات فله الجنّة.
و مردی که برای حج بیرون برود و بمیرد، بهشت از آنِ اوست.
و رجل خرج حاجا فمات فله الجنّة.
و مردی که به سوی نماز جمعه بیرون برود و بمیرد، بهشت از آنِ اوست.
و رجل خرج إلی الجمعة فمات فله الجنّة.
و مردی که برای تشییع جنازهٔ مسلمانی بیرون برود و بمیرد، بهشت از آنِ اوست.
و رجل خرج فی جنازة مسلم فمات فله الجنّة.
منابع (۱)
- ورد فی تفسیر العیاشی ج 2 ص 108 الحدیث 116. عن أبی بكر، عن السكونی، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 14084 الحدیث 387-42. مرسلا. و فی الخصال ص 33 الحدیث 2. الصدوق، عن أبیه، عن علی بن إبراهیم بن هاشم، عن أبیه، عن النوفلی، عن السكونی، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه السّلام. و فی ص 619 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی كتاب النوادر للراوندی ص 190. مرسلا.و فی غرر الحكم ج 1 ص 394 الحدیث 12. مرسلا. و فی ص 402 الحدیث 22.مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 3. مرسلا. و فی ص 243. مرسلا. و فی 250.مرسلا. و فی درر الأخبار النبویة ص 187. مرسلا. و فی وسائل الشیعة ج 2 ص 821 الحدیث 5. عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی ج 8 ص 71 الحدیث -
حالتهای گوناگون دل انسان
دلها میل و بیزاری دارند، و گاه روی میآورند و گاه پشت میکنند؛ پس از راهِ میل و رویآوردنشان به سراغشان بروید؛ چون اگر دل به اجبار وادار شود، کور میگردد. این دلها خسته میشوند، همانگونه که بدنها خسته میشوند؛ پس برای آنها نکتههای تازه و دلنشینِ حکمت بجویید.
إنّ للقلوب شهوة و كراهة، و إقبالا و إدبارا؛ فأتوها من قبل شهوتها و إقبالها؛ فإنّ القلب إذا أكره عمی. إنّ هذه القلوب لتملّ كما تملّالأبدان، فابتغوا لها طرائف الحكمة.
منابع (۶)
- ورد فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 93. مرسلا.
- (**) من: إنّ هذه. إلی: الحكمة. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 91.و تكرر بالحكمة 197. - 29. مرسلا. و فی ص 251 الحدیث 14985-6. مرسلا. و فی طب الأئمة ص 29. عن محمد بن جعفر البرسی، عن محمد بن بن یحیی، عن ابن سنان، عن یونس بن ظبیان، عن جابر، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 60. بالسند السابق. و فی مسند الشهاب ج 1 ص 437 الحدیث 748. عن أبی عبد اللّه الحسین ابن محمد بن میمون بن زید الكاتب، عن علی بن عمر بن احمد الحافظ، عن علی ابن عبد اللّه بن مبشر، عن أبی الأشعث، عن أمیة بن خالد، عن حسین بن عبد اللّه ابن ضمیرة، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه السّلام. و فی منتهی المطلب ج 1 (طبعة قدیمة) ص 425. مرسلا. و فی الفرج بعد الشدة ج 1 ص 44. مرسلا. و فی كنز العمال ج 3 ص 274 الحدیث 1765. عن القضاعی، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی ص 752 الحدیث 8656. مرسلا. و فی میزان الإعتدال ج 1 ص 539 الحدیث 2013. عن أمیة بن خالد، عن حسین بن عبد اللّه بن ضمیرة، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه السّلام. و فی كشف الخفاء ج 1 ص 305 الحدیث 984. مرسلا عن الدیلمی، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 53. مرسلا. و فی ص 181. مرسلا. و فی ص 189. مرسلا. و فی المواعظ العددیة ص 70. مرسلا. و فی ص 400. مرسلا. و فی فردوس الأخبار ج 1 ص 300 الحدیث 939. مرسلا. و فی ص 452 الحدیث 1497. مرسلا. و فی ج 2 ص 77 الحدیث 2115. مرسلا. و فی الحقائق ص 263. مرسلا. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 285 الحدیث 904. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
- الأرواح. ورد فی اللمعة البیضاء ص 416. مرسلا.
- تكلّ كما تكلّ. ورد فی الكافی للكلینی ج 1 ص 48 باب النوادر الحدیث 1.عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن ابن أبی عمیر، عن حفص بن البختری، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی وصول الأخیار إلی أصول الأخبار ص 124.من طرقه. بالسند الوارد فی الكافی. و فی اللمعة البیضاء ص 416. مرسلا.
- فالتمسوا. ورد فی كتاب العقل و فضله ص 71. ابن أبی الدنیا، عن أبیه، عن موسی بن داوود، عن محمد بن حمیر، عن النجیب بن السری، عن علی علیه السّلام. و فی العقد الفرید ج 8 ص 90. مرسلا. و ورد فاهدوا إلیها فی غوالی اللآلئ ج 1 ص 295 الحدیث 193. مرسلا. و فی المخلاة ص 83 الجولة الثامنة الرقم 43. مرسلا.
- بدیع. ورد فی الكافی. و وصول الأخیار إلی أصول الأخبار. بالسندین السابقین.
آداب غذا خوردن و اهمیت یاد خدا هنگام غذا
هر کس خوشحال میشود که خیر و برکت خانهاش زیاد شود، هنگام حاضر شدن غذایش وضو بگیرد.
من سرّه أن یكثر خیر بیته فلیتوضّأ عند حضور طعامه.
هر کس بر خوراکی یا نوشیدنی، در آغازش نام خدا را ببرد و در پایانش خدا را سپاس گوید، هرگز از نعمتِ آن غذا بازخواست نمیشود.
من ذكر اسم اللّه علی طعام أو شراب فی أوّله، و حمد اللّه فی آخره، لم یسأل عن نعیم ذلك الطّعام أبدا.
هنگام غذا خوردن، خدای باشکوه و توانا را بسیار یاد کنید و در آن وقت بیهودهگویی نکنید؛ چون غذا نعمتی از نعمتهای خدا و روزیای از روزیهای اوست که شکر و سپاس او در برابر آن بر شما واجب است.
أكثروا ذكر اللّه - جلّ و عزّ - عند الطّعام، و لا تلغوا فیه؛ فإنّه نعمة من نعم اللّه، و رزق من رزقه، یجب علیكم فیه شكره و حمده.
معده حوضِ بدن است و رگها به آن وارد و از آن خارج میشوند؛ پس اگر معده سالم باشد، رگها با سلامتی از آن بیرون میآیند، و اگر بیمار شود، رگها با بیماری بیرون میآیند.
المعدة حوض البدن، و العروق واردة علیها، و صادرة عنها؛ فإذا صحّت صدرت العروق عنها بالصّحّة، و إن سقمت صدرت العروق بالسّقم.
اصول تغذیهٔ سالم و نشستن بر سر سفره
هر کس میخواهد هیچ غذایی به او زیان نرساند، چیزی نخورد تا زمانی که گرسنه شود و معدهاش پاک و خالی گردد.
من أراد أن لا یضرّه طعام فلا یأكل حتّی یجوع و تنقی معدته.
پس هنگامی که خواست غذا بخورد، بگوید: به نام خدا و به یاری خدا.
فإذا أكل فلیقل: بسم اللّه و باللّه.
و غذا را خوب بجود.
و لیجد المضغ.
باید در حالی که هنوز میل به غذا دارد، دست از آن بکشد؛ و در حالی که به آن نیاز دارد، رهایش کند.
و لیكفّ عن الطّعام و هو یشتهیه، و لیدعه و هو یحتاج إلیه.
پرخوری و پرخوابی، جان را تباه میکنند و زیان به بار میآورند.
كثرة الأكل و النّوم تفسدان النّفس و تجلبان المضرّة.
هرگاه یکی از شما سرِ غذا نشست، باید مانند بنده بنشیند و روی زمین غذا بخورد. هیچیک از شما یک پایش را روی پای دیگر نگذارد و چهارزانو ننشیند؛ زیرا این نشستی است که خدای عزیز و بزرگ دشمنش میدارد و از کسی که چنین بنشیند بیزار است.
إذا جلس أحدكم علی الطّعام، فلیجلس جلسة العبد، و لیأكل علی الأرض؛ و لا یضع أحدكم إحدی رجلیه علی الأخری، و لا یتربّع، فإنّها جلسة یبغضها اللّه - عزّ و جلّ - و یمقت صاحبها.
پربرکتترین غذا، غذایی است که دستهای بیشتری به سوی آن دراز شود.
أكثر الطّعام بركة ما كثرت علیه الأیدی.
و فرستادهٔ خدا (ص) فرموده است: غذای یک نفر برای دو نفر کافی است، و غذای دو نفر برای چهار نفر کافی است.
و قد قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: طعام الواحد یكفی الإثنین، و طعام الإثنین یكفی الأربعة.
غذا به سه گونه خورده میشود:
الطّعام یؤكل علی ثلاثة أضرب:
با برادران، به شادی؛
مع الإخوان بالسّرور.
و با تهیدستان، به ایثار (گذشت و بخشش)؛
و مع الفقراء بالإیثار.
و با اهل دنیا، به جوانمردی.
و مع أبناء الدّنیا بالمروءة.
در آغاز غذایتان با نمک شروع کنید و با آن نیز پایان دهید؛ که اگر مردم میدانستند در نمک چیست، آن را بر پادزهرِ آزموده برمیگزیدند.
إبدؤوا بالملح فی أوّل طعامكم، و اختموا به؛ فلو یعلم النّاس ما فی الملح لاختاروه علی التّریاق المجرّب.
اهمیت آغاز کردن غذا با نمک
هر که غذایش را با نمک آغاز کند، خدای برتر هفتاد گونه بیماری را که جز خدای عزیز و بزرگ کسی آن را نمیشناسد، از او دور میکند؛ نخستینِ آنها جذام، پیسی، گلودرد، دنداندرد و دلدرد است.
من ابتدأ طعامه بالملح أذهب اللّه - تعالی - عنه سبعین نوعا من الدّاء لا یعلمه إلاّ اللّه - عزّ و جلّ -، أوّله الجذام و البرص و وجع الحلق و الأضراس و البطن.
منابع (۱)
- غذاءه. ورد فی محاضرات الأدباء ج 2 ص 618. مرسلا. و فی عیون الأخبار لابن قتیبة ج 3 ص 293. مرسلا. و فی قوت القلوب ج 2 ص 188. مرسلا. و فی المحاسن و المساوئ ج 1 ص 477. مرسلا. و فی بهجة المجالس ج 1 ص 386. مرسلا عن النزال بن سبرة، عن علی علیه السّلام. و فی شعب الإیمان ج 5 ص 103 الحدیث 5952. عن أبی عبد اللّه الحافظ، عن أبی العباس محمد بن یعقوب، عن الحسن ابن علی بن عفان، عن زید بن الحباب، عن عیسی بن الأشعث، عن جویبر، عن الضحاك، عن النزال بن سبرة، عن علی علیه السّلام. و فی الفرائد و القلائد ج 2 ص 137. مرسلا. باختلاف یسیر.
غذای داغ را بگذارید بماند تا سرد شود و خوردنش شدنی باشد؛ زیرا برای فرستادهٔ خدا (ص) غذایی بسیار داغ آوردند و فرمود: «بگذارید بماند تا سرد شود و بتوان آن را خورد. خدای عزیز و بزرگ به ما غذای داغ نمیخوراند. برکت در غذای سرد است،
أقرّوا الحارّ حتّی یبرد و یمكن؛ فإنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال، و قد قرّب إلیه طعام حارّ جدّا: أقرّوه حتّی یبرد و یمكن أكله. و ما كان اللّه - عزّ و جلّ - لیطعمنا الحارّ. و البركة فی البارد،
منابع (۲)
- شدید الحرارة. ورد فی محاضرات الأدباء ج 2 ص 640. مرسلا.
- النّار. ورد فی دعائم الإسلام ج 2 ص 117 الفصل 3 الحدیث 392. مرسلا. و فی الخصال ص 612 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد ابن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
نهی امام (ع) از خوردن غذای داغ و آداب آغاز کردن غذا
و غذای داغ برکت ندارد و شیطان را در آن سهمی است.»
و الحارّ غیر ذی بركة، و للشّیطان فیه شرك.
آنچه را از سفره میافتد بخورید؛ زیرا برای کسی که بخواهد از آن شفا بجوید، به اذن خدای عزیز و بزرگ، شفای هر دردی در آن است.
كلوا ما یسقط من الخوان، فإنّ فیه شفاء من كلّ داء بإذن اللّه - عزّ و جلّ - لمن أراد أن یستشفی به.
هرگاه یکی از شما غذا بخورد و انگشتانی را که با آنها غذا خورده است بمکد، خدایی که یادش عزیز و بزرگ است میفرماید: خدا به تو برکت دهد.
إذا أكل أحدكم الطّعام فمصّ أصابعه الّتی أكل بها، قال اللّه - عزّ و جلّ ذكره -: بارك اللّه فیك.
پس از غذا خلال کنید (لای دندانها را پاک کنید)؛ زیرا این کار مایهٔ تندرستیِ دندانهای نیش و کرسی است و برای بنده روزی میآورد.
تخلّلوا علی أثر الطّعام، فإنّه صحّة فی النّاب و النّواجذ، و یجلب علی العبد الرّزق.
هر که پیش از غذا و پس از آن دستهایش را بشوید، در آغاز و پایانِ غذا به او برکت داده میشود.
من غسل یدیه قبل الطّعام و بعده بورك له فی أوّل الطّعام و آخره.
کسی را هنگام غذا خوردن به شتاب نیندازید تا از غذا فارغ شود، و نه هنگام قضای حاجت تا کارش را به پایان رساند.
لا تعجّلوا الرّجل عند طعامه حتّی یفرغ، و لا عند غائطه حتّی یأتی علی حاجته.
خوابیدن در آغاز روز بدونِ شببیداری، و خندیدن بیآنکه چیزِ شگفتی در کار باشد، از نادانی است؛ و خوابِ نیمروز خرد را زیاد میکند.
من الجهل النّوم فی أوّل النّهار من غیر سهر، و الضّحك من غیر عجب؛ و القائلة تزید فی العقل.
شامِ پیامبران پس از تاریکیِ شب است؛ پس شام را ترک نکنید، چراکه ترکِ آن مایهٔ ویرانیِ بدن است.
عشاء الأنبیاء بعد العتمة؛ فلا تدعوا العشاء فإنّ تركه خراب البدن.
هر چیزی میوهای دارد، و میوهٔ کارِ نیک، شتاب در انجام و راه انداختنِ کار است.
إنّ لكلّ شیء ثمرة، و ثمرة المعروف تعجیل السّراح.
هرگاه «وَ التِّینِ» (سوگند به انجیر) را خواندید، در پایانش بگویید: و ما بر این از گواهانیم.
إذا قرأتم: وَ التِّینِ فقولوا فی آخرها: و نحن علی ذلك من الشّاهدین.
منابع (۱)
- سورة التین.
و هرگاه «قُولُوا آمَنّا بِاللّهِ» (بگویید: به خدا ایمان آوردیم) را خواندید، بگویید: به خدا ایمان آوردیم، تا به این سخنِ او برسید که: «وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ» (و ما تسلیمِ اوییم).
و إذا قرأتم: قُولُوا آمَنّا بِاللّهِ ، فقولوا: آمنّا باللّه حتّی تبلغوا إلی قوله: وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ.
منابع (۱)
- آل عمران/ 84.
هر که دوست دارد روز قیامت با پُرترین پیمانه به او پاداش دهند، باید هنگام برخاستن از مجلسش، آخرین سخنش این باشد: «سُبْحانَ رَبِّکَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمّا یَصِفُونَ * وَ سَلامٌ عَلَی الْمُرْسَلِینَ * وَ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ» (پاک است پروردگار تو، پروردگار عزت، از آنچه توصیف میکنند؛ و درود بر فرستادگان؛ و ستایش از آنِ خداست که پروردگار جهانیان است)؛ که در این صورت، به شمارِ هر مسلمانی یک نیکی برای اوست.
من أحبّ أن یكتال بالمكیال الأوفی من الأجر یوم القیامة، فلیكن آخر قوله إذا قام من مجلسه: سُبْحانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمّا یَصِفُونَ * وَ سَلامٌ عَلَی الْمُرْسَلِینَ * وَ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ ، فإنّ له من كلّ مسلم حسنة.
منابع (۲)
- الصافات/ 180-182.
- ورد فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 72 الحدیث 142. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد ابن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد ابن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 78 الحدیث 162. بالسند السابق. و فی قرب الإسناد ص 44. عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی الجعفریات ص 243. عن عبد اللّه بن محمد، عن محمد بن محمد الأشعث، عن موسی بن إسماعیل، عن أبیه، عن جده جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده علی السجاد، عن أبیه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی محاضرات الأدباء ج 2 ص 618. مرسلا. و فی ص 640. مرسلا. و فی المحاسن ج 2 ص 123. مرسلا. و فی ص 195 الباب 26 الحدیث 1566-202. عن البرقی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 213 الحدیث 1635-271. عن البرقی، عن القاسم بن یحیی، عن جده، عن ابن مسلم، عن جعفر الصادق، عن
نهی امام (ع) از زدن بر ران هنگام مصیبت
صبر از سوی خدای بزرگ و برتر، به اندازهٔ مصیبت فرومیآید. و هر که هنگام مصیبتش دست بر رانِ خود بزند، پاداشش تباه شده است.
ینزل الصبر [من] اللّه - تبارك و تعالی - علی قدر المصیبة. و من ضرب یده علی فخذه عند مصیبته فقد حبط أجره.
منابع (۶)
- ورد فی كتاب المواعظ ص 124. عن صفوان بن یحیی و محمد بن أبی عمر، عن موسی بن بكر، عن زرارة، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.
- بیده. ورد فی تحف العقول ص 158. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 75 ص 60 الحدیث 138. مرسلا.
- فخذیه. ورد فی نثر الدر ج 1 ص 356. مرسلا. و فی تحف العقول ص 79.مرسلا. و فی الخصال ص 621 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم ابن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
- مصیبة. ورد فی نسخة العام 400 ص 456. و نسخة الإسترابادی ص 549.
- ورد فی تحف العقول ص 79. مرسلا. و فی غرر الحكم ج 2 ص 682 الحدیث 1121. مرسلا.
- عمله. ورد فی متن منهاج البراعة ج 21 ص 213. و نسخة عبده ص 690. و نسخة الصالح ص 495.
فراوان یادِ مرگ کنید، و یادِ روزی که از گورها بیرون میآیید و در پیشگاه خدای عزیز و بزرگ میایستید، تا مصیبتها بر شما آسان شود.
أكثروا ذكر الموت، و یوم خروجكم من القبور، و قیامكم بین یدی اللّه - عزّ و جلّ -، تهن علیكم المصائب.
خوشبخت کسی است که با سرگذشتِ دیگران پندش دهند و او پند بگیرد.
السّعید من وعظ بغیره فاتّعظ.
منابع (۱)
- ورد فی الخصال. بالسند السابق. و فی تحف العقول ص 76 و 79. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 20 ص 263 الحدیث 83. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 5 ص 371. مرسلا. و فی أسرار البلاغة للبهائی ص 81 و 90. مرسلا. و فی تذكرة ابن حمدون ص 25. مرسلا. و فی الدر النظیم ص 374. عن المعافة بن إسرائیل، عن المقدام بن شریح بن هانی، عن أبیه شریح بن هانی، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.
عمری که انسان در آن عذری ندارد و مرزهای آزادی
عمری که خدای پاک در آن دیگر جای عذر و بهانهای برای فرزند آدم نگذاشته، شصت سال است. کسی که از او درخواستی شده، آزاد است تا وقتی که وعده بدهد. دعاکنندهٔ بیعمل، مانند تیراندازی است که کمانش زه ندارد. کسی که در راه دفاع از مالش کشته شود، شهید است.
العمر الّذی أعذر اللّه - سبحانه - فیه إلی ابن آدم ستّون سنة. المسؤول حرّ حتّی یعد. الدّاعی بلا عمل كالرّامی بلا وتر. المقتول دون ماله شهید.
منابع (۵)
- () من: العمر. إلی: سنة. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 326.
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 86 الحدیث 2006. مرسلا.
- () من: المسئول. إلی: یعد. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 336.
- () من: الدّاعی. إلی: وتر. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 337.
- كالقوس. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 74 الحدیث 1838. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 54. مرسلا.
زیاندیده و فریبخورده در معامله، نه ستوده است و نه پاداشی دارد.
المغبون لا محمود و لا مأجور.
خودخواهی و انحصارطلبی، حسادت میآورد.
الإستئثار یوجب الحسد.
و حسادت، کینه و دشمنی میآورد.
و الحسد یوجب البغضة.
و کینه و دشمنی، اختلاف میآورد.
و البغضة توجب الاختلاف.
و اختلاف، تفرقه و پراکندگی میآورد.
و الاختلاف یوجب الفرقة.
پیامد تفرقه و ناتوانی مسلمانان
و تفرقه، ناتوانی میآورد.
و الفرقة توجب الضّعف.
و ناتوانی، خواری میآورد.
و الضّعف یوجب الذّلّ.
و خواری باعثِ نابودی دولت و از دست رفتن نعمت میشود.
و الذّلّ یوجب زوال الدّولة و ذهاب النّعمة.
پس از گرفتنِ کودک از شیر، دیگر حکمِ شیرخوارگی نیست.
لا رضاع بعد فطام.
منابع (۱)
- فصال. ورد فی أحكام القرآن ج 1 ص 497. مرسلا. و فی تاریخ بغداد ج 2 ص 395 الرقم 908. عن محمد بن عبد اللّه بن شهریار الإصبهانی، عن سلیمان بن احمد بن أیوب، عن محمد بن سلیمان الصوفی البغدادی، عن محمد بن عبید بن میمون التبان المدینی، عن أبیه، عن محمد بن جعفر بن أبی كثیر، عن موسی بن عقبة، عن أبان بن تغلب، عن إبراهیم النخعی، عن علقمة بن قیس، عن علی علیه السّلام.
و پس از بلوغ، دیگر یتیمی نیست.
و لا یتم بعد احتلام.
و پیش از ازدواج، طلاقی نیست.
و لا طلاق قبل نكاح.
و پیش از مالک شدن، آزاد کردنِ بردهای نیست.
و لا عتاق قبل ملك.
و در گناه و نافرمانی، نذری نیست.
و لا نذر فی معصیة.
منابع (۱)
- لا وفاء فی ذمّة فی معصیة اللّه. ورد فی الضعفاء الكبیر ج 4 ص 428.عن زكریا بن یحیی الحلوانی، عن احمد بن صالح المقری، عن یحیی بن محمد الجاری، عن أبی شاكر عبد اللّه بن خالد بن سعید بن أبی مریم، عن أبیه، عن سعید بن عبد الرحمن بن رقیش، عن شیوخ من بنی عمرو بن عوف و عن خاله عبد اللّه بن أبی احمد، عن علی علیه السّلام.
و در بریدن از خویشاوندان، سوگندی نیست.
و لا یمین فی قطیعة.
در روزه، وصال (پیوستن روزهٔ دو روز بیافطار) نیست.
لا وصال فی صیام.
و روزهٔ سکوت از روز تا شب نیست، مگر در یاد خدای ارجمند و بزرگ.
و لا صمت یوم إلی اللّیل إلاّ فی ذكر اللّه - عزّ و جلّ -.
منابع (۱)
- و لا صمت مع الصّیام. ورد فی كتاب النوادر للراوندی ص 181 الحدیث 313. مرسلا.
و زن را بیاجازهٔ شوهرش سوگندی نیست.
و لا یمین للمرأة مع زوجها.
و فرزند را بیاجازهٔ پدرش سوگندی نیست.
و لا یمین للولد مع والده.
و برده را بیاجازهٔ صاحبش سوگندی نیست.
و لا یمین للمملوك مع سیّده.
و پس از هجرت، بازگشت به بادیهنشینی نیست.
و لا تعرّب بعد الهجرة.
و پس از فتح، دیگر هجرتی نیست.
و لا هجرة بعد الفتح.
ناگواریها را اندازههایی است، و آن اندازهها را پایانهایی است که ناچار به آن میرسند؛ و درمانشان شکیبایی بر آنها و رها کردن چارهجویی برای برطرف کردنشان است.
إنّ للمكروه غایات، و للغایات نهایات لا بدّ أن تنتهی إلیها؛ و دواؤها الصّبر علیها، و ترك الحیلة فی إزالتها.
منابع (۱)
- للنّكبات نهایات. ورد فی شعب الإیمان ج 7 ص 222 الحدیث 10088. عن أبی عبد اللّه الحافظ، عن أبی جعفر محمد بن علی بن الزوزنی الأدیب، عن علی ابن القاسم النحوی الأدیب، عن عبد اللّه بن عروة الهروی، عن الأحنف بن قیس، عن علی علیه السّلام. و فی ینابیع المودة ج 2 ص 290. مرسلا. و فی مناقب الخوارزمی ص 262. عن أبی الحسن علی بن احمد العاصمی الخوارزمی، عن إسماعیل بن احمد الواعظ، عن أبیه أبی بكر احمد بن حسین البیهقی، عن أبی عبد اللّه الحافظ، عن أبی جعفر محمد بن علی الزوزنی الأدیب، عن علی بن قاسم النحوی الأدیب، عن عبد اللّه بن عروة الهروی، بإسناده إلی الأحنف بن قیس، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 514. عن عبد اللّه بن احمد بن محمد و أبی البركات عزیز بن مسعود بن أبی سعید بن صاعد و أبی القاسم محمد شاد بن محمد بن محمد شاد، عن أبی بكر احمد بن علی بن عبد اللّه، عن أبی عبد اللّه الحافظ، عن أبی جعفر محمد بن علی الزوزنی الأدیب، عن علی بن قاسم النحوی الأدیب، عن عبد اللّه بن عروة الهروی، بإسناده إلی الأحنف بن قیس، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 3 ص 752 الحدیث 8657. مرسلا عن الأحنف بن قیس، عن علی علیه السّلام.
نهی او (ع) از چارهجویی پیش از رسیدنِ زمانِ کار
پس سزاوار است که خردمند در برابر ناگواریها آرام بگیرد تا مدتشان سر آید؛ زیرا چارهجویی در آنها پیش از گذشتن و سر آمدنِ مدتشان، مایهٔ افزایش آنها میشود.
فینبغی للعاقل أن ینام لها إلی حین انقضاء مدّتها؛ فإنّ إعمال الحیلة فیها قبل تصرّمها و انقضاء مدّتها سبب لزیادتها.
منابع (۱)
- أن یطأطئ لها، و یصبر حتّی تجوز. ورد فی كتاب التمحیص ص 64 الحدیث 147. مرسلا.
در کارها پیش از رسیدنِ زمانشان شتاب نکنید که پشیمان میشوید.
لا تعجّلوا الأمور قبل بلوغها فتندموا.
و مبادا گذشتِ زمان بر شما دراز شود که دلهایتان سخت شود.
و لا یطولنّ علیكم الأمد فتقسو قلوبكم.
دنیا دستبهدست میشود؛ پس به زیباترین روش به دنبال بهرهات از آن باش، و شکیبایی کن تا نوبتِ خوشاقبالی تو فرا رسد.
الدّنیا دول؛ فاطلب حظّك منها بأجمل الطّلب، و اصطبر حتّی تأتیك دولتك.
رسول خدا (ص) فرمود: خدای ارجمند و بزرگ، دو هزار سال پیش از آنکه آدم را بیافریند، اندازهها را معین کرد و تدبیرها را چید.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّ اللّه - عزّ و جلّ - قدّر المقادیر و دبّر التّدابیر قبل أن یخلق آدم بألفی عام.
منابع (۱)
- ورد فی المصدر السابق. و فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 60 الحدیث 87. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد ابن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی الجعفریات ص 112. عن عبد اللّه، عن محمد، عن موسی، عن أبیه، عن جده جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده علی السجاد، عن
پیوندِ درستی و نادرستیِ نظر با قدرت از دیدگاه او (ع)
درستیِ نظر وابسته به دولتهاست؛ با روی آوردنِ آنها روی میآورد و با رفتنشان میرود. دولت، خطای صاحبش را درست برمیگرداند و کارِ درستِ مخالفش را خطا.
صواب الرأی بالدّول؛ یقبل بإقبالها، و یذهب بذهابها. الدّولة تردّ خطأ صاحبها صوابا، و صواب ضدّه خطأ.
تلاش برای کندنِ کوهها آسانتر از برانداختنِ حکومتی است که زمانش معین شده است.
مزاولة قلع الجبال أیسر من إزالة ملك مؤجّل.
و «اِسْتَعِینُوا بِاللّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلّهِ یُورِثُها مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ» از خدا یاری بخواهید و شکیبایی کنید؛ زمین از آنِ خداست، آن را به هر یک از بندگانش که بخواهد به میراث میدهد و سرانجام از آنِ پرهیزگاران است.
و اِسْتَعِینُوا بِاللّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلّهِ یُورِثُها مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ .
منابع (۱)
- الأعراف/ 128. و وردت الفقرة فی تحف العقول ص 79. مرسلا. و فی غرر الحكم ج 1 ص 1830. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 54. مرسلا. و فی الإبانة ج 1 ص 517 الحدیث 1575. عن المتولی، عن أبی داوود، عن محمد بن العلاء، عن أبی أثامة، عن عبد اللّه بن محمد (یعنی ابن عمر بن علی)، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 20 ص 262 الحدیث 64. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 5 ص 313.مرسلا. و فی معالم التنزیل (تفسیر البغوی) ج 4 ص 74. مرسلا. و فی تفسیر القرآن للسمعانی ج 4 ص 462. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
شتاب کردن پیش از فراهم شدنِ امکان، و درنگ کردن پس از رسیدنِ فرصت، از نادانی است. پاداش هر فرمانبرداری با پیمانه و ترازو داده میشود، مگر شکیبایان که پاداششان بیحساب و مشتمشت داده میشود.
من الخرق المعاجلة قبل الإمكان، و الأناة بعد الفرصة. كلّ مطیع یكال له كیلا و یوزن له وزنا إلاّ الصّابرین، فإنّه یحثی لهم حثیا.
منابع (۱)
- (**) من: من الخرق. إلی: الفرصة. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 363.
هر خواهش و درخواستی مایهٔ خواری و کاستی است، مگر درخواستِ انسان از امامش یا دانشمندش یا پدرش؛ که در این کار هیچ خواری و کاستیای بر او نیست.
كلّ سؤال ذلّ و منقصة إلاّ ما كان من سؤال الرّجل إمامه أو عالمه أو والده؛ فإنّه لا ذلّ علیه فی ذلك و لا منقصة.
تشویق او (ع) به پناه بردن به خدا از بدهکاری
از فشارِ بدهکاری به خدای ارجمند و بزرگ پناه ببرید؛ زیرا انسان با داغِ فرزند خوابش میبرد، اما با غارت شدنِ داراییاش خوابش نمیبرد.
إستعیذوا باللّه - عزّ و جلّ - من غلبة الدّین؛ [فإنّه] ینام الرّجل علی الثّكل، و لا ینام علی الحرب.
منابع (۱)
- ورد فی تحف العقول ص 80. مرسلا. و فی صفوة الأخبار ص 167 الحدیث 657.من كتاب الأخلاق للكوفی. مرسلا. و فی معالم التنزیل (تفسیر البغوی) ج 5 ص 8. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
هرگاه خدای ارجمند و بزرگ به مؤمن لباس نویی بپوشاند، باید وضو بگیرد و دو رکعت نماز بخواند و در آن دو رکعت، سورهٔ حمد و آیةالکرسی و «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» (بگو: او خدای یکتاست) و «إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» (ما آن را در شب قدر فرو فرستادیم) را بخواند. سپس خدایی را ستایش کند که عورت او را پوشاند و او را در میان مردم آراست؛ و بسیار بگوید: «لا حول و لا قوّة إلاّ باللّه العلیّ العظیم»؛ که در این صورت، در آن لباس نافرمانی خدا را نمیکند، و به ازای هر نخی که در آن لباس است، فرشتهای برای او خواهد بود که برایش تسبیح میگوید و آمرزش میخواهد و رحمت میفرستد.
إذا كسی اللّه - عزّ و جلّ - المؤمن ثوبا جدیدا فلیتوضّأ و لیصلّ ركعتین، یقرأ فیهما: أمّ الكتاب و آیة الكرسیّ، و قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ ، و إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ . ثمّ لیحمد اللّه الّذی ستر عورته و زیّنه فی النّاس؛ و لیكثر من قول: لا حول و لا قوّة إلاّ باللّه العلیّ العظیم؛ فإنّه لا یعصی اللّه فیه؛ و له بكلّ سلك فیه ملك یقدّس له و یستغفر له و یترحّم علیه.
منابع (۲)
- سورة التوحید.
- سورة القدر.
لباسهای ضخیم بپوشید؛ زیرا هر که لباسش نازک شود، دینش نازک و سست میشود.
علیكم بالصّفیق من الثّیاب، فإنّه من رقّ ثوبه رقّ دینه.
مبادا کسی از شما در حالی در برابر پروردگارِ بزرگ و ارجمندش بایستد که لباسی بدننما بر تن دارد.
لا یقومنّ أحدكم بین یدی ربّه - جلّ و عزّ - و علیه ثوب یشفّ.
برای مرد روا نیست که لباسش را از روی رانش کنار بزند و در برابر مردمی بنشیند.
لیس للرّجل أن یكشف ثیابه عن فخذه و یجلس بین یدی قوم.
رسول خدا (ص) به من فرمود: ای علی! رانهایت را برهنه نکن، زیرا ران از عورت است؛ و به رانِ هیچ زنده و مردهای نگاه نکن، حتی هنگامی که مردگان را غسل میدهی.
قال لی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یا علیّ؛ لا تكشف عن فخذیك، فإن الفخذ من العورة؛ و لا تنظر إلی فخذ حیّ و لا میّت و أنت تغسل الموتی.
چگونگی روزه گرفتنِ همهٔ روزگار و ثواب روزهٔ ایام البیض از زبان او (ع)
روزه گرفتنِ سه روز از هر ماه، به منزلهٔ روزه گرفتنِ همهٔ روزگار است؛ خدای ارجمند و بزرگ میفرماید: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها» هر کس کار نیکی بیاورد، ده برابرِ آن پاداش دارد.
صیام ثلاثة أیّام من كلّ شهر بمنزلة صوم الدّهر؛ إنّ اللّه - عزّ و جلّ - یقول: مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها .
منابع (۱)
- الأنعام/ 160.
ثواب روزهٔ ماه رجب و شعبان از زبان او (ع)
روزهٔ ایام البیض (روزهای سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه قمری) در هر ماه، درجهها را بالا میبرد و پاداشها را بزرگ میکند.
صیام الأیّام البیض من كلّ شهر یرفع الدّرجات، و یعظم المثوبات.
شنیدم که رسول خدا (ص) میفرمود: خدای ارجمند و بزرگ به پیامبری از پیامبران بنیاسرائیل وحی کرد که به قومت خبر بده: هیچ بندهای نیست که برای خشنودی من یک روز روزه بگیرد، مگر اینکه تنش را تندرست میسازم و پاداشش را بزرگ میدارم.
سمعت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یقول: إنّ اللّه - عزّ و جلّ - أوحی إلی نبیّ من أنبیاء بنی إسرائیل أن أخبر قومك أنّ لیس عبد یصوم یوما ابتغاء وجهی إلاّ أصححت جسمه و أعظمت أجره.
و رسول خدا (ص) فرمود: وارد بهشت شدم و دیدم بیشترِ اهل آن کسانی هستند که ایام البیض را روزه میگیرند.
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: دخلت الجنّة و رأیت أكثر أهلها الّذین یصومون الأیّام البیض.
هر کس از شما بخواهد در ماه، روزهایی را مستحبی روزه بگیرد، روز پنجشنبه را روزه بگیرد. به قصدِ روز جمعه روزه نگیرد، مگر اینکه جمعه یکی از روزهای روزهداریِ او باشد؛ چون جمعه روز عید، خوردن، آشامیدن و یاد خداست. اینگونه خدا دو روزِ نیک را برای او یکجا جمع میکند: روزِ روزهداریاش و روزِ عبادتش با مسلمانان.
و من كان منكم متطوّعا من الشّهر أیّاما یصومها فلیكن صومه یوم الخمیس؛ و لا یتعمّد صوم یوم الجمعة، إلاّ أن یكون من أیّام صیامه، فإنّه یوم عید و طعام و شراب و ذكر. فیجمع اللّه له یومین صالحین؛ یوم صیامه و یوم نسكه مع المسلمین.
فرستادهٔ خدا (ص) تا زمانی که خدا خواست، همهٔ روزگار را پیوسته روزه گرفت.
[لقد] صام رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم الدّهر كلّه ما شاء اللّه.
سپس آن را کنار گذاشت و تا زمانی که خدا خواست، مانند روزهٔ برادرش داوود (ع) روزه گرفت: یک روز برای خدا و یک روز برای خودش.
ثمّ ترك ذلك و صام صیام أخیه داوود علیه السّلام، یوما للّه و یوما له، ما شاء اللّه.
سپس آن را هم کنار گذاشت و تا زمانی که خدا خواست، دوشنبه و پنجشنبه را روزه گرفت.
ثمّ ترك ذلك و صام الإثنین و الخمیس ما شاء اللّه.
سپس آن را هم کنار گذاشت و روزهای سفید (سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم)، یعنی سه روز از هر ماه را روزه گرفت.
ثمّ ترك ذلك و صام البیض، ثلاثة أیّام من كلّ شهر.
روزهٔ او همچنان همین بود تا زمانی که خدا جانش را گرفت.
فلم یزل ذلك صیامه حتّی قبضه اللّه إلیه.
در ماه رجب بسیار آمرزشخواهی کنید؛ زیرا خدا در هر ساعت از این ماه، آزادشدگانی از آتش دارد. و برای خدا شهرهایی است که جز روزهدارانِ ماه رجب وارد آنها نمیشوند.
أكثروا من الإستغفار فی شهر رجب؛ فإنّ للّه فی كلّ ساعة منه عتقاء من النّار. و إنّ للّه مدائن لا یدخلها إلاّ من صام شهر رجب.
هر کس ماه شعبان را از سرِ دوستیِ پیامبر خدا (ص) و برای نزدیکی به خدای شکستناپذیر و باشکوه روزه بگیرد، خدای شکستناپذیر و باشکوه او را دوست میدارد، در روز قیامت به بخشش و بزرگواری خود نزدیکش میسازد و بهشت را بر او واجب میکند.
من صام شعبان محبّة لنبیّ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و تقرّبا إلی اللّه - عزّ و جلّ -، أحبّه اللّه - عزّ و جلّ - و قرّبه من كرامته یوم القیامة، و أوجب له الجنّة.
و روزهٔ ماه صبر (ماه رمضان) و سه روز از هر ماه، وسوسهٔ سینه و دلمشغولیها و نگرانیهای دل را از بین میبرد.
و صوم شهر الصّبر و ثلاثة أیّام من كلّ شهر یذهب بوسواس الصّدر و بلابل القلب.
منابع (۱)
- بوحر. ورد فی المطالب العالیة ج 3 ص 333 كتاب الصیام الفصل 31 الحدیث 1130-1. عن أبی یعلی، عن عبد الأعلی بن حماد، عن حماد بن سلمة، عن الحجاج، عن أبی إسحاق، عن الحارث، عن علیی علیه السّلام. و فی إتحاف الخیرة المهرة ج 3 ص 101 الحدیث 2983. مرسلا. و فی البحر الزخار (مسند البزار) ج -
گونههای روزه و فضیلت ماه رمضان
روزهٔ تن، خودداری از خوراکیها با اراده و اختیار، از ترسِ کیفر و به شوقِ ثواب و پاداش است. و روزهٔ جان، نگه داشتنِ حواس از همهٔ گناهان و خالی بودنِ دل از همهٔ انگیزههای بدی است.
صوم الجسد الإمساك عن الأغذیة بإرادة و اختیار خوفا من العقاب و رغبة فی الثّواب و الأجر. و صوم النّفس إمساك الحواسّ عن سائر المآثم، و خلوّ القلب من جمیع أسباب الشّرّ.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «هر کس ماه رمضان را روزه بگیرد و در آن از حرام و تهمت دوری کند، خدا از او خشنود میشود و بهشتها را بر او واجب میکند.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من صام شهر رمضان فاجتنب فیه الحرام و البهتان رضی اللّه عنه و أوجب له الجنان.
وقتی ماه رمضان فرا میرسد، بنده حق ندارد به سفر برود؛ به دلیل سخن خدای شکستناپذیر و باشکوه که میفرماید: «فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ» (پس هر کس از شما این ماه را درک کرد، باید آن را روزه بگیرد).
لیس للعبد أن یخرج فی سفر إذا حضر شهر رمضان، لقول اللّه - عزّ و جلّ -: فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ .
منابع (۱)
- البقرة/ 185.
هرگاه ماه رمضان آغاز شود، خدا به فرشتگانِ حامل عرش فرمان میدهد که از تسبیح دست بکشند و برای امت محمد و مؤمنان آمرزش بخواهند.
إذا دخل شهر رمضان أمر اللّه حملة العرش أن یكفّوا عن التّسبیح و یستغفروا لأمّة محمّد و المؤمنین.
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «هر کس ماه رمضان را از روی ایمان و به امید پاداش الهی روزه بگیرد، و گوش و چشم و زبانش را از مردم بازدارد، خدا روزهاش را میپذیرد، گناهان گذشته و آیندهاش را میآمرزد و پاداش نیکوکاران را به او میدهد.»
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من صام شهر رمضان إیمانا و احتسابا، و كفّ سمعه و بصره و لسانه عن النّاس، قبل اللّه له صومه، و غفر له ما تقدّم من ذنبه و ما تأخّر، و أعطاه ثواب الصّالحین.
پاداش روزه و جایگاه روزهدار نزد خدای پاک
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: خدای بزرگ و برتر میفرماید: «روزه برای من است و خودم پاداش آن را میدهم.»
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه - تبارك و تعالی - یقول: الصّوم لی و أنا أجزی به.
برای روزهدار دو شادی است:
و للصّائم فرحتان:
شادیای هنگامی که افطار میکند، و شادیای هنگامی که پروردگارِ شکستناپذیر و باشکوهش را دیدار میکند.
فرحة حین یفطر. و فرحة حین یلقی ربّه - عزّ و جلّ -.
سوگند به کسی که جان محمد در دست اوست، بوی دهان روزهدار نزد خدا از بوی مشک خوشتر است.
و الّذی نفس محمّد بیده لخلوف فم الصّائم أطیب عند اللّه من ریح المسك.
تأکید بر سحری خوردن و تعیین زمانِ دست کشیدن از خوراک
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «خدای بزرگ و برتر و فرشتگانش بر آمرزشخواهانِ سحرگاهان و سحریخوران درود میفرستند؛ پس هر یک از شما سحری بخورد، هرچند با یک جرعه آب باشد؛ زیرا در این کار برکت است.»
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه - تبارك و تعالی - و ملائكته یصلّون علی المستغفرین بالأسحار و المتسحّرین، فلیتسحّر أحدكم و لو بشربة من ماء، فإنّ فی ذلك بركة.
منابع (۱)
- بجرعة. ورد فی مسند زید ص 182. زید، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 509. عن أبی المفضل، عن الحسن بن علی بن سهل أبی محمد العاقولی، عن محمد بن معاذ بن ثابت المدائنی، عن أبیه، عن عمر بن جمیع، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده علی بن الحسین ابن علی بن أبی طالب علیه و علیهم السّلام. و فی درر الأحادیث النبویة ص 77.عن أبی محمد عبد اللّه بن محمد بن عبد اللّه بن أبی النجم، عن عبد اللّه بن حمزة، عن الحسن بن محمد بن الحسن الرصاص و حمید بن احمد الولید القرشی، عن احمد بن سلیمان بن الناصر بن الهادی، عن إسحاق بن احمد بن عبد الباعث، عن عبد الرزاق بن احمد، عن الشریف علی بن الحرث و أبی الهیثم یوسف بن أبی العشیرة، عن الحسن بن احمد بن محمد الظهری، عن محمد بن -
سحریخور از آن برکت، در تمام روزش سیر و سیراب میماند.
لا یزال المتسحّر من تلك البركة شبعانا ریّانا یومه.
و تفاوت میان روزهٔ شما و روزهٔ مسیحیان، خوردنِ سحری است.
و فصل ما بین صومكم و صوم النّصاری أكلة السّحر.
و بهترین سحری، قاووت (آردِ بوداده) و خرماست.
و أفضل السّحور السّویق و التّمر.
و خوردن و آشامیدن برایت آزاد است تا وقتی که به سر زدنِ سپیدهٔ صبح یقین پیدا کنی.
و مطلق لك الطّعام و الشّراب إلی أن تستیقن طلوع الفجر.
پاداش افطاری دادن به روزهدار و تشویق به دعا
هر کس به روزهداری افطاری بدهد، مانند پاداش او برایش نوشته میشود، بیآنکه از پاداشِ خودِ روزهدار چیزی کم شود.
من فطّر صائما كتب له مثل أجره من غیر أن ینقص من أجر الصّائم شیئا.
و تا زمانی که نیروی آن خوراک در تن روزهدار هست، هر کار نیکی که انجام دهد، برای صاحب خوراک هم مانند پاداش او خواهد بود.
و ما عمل الصّائم من البرّ كان لصاحب الطّعام مثل أجره ما دام فیه قوّة الطّعام.
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «افطاری دادنِ تو به برادر مسلمانت و شاد کردنِ او، صد هزار برابر از روزهٔ خودت پاداش بزرگتری دارد.»
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: فطرك لأخیك المسلم و إدخالك السّرور علیه أعظم أجرا من صیامك بمائة ألف ضعف.
در ماه رمضان، بسیار آمرزشخواهی و دعا کنید.
علیكم فی شهر رمضان بكثرة الإستغفار و الدّعاء.
اما با دعا، بلا از شما دور میشود؛
فأمّا الدّعاء فیدفع به عنكم البلاء.
و اما با آمرزشخواهی، گناهانتان پاک میشود.
و أمّا الإستغفار فیمحی به ذنوبكم.
هرگاه هلال ماه را دیدید روزه بگیرید، و هرگاه دوباره آن را دیدید افطار کنید؛ یا اینکه گواهانِ عادل از مسلمانان بر دیدن آن گواهی دهند.
إذا رأیتم الهلال فصوموا، و إذا رأیتموه فأفطروا، أو یشهد علیه بیّنة عدول من المسلمین.
و اگر دیدن ماه بر شما پوشیده ماند، شمارِ روزها را سی روز کامل کنید و سپس افطار کنید.
و إن غمّ علیكم فأكملوا العدّة ثلاثین ثمّ أفطروا.
و اگر هلال ماه را جز در میانهٔ روز یا پایان آن ندیدید، روزه را تا شب کامل کنید.
و إن لم تروا الهلال إلاّ من وسط النّهار أو آخره فأتمّوا الصّیام إلی اللّیل.
رسول خدا (ص) هرگاه هلال ماه رمضان پدیدار میشد، رو به قبله میایستاد و میفرمود: خدایا، این هلال را بر ما با امنیت و ایمان، سلامت و اسلام، تندرستیِ فراگیر، دور شدن بیماریها، روزیِ گسترده، و یاری بر نماز و روزه و شبزندهداری و خواندن قرآن پدیدار کن.
و كان رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إذا استهلّ هلال شهر رمضان استقبل القبلة بوجهه و قال: اللّهمّ أهلّه علینا بالأمن و الإیمان، و السّلامة و الإسلام، و العافیة المجلّلة، و دفع الأسقام، و الرّزق الواسع، و العون علی الصّلاة و الصّیام و القیام و تلاوة القرآن.
خدایا، ما را برای ماه رمضان سالم بدار، آن را از ما تحویل بگیر، و ما را در آن به سلامت بدار، تا ماه رمضان از ما بگذرد در حالی که از ما درگذشتهای، ما را آمرزیدهای و به ما رحم کردهای.
اللّهمّ سلّمنا لشهر رمضان، و تسلّمه منّا، و سلّمنا فیه، حتّی ینقضی عنّا شهر رمضان و قد عفوت عنّا، و غفرت لنا، و رحمتنا.
تشویق امام (ع) به شبزندهداریِ شب قدر و اهمیت آن
شب قدر را در ده شبِ پایانی بجویید؛ و اگر ناتوان شدید، در هفت شبِ مانده مغلوب نشوید؛ زیرا مشعرها (جاهای عبادت حج) هفت است، آسمانها هفت است، زمینها هفت است، گاوها هفت است، خوشههای سبز هفت است، و انسان بر هفت اندام سجده میکند.
أطلبوا لیلة القدر فی العشر الأواخر، و إذا غلبتم فلا تغلبوا فی السّبع البواقی؛ فإنّ المشاعر سبع، و السّماوات سبع، و الأرضین سبع، و بقرات سبع، و سبع سنبلات خضر، و الإنسان یسجد علی سبع.
رسول خدا (ص) هنگامی که ده شبِ پایانی ماه رمضان میرسید، بسترش را جمع میکرد، کمرش را محکم میبست و پردهها را بالا میزد.
و كان رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إذا كان العشر الأواخر من شهر رمضان طوی فراشه، و شدّ مئزره، و رفع السّتور.
در شب بیست و سوم، خانوادهاش و هر کوچک و بزرگی را که توان نماز خواندن داشت بیدار میکرد، و در آن شب به چهرهٔ خفتگان آب میپاشید.
و كان یوقظ أهله لیلة ثلاث و عشرین و كلّ صغیر و كبیر یطیق الصّلاة، و كان یرشّ وجوه النّیام بالماء فی تلك اللّیلة.
منابع (۱)
- فی العشر الأواخر. ورد فی تیسیر المطالب ص 170. عن محمد بن بندار، عن الحسین بن سفیان، عن شیبة، عن ابن أبی شیبة و ابن المثنی، عن أبی بكر ابن عیاش، أبی إسحاق، عن هشیم، عن علی علیه السّلام. و فی البحر الزخار (مسند البزار) ج 2 ص 300 الحدیث 724. عن محمد بن المثنی، عن محمد بن جعفر، عن شعبة، عن أبی إسحاق، عن هبیرة، عن علی علیه السّلام. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 55 الحدیث 167. مرسلا.
و فاطمه (ع) در آن شب نمیگذاشت هیچیک از خانوادهاش بخوابد، خوابشان را با کمخوراکی چاره میکرد، از روز برای آن شب آماده میشد و میفرمود: محروم کسی است که از خیر این شب بیبهره بماند.
و كانت فاطمة علیها السّلام لا تدع أحدا من أهلها ینام تلك اللّیلة، و تداویهم بقلّة الطّعام؛ و تتأهّب لها من النّهار، و تقول: محروم من حرم من خیرها.
فرشتگانِ روح در شب قدر برای فرود آمدن به زمین اجازه خواستند، به این امید که به چیزی دست یابند که در جایگاههای خودشان نزد آنان نبود.
[و لقد] استأذنت ملائكة الرّوح فی النّزول إلی الأرض [لیلة القدر] طمعا أن ینالوا ما لم یكن عندهم فی مقاومهم.
اهمیت نمازهای مستحبی در شبهای ماه رمضان
هر کس در شب اول ماه رمضان چهار رکعت نماز بخواند و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و پانزده بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» (بگو اوست خدای یکتا) بخواند، خدای برتر پاداش صدیقان (راستانِ کامل) و شهیدان را به او میدهد، همهٔ گناهانش را میآمرزد، و در روز قیامت از رستگاران خواهد بود.
من صلّی أوّل لیلة من شهر رمضان أربع ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و خمس عشرة مرّة قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، أعطاه اللّه - تعالی - ثواب الصّدّیقین و الشّهداء، و غفر له جمیع ذنوبه، و كان یوم القیامة من الفائزین.
و هر کس در شب دوم ماه رمضان چهار رکعت نماز بخواند و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و بیست بار «إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» (ما آن را در شب قدر فرو فرستادیم) بخواند، خدا همهٔ گناهانش را میآمرزد، روزیاش را بر او گسترده میسازد و کار یک سالش را بر عهده میگیرد.
و من صلّی فی اللّیلة الثّانیة من شهر رمضان أربع ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ عشرین مرّة، غفر اللّه له جمیع ذنوبه، و وسّع علیه رزقه، و كفی أمر سنته.
و هر کس در شب سوم ماه رمضان ده رکعت نماز بخواند و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و پنجاه بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند، ندادهندهای از سوی خدای شکستناپذیر و بزرگ او را ندا میدهد: بدانید که فلانی پسر فلانی، آزادشدهٔ خدا از آتش است! و درهای آسمانها به رویش گشوده میشود.
و من صلّی فی اللّیلة الثّالثة من شهر رمضان عشر ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و خمسین مرّة قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، ناداه مناد من قبل اللّه - عزّ و جلّ -: ألا إنّ فلان بن فلان عتیق اللّه من النّار، و فتحت له أبواب السّماوات.
و هر کس آن شب را به عبادت برخیزد و زنده بدارد، خدا او را میآمرزد.
و من قام تلك اللّیلة فأحیاها غفر اللّه له.
و هر کس در شب چهارم ماه رمضان هشت رکعت نماز بخواند و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و بیست بار «إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» بخواند، خدای بزرگ و برتر کردار آن شبِ او را همچون کردار هفت پیامبر از کسانی که پیامهای پروردگارشان را رساندند، بالا میبرد.
و من صلّی فی اللّیلة الرّابعة من شهر رمضان ثمانیّ ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ عشرین مرّة، رفع اللّه - تبارك و تعالی - له عمله تلك اللّیلة كعمل سبعة أنبیاء ممّن بلّغ رسالات ربّه.
و هر کس در شب پنجم، دو رکعت نماز با صد بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند، در هر رکعت پنجاه بار، و چون از نماز فارغ شد صد بار بر محمد (ص) درود فرستد، در روز قیامت بر درِ بهشت شانهبهشانهٔ من خواهد بود.
و من صلّی فی اللّیلة الخامسة ركعتین، بمائة مرّة قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، فی كلّ ركعة خمسین مرّة، فإذا فرغ صلّی علی محمّد صلّی اللّه علیه و آله مائة مرّة، زاحمنی یوم القیامة علی باب الجنّة.
و هر کس در شب ششم ماه رمضان چهار رکعت نماز بخواند و در هر رکعت سورهٔ «حمد» و «تَبارَکَ الَّذِی بِیَدِهِ الْمُلْکُ» (بزرگ و پربرکت است کسی که فرمانروایی به دست اوست) بخواند، چنان است که گویی شب قدر را درک کرده است.
و من صلّی فی اللّیلة السّادسة من شهر رمضان أربع ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) و تَبارَكَ الَّذِی بِیَدِهِ الْمُلْكُ ، فكأنّما صادف لیلة القدر.
منابع (۱)
- سورة الملك.
و هر کس در شب هفتم ماه رمضان چهار رکعت نماز بخواند و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و سیزده بار «إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» بخواند، خدا در بهشت جاویدان دو قصر زرین برایش میسازد، و تا ماه رمضان سال دیگر در امان خدای برتر خواهد بود.
و من صلّی فی اللّیلة السّابعة من شهر رمضان أربع ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ ثلاث عشرة مرّة، بنی اللّه له فی جنّة عدن قصری ذهب، و كان فی أمان اللّه - تعالی - إلی شهر رمضان مثله.
و هر کس در شب هشتم ماه رمضان دو رکعت نماز بخواند و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و ده بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند و هزار بار تسبیح (پاک شمردن خدا) بگوید، درهای هشتگانهٔ بهشت به رویش گشوده میشود تا از هر کدام که بخواهد وارد شود.
و من صلّی فی اللّیلة الثّامنة من شهر رمضان ركعتین، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ عشر مرّات، و سبّح ألف تسبیحة، فتحت له أبواب الجنان الثّمانیة یدخل من أیّها شاء.
و هر کس در شب نهم ماه رمضان، میان نماز مغرب و عشا شش رکعت نماز بخواند، در هر رکعت سورهٔ «حمد» و آیةالکرسی را هفت بار بخواند و پنجاه بار بر پیامبر (ص) و خاندانش درود بفرستد، فرشتگان عمل او را همچون عمل راستگویان و شهیدان و شایستگان بالا میبرند.
و من صلّی فی اللّیلة التّاسعة من شهر رمضان بین العشاءین ستّ ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) و آیة الكرسیّ سبع مرّات، و صلّی علی النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله خمسین مرّة، صعدت الملائكة بعمله كعمل الصّدّیقین و الشّهداء و الصّالحین.
و هر کس در شب دهم ماه رمضان بیست رکعت نماز بخواند، و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و سی بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» (بگو او خدای یکتاست) بخواند، خدای برتر روزیاش را فراخ میکند و از رستگاران خواهد بود.
و من صلّی فی اللّیلة العاشرة من شهر رمضان عشرین ركعة، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ ثلاثین مرّة، وسّع اللّه - تعالی - علیه رزقه، و كان من الفائزین.
و هر کس در شب یازدهم ماه رمضان دو رکعت نماز بخواند، و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و بیست بار «إِنّا أَعْطَیْناکَ الْکَوْثَرَ» (ما به تو خیر فراوان بخشیدیم) بخواند، در آن روز هیچ گناهی به دنبالش نمیآید، هرچند ابلیس همهٔ تلاشش را به کار گیرد.
و من صلّی لیلة إحدی عشرة من شهر رمضان ركعتین، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و إِنّا أَعْطَیْناكَ الْكَوْثَرَ عشرین مرّة، لم یتبعه فی ذلك الیوم ذنب و إن جهد إبلیس جهده.
منابع (۱)
- سورة الكوثر.
و هر کس در شب دوازدهم ماه رمضان هشت رکعت نماز بخواند، و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و سی بار «إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» بخواند، خدای برتر پاداش سپاسگزاران را به او میدهد و روز قیامت از رستگاران خواهد بود.
و من صلّی لیلة اثنتی عشرة من شهر رمضان ثمانی ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و إِنّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ ثلاثین مرّة، أعطاه اللّه - تعالی - ثواب الشّاكرین، و كان یوم القیامة من الفائزین.
و هر کس در شب سیزدهم ماه رمضان چهار رکعت نماز بخواند، و در هر رکعت یک بار فاتحةالکتاب و بیستوپنج بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند، روز قیامت بر صراط (گذرگاهی که در قیامت باید از آن گذشت) همچون آذرخشِ تندگذر میآید.
و من صلّی لیلة ثلاث عشرة من شهر رمضان أربع ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة فاتحة الكتاب مرّة و خمسا و عشرین مرّة قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، جاء یوم القیامة علی الصّراط كالبرق الخاطف.
و هر کس در شب چهاردهم ماه رمضان شش رکعت نماز بخواند، و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و سی بار «إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ» (آنگاه که زمین به لرزه درآید) بخواند، خدا سختیهای جانکندن و نکیر و منکر (دو فرشتهٔ بازپرس در قبر) را بر او آسان میکند.
و من صلّی لیلة أربع عشرة من شهر رمضان ستّ ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ ثلاثین مرّة، هوّن اللّه علیه سكرات الموت و منكرا و نكیرا.
منابع (۱)
- سورة الزلزلة.
و هر کس در شب نیمهٔ ماه رمضان صد رکعت نماز بخواند، و در هر رکعت از آن یک بار سورهٔ «حمد» و ده بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند، خدای توانا و باشکوه ده فرشته را به سوی او فرومیفرستد تا دشمنانش از جن و انس را از او دور کنند، و هنگام مرگش سی فرشته را به سوی او فرومیفرستد تا او را از آتش دوزخ امان دهند.
و من صلّی لیلة النّصف من شهر رمضان مائة ركعة، یقرأ فی كلّ ركعة منها (الحمد) مرّة و قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ عشر مرّات أهبط اللّه - عزّ و جلّ - إلیه عشرة من الملائكة یدرؤون عنه أعداءه من الجنّ و الإنس، و أهبط إلیه عند موته ثلاثین ملكا یؤمنونه من النّار.
و هر کس در شب شانزدهم ماه رمضان دوازده رکعت نماز بخواند، و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و دوازده بار «أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ» (افزونطلبی شما را سرگرم کرد) بخواند، سیراب از قبرش بیرون میآید و ندا میدهد: «گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست»، تا آنکه وارد قیامت شود و فرمان رسد که او را بیحساب به بهشت ببرند.
و من صلّی لیلة ستّ عشرة من شهر رمضان اثنتی عشرة ركعة، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ اثنتی عشرة مرّة، خرج من قبره و هو ریّان ینادی: أشهد أن لا إله إلاّ اللّه، حتّی یرد القیامة فیؤمر به إلی الجنّة بغیر حساب.
منابع (۱)
- سورة التكاثر.
و هر کس در شب هفدهم ماه رمضان دو رکعت نماز بخواند، در رکعت نخست پس از فاتحةالکتاب هرچه برایش آسان است بخواند، در رکعت دوم صد بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند و صد بار بگوید: «جز خدا خدایی نیست»، خدا پاداش هزار حج و هزار عمره و هزار نبرد را به او میدهد.
و من صلّی لیلة سبع عشرة من شهر رمضان ركعتین، یقرأ فی الأولی ما تیسّر بعد فاتحة الكتاب، و فی الثّانیة مائة مرّة قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، و قال: لا إله إلاّ اللّه، مائة مرّة، أعطاه اللّه ثواب ألف حجّة، و ألف عمرة، و ألف غزوة.
و هر کس در شب هجدهم ماه رمضان چهار رکعت نماز بخواند، و در هر رکعت سورهٔ «حمد» و بیستوپنج بار «إِنّا أَعْطَیْناکَ الْکَوْثَرَ» بخواند، از دنیا بیرون نمیرود تا آنکه فرشتهٔ مرگ به او مژده دهد که خدای توانا و باشکوه از او خشنود است و خشمگین نیست.
و من صلّی لیلة ثمانی عشرة من شهر رمضان أربع ركعات، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) و إِنّا أَعْطَیْناكَ الْكَوْثَرَ خمسا و عشرین مرّة، لم یخرج من الدّنیا حتّی یبشّره ملك الموت بأنّ اللّه - عزّ و جلّ - عنه راض غیر غضبان.
منابع (۱)
- سورة الكوثر.
و هر کس در شب نوزدهم ماه رمضان پنجاه رکعت نماز بخواند، و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و پنجاه بار «إِذا زُلْزِلَتِ» (آنگاه که به لرزه درآید) بخواند، روز قیامت خدای توانا و باشکوه را همچون کسی دیدار میکند که صد حج و صد عمره به جا آورده است، و خدا دیگر کارهایش را نیز از او میپذیرد.
و من صلّی لیلة تسع عشرة من شهر رمضان خمسین ركعة، یقرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة و إِذا زُلْزِلَتِ خمسین مرّة، لقی اللّه - عزّ و جلّ - یوم القیامة كمن حجّ مائة حجّة، و اعتمر مائة عمرة، و قبل اللّه منه سائر عمله.
منابع (۱)
- سورة الزلزلة.
و هر کس در شب بیستم ماه رمضان هشت رکعت نماز بخواند و در آن هرچه میخواهد بخواند، خدا گناهان گذشته و آیندهٔ او را میآمرزد.
و من صلّی لیلة عشرین من شهر رمضان ثمانی ركعات، یقرأ فیها ما شاء، غفر اللّه له ما تقدّم من ذنبه و ما تأخّر.
و هر کس در شب بیستویکم ماه رمضان هشت رکعت نماز بخواند، هفت آسمان به رویش گشوده میشود و دعایش مستجاب میشود، افزون بر پاداش بیشتری که نزد خدا دارد.
و من صلّی لیلة إحدی و عشرین من شهر رمضان ثمانی ركعات، فتحت له سبع سماوات، و استجیب له الدّعاء مع ما له عند اللّه من المزید.
و هر کس در شب بیستودوم ماه رمضان هشت رکعت نماز بخواند، هشت درِ بهشت به رویش گشوده میشود تا از هرکدام که بخواهد وارد شود.
و من صلّی لیلة اثنتین و عشرین من شهر رمضان ثمانی ركعات، فتحت له ثمانیة أبواب الجنّة یدخل من أیّها شاء.
و هر کس در شب بیستوسوم این ماه هشت رکعت نماز بخواند و در آن هرچه میخواهد بخواند، درهای هفت آسمان به رویش گشوده میشود و دعایش مستجاب میشود.
و من صلّی لیلة ثلاث و عشرین منه ثمانی ركعات یقرأ فیها ما شاء، فتحت له أبواب السّماوات السّبع، و استجیب دعاؤه.
و هر کس در شب بیستوچهارم این ماه هشت رکعت نماز بخواند و در آن هرچه میخواهد بخواند، پاداش کسی را دارد که حج و عمره به جا آورده است.
و من صلّی لیلة أربع و عشرین منه ثمانی ركعات یقرأ فیها ما یشاء، كان له من الثّواب كمن حجّ و اعتمر.
و هر کس در شب بیستوپنجم این ماه هشت رکعت نماز بخواند، و در آن سورهٔ «حمد» و ده بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند، خدا پاداش عبادتکنندگان را برای او مینویسد.
و من صلّی لیلة خمس و عشرین منه ثمانی ركعات یقرأ فیها (الحمد) و عشر مرّات قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، كتب اللّه له ثواب العابدین.
و هر کس شب بیست و ششم آن ماه هشت رکعت نماز بخواند و در هر رکعت پس از سورهٔ حمد، صد بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند، هفت آسمان به رویش گشوده میشود و دعایش مستجاب میشود، همراه با فزونیِ پاداشی که نزد خدا دارد.
و من صلّی لیلة ستّ و عشرین منه ثمانی ركعات یقرأ فی كلّ ركعة بعد (الحمد) قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ مائة مرّة فتحت له سبع سماوات، و استجیب له الدّعاء مع ما له عند اللّه من المزید.
و هر کس شب بیست و هفتم آن ماه چهار رکعت نماز با یک بار فاتحةالکتاب و یک بار «تَبارَکَ الَّذِی بِیَدِهِ الْمُلْکُ» (پربرکت و بلندمرتبه است کسی که فرمانروایی به دست اوست) بخواند ـ و اگر سورهٔ «تَبارَکَ» را از بر نبود، بیست و پنج بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند ـ خدا او و پدر و مادرش را میآمرزد.
و من صلّی لیلة سبع و عشرین منه أربع ركعات بفاتحة الكتاب مرّة و تَبارَكَ الَّذِی بِیَدِهِ الْمُلْكُ مرّة، فإن لم یحفظ تَبارَكَ فخمس و عشرون مرّة قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، غفر اللّه له و لوالدیه.
منابع (۱)
- سورة الملك.
و هر کس شب بیست و هشتم ماه رمضان شش رکعت نماز با فاتحةالکتاب و ده بار آیةالکرسی و ده بار «إِنّا أَعْطَیْناکَ الْکَوْثَرَ» (ما به تو خیرِ فراوان عطا کردیم) و ده بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند و بر پیامبر (ص) درود بفرستد، خدای برتر او را میآمرزد.
و من صلّی لیلة ثمان و عشرین من شهر رمضان ستّ ركعات بفاتحة الكتاب، و عشر مرّات آیة الكرسیّ، و عشر مرّات إِنّا أَعْطَیْناكَ الْكَوْثَرَ ، و عشر مرّات قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، و صلّی علی النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله، غفر اللّه - تعالی - له.
منابع (۱)
- سورة الكوثر.
و هر کس شب بیست و نهم ماه رمضان دو رکعت نماز با فاتحةالکتاب و بیست بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند، از کسانی میمیرد که مورد رحمت خدا قرار گرفتهاند و نامهٔ عملش در بالاترین جایگاهِ بهشتیان بالا برده میشود.
و من صلّی لیلة تسع و عشرین من شهر رمضان ركعتین بفاتحة الكتاب و عشرین مرّة قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، مات من المرحومین، و رفع كتابه فی أعلی علّیّین.
و هر کس شب سیام ماه رمضان دوازده رکعت نماز بخواند و در هر رکعت یک بار فاتحةالکتاب و بیست بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» بخواند و صد بار بر پیامبر (ص) درود بفرستد، خدا پایانِ کارش را به رحمت مُهر میزند.
و من صلّی لیلة الثّلاثین من شهر رمضان اثنتی عشرة ركعة یقرأ فی كلّ ركعة فاتحة الكتاب مرّة و عشرین مرّة قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، و یصلّی علی النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله مائة مرّة، ختم اللّه له بالرّحمة.
مردم سه دستهاند:
النّاس ثلاثة أصناف:
زاهدِ (تارکِ دنیایِ) مصمم، و شکیبا در نبرد با خواهش نفس خود، و دلبستهٔ رامِ شهوتهایش.
زاهد معتزم، و صابر علی مجاهدة هواه، و راغب منقاد لشهواته.
زاهد آنچه را خدا به او داده است از سرِ شادمانی بزرگ نمیشمارد، و بر آنچه از دستش رفته است افسوسِ بسیار نمیخورد.
فالزّاهد لا یعظّم ما آتاه اللّه فرحا به، و لا یكثر علی ما فاته أسفا.
و شکیبا، نفسش با او کشمکش میکند و او مهارش میزند، و نفس به سوی لذتهایش چشم میدوزد و او بازش میدارد.
و الصّابر نازعته نفسه فقدعها، و تطلّعت إلی لذّاتها فمنعها.
و دلبسته، نفسش او را به سوی دنیا میخواند و او پاسخش میدهد، و به برگزیدن دنیا فرمانش میدهد و او فرمان میبرد؛ پس با دنیا آبرویش را میآلاید، و برای آن شرافتش را پست میکند، و به خاطرش آخرتش را تباه میسازد.
و الرّاغب دعته نفسه إلی الدّنیا فأجابها، و أمرته بإیثارها فأطاعها؛ فدنّس بها عرضه، و وضع لها شرفه، و ضیّع لها آخرته.
گونههای فتنهها و آنچه در وجود هر انسانی هست
فتنه (فریب و آزمایش) سه چیز است:
الفتنة ثلاث:
دوست داشتنِ زنان، که شمشیر شیطان است.
حبّ النّساء، و هو سیف الشّیطان.
و دوست داشتنِ شراب، که نیزهٔ شیطان است.
و حبّ الخمر، و هو رمح الشّیطان.
و دوست داشتنِ دینار و درهم، که تیر شیطان است.
و حبّ الدّینار و الدّرهم و هو سهم الشّیطان.
پس هر کس زنان را دوست بدارد، از زندگیاش بهرهای نمیبرد.
فمن أحبّ النّساء لم ینتفع بعیشه.
و هر کس نوشیدن شراب را دوست بدارد، بهشت بر او حرام میشود.
و من أحبّ شرب الخمر حرمت علیه الجنّة.
و هر کس دینار و درهم را دوست بدارد، بندهٔ دنیاست.
و من أحبّ الدّینار و الدّرهم فهو عبد الدّنیا.
در وجود هر انسانی یکی از این سه چیز هست:
فی كلّ امرئ واحدة من ثلاث:
فالِ بد زدن، و تکبر، و آرزوپروری.
الطّیرة. و الكبر. و التّمنّی.
پس هرگاه یکی از شما فال بد زد، به فال بدش اعتنا نکند و بگذرد، و خدای عزیز و بزرگ را یاد کند.
فإذا تطیّر أحدكم فلیمض علی طیرته، و لیذكر اللّه - عزّ و جلّ -.
و هرگاه از تکبر ترسید، با برده و خدمتکارش غذا بخورد، و با دستِ خود میش را بدوشد.
و إذا خشی الكبر فلیأكل مع عبده و خادمه، و لیحلب الشّاة [بیده].
و هرگاه آرزویی در سر پروراند، از خدای عزیز و بزرگ بخواهد و به درگاهش زاری کند، و نفسش او را به سوی گناه نکشاند.
و إذا تمنّی فلیسأل اللّه - عزّ و جلّ - و یبتهل إلیه، و لا تنازعه نفسه إلی الإثم.
چرا که نفسِ فرماندهنده به بدی، همچون منافق چاپلوسی میکند و خود را به خویِ دوستِ همراه و همدل میآراید؛ تا آنگاه که فریب داد و جای پا یافت، همچون دشمن مسلط میشود و چون سرکشان فرمان میراند و انسان را به پرتگاههای بدی میکشاند.
[فإنّ] النّفس الأمّارة بالسّوء تتملّق تملّق المنافق، و تتصنّع بشیمة الصّدیق الموافق؛ حتّی إذا خدعت و تمكّنت تسلّطت تسلّط العدوّ، و تحكّمت تحكّم العتوّ، و أوردت موارد السّوء.
منابع (۱)
- المسوّلة. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 97 الحدیث 2128. مرسلا.
خصلتهایی که بهشت را برای انسان تضمین میکند
هر کس شش خصلت در او جمع شود، نه راهی برای طلبِ بهشت فروگذاشته است و نه گریزگاهی از آتش دوزخ:
من جمع فیه ستّ خصال لم یدع للجنّة مطلبا، و لا عن النّار مهربا:
خدای برتر را شناخته و فرمانش برده است. و شیطان را شناخته و نافرمانیاش کرده است. و حق را شناخته و پیرویاش کرده است. و باطل را شناخته و از آن پرهیز کرده است. و دنیا را شناخته و رهایش کرده است. و آخرت را شناخته و جویایش شده است.
عرف اللّه - تعالی - فأطاعه. و عرف الشّیطان فعصاه. و عرف الحقّ فاتّبعه. و عرف الباطل فاتّقاه. و عرف الدّنیا فرفضها. و عرف الآخرة فطلبها.
منابع (۳)
- عدوّه. ورد فی مسند زید ص 417 نسخة (دار الحیاة - بیروت) من كتاب الوسائل العظمی. بإسناده إلی زید بن علی السجاد، عن علی علیهما السّلام. و فی غرر الحكم ج 1 ص 97 الحدیث 2128. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 22. مرسلا. و فی ص 64. مرسلا. و فی ص 388. مرسلا. و فی منیة المرید ص 72 الحدیث 1. مرسلا. و فی ص 110. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 5 ص 265. مرسلا. و فی ص 329. مرسلا.
- فأعرض عنها. ورد فی بستان الواعظین ص 35. مرسلا.
- الجنّة. ورد فی المصدر السابق.
به خدا سوگند، روز قیامت کسانی به سوی بهشتهای جاویدان پیشی میگیرند که از دیگر مردم نه نمازِ بیشتری داشتهاند، نه روزهٔ بیشتر، نه حجِ بیشتر و نه عمرهٔ بیشتر؛ اما پندهای خدای عزیز و بزرگ را به درستی فهمیدند، پس دلهایشان ترسید، و جانهایشان به او آرام گرفت، و اندامهایشان از ترس او فروتن شد؛ پس طاعتشان نیکو شد، و پرهیزکاریشان درست شد، و یقینشان کامل شد؛ و در ارج و بلندیِ جایگاه، و در نیکوییِ درجه نزد مردم و در آخرت نزد خدا، بر آفریدگان برتری یافتند.
و اللّه لیسبقنّ إلی جنّات عدن یوم القیامة أقوام ما كانوا بأكثر النّاس صلاة و لا صیاما و لا حجّا و لا اعتمارا، و لكنّهم عقلوا عن اللّه - عزّ و جلّ - مواعظه، فوجلت قلوبهم، و اطمأنّت إلیه نفوسهم، و خشعت منه جوارحهم؛ فحسنت طاعتهم، و صحّ و رعهم، و كمل یقینهم؛ ففاقوا الخلیقة بالحظوة و رفیع المنزلة، و بحسن الدّرجة عند النّاس و عند اللّه فی الآخرة.
منابع (۱)
- ... و لا اعتمارا، و لكن علی قدر عقولهم. ورد فی دستور معالم الحكم ص 156. مرسلا.
پیامبران سرورانند، و دانایان پیشوایانند، و همنشینی با آنان مایهٔ فزونی است.
الأنبیاء سادة، و العلماء قادة، و الجلوس معهم زیادة.
اهمیت دانش و تشویق به آموختن آن در خردسالی
دانش تو را به آنچه خدای برتر فرمانت داده است راهنمایی میکند، و زهد (دل نبستن به دنیا) راه رسیدن به آن را برایت آسان میسازد.
العلم یرشدك إلی ما أمرك اللّه - تعالی - به، و الزّهد یسهّل لك الطّریق إلیه.
در خردسالی دانش بیاموزید تا در بزرگسالی به واسطهٔ آن سروری کنید.
تعلّموا العلم صغارا تسودوا به كبارا.
دانش را بیاموزید، هرچند برای غیر خدا باشد؛ چرا که سرانجام برای خدا خواهد شد.
تعلّموا العلم و لو لغیر اللّه، فإنّه سیصیر للّه.
دانش را بیاموزید، هرچند از آن به بهرهای نرسید؛ زیرا اینکه روزگار به سود شما نکوهش شود (که چرا به دانشتان بها نداد)، بهتر از آن است که به سبب شما نکوهش شود (که چرا نادانانتان را بالا برد).
تعلّموا العلم و إن لم تنالوا به حظّا؛ فلأن یذمّ الزّمان لكم خیر من أن یذمّ بكم.
دانش بیاموزید و همراه آن، خود را به وقار و بردباری بیارایید. در برابر کسی که از او میآموزید و کسی که به او میآموزید فروتن باشید، و دانشمندانی زورگو نباشید که باطلِ شما حقِ شما را از میان ببرد.
تعلّموا العلم و تزیّنوا معه بالوقار و الحلم؛ و تواضعوا لمن تتعلّمون منه و لمن تعلّمونه، و لا تكونوا جبابرة العلماء فیذهب باطلكم حقّكم.
اگر پنج خصلت نبود، همهٔ مردم درستکار میشدند:
لو لا خمس خصال لصار النّاس كلّهم صالحین:
نخست، قانع بودن به نادانی؛
أوّلها القناعة بالجهل.
و حرص زدن بر دنیا؛
و الحرص علی الدّنیا.
و بخل ورزیدن در بخشش؛
و الشّحّ بالفضل.
و خودنمایی در عمل؛
و الرّیاء فی العمل.
و خودپسندی در نظر.
و الإعجاب بالرّأی.
نادان کوچک است هرچند پیر باشد، و دانا بزرگ است هرچند کمسن و جوان باشد.
الجاهل صغیر و إن كان شیخا، و العالم كبیر و إن كان حدثا.
ارزش دانش و جایگاه آن نزد خدا و پیامبران
برای شرافت دانش همین بس که کسی هم که اهلش نیست ادعای آن را میکند، و هرگاه دانشی به او نسبت داده شود، شاد میشود.
كفی فی العلم شرفا أنّه یدّعیه من لیس من أهله، و یفرح إذا نسب إلیه.
و برای پستیِ نادانی همین بس که کسی هم که در آن است از آن بیزاری میجوید، و هرگاه نادانی به او نسبت داده شود، خشمگین میشود.
و كفی فی الجهل ضعة أنّه یتبرّا منه من هو فیه، و یغضب إذا نسب إلیه.
منابع (۱)
- خزیا. ورد فی المصنف للكندی ج 1 ص 5. مرسلا.
اگر کسی از دانش بینیاز میبود، پیامبر خدا موسی (ع) بینیاز میشد؛ و سخن او را شنیدهاید که گفت: «هَلْ أَتَّبِعُکَ عَلی أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمّا عُلِّمْتَ رُشْداً»؛ آیا از تو پیروی کنم تا از آنچه به تو آموخته شده، دانشی راهگشا به من بیاموزی؟
لو كان احد مكتفیا من العلم لاكتفی نبیّ اللّه موسی [علیه السّلام]؛ و قد سمعتم قوله: هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلی أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمّا عُلِّمْتَ رُشْداً .
منابع (۱)
- الكهف/ 66.
هیچ چیز نیکوتر از خردی نیست که دانش آن را آراسته باشد، و دانشی که بردباری آن را آراسته باشد، و بردباریای که راستی آن را آراسته باشد، و راستیای که مدارا آن را آراسته باشد، و مدارایی که تقوا آن را آراسته باشد.
لیس شیء أحسن من عقل زانه علم، و من علم زانه حلم، و من حلم زانه صدق، و من صدق زانه رفق، و من رفق زانه تقوی.
جایگاه دانشمند و نقش دانشمندان در طول زمان
دانش گنجینههایی است و کلید آن پرسیدن است؛ پس بپرسید، خدا رحمتتان کند! چرا که در این کار چهار کس پاداش میبرند: پرسنده، آموزگار، شنونده، و دوستدارِ آنان.
العلم خزائن، و مفتاحها السّؤال؛ فاسألوا یرحمكم اللّه، فإنّه یؤجر فیه أربعة: السّائل، و المعلّم، و المستمع، و المحبّلهم.
منابع (۱)
- المستجیب. ورد فی تیسیر المطالب ص 116. عن السید أبی طالب، عن أبی الحسین یحیی بن الحسین بن محمد بن عبد اللّه الحسنی، عن علی بن مهرویه القزوینی، عن داوود بن سلیمان الغاوی، عن علی الرضا، عن أبیه موسی الكاظم، عن أبیه جعفر الصادق، عن أبیه محمد الباقر، عن أبیه علی السجاد، عن أبیه الحسین الشهید، عن أبیه علی علیه و علیهم السّلام.
و دانشمندی که از دانشش سود ببرند، از هزار عبادتکننده برتر است.
و عالم ینتفع بعلمه أفضل من ألف عابد.
و هر سرزمینی که دانشمندی در آن باشد، مردمش زندهاند؛ و هر سرزمینی که دانشمندی در آن نباشد، اهلش مردهاند.
و كلّ بقعة فیها عالم فهم أحیاء، و كلّ بقعة لا عالم فیها فأهلها موتی.
و پیامبر خدا (ص) فرمود: باید در هر نسلی، عادلانِ آن نسل این دانش را به دوش بکشند؛ کسانی که تحریفِ غلوکنندگان (افراطگران در دین)، ادعای دروغینِ باطلگرایان، و تفسیرِ نادرستِ نادانان را از آن میزدایند.
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لیحمل هذا العلم من كلّ خلف عدوله؛ ینفون عنه تحریف الغالین، و انتحال المبطلین، و تأویل الجاهلین.
هرگاه دانش آموختید، آن را محکم نگه دارید و با خنده و شوخی و باطل نیامیزید، که دلها آن را پس میزنند.
إذا تعلّمتم العلم فاكظموا علیه، و لا تشوبوه بضّحك و لا بهزل و لا باطل فتمجّه القلوب.
بدترینِ کارها، چیزهای نوساخته در دین است؛ و بهترینِ کارها، کاری است که مایهٔ خشنودیِ خدای بزرگ و توانا باشد.
شرّ الأمور محدثاتها، و خیر الأمور ما كان للّه - جلّ و عزّ - رضی.
هر کس دینش را از دهانِ این و آن بگیرد، همانها نیز او را از دینش بیرون میبرند.
من أخذ دینه من أفواه الرّجال أزالته الرّجال.
و هر کس دینش را از کتاب خدا و سنت (روشِ پیامبر) بگیرد، کوهها از جا کنده میشوند و او از جای خود تکان نمیخورد.
و من أخذ دینه من الكتاب و السّنّة زالت الجبال و لم یزل.
منابع (۱)
- ورد فی مسند زید ص 182. عن زید بن علی السجاد، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی ص 188. بالسند السابق. و فی ص 189. بالسند
مسکین و نیازمند، فرستادهٔ خداست؛ پس هر کس از او دریغ کند، از خدا دریغ کرده، و هر کس به او ببخشد، به خدای پاک بخشیده است. چراغِ مؤمن، شناختِ حقِ ماست.
إن المسكین رسول اللّه؛ فمن منعه فقد منع اللّه، و من أعطاه فقد أعطی اللّه - سبحانه -. سراج المؤمن معرفة حقّنا.
و کورترینِ مردم کسی است که از دیدنِ دوستی و برتریِ ما کور باشد، و بیآنکه گناهی از ما به او رسیده باشد با ما دشمنی ورزد؛ جز اینکه ما او را به حق و دین فراخواندیم و غیرِ ما او را به فتنه و دنیا خواند، پس او آن دو را برگزید و به بیزاری و دشمنی با ما برخاست.
و أشدّ النّاس عمی من عمی عن حبّنا و فضلنا، و ناصبنا العداوة بلا ذنب سبق إلیه منّا، إلاّ أنّا دعوناه إلی الحقّ و الدّین، و دعاه سوانا إلی الفتنة و الدّنیا، فآثرهما، و نصب البراءة منّا و العداوة لنا.
جایگاه خاندان پیامبر و اهمیتِ دوستیِ آنان برای امت
و خوشبختترینِ مردم کسی است که برتریِ ما را بشناسد، به وسیلهٔ ما به خدا نزدیک شود، دوستیِ ما را خالص کند، به آنچه فراخواندهایم عمل کند و از آنچه بازداشتهایم دست بکشد؛ چنین کسی از ماست و در سرای ماندگار با ما خواهد بود.
و أسعد النّاس من عرف فضلنا، و تقرّب إلی اللّه بنا، و أخلص حبّنا، و عمل بما إلیه ندبنا، و انتهی عمّا عنه نهینا؛ فذاك منّا، و هو فی دار المقامة معنا.
مَثَلِ خاندانِ پیامبر، همچون کشتیِ نوح است؛ هر کس از آن جا بماند، نابود میشود.
مثل أهل البیت كمثل سفینة نوح، من تخلّف عنها هلك.
هیچ کس خاندانِ پیامبر را برنگزید که پایش بلغزد، مگر اینکه پای دیگرش او را استوار نگه میدارد تا خدا در روز قیامت نجاتش دهد.
ما اختار أهل البیت أحد فزلّت به قدم إلاّ ثبّتته قدم أخری حتّی ینجیه اللّه یوم القیامة.
از غلو کردن دربارهٔ ما، همچون غلو کردنِ مسیحیان، بپرهیزید؛ که من از غلوکنندگان بیزارم.
إیّاكم و الغلوّ فینا كغلوّ النّصاری؛ فإنّی بریء من الغالین.
ما را از مرز بندگی فراتر نبرید.
لا تتجاوزوا بنا العبودیّة.
بگویید که ما بندگانی پروردهٔ پروردگاریم، آنگاه دربارهٔ برتریِ ما هر چه خواستید باور داشته باشید، و هرگز به پایش نخواهید رسید؛ چرا که دریا ته نمیکشد، رازِ غیب شناخته نمیشود، و کلمهٔ خدا در وصف نمیگنجد.
قولوا: إنّا عباد مربوبون، ثمّ اعتقدوا فی فضلنا ما شئتم، و لن تبلغوا. فإنّ البحر لا ینزف، و سرّ الغیب لا یعرف، و كلمة اللّه لا توصف.
منابع (۲)
- ثمّ قولوا ما شئتم. ورد فی التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسكری علیه السّلام ص 50. الحدیث 24. مرسلا.
- قولوا فینا ما ترونه منّا، و ارووا عنّا ما تسمعونه منّا. ورد فی نوادر المعجزات ص 24. مرسلا عن میثم التمار، عن علی علیه السّلام.
لازمههای دوستیِ خاندان پیامبر
هر کس ما را دوست دارد، باید به کردارِ ما عمل کند و پارسایی (پرهیز از حرام و هر چه شبهه دارد) را جامهٔ خود سازد؛ که پارسایی بهترین چیزی است که در دنیا و آخرت از آن یاری میجویند.
من أحبّنا فلیعمل بعملنا، و لیتجلبب الورع؛ فإنّه أفضل ما یستعان به فی الدّنیا و الآخرة.
با کسی که از ما عیبجویی میکند، همنشین نشوید؛ و نزد دشمنانِ ما، با آشکار کردنِ دوستیِ ما، به ستایشمان نپردازید که خود را نزد فرمانروایانتان خوار کنید.
لا تجالسوا لنا عائبا؛ و لا تمدحونا عند أعدائنا معلنین بإظهار حبّنا، فتذلّوا أنفسكم عند سلطانكم.
پرچمِ حق از آنِ ماست؛ هر کس به سایهٔ آن پناه برد، در امانش میدارد؛ هر کس به سوی آن پیشی گیرد، رستگار میشود؛ هر کس از آن عقب بماند، نابود میشود؛ هر کس از آن جدا شود، سقوط میکند؛ و هر کس به آن چنگ بزند، نجات مییابد.
لنا رایة الحقّ، من استظلّ بها كنّته، و من سبق إلیها فاز، و من تخلّف عنها هلك، و من فارقها هوی، و من تمسّك بها نجا.
ما گنجینهدارانِ دینِ خداییم و ما چراغهای دانشیم؛ هرگاه نشانه و راهنمایی از ما درگذرد، نشانهای دیگر پدیدار میشود.
نحن الخزّان لدین اللّه، و نحن مصابیح العلم؛ إذا مضی منّا علم بدا علم.
هر کس از ما پیروی کند گمراه نمیشود، و هر کس ما را انکار کند هدایت نمییابد؛ هر کس دشمنِ ما را بر ضدِ ما یاری دهد نجات نمییابد، و هر کس ما را تنها بگذارد یاری نمیشود.
لا یضلّ من اتّبعنا، و لا یهتدی من أنكرنا، و لا ینجو من أعان علینا عدوّنا، و لا یعان من أسلمنا.
پس به طمعِ دنیا و کالای ناچیزی که از دست شما میرود و شما نیز رهایش میکنید، از ما عقب نمانید.
فلا تتخلّفوا عنّا لطمع فی دنیا، و حطام زائل عنكم و أنتم تزولون عنه.
سرانجامِ کسی که دنیا را بر پیروی از خاندان پیامبر ترجیح دهد
هر کس دنیا را بر آخرت ترجیح دهد و آن را بر ما برگزیند، فردا حسرتش بزرگ خواهد بود؛ و این سخن خدای عزیز و بزرگ است: «أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللّهِ وَ إِنْ کُنْتُ لَمِنَ السّاخِرِینَ»؛ که مبادا کسی بگوید: ای حسرت بر من بر آنچه در حق خدا کوتاهی کردم، و بیگمان من از مسخرهکنندگان بودم.
فإنّه من آثر الدّنیا علی الآخرة و اختارها علینا عظمت حسرته غدا؛ و ذلك قول اللّه - عزّ و جلّ -: أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللّهِ وَ إِنْ كُنْتُ لَمِنَ السّاخِرِینَ .
منابع (۱)
- الزمر/ 56.
و رسول خدا (ص) فرمود: محبوبترین بندگان نزد خدای عزیز و بزرگ، تهیدستی است که به روزیِ خود قانع و از خدای عزیز و بزرگ خشنود است.
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أحبّ العباد إلی اللّه - عزّ و جلّ - الفقیر القانع برزقه، الرّاضی عن اللّه - عزّ و جلّ -.
ما درِ بهشتیم، آن زمان که مردم برانگیخته شوند و راهها بر آنان تنگ شود.
نحن باب الجنّة إذا بعثوا فضاقت بهم المذاهب.
و ما درِ «حِطَّه» (بخشش و ریزشِ گناهان) هستیم، و آن درِ سلامت است؛ هر کس از آن درآید نجات مییابد، و هر کس از آن بازماند سقوط میکند.
و نحن باب حطّة، و هو باب السّلام؛ من دخله نجا، و من تخلّف عنه هوی.
رسول خدا (ص) فرمود: هر کس دوست دارد بر کشتی نجات سوار شود، و به دستگیرهٔ استوار چنگ بزند، و به ریسمان محکم خدا پناه ببرد، پس باید پس از من علی را دوست بدارد، و با دشمنش دشمنی کند، و به پیشوایانِ خجسته از فرزندان او اقتدا کند؛ چراکه آنان جانشینان من، و وصیّان من (سفارششدگانِ من برای رهبری)، و حجتهای خدا بر آفریدگان پس از من، و سروران امت من، و راهبران پرهیزگاران به سوی بهشتاند؛ حزب آنان حزب من است، و حزب من حزب خداست، و حزب دشمنانشان حزب شیطان است.
قال رسول اللّه [صلّی اللّه علیه و آله]: من أحبّ أن یركب سفینة النّجاة، و یتمسّك بالعروة الوثقی، و یعتصم بحبل اللّه المتین، فلیوال علیّا بعدی، و لیعاد عدوّه، و لیأتمّ بالهداة المیامین من ولده؛ فإنّهم خلفائی، و أوصیائی، و حجج اللّه علی الخلق من بعدی، و سادات أمّتی، و قادات الأتقیاء إلی الجنّة؛ حزبهم حزبی، و حزبی حزب اللّه، و حزب أعدائهم حزب الشّیطان.
و پیامبر (ص) فرمود: دوازده تن از خاندانِ من هستند که خدا به آنان بخشیده است
[و] قال صلّی اللّه علیه و آله: اثنا عشر من أهل بیتی أعطاهم اللّه
جایگاه خاندان پیامبر در روز قیامت و حسابرسی
و پیامبر (ص) فرمود: چون روز قیامت شود، حسابرسیِ شیعیانمان به ما سپرده میشود.
[و] قال صلّی اللّه علیه و آله: إذا كان یوم القیامة ولّینا حساب شیعتنا.
پس هر کس حقی میان او و خدای عزیز و بزرگ بر گردنش باشد، ما دربارهٔ آن حکم میکنیم و خدا از ما میپذیرد.
فمن كانت مظلمته فیما بینه و بین اللّه - عزّ و جلّ - حكمنا فیها فأجابنا.
و هر کس حقی میان او و مردم بر گردنش باشد، ما بخشش آن را میخواهیم و به ما بخشیده میشود.
و من كانت مظلمته فیما بینه و بین النّاس استوهبناها فوهبت لنا.
و هر کس حقی میان او و ما بر گردنش باشد، ما سزاوارترین کسی هستیم که ببخشد و درگذرد.
و من كانت مظلمته فیما بینه و بیننا كنّا أحقّ من عفی و صفح.
و فرمود: ای علی! خدای بزرگ و برتر گناهان شیعیان تو را بر دوش من نهاد، سپس آنها را به خاطر من آمرزید؛ و این سخن خدای عزیز و بزرگ است: «لِیَغْفِرَ لَکَ اللّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ ما تَأَخَّرَ»؛ تا خدا گناهان پیشین و پسین تو را بیامرزد.
[و] قال: یا علیّ؛ إنّ اللّه - تبارك و تعالی - حمّلنی ذنوب شیعتك ثمّ غفرها لی؛ و ذلك قوله - عزّ و جلّ -: لِیَغْفِرَ لَكَ اللّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ .
منابع (۱)
- الفتح/ 2. و وردت الفقرات فی التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسكری علیه السّلام ص 50. الحدیث 24. مرسلا. و فی عیون أخبار الرضا علیه السّلام ج 1 ص 63 الحدیث 213. عن أبی علی احمد بن أبی جعفر البیهقی، عن علی بن جعفر المدنی، عن علی بن محمد بن مهرویه القزوینی، عن داوود بن سلیمان، عن علی الرضا، عن أبیه موسی الكاظم، عن أبیه جعفر الصادق، عن أبیه محمد الباقر، عن أبیه علی السجاد، عن أبیه الحسین الشهید، عن أبیه علی علیه و علیهم السّلام. و فی علل الشرائع ج 1 ص 175 الحدیث 139. عن أبی علی احمد بن یحیی المكتب، عن احمد بن محمد الوراق، عن بشر بن سعید بن قلبویه المعدل
جایگاه امام در دنیا و روز قیامت
من پیشوای مؤمنانم، و مال پیشوای بدکارانِ ستمگر است. مؤمنان به من پناه میآورند، و منافقان به این مال پناه میآورند.
أنا یعسوب المؤمنین، و المال یعسوب الفجّار الظّلمة. فبی یلوذ المؤمنون، و بهذا یلوذ المنافقون.
منابع (۱)
- یعسوب المنافقین. ورد فی لسان العرب ج 1 ص 600. مرسلا.
به خدا سوگند، مرا جز مؤمن دوست نمیدارد، و با من جز منافق دشمنی نمیکند.
و اللّه لا یحبّنی إلاّ مؤمن، و لا یبغضنی إلاّ منافق.
من با رسول خدا (ص) و دو نوهاش بر سرِ حوض (حوضِ کوثر در قیامت) هستم و خاندانمان با مایند؛ پس هر کس ما را میخواهد باید سخن ما را بگیرد، و به کردار ما عمل کند؛ چراکه ما خاندانی هستیم که شفاعت داریم، و دوستداران ما نیز شفاعت دارند.
أنا مع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و سبطیه علی الحوض و معنا عترتنا؛ فمن أرادنا فلیأخذ بقولنا، و لیعمل بعملنا؛ فإنّا أهل بیت لنا شفاعة، و لأهل مودّتنا شفاعة.
پس در دیدار با ما بر سرِ حوض بر یکدیگر پیشی بگیرید؛ چراکه ما دشمنانمان را از آن میرانیم، و به محبوبان و دوستانمان از آن مینوشانیم؛ هر کس یک جرعه از آن بنوشد، پس از آن هرگز تشنه نخواهد شد.
فتنافسوا فی لقائنا علی الحوض؛ فإنّا لنذود عنه أعداءنا، و نسقی منه أحبّاءنا و أولیاءنا؛ فمن شرب منه شربة لم یظمأ بعدها أبدا.
و حوض ما لبریز است و دو ناودانِ سپید از بهشت در آن سرازیر میشود:
و حوضنا متّرع فیه مثعبان أبیضان ینصبّان من الجنّة:
یکی از چشمهٔ «تسنیم»، و دیگری از چشمهٔ «معین» (آبِ روانِ بهشتی).
أحدهما من تسنیم، و الآخر من معین.
بر دو کرانهٔ آن زعفران است، و سنگریزههایش مروارید و یاقوت، و آن همان کوثر است.
علی حافّتیه الزّعفران، و حصاته الدّرّ و الیاقوت، و هو الكوثر.
برتری ویژهای که خدا در دنیا و آخرت به خاندان پیامبر داده است
پس خدا را بر نعمتهای آغازینی که ویژهٔ شما کرده و بر پاکیِ ولادتتان ستایش کنید.
فاحمدوا اللّه علی ما اختصّكم به من بادئ النّعم و علی طیب المولد.
ما خاندانی هستیم که خدا به وسیلهٔ ما دروغ را جدا ساخت.
نحن أهل بیت بنا میّز اللّه الكذب.
و خدای بزرگ و عزیز به وسیلهٔ ما آغاز کرد، و به وسیلهٔ ما پایان میبخشد.
و بنا فتح اللّه - جلّ و عزّ -، و بنا یختم.
و خدا به وسیلهٔ ما هر چه را بخواهد محو میکند، و به وسیلهٔ ما استوار میدارد.
و بنا یمحو اللّه ما یشاء، و بنا یثبت.
و خدا به وسیلهٔ ما روزگارِ سخت و گزنده را دور میکند.
و بنا یدفع اللّه الزّمان الكلب.
منابع (۱)
- یفرّج. ورد فی السقیفة ص 160. عن أبان، عن سلیم، عن علی علیه السّلام.
و خدا به وسیلهٔ ما طوق خواری را از گردنها برمیدارد.
و بنا ینزع اللّه ربق الذّلّ.
و خدا به وسیلهٔ ما باران را فرو میفرستد.
و بنا ینزّل اللّه الغیث.
پس از ما و دشمن ما، و از هدایتِ ما و هدایتِ آنان، و از راه و روشِ ما و راه و روشِ آنان، و از شیوهٔ مردنِ ما و شیوهٔ مردنِ آنان عبرت بگیرید، «وَ لا یَغُرَّنَّکُمْ بِاللّهِ الْغَرُورُ»؛ و مبادا آن فریبکار شما را دربارهٔ خدا فریب دهد.
فاعتبروا بنا و بعدوّنا، و بهدانا و بهداهم، و بسیرتنا و بسیرتهم، و بمیتتنا و بمیتتهم، وَ لا یَغُرَّنَّكُمْ بِاللّهِ الْغَرُورُ .
منابع (۱)
- سورة لقمان/ 33.
آنچه باید فرزندان را بر آن تربیت کرد
فرزندانتان را بر سه خصلت تربیت کنید:
أدّبوا أولادكم علی خصال ثلاث:
دوستیِ پیامبرتان (ص)، و دوستیِ خاندان او، و خواندنِ قرآن؛ چراکه حاملان قرآن (آنان که قرآن را میخوانند و به کار میبندند)، در روزی که هیچ سایهای جز سایهٔ خدا نیست، همراه پیامبران و برگزیدگانِ او در سایهٔ خدا هستند.
حبّ نبیّكم [صلّی اللّه علیه و آله و سلّم]. و حبّ أهل بیته. و علی قراءة القرآن؛ فإنّ حملة القرآن فی ظلّ اللّه یوم لا ظلّ إلاّ ظلّه مع أنبیائه و أصفیائه.
به راستی پیامبر (ص) به من فرمود: ای علی! اسلام برهنه است؛ لباسش تقوا است، و جامهٔ آراستهاش هدایت است، و زیورش حیا است، و ستون و پایهاش کردار شایسته است؛ و شالودهٔ اسلام دوستیِ من و دوستیِ خاندان من است.
[و لقد] قال لی النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یا علیّ؛ إنّ الإسلام عریان، لباسه التّقوی، و ریاشه الهدی، و زینته الحیاء، و ملاكه العمل الصّالح؛ و أساس الإسلام حبّی و حبّ أهل بیتی.
یادِ ما خاندان پیامبر، شفای بیماریها و دردها و وسوسهٔ شک و تردید است.
إنّ ذكرنا أهل البیت شفاء من العلل و الأسقام و وسواس الرّیب.
منابع (۱)
- الصّدور. ورد فی بعض نسخ الخصال للصدوق ص 625 الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و ورد الذّنب فی تحف العقول ص 81. مرسلا.
و دوستیِ ما خشنودیِ پروردگارِ عزیز و بزرگ است.
و إنّ حبّنا رضا الرّبّ - عزّ و جلّ -.
و کسی که فرمان و راه و مذهب ما را بگیرد، فردا در باغ بهشتِ فردوس با ماست.
و الآخذ بأمرنا و طریقتنا و مذهبنا معنا غدا فی حظیرة الفردوس.
و کسی که منتظرِ فرمان و حکومت ماست، مانند کسی است که در راه خدا در خون خود میغلتد.
و المنتظر لأمرنا كالمتشحّط بدمه فی سبیل اللّه.
خدای بزرگ و برتر به زمین نگریست و ما را برگزید؛ و برای ما شیعیانی برگزید که ما را یاری میکنند، با شادی ما شاد میشوند، از اندوه ما اندوهگین میشوند، و مال و جانشان را در راه ما میبخشند. پس آنان از ما هستند، بازگشتشان به سوی ماست، و در بهشت با ما خواهند بود.
إنّ اللّه - تبارك و تعالی - اطّلع إلی الأرض فاختارنا، و اختار لنا شیعة ینصروننا، و یفرحون بفرحنا، و یحزنون لحزننا، و یبذلون أموالهم و أنفسهم فینا؛ فأولئك منّا، و معادهم إلینا؛ و هم معنا فی الجنّة.
جایگاه شیعیان خاندان پیامبر نزد خدای پاک
مردهٔ شیعیان ما راستگو و شهید است؛ کسی که کار و حق ما را باور کرده، به خاطر ما دوست داشته و به خاطر ما دشمن داشته است، و از این کار خشنودی خدای عزیز و باشکوه را میخواهد، و به خدا و پیامبرش ایمان دارد.
المیّت من شیعتنا صدّیق شهید؛ صدّق بأمرنا، و أحبّ فینا، و أبغض فینا؛ یرید بذلك وجه اللّه - عزّ و جلّ - مؤمن باللّه و برسوله.
هیچکس از شیعیان ما نیست که کاری را انجام دهد که ما از آن بازداشتهایم و بمیرد، مگر اینکه پیش از مرگ به گرفتاری و بلایی دچار میشود تا گناهانش با آن پاک شود؛ یا در مال، یا در فرزند، و یا در جان خودش.
ما من شیعتنا أحد یقارف أمرا نهیناه عنه فیموت حتّی یبتلی ببلیّة تمحّص بها ذنوبه؛ إمّا فی مال، و إمّا فی ولد، و إمّا فی نفسه.
تا اینکه فروتنانه به دیدار خدای عزیز و باشکوه برود، در حالی که هیچ گناهی بر گردن او نمانده است.
حتّی یلقی اللّه - عزّ و جلّ - مخبتا و ما له ذنب.
و اگر چیزی از گناهانش بر او بماند، هنگام مرگ بر او سخت گرفته میشود تا گناهانش پاک شود.
و إنّه لیبقی علیه شیء من ذنوبه، فیشدّد علیه عند الموت، فتمحّص ذنوبه.
و از پیامبر خدا (ص)، از جبرئیل (ع)، از خدای عزیز و باشکوه روایت است که فرمود: «ای محمد! من بهشت فردوس را بر همهٔ پیامبران حرام کردهام تا نخست تو و علی و شیعیانتان وارد آن شوید؛ مگر کسی از آنان که گناه بزرگی کرده باشد. که من او را در مالش یا با ترس از فرمانروایش میآزمایم و گرفتار میکنم، تا فرشتگان با آسایش و ریحان به پیشوازش بروند و من از او خشمگین نباشم.»
[و عن] رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، عن جبرائیل علیه السّلام، عن اللّه - عزّ و جلّ - أن قال: یا محمّد؛ إنّی حظرت الفردوس علی جمیع النّبیّین حتّی تدخلها أنت و علیّ و شیعتكما؛ إلاّ من اقترف منهم كبیرة، فإنّی أبلوه فی ماله، أو بخوف من سلطانه، حتّی تلقّاه الملائكة بالرّوح و الرّیحان و أنا علیه غیر غضبان.
اهل ولایت ما (کسانی که پیشوایی ما را پذیرفتهاند) روز قیامت در حالی از گورهایشان بیرون میآیند که چهرههایشان درخشان است، چشمانشان روشن و شادمان است، عیبهایشان پوشیده و ترسهایشان به آرامش رسیده است.
یخرج أهل ولایتنا یوم القیامة من قبورهم مشرقة وجوههم، قریرة أعینهم، مستورة عوراتهم، آمنة روعاتهم.
منابع (۱)
- شیعتنا. ورد فی الذریة الطاهرة ص 120. عن احمد بن یحیی الأودی، عن یحیی بن محمد بن بشیر، عن محمد بن علی الكندی، عن محمد بن سالم، عن جعفر الصادق، عن أبیه محمد الباقر، عن أبیه علی السجاد، عن أبیه الحسین الشهید، عن أبیه علی علیه و علیهم السّلام. و فی محاسن الأزهار ص 171. عن ابن المغازلی، مرسلا عن علی علیه السّلام.
سختیها از آنان برطرف شده و راههای ورود برایشان آسان شده است.
قد فرّجت عنهم الشّدائد، و سهّلت لهم الموارد.
مردم میترسند و آنان نمیترسند؛ مردم اندوهگین میشوند و آنان اندوهگین نمیشوند.
یخاف النّاس و لا یخافون، و یحزن النّاس و لا یحزنون.
به آنان امنیت و ایمان بخشیده شده، و اندوهها از آنان بریده شده است.
قد أعطوا الأمن و الإیمان، و انقطعت عنهم الأحزان.
و به خاطر ارجمندیشان نزد خدای عزیز و باشکوه، آنان را بر شتران مادهٔ سفیدی سوار میکنند که بال دارند؛ شترانی که بیهیچ خواری رام شدهاند و بیهیچ ریاضت و آموزشی اصیل و نجیباند، و گردنهایشان طلای سرخ و نرمتر از ابریشم است.
و هم یحملون علی نوق بیض لها أجنحة، قد ذلّلت من غیر مهانة، و نجبت من غیر ریاضة؛ أعناقها ذهب أحمر ألین من الحریر، لكرامتهم علی اللّه - عزّ و جلّ -.
بر پایشان کفشهایی از طلاست که بندهایش از نور میدرخشد.
علیهم نعال من ذهب شركها تتلألأ نورا.
تا اینکه در سایهٔ عرش خدای رحمان، بر منبرهایی از نور مینشینند.
حتّی یقعدون فی ظلّ عرش الرّحمن علی منابر من نور.
پیش رویشان سفرهای است که از آن میخورند تا حسابرسی مردم به پایان برسد.
بین أیدیهم مائدة یأكلون علیها حتّی یفرغ النّاس من الحساب.
خدای عزیز و باشکوه فرموده است: «وَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّیقُونَ وَ الشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَ نُورُهُمْ» (و کسانی که به خدا و پیامبرانش ایمان آوردند، آنان نزد پروردگارشان همان راستگویان و شاهداناند؛ پاداششان و نورشان از آنِ خودشان است).
قال اللّه - عزّ و جلّ -: وَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِكَ هُمُ الصِّدِّیقُونَ وَ الشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَ نُورُهُمْ .
منابع (۱)
- الحدید/ 19.
اینکه خدا زمین را به خاندان پیامبر به ارث داده است
من و خاندانم کسانی هستیم که خدا زمین را به ما به ارث داده است؛ ما پرهیزگارانیم، و همهٔ زمین از آنِ ماست.
أنا و أهل بیتی الّذین أورثنا اللّه الأرض، و نحن المتّقون، و الأرض كلّها لنا.
پس هر یک از مسلمانان که زمینی را زنده و آباد کند، باید خراج (مالیات زمین) آن را به امامِ از خاندان من بپردازد، و هر چه از آن زمین بخورد از آنِ خودش است.
فمن أحیا أرضا من المسلمین فعمرها فلیؤدّ خراجها إلی الإمام من أهل بیتی، و له ما أكل منها.
و اگر پس از آباد کردن، آن زمین را رها کند یا ویران سازد، و مرد دیگری از مسلمانان پس از او زمین را بگیرد و آباد و زندهاش کند، او به آن زمین سزاوارتر از کسی است که رهایش کرده یا ویرانش ساخته است؛ خراجش را به امامِ از خاندان من میپردازد، و هر چه از آن بخورد از آنِ خودش است.
فإن تركها أو أخربها بعد ما عمرها فأخذها رجل من المسلمین من بعده فعمرها و أحیاها فهو أحقّ بها من الّذی تركها أو أخربها؛ یؤدّی خراجها إلی الإمام من أهل بیتی، و له ما أكل منها.
تا زمانی که قائم (امام قیامکننده) از خاندان من با شمشیر به پا خیزد؛ پس زمینها را در اختیار میگیرد، دیگران را از آنها بازمیدارد و از آنها بیرونشان میکند، همانگونه که پیامبر خدا (ص) زمینها را در اختیار گرفت و دیگران را از آنها بازداشت؛ مگر آنچه در دست شیعیان ماست، که بر سر آنچه در دست دارند با آنان قرار میگذارد و زمین را در دستشان باقی میگذارد.
حتّی یظهر القائم من أهل بیتی بالسّیف فیحویها و یمنعها و یخرجهم منها كما حواها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و منعها؛ إلاّ ما كان فی أیدی شیعتنا فإنّه یقاطعهم علی ما كان فی أیدیهم و یترك الأرض فی أیدیهم.
شیعیان ما در میان مردم، تنها مانند زنبور عسل در میان پرندگاناند؛ هیچ پرندهای نیست مگر اینکه زنبور عسل را ناتوان و بیارزش میشمارد.
إنّما شیعتنا فی النّاس بمنزلة النّحل فی الطّیر؛ إنّه لیس شیء من الطّیر إلاّ و هو یستضعفها.
و اگر پرندگان میدانستند چه برکتی در درون زنبور عسل است، هیچ زنبوری باقی نمیماند مگر اینکه پرندگان آن را میخوردند.
و لو أنّ الطّیر تعلم ما فی جوف النّحل من البركة ما بقی منها شیء إلاّ أكلته.
و اگر مردم میدانستند در درون شما چیست و اینکه شما ما خاندان پیامبر را دوست دارید، شما را با زبانهایشان میخوردند.
و لو أنّ النّاس علموا ما فی أجوافكم أنّكم تحبّونا أهل البیت لأكلوكم بألسنتهم.
روز قیامت هر چشمی گریان است و روز قیامت هر چشمی بیدار و بیخواب است؛ مگر چشم کسی که خدای عزیز و باشکوه او را به ارجمندی خود ویژه گردانیده، و بر حرمتشکنیهایی که دربارهٔ حسین و خاندان محمد (ع) روا داشته میشود گریسته است.
كلّ عین یوم القیامة باكیة، و كلّ عین یوم القیامة ساهرة، إلاّ عین من اختصّه اللّه - عزّ و جلّ - بكرامته، و بكی علی ما ینتهك من الحسین و آل محمّد علیهم السّلام.
جایگاه یاور خاندان پیامبر در سخن پیامبر (ص)
پیامبر خدا (ص) فرمود: چهار کساند که من روز قیامت شفاعتکنندهٔ آنانم، هرچند با گناهان اهل زمین بیایند:
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أربعة أنا الشّفیع لهم یوم القیامة و لو أتوا بذنوب أهل الأرض.
کسی که پس از من، خاندانم را گرامی بدارد؛
المكرم لأهل بیتی من بعدی.
و کسی که نیازهایشان را برآورده کند و هنگام ناچاریشان، در کارهایشان برای آنان تلاش کند؛
و القاضی لهم حوائجهم، و السّاعی لهم فی أمورهم عند ما اضطرّوا إلیه.
و کسی که با دل و زبانش آنان را دوست بدارد، با آنان دوستی و همراهی کند و به خاطر آنان دشمنی ورزد؛
و المحبّ لهم بقلبه و لسانه، و الموالی لهم، و المعادی فیهم.
و کسی که پیش روی فرزندانم شمشیر میزند و با دستش از آنان دفاع میکند.
و الضّارب بسیفه أمام ذرّیّتی و الدّافع عنهم بیده.
هر کس در جنگ ما حاضر شود یا فراخوان ما را بشنود ولی یاریمان نکند، خدا او را با صورت در آتش میاندازد.
من شهدنا فی حربنا، أو سمع داعیتنا، فلم ینصرنا، أكبّه اللّه علی منخریه فی النّار.
حقیقت هدایتیافتگان و گمراهان در سه امت
بنیاسرائیل پس از موسی (ع) هفتاد و یک فرقه شدند. همهٔ آنها در آتشاند، جز یک فرقهٔ رستگار که در بهشت است؛ و آن فرقهای است که از یوشع بن نون، وصیِ (جانشین برگزیدهٔ) موسی، پیروی کرد.
إفترقت بنو إسرائیل بعد موسی علیه السّلام علی إحدی و سبعین فرقة، كلّها فی النّار إلاّ فرقة ناجیة فی الجنّة، و هی الّتی اتّبعت یوشع بن نون وصیّ موسی.
منابع (۱)
- الیهود. ورد فی بشارة المصطفی ص 216. مرسلا عن محمد بن جعفر بن محمد، عن جعفر الصادق علیه السّلام. و عن المجاشعی، عن علی الرضا، عن أبیه موسی الكاظم، عن أبیه جعفر الصادق، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
و مسیحیان پس از عیسی (ع) هفتاد و دو فرقه شدند. همهٔ آنها در آتشاند، جز یک فرقه که در بهشت است؛ و آن فرقهای است که از شمعون صفا، وصیِ عیسی، پیروی کرد.
و افترقت النّصاری بعد عیسی علیه السّلام علی اثنتین و سبعین فرقة، كلّها فی النّار إلاّ فرقة فی الجنّة، و هی الّتی اتّبعت شمعون الصّفا وصیّ عیسی.
اما دربارهٔ یهود، خدای برتر میفرماید: «وَ مِنْ قَوْمِ مُوسی أُمَّةٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ یَعْدِلُونَ» (و از قوم موسی گروهی هستند که به حق هدایت میکنند و به حق به عدالت رفتار میکنند).
فأمّا الیهود فإنّ اللّه [- تعالی -] یقول: وَ مِنْ قَوْمِ مُوسی أُمَّةٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ یَعْدِلُونَ .
منابع (۱)
- الأعراف/ 159.
و اما دربارهٔ مسیحیان، خدای برتر میفرماید: «مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ» (از میان آنان گروهی میانهرو هستند).
و أمّا النّصاری فإنّ اللّه - تعالی - یقول: مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ .
منابع (۱)
- المائدة/ 16.
و سوگند به کسی که جانم در دست اوست، قیامت برپا نمیشود تا اینکه این امت هفتاد و سه فرقه شود: هفتاد و دو فرقه در آتشاند و یک فرقه در بهشت است؛ و آن فرقهای است که از وصیِ محمد (ص) پیروی کرد.
و و الّذی نفسی بیده لا تقوم السّاعة حتّی تفترق هذه الأمّة علی ثلاث و سبعین فرقة، اثنتان و سبعون فی النّار و فرقة واحدة فی الجنّة، و هی الّتی اتّبعت وصیّ محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
و آنان همان کسانیاند که خدای ارجمند و بزرگ دربارهشان فرمود: «وَ مِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ یَعْدِلُونَ» (و از کسانی که آفریدیم، گروهی هستند که به حق هدایت میکنند و به حق به عدالت رفتار میکنند). و آنان منم و هر کس که از من پیروی کند و از شیعیانم باشد.
و هم الّذین قال اللّه - عزّ و جلّ -: وَ مِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ یَعْدِلُونَ . و هم أنا و من اتّبعنی و كان من شیعتی.
منابع (۱)
- الأعراف/ 181.
جایگاه دانشمندان شیعه در روز قیامت
هر کس از شیعیان ما به شریعت ما (دین و آیین ما) دانا باشد و ناتوانانِ شیعهٔ ما را از تاریکی نادانیشان به نور دانشی که به او بخشیدهایم بیرون بیاورد، روز قیامت در حالی میآید که تاجی از نور بر سر دارد. آن تاج برای همهٔ اهل آن صحنههای محشر میدرخشد، و جامهای بر تن دارد که همهٔ دنیا با تمام آنچه در آن است، به اندازهٔ کمترین نخِ آن نمیارزد.
من كان من شیعتنا عالما بشریعتنا، فأخرج ضعفاء شیعتنا من ظلمة جهلهم إلی نور العلم الّذی حبوناه، جاء یوم القیامة و علی رأسه تاج من نور یضیء لجمیع أهل تلك العرصات، و علیه حلّة لا تقوم بأقلّ سلك منها الدّنیا بحذافیرها.
سپس ندادهندهای از سوی خدا ندا میدهد: «ای بندگان خدا! این دانشمندی از شاگردانِ برخی از دانشمندان خاندان محمد است. بدانید هر کس را که او در دنیا از سرگردانیِ نادانیاش بیرون آورده است، باید به نور او چنگ بزند تا این دانشمند او را از سرگردانیِ تاریکی این صحنهها به باغهای بهشت بیرون ببرد.»
ثمّ ینادی مناد من عند اللّه: یا عباد اللّه؛ هذا عالم من تلامذة بعض علماء آل محمّد. ألا فمن أخرجه من حیرة جهله فی الدّنیا فلیتشبّث بنوره لیخرجه من حیرة ظلمة هذه العرصات إلی روض الجنان.
پس او هر کس را که در دنیا خیری به او آموخته، یا قفلی از نادانی را از دلش گشوده، یا شبههای را برایش روشن کرده است، بیرون میبرد.
فیخرج كلّ من كان علّمه فی الدّنیا خیرا، أو فتح عن قلبه من الجهل قفلا، أو أوضح له عن شبهة.
هر کس راز ما را فاش کند، خدا سختی و تیزی آهن را به او میچشاند.
من أذاع سرّنا أذاقه اللّه بأس الحدید.
هرگاه از سخنان ما چیزی شنیدید که نمیفهمید، آن را به خود ما بازگردانید، در برابرش درنگ کنید و تسلیم باشید تا حق برایتان روشن شود؛ و رازفاشکنِ شتابزده نباشید.
إذا سمعتم من حدیثنا ما لا تعرفون فردّوه إلینا وقفوا عنده، و سلّموا حتّی یتبیّن لكم الحقّ؛ و لا تكونوا مذاییع عجّلا.
بهشتیان به جایگاههای شیعیان ما طوری مینگرند که انسان به ستارهٔ درخشان در افق آسمان مینگرد.
إنّ أهل الجنّة ینظرون إلی منازل شیعتنا كما ینظر الإنسان إلی الكوكب الدّرّیّ الّذی فی أفق السّماء.
از فرومایگان بپرهیزید؛ چرا که فرومایه کسی است که از خدای بزرگ و ارجمند نمیترسد. قاتلان پیامبران در میان آنانند، و دشمنان ما نیز در میان آنانند.
إحذروا السّفلة، فإنّ السّفلة من لا یخاف اللّه - جلّ و عزّ -؛ فیهم قتلة الأنبیاء، و فیهم أعداؤنا.
با مردم با زبانها و بدنهایتان معاشرت کنید، ولی با دلها و کارهایتان از آنان جدا باشید؛ زیرا هر کس در گروِ کاری است که کرده، و روز قیامت با کسی است که دوستش داشته است.
خالطوا النّاس بألسنتكم و أبدانكم، و زایلوهم بقلوبكم و أعمالكم؛ فإنّ لكلّ امرئ ما اكتسب، و هو یوم القیامة مع من أحبّ.
منابع (۲)
- بما یعرفون. ورد فی الخصال ص 624 باب المائة فما فوق الحدیث 10.الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 179. مرسلا.
- و دعوهم و ما ینكرون. ورد فی المصدرین السابقین.
پیوند دوستی در دنیا و برانگیخته شدن در روز جزا
و اگر مردی همهٔ روزگار را روزه بگیرد و همهٔ روزگار را به نماز بایستد، و سپس میان رکن و مقام (در کنار کعبه) کشته شود، خدا روز قیامت او را با کسی برمیانگیزد که او را بر هدایت میدانسته است.
و لو أنّ رجلا صام الدّهر كلّه و قام الدّهر كلّه، ثمّ قتل بین الرّكن و المقام، لحشره اللّه یوم القیامة مع من یری أنّه كان علی هدی.
پیامبر خدا (ص) فرمود: «سه چیز حق است: خدا کسی را که در اسلام سهمی دارد، مانند کسی که سهمی ندارد قرار نمیدهد. و هر بندهای که خدا را سرپرست و دوست خود بگیرد، خدا سرپرستی او را به دیگری واگذار نمیکند. و هیچ مردی گروهی را دوست نمیدارد، مگر اینکه با آنان برانگیخته میشود.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: ثلاث هنّ حقّ: لا یجعل اللّه من له سهم فی الإسلام كمن لا سهم له. و لا یتولّی اللّه عبد فیولّیه غیره. و لا یحبّ رجل قوما إلاّ حشر معهم.
مردی از انصار (یارانِ پیامبر از مردمِ مدینه) نزد پیامبر (ص) آمد و گفت:
جاء رجل من الأنصار إلی النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فقال:
«ای فرستادهٔ خدا! تاب دوری تو را ندارم. به خانهام میروم و یاد تو میافتم؛ پس مِلک و کارم را رها میکنم و میآیم تا از سرِ محبت به تو، نگاهت کنم. به یاد آوردم که وقتی روز قیامت شود و به بهشت برده شوی، تو را به بالاترین جایگاهِ عِلّیّین (بلندترین درجات بهشت) میبرند؛ پس ای پیامبر خدا، من چگونه به تو برسم؟»
یا رسول اللّه؛ ما أستطیع فراقك؛ و إنّی لأدخل منزلی فأذكرك، فأترك ضیعتی و أقبل حتّی أنظر إلیك حبّا لك. فذكرت إذا كان یوم القیامة، و أدخلت الجنّة، فرفعت فی أعلی علّیّین، فكیف لی بك یا نبیّ اللّه؟.
پس این آیه نازل شد: «وَ مَنْ یُطِعِ اللّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً» (و هر کس از خدا و پیامبر فرمان ببرد، آنان با کسانی خواهند بود که خدا به ایشان نعمت داده است: از پیامبران و راستگویان و شهیدان و نیکوکاران؛ و آنان چه همراهان خوبی هستند).
فنزلت: وَ مَنْ یُطِعِ اللّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِیقاً .
منابع (۱)
- النساء/ 69.
پس پیامبر (ص) آن مرد را فراخواند، آیه را بر او خواند و این مژده را به او داد.
فدعا النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم الرّجل فقرأها علیه فبشّره بذلك.
موارد جایز بودن شرکت در جهاد
مسلمان نباید همراه کسی به جهاد (پیکار در راه خدا) برود که در حکومت و داوری امین نیست، و فرمان خدای بزرگ و توانا را دربارهٔ غنیمت به اجرا نمیگذارد. اگر مسلمانی در این راه بمیرد، دشمن ما را در پایمال کردن حق ما و ریختن خون ما یاری داده است، و مرگش مرگ جاهلیت (دوران نادانی پیش از اسلام) است.
لا یخرج المسلم فی الجهاد مع من لا یؤمن علی الحكم، و لا ینفّذ فی الفئة أمر اللّه - جلّ و عزّ -؛ فإن مات فی ذلك كان معینا لعدوّنا فی حبس حقوقنا، و الإشاطة بدمائنا، و میتته میتة جاهلیّة.
منابع (۱)
- الفیء. ورد فی الخصال ص 625 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی علل الشرائع ص 464 الباب 222 الحدیث 13. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن ابن راشد، عن أبی بصیر، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
امنیت در حکومت قائم آخرالزمان (ع)
از زمانی که خدای توانا و بزرگ او را بازداشته، آسمان قطرهای آب فرو نفرستاده است. و اگر قائم ما قیام کند، آسمان بارانش را میبارد و زمین گیاهش را میرویاند. کینه از دلهای بندگان بیرون میرود و درندگان و چهارپایان با هم آشتی میکنند؛ تا جایی که زنی با سبدی بر سر، میان عراق و شام راه میرود و قدم جز بر سبزه نمیگذارد؛ نه درندهای به او حمله میکند و نه او از درندهای میترسد.
ما أنزلت السّماء من قطرة ماء منذ حبسه اللّه - عزّ و جلّ -، و لو قد قام قائمنا لأنزلت السّماء قطرها، و لأخرجت الأرض نباتها، و لذهبت الشّحناء من قلوب العباد، و اصطلحت السّباع و البهائم، حتّی تمشی المرأة بین العراق و الشّام لا تضع قدمیها إلاّ علی النّبات و علی رأسها زنبیلها، لا یهیّجها سبع و لا تخافه.
منابع (۱)
- ورد فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 40 الحدیث 2. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد ابن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام.و فی الكافی للكلینی ج 1 ص 407 الحدیث 1. عن محمد بن یحیی، عن احمد بن محمد، عن ابن محبوب، عن هشام بن سالم، عن أبی خالد الكابلی، عن محمد الباقر، عن علی علیه السّلام. و فی ج 5 ص 279 الحدیث 5. بالسند السابق. و فی المعیار و الموازنة ص 251. مرسلا. و فی عیون أخبار الرضا علیه السّلام ج 1 ص 28 الباب 31 الحدیث 4. عن أبی الحسن محمد بن علی بن الشاه الفقیه المروزی، عن أبی بكر بن محمد بن عبد اللّه النیسابوری، عن أبی القاسم عبد اللّه بن احمد بن عامر بن سلیمان الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا علیه السّلام، و عن أبی منصور بن إبراهیم بن بكر الخوری، عن أبی إسحاق إبراهیم بن هارون بن محمد الخوری، عن جعفر بن محمد بن زیاد الفقیه الخوری، عن احمد بن عبد اللّه الهروی الشیبانی، عن علی الرضا علیه السّلام، و عن أبی عبد اللّه الحسین بن محمد الأشنانی الرازی العدل، عن علی بن محمد بن مهرویه القزوینی، عن داوود بن سلیمان الفراء، عن علی الرضا، عن أبیه موسی الكاظم، عن أبیه جعفر الصادق، عن أبیه محمد الباقر، عن أبیه علی السجاد، عن أبیه الحسین الشهید، عن أبیه علی علیه و علیهم السّلام. و فی ج 2 ص 230 الحدیث 2. عن علی بن عیسی المجاور، عن إسماعیل بن علی بن زرین أخی دعبل بن علی الخزاعی، عن دعبل بن علی، عن علی الرضا، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 235 الحدیث 17. عن عبد اللّه بن محمد بن عبد الوهاب، عن أبی نصر منصور بن عبد اللّه بن إبراهیم الإصبهانی، عن علی بن أبی عبد اللّه، عن داوود بن سلیمان، عن علی الرضا، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی السقیفة ص 214. عن
سرانجام دستههای گوناگون دوستداران خاندان پیامبر
هر کس ما خاندان پیامبر را دوست بدارد، باید برای فقر جامهای آماده کند. و هر کس سرپرستی و دوستی ما خاندان پیامبر را بپذیرد، باید برای بلاها و سختیها پوستینی بپوشد.
من أحبّنا أهل البیت فلیستعدّ للفقر جلبابا. و من تولاّنا أهل البیت فلیلبس للمحن إهابا.
منابع (۲)
- فلیعد. ورد فی كتاب الغریبین ج 1 ص 376. مرسلا. و فی غریب الحدیث لابن سلام ج 3 ص 466. مرسلا. و فی النهایة فی غریب الحدیث ج 1 ص 273. مرسلا.و فی لسان العرب ج 1 ص 273. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 332 الحدیث 1034. مرسلا. و ورد فلیتّخذ فی مجمع البحرین ج 1 ص 384.مرسلا.
- تحفافا. ورد فی كتاب الغریبین. و مسند علی بن أبی طالب للسیوطی. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 615. مرسلا.
هر کس با دلش ما را دوست بدارد، با زبانش یاریمان کند و با دستش همراه ما با دشمنانمان بجنگد، در بهشت و در همان جایگاه ما، همراه ماست.
من أحبّنا بقلبه، و أعاننا بلسانه، و قاتل معنا أعداءنا بیده فهو معنا فی الجنّة فی درجتنا.
و هر کس با دلش ما را دوست بدارد و با زبانش یاریمان کند، ولی با دستش همراه ما با دشمنانمان نجنگد، یک درجه پایینتر از آن است.
و من أحبّنا بقلبه، و أعاننا بلسانه، و لم یقاتل معنا أعداءنا بیده، فهو أسفل من ذلك بدرجة.
و هر کس با دلش ما را دوست بدارد، و نه با زبانش ما را یاری کند و نه با دستش، و بر ضد ما هم نباشد، در بهشت است.
و من أحبّنا بقلبه، و لم یعنّا بلسانه و لا بیده، و لم یكن علینا، فهو فی الجنّة.
و هر کس با دلش ما را دشمن بدارد و با زبان و دستش بر ضد ما کمک کند، با دشمن ما در پایینترین طبقهٔ آتش است.
و من أبغضنا بقلبه، و أعان علینا بلسانه و یده، فهو مع عدوّنا فی أسفل درك من النّار.
سرانجامهای گوناگون دشمنان خاندان پیامبر
و هر کس با دلش ما را دشمن بدارد و با زبانش بر ضد ما کمک کند، ولی با دستش بر ضد ما کمکی نکند، یک درجه بالاتر از آن طبقهٔ دوزخ است.
و من أبغضنا بقلبه، و أعان علینا بلسانه و لم یعن علینا بیده، فهو فوق ذلك بدرجة.
و هر کس با دلش ما را دشمن بدارد، و نه با زبانش بر ضد ما کمک کند و نه با دستش، در آتش است.
و من أبغضنا بقلبه، و لم یعن علینا بلسانه و لا بیده، فهو فی النّار.
اگر میدانستید برای ماندنتان در میان دشمنان و صبرتان بر آزارهایی که میشنوید چه پاداشی دارید، چشمتان روشن میشد.
لو تعلمون ما لكم فی مقامكم بین أعدائكم، و صبركم علی ما تسمعون من الأذی لقرّت أعینكم.
و زمانی که مرا از دست بدهید، پس از من چیزهایی خواهید دید که هر یک از شما آرزوی مرگ میکند؛ از آنچه از منکران حق و متجاوزان میبیند، و از انحصارطلبی، سبک شمردن حق خدای بلندنام و ترس بر جان خویش.
و لو قد فقدتمونی لرأیتم من بعدی أمورا یتمنّی أحدكم الموت ممّا یری من أهل الجحود و العدوان و الأثرة و الاستخفاف بحقّ اللّه - تعالی ذكره - و الخوف علی نفسه.
منابع (۱)
- الجور. ورد فی تفسیر فرات ص 367 الحدیث 499-10. عن عبید بن كثیر، معنعنا عن علی علیه السّلام.
هرگاه چنین شد، «اِعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا» همگی به ریسمان خدا چنگ بزنید و پراکنده نشوید؛ و بر شما باد به صبر، نماز و تقیه (پوشاندن باور برای حفظ جان).
فإذا كان ذلك ف اِعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا ؛ و علیكم بالصّبر و الصّلاة و التّقیّة.
منابع (۱)
- آل عمران/ 103.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: هرگاه خدای توانا و بزرگ بندهای را دوست بدارد، او را میآزماید؛ اگر صبر کرد برمیگزیندش، و اگر خشنود بود او را از بندگان خالص و برگزیدهٔ خود قرار میدهد.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إذا أحبّ اللّه - عزّ و جلّ - عبدا ابتلاه؛ فإن صبر اجتباه، و إن رضی اصطفاه.
بدانید که نیکانِ دشمنان شما برای یکدیگر خودنمایی میکنند، و این از آن روست که خدا
إعلموا أنّ صالحی عدوّكم یرائی بعضهم من بعض، و ذلك أنّاللّه
منابع (۱)
- بعضهم بعضا، و لكنّ. ورد فی الخصال ص 621 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.
سرانجام بد کسی که دیگری را جایگزین خاندان پیامبر کند
و بدانید که خدای بزرگ و برتر، از میان بندگانش انسان دورنگ و دمدمیمزاج را دشمن میدارد؛ پس از حق و از ولایت (سرپرستی و پیروی) اهل حق نلغزید؛ زیرا هر کس دیگری را جایگزین ما خاندان پیامبر کند نابود میشود؛ دنیا از دستش میرود و گنهکار و با حسرت از آن بیرون میرود.
و اعلموا أنّ اللّه - تبارك و تعالی - یبغض من عباده المتلوّن؛ فلا تزلّوا عن الحقّ و ولایة أهل الحقّ؛ فإنّه من استبدل بنا أهل البیت هلك؛ و فاتته الدّنیا، و خرج منها آثما بحسرة.
هیچ کاری نزد خدای توانا و بزرگ محبوبتر از نماز نیست؛ پس مبادا چیزی از کارهای دنیا شما را از وقتهای نماز بازدارد. خدای توانا و بزرگ گروهی را سرزنش کرده و فرموده است: «اَلَّذِینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ» آنان که از نمازشان غافلاند. یعنی غافلانی هستند که وقتهای نماز را سبک شمردند.
لیس عمل أحبّ إلی اللّه - عزّ و جلّ - من الصّلاة؛ فلا یشغلنّكم عن أوقاتها شیء من أمور الدّنیا. فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - ذمّ أقواما فقال: اَلَّذِینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ . یعنی أنّهم غافلون استهانوا بأوقاتها.
منابع (۱)
- الماعون/ 5.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: هرگاه وقت هر نماز واجبی فرا میرسد، فرشتهای از زیر درون عرش ندا میدهد: مردم! به سوی آتشهایی که خود برافروختهاید برخیزید و آنها را با نمازتان خاموش کنید.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إذا كان وقت كلّ فریضة نادی ملك من تحت بطنان العرش: أیّها النّاس؛ قوموا إلی نیرانكم الّتی أو قدتموها فأطفئوها بصلاتكم.
نمازهای پنجگانه کفارهٔ گناهان میان آنهاست، تا زمانی که از گناهان بزرگ دوری شود. و این همان است که خدای بزرگ و برتر فرمود: «إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ ذلِکَ ذِکْری لِلذّاکِرِینَ» کارهای نیک، بدیها را از میان میبرند؛ این یادآوری و پندی است برای پندگیرندگان.
الصّلوات الخمس كفّارة لما بینهنّ ما اجتنبت الكبائر. و هی الّتی قال اللّه - تبارك و تعالی -: إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ ذلِكَ ذِكْری لِلذّاكِرِینَ .
منابع (۱)
- سورة هود/ 114.
شنیدم محبوبم فرستادهٔ خدا (ص) میفرمود: سوگند به کسی که مرا به حق، مژدهدهنده و هشداردهنده برانگیخت، هر یک از شما که برای وضو گرفتن برمیخیزد، گناهان از اعضای بدنش فرو میریزد. و هنگامی که با چهره و دلش رو به خدا میایستد، از نماز فارغ نمیشود مگر اینکه هیچ گناهی بر او نمیماند، درست مانند روزی که از مادر متولد شده است. و اگر میان دو نماز خطایی از او سر بزند، باز برایش همینگونه پاک میشود؛ تا آنجا که پیامبر نمازهای پنجگانه را برشمرد.
سمعت حبیبی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله یقول: و الّذی بعثنی بالحقّ بشیرا و نذیرا إنّ أحدكم لیقوم إلی وضوئه فتساقط عن جوارحه الذّنوب. فإذا استقبل اللّه بوجهه و قلبه لم ینفتل و علیه من ذنوبه شیء كیوم ولدته أمّه. فإن أصاب شیئا بین الصّلاتین كان له مثل ذلك حتّی عدّ الصّلوات الخمس.
اهمیت نمازهای پنجگانه و اثر وضو
سپس فرمود: ای علی! جایگاه نمازهای پنجگانه برای امت من، تنها مانند جویباری روان بر درِ خانهٔ یکی از شماست؛ اگر در بدن یکی از شما چرکی باشد و روزی پنج بار در آن جویبار خود را بشوید، چه گمان میکند؟ آیا چرکی در بدنش میماند؟ به خدا سوگند، نمازهای پنجگانه برای امت من همینگونه است.
ثمّ قال: یا علیّ؛ إنّما منزلة الصّلوات الخمس لأمّتی كنهر جار علی باب أحدكم؛ فما یظنّ أحدكم لو كان فی جسده درن ثمّ اغتسل فی ذلك النّهر خمس مرّات، أكان یبقی فی جسده درن؟. فكذلك و اللّه الصّلوات الخمس لأمّتی.
تا زمانی که مؤمن بر نمازهای پنجگانه مراقبت کند، شیطان پیوسته از او ترسان و هراسان است؛ اما هرگاه آنها را تباه کند، شیطان بر او گستاخ میشود، در او طمع میبندد و او را در گناهان بزرگ میاندازد.
لا یزال الشّیطان هائبا ذعرا من المؤمن ما حافظ علی الصّلوات الخمس؛ فإذا ضیّعهنّ تجرّأ علیه، و طمع فیه، و أوقعه فی العظائم.
نمازگزار سه ویژگی دارد:
للمصلّی ثلاث خصال:
فرشتگانی از گامهایش تا کرانههای آسمان، گرداگرد او را گرفتهاند.
ملائكة حافّین به من قدمیه إلی أعنان السّماء.
و نیکی از سر تا قدم بر او فرو میریزد.
و البرّ ینتثر علیه من رأسه إلی قدمیه.
و فرشتهای در راست و در چپ اوست.
و ملك عن یمینه و عن یساره.
رسول خدا (ص) فرمود: بر نمازهای پنجگانه مراقبت کنید؛ زیرا خدای بزرگ و برتر، چون روز قیامت شود، بنده را فرا میخواند و نخستین چیزی که از او میپرسد نماز است؛ پس اگر آن را کامل بیاورد (که چه بهتر)، وگرنه در آتش افکنده میشود.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: حافظوا علی الصّلوات الخمس؛ فإنّ اللّه - تبارك و تعالی - إذا كان یوم القیامة یدعو بالعبد، فأوّل ما یسأله عن الصّلاة، فإذا جاء بها تامّة و إلاّ زجّ فی النّار.
آداب وضو و فضیلت مسواک زدن پیش از نماز
انسان وضو نگیرد مگر آنکه نام خدا را ببرد؛ پیش از آنکه به آب دست بزند میگوید: به نام خدا و به یاری خدا، خدایا، مرا از توبهکنندگان قرار ده و مرا از پاکیزگان قرار ده.
لا یتوضّأ الرّجل حتّی یسمّی؛ یقول قبل أن یمسّ الماء: بسم اللّه و باللّه، اللّهمّ اجعلنی من التّوّابین، و اجعلنی من المتطهّرین.
پس هرگاه وضویش تمام شد، میگوید: گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست، یگانه است و شریکی ندارد، و گواهی میدهم که محمد بنده و فرستادهٔ اوست (ص). در این هنگام سزاوار آمرزش میشود.
فإذا فرغ من طهوره قال: أشهد أن لا إله إلاّ اللّه وحده لا شریك له، و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله صلّی اللّه علیه و آله. فعندها یستحقّ المغفرة.
پیامبر (ص) فرمود: هر کس در سرمای سخت وضو را کامل بگیرد، دو بهره از پاداش دارد، و هر کس در گرمای سخت وضو را کامل بگیرد، یک بهره از پاداش دارد.
[قال] النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من أسبغ الوضوء فی البرد الشّدید كان له من الأجر كفلان، و من أسبغ الوضوء فی الحرّ الشّدید كان له من الأجر كفل.
هرگاه بنده وضو بگیرد و مسواک بزند، سپس به نماز بایستد، فرشتهای پشت سر او میایستد و به قرائتش گوش میدهد؛ و شگفتیاش از قرآن پیوسته او را به نمازگزار نزدیک میکند تا جایی که دهانش را بر دهان او میگذارد، و نمازگزار هیچ چیزی از قرآن بر زبان نمیآورد مگر آنکه فرشته آن را به دهان میگیرد.
إذا توضّأ العبد و تسوّك، ثمّ قام یصلّی، قام الملك خلفه یستمع لقراءته، فلا یزال عجبه بالقرآن یدنیه منه حتّی أنّه یضع فاه علی فیه، فما یلفظ من شیء من القرآن إلاّ التقمه.
منابع (۱)
- إلاّ وقع فی جوف الملك. ورد فی المصنف للصنعانی ج 2 ص 488 الحدیث 4184. عن عبد الرزاق، عن ابن عیینة، عن الحسین بن عبید اللّه النخعی، عن سعد بن عبیدة، عن أبی عبد الرحمن السلمی، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الزهد لابن المبارك ص 435 الحدیث 1224. عن أبی عمر بن حیویه، عن یحیی، عن الحسین، عن عبد اللّه بن المبارك، عن ابن عیینة، عن الحسن بن عبید اللّه النخعی، عن سعد بن عبیدة، عن أبی عبد الرحمن السلمی، عن علی علیه السّلام.و فی كنز العمال ج 9 ص 463 الحدیث 26983. مرسلا عن أبی عبد الرحمن -
تأکید بر مسواک زدن و پیوند آن با نماز
و اگر مسواک نزند، فرشته در کناری میایستد و به قرائتش گوش میدهد. پس دهانهای خود را پاک کنید.
و إن لم یستك قام الملك جانبا یستمع إلی قراءته. فطهّروا أفواهكم.
رسول خدا (ص) فرمود: دهانهای شما راههایی از راههای پروردگارتان است؛ پس آنها را با مسواک تمیز کنید.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إن أفواهكم طرق من طرق ربّكم فنظّفوها بالسّواك.
و پیامبر (ص) فرمود: اگر نمیترسیدم که بر امتم سخت بگیرم، به آنان فرمان میدادم که با هر وضویی مسواک بزنند.
[و قال] صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لو لا أنّی أخاف أن أشقّ علی أمّتی لأمرتهم بالسّواك مع كلّ وضوء.
منابع (۱)
- طهور. ورد فی درر الأحادیث النبویة ص 54. عن أبی محمد عبد اللّه بن محمد بن عبد اللّه بن أبی النجم، عن عبد اللّه بن حمزة، عن الحسن بن محمد بن الحسن الرصاص و حمید بن احمد الولید القرشی، عن احمد بن سلیمان بن الناصر بن الهادی، عن إسحاق بن احمد بن عبد الباعث، عن عبد الرزاق بن احمد، عن الشریف علی بن الحرث و أبی الهیثم یوسف بن أبی العشیرة، عن الحسن بن احمد بن محمد الظهری، عن محمد بن الفتح، عن محمد بن یحیی، عن أبیه یحیی بن الحسین بن القاسم، عن زید بن علی السجاد، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و ورد مع كلّ صلاة فی البحر الزخار (مسند البزار) ج 2 ص 121 الحدیث 477. عن سلیمان بن سیف الحرانی، عن سعید بن بزیع، عن ابن إسحاق، عن عبد الرحمن بن یسار، عن عبید اللّه بن أبی رافع، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی الحدیث 478. عن إبراهیم بن سعید الجوهری و الفضل بن سهل و احمد بن منصور، عن یعقوب بن إبراهیم بن سعد، عن أبیه، عن ابن إسحاق، عن عبد الرحمن بن یسار، عن عبید اللّه بن أبی رافع، عن أبیه، عن علی علیه السّلام.
حد خوابی که وضو را باطل میکند
چشم، تنها بندِ نشیمنگاه است؛ پس هرگاه چشم بخوابد، آن بند گشوده میشود (کنترل از دست میرود)؛ بنابراین هر کس نشسته یا ایستاده طعم خواب را بچشد، وضو بر او واجب میشود.
إنّما العین وكاء السّه؛ فإذا نامت العین استطلق الوكاء؛ فمن وجد طعم النّوم قاعدا أو قائما فقد وجب علیه الوضوء.
منابع (۲)
- ورد فی المصنف للصنعانی ج 2 ص 488 الحدیث 4184. عن عبد الرزاق، عن ابن عیینة، عن الحسین بن عبید اللّه النخعی، عن سعد بن عبیدة، عن أبی عبد الرحمن السلمی، عن علی علیه السّلام. و فی المصنف للكوفی ج 1 ص 197 الحدیث 18. عن أبی بكر، عن أبی معاویة، عن الأعمش، عن سعد بن عبیدة، عن أبی عبد الرحمن، عن علی علیه السّلام. و فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 42 الحدیث 9. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد ابن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 54 الحدیث 64. بالسند السابق. و فی تفسیر فرات ص 367 الحدیث 499-10.عن عبید بن كثیر، معنعنا عن علی علیه السّلام. و فی تفسیر العیاشی ج 2 ص 161 الحدیث 74. مرسلا عن أبی حمزة الثمالی، عن محمد الباقر أو جعفر الصادق، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی الغارات ص 401. مرسلا. و فی الخصال ص 621 و 626 و 628 و 629 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی المحاسن ج 1 ص 122 الباب 54 الحدیث 131-80. عن ابن القداح، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی ج 2 ص 382 الحدیث 2343-979.عن البرقی، عن جعفر بن محمد، عن ابن القداح، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی تحف العقول ص 79 و 84. مرسلا. و فی غرر الحكم ج 2 ص 637 الحدیث 491. مرسلا. و فی ص 708 الحدیث 1386. مرسلا. و فی ص 826 الحدیث 261. مرسلا. و فی دعائم الإسلام ج 1 ص 125. مرسلا. و فی كتاب الزهد لابن المبارك ص 435 الحدیث 1224. عن أبی عمر بن حیویه، عن یحیی، عن
- ورد فی الكافی للكلینی ج 3 ص 37 الحدیث 15. عن محمد بن إسماعیل، عن الفضل بن شاذان و محمد بن یحیی، عن محمد بن الحسین، عن صفوان بن یحیی، عن عبد الرحمن بن الحجاج، عن جعفر الصادق، عن علی علیه السّلام.و فی الإستبصار ج 1 ص 80 الحدیث 251-9. عن الشیخ، عن احمد بن محمد، عن أبیه، عن الصفار، عن احمد بن محمد بن عیسی و الحسین بن أبان، عن الحسین بن سعید، عن فضالة، عن الحسین بن عثمان، عن عبد الرحمن بن الحجاج، عن زید الشحام، عن جعفر الصادق، عن علی علیه السّلام. و فی فقه القرآن ج 1 ص 66. مرسلا عن زید الشحام، عن جعفر الصادق، عن علی علیه السّلام. و فی الذكری ص 23. مرسلا. و فی مدارك الأحكام ج 1 ص 10. مرسلا عن عبد الرحمن بن الحجاج، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی الضعفاء الكبیر ج 4 ص 329 الرقم 1936. عن یحیی بن عثمان بن صالح، عن نعیم بن حماد، عن بقیة، عن الوضین بن عطاء، عن محفوظ بن علقمة، عن عبد الرحمن بن عائذ، عن علی علیه السّلام. و فی تهذیب الكمال ج 27 ص 289.عن أبی إسحاق الدرجی و محمد بن عبد المؤمن الصوری، عن المؤید بن عبد الرحیم بن الإخوة زاد محمد و عائشة بنت معمر بن الفاخر، عن سعید بن أبی الرجاء الصیرفی، عن أبی نصر إبراهیم بن محمد بن علی الكسائی، عن أبی بكر ابن المقرئ، عن أبی یعلی الموصلی، عن علی بن الحسین الخواص، عن بقیة بن الولید، عن الوضین بن عطاء، عن محفوظ بن علقمة، عن عبد الرحمن بن عائذ، عن علی علیه السّلام. باختلاف یسیر. و ورد فمن نام فلیتوضّأ فی مسند الشامیین ج 1 ص 379 الحدیث 656. عن احمد بن محمد بن یحیی بن حمزة الدمشقی، عن حیاة بن شریح، عن بقیة بن الولید، عن الوضین بن عطاء، عن محفوظ بن علقمة، عن عبد الرحمن بن عائذ الأزدی، عن علی علیه السّلام.و عن إسحاق بن خالویه الواسطی، عن علی بن بحر، عن بقیة بن الولید، عن
شیوهٔ برخورد با رغبت و بیرغبتی دلها
دلها را رغبت و بیرغبتی است؛ پس هرگاه رغبت یافتند، آنها را به نافلهها (نمازهای مستحبی) وادارید، و هرگاه بیرغبت شدند، به واجبها بسنده کنید. رسول خدا (ص) فرمود: خدا دوست دارد به رخصتهایش (تخفیفهای شرعی) عمل شود، همانگونه که دوست دارد به واجبهای حتمیاش عمل شود. خدا مرا با آیینِ حقگرای آسان، دین ابراهیم، برانگیخت. سپس خواند: «وَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ» (و در دین هیچ سختی و تنگنایی بر شما قرار نداد).
إنّ للقلوب إقبالا و إدبارا؛ فإذا أقبلت فاحملوها علی النوافل، و إذا أدبرت فاقتصروا بها علی الفرائض. قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه یحبّ أن یؤخذ برخصه كما یحبّ أن یؤخذ بعزائمه. إنّ اللّه بعثنی بالحنیفیّة السّمحة دین إبراهیم. ثمّ قرأ: وَ ما جَعَلَ عَلَیْكُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ .
منابع (۱)
- الحج/ 78. و وردت الفقرة فی تاریخ مدینة دمشق ج 54 ص 414. عن أبی القاسم بن السمرقندی، عن أبی الفتح هبة اللّه بن علی بن محمد بن الطیب بن الجار القرشی الكوفی، عن أبی الحسن محمد بن جعفر بن محمد التمیمی یعرف بابن النجار، عن محمد بن القاسم بن زكریا المحاربی البزاز، عن عباد بن یعقوب الرواجنی، عن عیسی بن عبد اللّه بن محمد بن عمر بن علی، عن أبیه، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 3 ص 669 الحدیث 8412.عن عباد بن یعقوب الرواجنی، عن عیسی بن عبد اللّه بن محمد الباقر، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام.
هرگاه نافلهها به واجبها زیان رساندند، آنها را رها کنید. قضای نافله را در وقت نماز واجب نخوانید، بلکه به نماز واجب آغاز کنید و سپس هر چه خواستید نماز بخوانید؛ زیرا وقتی نافلهها به واجبها زیان برسانند، هیچ نزدیکی به خدا در آنها نیست.
إذا أضرّت النوافل بالفرائض فارفضوها. لا تقضوا النّافلة فی وقت الفریضة، و لكن ابدؤوا بالفریضة ثمّ صلّوا ما بدا لكم؛ [فإنّه] لا قربة بالنّوافل إذا أضرّت بالفرائض.
منابع (۲)
- () من: إذا أضرّت. إلی: فارفضوها. ورد فی حكم الرضی تحت الرقم 279.
- ورد فی تحف العقول ص 83. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 474. مرسلا.
دستاورد انسان از پایبندی به واجبهای الهی
و انسان در وقت نماز واجب، نافله نمیخواند، مگر از روی عذر؛ ولی پس از آن، هرگاه قضا کردن برایش ممکن شد، قضای آن را به جا میآورد.
و لا یصلّی الرّجل نافلة فی وقت فریضة، إلاّ من عذر؛ و لكن یقضی بعد ذلك إذا أمكنه القضاء.
زیرا خدای عزوجل میفرماید: «اَلَّذِینَ هُمْ عَلی صَلاتِهِمْ دائِمُونَ» (آنان که بر نماز خود پایدارند)؛ یعنی کسانی که آنچه را در شب از دستشان رفته در روز قضا میکنند، و آنچه را در روز از دستشان رفته در شب قضا میکنند.
فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - یقول: اَلَّذِینَ هُمْ عَلی صَلاتِهِمْ دائِمُونَ ، یعنی الّذین یقضون ما فاتهم من اللّیل بالنّهار، و ما فاتهم من النّهار باللّیل.
منابع (۱)
- المعارج/ 23.
رسول خدا (ص) فرمود: خدای عزوجل میفرماید:
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یقول اللّه - عزّ و جلّ -:
هیچ بندهای با چیزی محبوبتر نزد من از آنچه بر او واجب کردهام، به من نزدیک نشده است؛ و او با نافله به من نزدیک میشود تا آنکه دوستش بدارم، و هرگاه دوستش بدارم، گوش او میشوم که با آن میشنود، و چشم او که با آن میبیند، و زبان او که با آن سخن میگوید، و دست او که با آن میگیرد، و پای او که با آن راه میرود؛ اگر مرا بخواند پاسخش میدهم، و اگر از من بخواهد به او میبخشم.
ما تقرّب إلیّ عبد بشیء هو أحبّ إلیّ ممّا افترضت علیه؛ و إنّه لیتقرّب إلیّ بالنّافلة حتّی أحبّه، فإذا أحببته كنت سمعه الّذی یسمع به، و بصره الّذی یبصر به، و لسانه الّذی ینطق به، و یده الّذی یبطش بها، و رجله الّذی یمشی بها؛ إن دعانی أجبته، و إن سألنی أعطیته.
هر کس با شناختِ حق نماز، آن را به جا آورد، خدا او را میآمرزد.
من أتی الصّلاة عارفا بحقّها غفر اللّه له.
هیچیک از شما هرگز با تنبلی، سستی و خوابآلودگی به نماز نایستد.
و لا یقومنّ أحدكم فی الصّلاة متكاسلا و لا متقاعسا و ناعسا.
پیامبر (ص) فرمود: بیمار اگر میتواند، ایستاده نماز بخواند. اگر نمیتواند، نشسته نماز بخواند. اگر نمیتواند نشسته نماز بخواند، بر پهلوی راست و رو به قبله نماز بخواند. اگر نمیتواند بر پهلوی راست نماز بخواند، به پشت بخوابد و پاهایش به سوی قبله باشد و نماز بخواند. اگر هم نمیتواند سجده کند، با سر اشاره کند و سجدهاش را پایینتر از رکوعش قرار دهد.
قال النّبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یصلّی المریض قائما إن استطاع. فإن لم یستطع فلیصلّ قاعدا. فإن لم یستطع أن یصلّی قاعدا فلیصلّ علی جنبه الأیمن مستقبل القبلة. فإن لم یستطع أن یصلّی علی جنبه الأیمن فلیصلّ مستلقیا و رجلاه ممّا یلی القبلة. فإن لم یستطع أن یسجد أومأ و جعل سجوده أخفض من ركوعه.
سه کار را فقط آدم ناتوان رها میکند:
ثلاث لا یدعهنّ إلاّ عاجز:
کسی که صدای مؤذن را میشنود و مانند او تکرار نمیکند.
رجل سمع مؤذّنا و لا یقول كما یقول.
و کسی که به جنازهای برمیخورد و به صاحبان آن سلام نمیکند و گوشههای تابوت را نمیگیرد.
و رجل لقی جنازة و لا یسلّم علی أهلها و یأخذ بجوانب السّریر.
و کسی که به امام جماعت در حال سجده میرسد، ولی تکبیر نمیگوید تا با آنان به سجده برود و آن را یک رکعت به شمار نیاورد.
و رجل أدرك الإمام و هو ساجد لم یكبّر ثمّ یسجد معهم و لا یعتدّ بها
اهمیت نماز جماعت و اذان و اقامه
هر کس با اذان و اقامه نماز بخواند، پشت سرش دو صف از فرشتگان نماز میخوانند که دو سرِ آن صفها دیده نمیشود؛ و هر کس با اقامه نماز بخواند، یک صف فرشته پشت سرش نماز میخواند.
من صلّی بأذان و إقامة صلّی خلفه صفّان من الملائكة لا یری طرفاهما، و من صلّی بإقامة صلّی خلفه صفّ ملك.
بنده هنگامی که در برابر خدا میایستد، باید خیالپردازی در دلش را کم کند؛ زیرا از نمازش تنها همان اندازه برای اوست که با دلش به آن رو کرده است.
لیقلّ العبد الفكر فی نفسه إذا قام بین یدی اللّه؛ فإنّما له من صلاته ما أقبل علیه بقلبه.
وقتی انسان به نماز میایستد، ابلیس میآید و از سرِ حسادت به او نگاه میکند؛ چون میبیند رحمت خدا او را فرا گرفته است.
إذا قام الرّجل إلی الصّلاة أقبل إبلیس ینظر إلیه حسدا لما یری من رحمة اللّه الّتی تغشاه.
هرگاه یکی از شما به نماز ایستاد، نمازِ کسی را بخواند که دارد وداع میکند.
إذا قام أحدكم إلی الصّلاة فلیصلّ صلاة مودّع.
آنچه نمازگزار هنگام آغاز نماز میگوید
رسول خدا (ص) هرگاه نماز واجب را آغاز میکرد، میگفت: «إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ * إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ * لا شَرِیکَ لَهُ وَ بِذلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ» (من حقجویانه به سوی کسی رو کردم که آسمانها و زمین را پدید آورد و از مشرکان نیستم. نماز و عبادت و زندگی و مرگ من برای خدا، پروردگار جهانیان است. شریکی برای او نیست، و به این فرمان یافتهام و من نخستینِ مسلمانانم).
إنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم كان إذا استفتح الصّلاة المكتوبة یقول: إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِینَ * إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُكِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ * لا شَرِیكَ لَهُ وَ بِذلِكَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ .
منابع (۱)
- الأنعام/ 79-81.
خدایا، ستایش از آنِ توست؛ معبودی جز تو نیست. تو پاکی و ستایش از آنِ توست. تو پروردگار منی و من بندهٔ توام. به خودم ستم کردم و به گناهم اعتراف کردم؛ پس همهٔ گناهانم را ببخش، که کسی جز تو گناهان را نمیبخشد. و مرا به بهترینِ اخلاق هدایت کن، که کسی جز تو مرا به بهترینِ آن هدایت نمیکند؛ و اخلاق بد را از من بگردان، که کسی جز تو اخلاق بد را از من نمیگرداند. فرمانت را بارها به جان میخرم و آمادهٔ خدمت توام. خوبی همه در دست توست، و بدی به سوی تو راه ندارد. هدایتیافته کسی است که تو هدایتش کردهای، و ما به تو زندهایم و به سوی تو بازمیگردیم. بزرگ و برتری؛ از تو آمرزش میخواهم و به سوی تو توبه میکنم.
اللّهمّ لك الحمد لا إله إلاّ أنت، سبحانك و بحمدك، أنت ربّی و أنا عبدك، ظلمت نفسی و اعترفت بذنبی فاغفر لی ذنوبی جمیعا إنّه لا یغفر الذّنوب إلاّ أنت؛ و اهدنی لأحسن الأخلاق إنّه لا یهدینی لأحسنها إلاّ أنت، و اصرف عنّی سیئها إنّه لا یصرف عنّی سیّئها إلاّ أنت. لبّیك و سعدیك، و الخیر كلّه فی یدیك، و الشّر لیس إلیك، و المهدیّ من هدیت، و إنّا بك و إلیك. تباركت و تعالیت، أستغفرك و أتوب إلیك.
منابع (۱)
- أنت الملك. ورد فی البحر الزخار (مسند البزار) ج 2 ص 168 الحدیث 536.عن محمد بن عبد الملك القرشی، عن یوسف بن أبی سلمة الماجشون، عن أبیه، عن عبد الرحمن الأعرج، عن عبید اللّه بن أبی رافع، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 27 ص 52. عن أبی المظفر، عبد المنعم بن عبد الكریم و أبی القاسم زاهر بن طاهر، عن محمد بن عبد الرحمن الأدیب، عن محمد بن احمد بن حمدان، عن عبد اللّه بن احمد بن موسی، عن زاهر الأهوازی، و أبی المظفر المعروف بعبدان الجوالیقی، عن سهل بن عثمان العسكری، عن عبید اللّه بن عمر، عن عبد اللّه بن الفضل، عن الأعرج، عن عبید اللّه بن أبی رافع، عن علی علیه السّلام. و فی سنن الدارقطنی ج 1 ص 297. عن علی بن عبد اللّه مبشر، عن احمد بن سنان، عن یزید بن هارون، عن عبد العزیز بن عبد اللّه بن أبی سلمة الماجشون، عن الماجشون بن أبی سلمة، عن عبد الرحمن الأعرج، عن عبید اللّه بن أبی رافع، عن علی علیه السّلام. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 71 الحدیث 216. مرسلا. و فی ص 278 الحدیث 881. مرسلا.و فی ص 279 الحدیث 883. مرسلا.
و هرگاه به رکوع میرفت، میگفت: خدایا، برای تو رکوع کردم و به تو ایمان آوردم و تسلیم تو شدم؛ تو پروردگار منی. گوشم و چشمم و مغز استخوانم و استخوانم و پیِ تنم و هرچه پاهایم برپا داشته، در برابر خدا، پروردگار جهانیان، فروتن شد.
و إذا ركع قال: اللّهم لك ركعت، و بك آمنت، و لك أسلمت؛ أنت ربّی. خشع سمعی و بصری و مخّی و عظمی و عصبی و ما استقلّت به قدمی للّه ربّ العالمین.
و هرگاه سرش را از رکوع برمیداشت، میگفت: خدا سخن کسی را که ستایشش کند میشنود. پروردگارا، و ستایش از آنِ توست؛ به پُریِ آسمانها و پُریِ زمین و پُریِ آنچه میان آن دو است، و به پُریِ هر چیز دیگری که پس از این بخواهی.
و إذا رفع رأسه من الرّكوع قال: سمع اللّه لمن حمده، ربّنا و لك الحمد ملء السّماوات و ملء الأرض و ملء ما بینهما، و ملء ما شئت من شیء بعد.
و هرگاه سجده میکرد، میگفت: خدایا، برای تو سجده کردم و به تو ایمان آوردم و تسلیم تو شدم؛ تو پروردگار منی. چهرهام برای کسی سجده کرد که آن را آفرید و شکل بخشید و گوش و چشمش را شکافت؛ «فَتَبارَکَ اللّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ» (پس بزرگ و پربرکت است خدا، بهترینِ آفرینندگان).
و إذا سجد قال: اللّهم لك سجدت، و بك آمنت، و لك أسلمت؛ أنت ربّی؛ سجد وجهی للّذی خلقه و صوّره و شقّ سمعه و بصره، فَتَبارَكَ اللّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ .
منابع (۱)
- المؤمنون/ 14.
و هرگاه سلام نماز را میداد، میگفت: خدایا، آنچه را پیش فرستادهام و آنچه را پس گذاشتهام، و آنچه را پنهان کردهام و آنچه را آشکار ساختهام، و آنچه را تو از من به آن داناتری، برایم ببخش. تو پیشبرندهای و تو پسدارندهای؛ معبودی جز تو نیست.
و إذا سلّم من الصّلاة قال: اللّهم اغفر لی ما قدّمت و ما أخّرت، و ما أسررت و ما أعلنت، و ما أنت أعلم به منّی. أنت المقدّم و أنت المؤخّر، لا إله إلاّ أنت.
هرگاه یکی از شما نماز را آغاز کرد، دو دستش را برابر سینهاش بالا ببرد؛ زیرا بالا بردن دستها در نماز از «استکانت» است.
إذا افتتح أحدكم الصّلاة فلیرفع یدیه بحذاء صدره؛ [فإنّ] رفع الأیدی فی الصّلاة من الإستكانة.
مگر این آیه را نمیخوانید: «فَمَا اسْتَکانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما یَتَضَرَّعُونَ» (پس در برابر پروردگارشان فروتنی نکردند و زاری نمیکنند)؟
ألا تقرؤون هذه الآیة: فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما یَتَضَرَّعُونَ .
منابع (۱)
- المؤمنون/ 14.
و آن همان فروتنی است.
و هی الخضوع.
معنای بالا بردن دستها با تکبیر در نمازها
رسول خدا (ص) هرگاه به نماز واجب میایستاد، تکبیر میگفت و دو دستش را برابر شانههایش بالا میبرد. وقتی هم قرائتش را به پایان میرساند و میخواست به رکوع برود، همین کار را میکرد؛ و هنگامی که سرش را از رکوع برمیداشت نیز همین کار را میکرد. و در هیچ بخشی از نمازش در حال نشسته دستهایش را بالا نمیبرد؛ اما وقتی از دو سجده برمیخاست، به همان صورت دو دستش را بالا میبرد و تکبیر میگفت.
كان رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إذا قام إلی الصّلاة المكتوبة كبّر و رفع یدیه حذو منكبیه، و یصنع مثل ذلك إذا قضی قراءته و أراد أن یركع، و إذا رفع رأسه من الرّكعة فعل مثل ذلك؛ و لا یرفع یدیه فی شیء من صلاته و هو جالس؛ فإذا قام من السّجدتین رفع یدیه كذلك و كبّر.
و هنگامی که این آیه نازل شد: «إِنّا أَعْطَیْناکَ الْکَوْثَرَ * فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ» (ما به تو کوثر (خیر فراوان) بخشیدیم؛ پس برای پروردگارت نماز بخوان و نحر کن)، رسول خدا (ص) به جبرئیل (ع) فرمود: «ای جبرئیل! این نحره که پروردگارِ ارجمند و بزرگم مرا به آن فرمان داده چیست؟»
و لمّا نزلت: إِنّا أَعْطَیْناكَ الْكَوْثَرَ * فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَ انْحَرْ . قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لجبریل علیه السّلام: یا جبریل؛ ما هذه النّحرة الّتی أمرنی بها ربّی - عزّ و جلّ -؟.
منابع (۱)
- سورة الكوثر.
جبرئیل گفت: این قربانی کردن شتر نیست؛ بلکه به تو فرمان میدهد وقتی با تکبیر وارد نماز شدی، هنگام تکبیر گفتن، هنگام رکوع رفتن، هنگام سر برداشتن از رکوع و هنگام سجده رفتن، دو دستت را بالا ببری؛ چون این از نماز ما و نماز فرشتگان در آسمانهای هفتگانه است. هر چیزی زینتی دارد و زینت نماز، بالا بردن دو دست در هر تکبیر است.
فقال: لیست بنحرة، و لكنّه یأمرك إذا تحرّمت للصّلاة أن ترفع یدیك إذا كبّرت، و إذا ركعت، و إذا رفعت رأسك من الرّكوع، و إذا سجدت؛ فإنّه من صلاتنا و صلاة الملائكة الّذین فی السّماوات السّبع. و إنّ لكلّ شیء زینة، و زینة الصّلاة رفع الیدین عند كلّ تكبیرة.
هرگاه یکی از شما در برابر خدای بزرگ و باشکوه ایستاد، باید سینهاش را رو به قبله بگیرد و کمرش را راست نگه دارد و خم نشود؛ چون هر کس کمرش را در نماز راست نگه ندارد، نمازی ندارد.
إذا قام أحدكم بین یدی اللّه - جلّ جلاله - فلیتحرّ بصدره، و لیقم صلبه و لا ینحنی؛ [فإنّه] من لم یقم صلبه فی الصّلاة فلا صلاة له.
منابع (۱)
- فلیتجوّز. ورد فی تحف العقول للحرانی ص 84. مرسلا.
احکام نماز
رسول خدا (ص) مرا بازداشت از اینکه در رکوع قرآن بخوانم و فرمود: «ای علی! مَثَل کسی که در نمازش کمر خود را راست نگه نمیدارد، مانند زن بارداری است که چون زمان زایمانش نزدیک شد، بچه انداخت؛ پس نه باردار است و نه دارای فرزند.»
[و لقد] نهانی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أن أقرأ و أنا راكع، و قال: یا علیّ؛ مثل الّذی لا یقیم صلبه فی صلاته كمثل حبلی حملت فلمّا دنا نفاسها أسقطت، فلا هی ذات حمل، و لا هی ذات ولد.
وقتی انسان در نماز است، بدن و لباسهایش و هر چه پیرامون اوست تسبیح میگوید.
إنّ الإنسان إذا كان فی الصّلاة فإنّ جسده و ثیابه و كلّ شیء حوله یسبّح.
رو برگرداندن در نماز، ربودنی از سوی شیطان است؛ پس از رو برگرداندن در نماز بپرهیزید. وقتی بنده به نماز میایستد، خدای بزرگ و برتر به او رو میکند؛ پس اگر در نماز رو برگرداند، خدای بزرگ و برتر سه بار به او میفرماید: «بندهٔ من! به سوی من باش؛ از چه کسی رو برمیگردانی؟». اگر بار چهارم رو برگرداند، خدا از او روی برمیگرداند.
الإلتفات فی الصّلاة اختلاس من الشّیطان؛ فإیّاكم و الإلتفات فی الصّلاة، فإنّ اللّه - تبارك و تعالی - یقبل علی العبد إذا قام فی الصّلاة، فإذا التفت فیها قال اللّه - تبارك و تعالی - له: إلیّ عبدی، عمّن تلتفت ثلاثا. فإن التفت الرّابعة أعرض اللّه عنه.
خوندماغ شدن، استفراغ، خون و پیچش و صدای شکم، نماز را به هم نمیزند.
لا یقطع الصّلاة الرّعاف، و لا القیء، و لا الدّم، و لا الرّزّ فی البطن.
پس هر مردی که وارد نماز شد و دچار استفراغ یا خوندماغ شد یا در شکمش پیچش و صدایی حس کرد و ترسید پیش از سلام دادن امام وضویش باطل شود، دست مردی از حاضران در صف را بگیرد و او را جلو بفرستد و خودش بیرون برود.
فأیّما رجل دخل فی الصّلاة فأصابه قیء أو رعاف أو وجد فی بطنه رزّا فخشی أن یحدث قبل أن یسلّم الإمام فلیأخذ بید رجل من القوم من الصّفّ فلیقدّمه و لینفتل.
اگر میخواهد آنچه را از نمازش گذشته است به حساب بیاورد، نباید حرف بزند.
فإن كان یرید أن یعتدّ بما قد مضی فلا یتكلّم.
اگر حرف بزند، باید نماز را از اول بخواند.
فإن تكلّم استأنف الصّلاة.
و اگر حرف نزند، آنچه را خوانده است به حساب میآورد و سپس باقیمانده را تمام میکند.
و إن لم یتكلّم احتسب بما صلّی، ثمّ یتمّ ما بقی.
و اگر تشهد را خوانده و میترسد پیش از سلام دادن امام وضویش باطل شود، خودش سلام بدهد؛ نمازش تمام شده است.
و إن كان قد تشهّد و خاف أن یحدث قبل أن یسلّم الإمام، فلیسلّم فقد تمّت صلاته.
لبخند زدن نماز را به هم نمیزند، ولی خندهٔ بلند آن را به هم میزند.
لا یقطع الصّلاة التّبسّم، و تقطعها القهقهة.
و چرخیدنِ بسیار (از رو به قبله) نماز را به هم میزند.
و الالتفات الفاحش یقطع الصّلاة.
و شایسته است کسی که چنین کاری کرده، نماز را با اذان و اقامه و تکبیر آغاز کند.
و ینبغی لمن فعل ذلك أن یبتدئ الصّلاة بالأذان و الإقامة و التّكبیر.
هرگاه در نماز بودی و خوابت گرفت، نماز را رها کن و بخواب؛ چون نمیدانی به سود خود دعا میکنی یا به زیان خود، و شاید به زیان خودت دعا کنی.
إذا غلبتك عینك و أنت فی الصّلاة فاقطعها و نم؛ فإنّك لا تدری تدعو لك أو علی نفسك، لعلّك أن تدعو علی نفسك.
مؤمن وقتی در نماز روبهروی خدای ارجمند و باشکوه ایستاده است، دستهایش را روی هم نگذارد و خود را شبیه کافران، یعنی مجوس (زرتشتیان)، نکند.
لا یجمع المؤمن یدیه فی الصّلاة و هو قائم بین یدی اللّه - عزّ و جلّ - یتشبّه بأهل الكفر، یعنی المجوس.
انسان باید در نمازش فروتن باشد؛ چون هر کس در یک رکعت دلش برای خدای ارجمند و باشکوه فروتن شود، همهٔ اعضای بدنش فروتن و آرام میشوند و با چیزی ور نمیرود.
لیخشع الرّجل فی صلاته؛ فإنّه من خشع قلبه للّه - عزّ و جلّ - فی الرّكعة خشعت جمیع جوارحه، فلا یعبث بشیء.
هیچیک از شما در نماز با ریش خود یا با چیزی که حواسش را از نماز پرت میکند ور نرود.
لا یعبث أحدكم بلحیته فی الصّلاة، و لا بما یشغله عنها.
کارهای ناپسند به روایت از پیامبر (ص)
رسول خدا (ص) فرمود: «ای امت! خدای ارجمند و باشکوه بیستوچهار کار را برای شما ناپسند دانسته و شما را از آنها بازداشته است:
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: "إنّ اللّه - عزّ و جلّ - كره لكم أیّتها الأمّة أربعا و عشرین خصلة و نهاكم عنها:
ور رفتن با چیزی در نماز را برای شما ناپسند دانسته است.
كره لكم العبث فی الصّلاة.
و منت گذاشتن در بخششها را ناپسند دانسته است.
و كره المنّ فی الصّلات.
و خندیدن میان گورها را ناپسند دانسته است.
و كره الضّحك بین القبور.
و سرک کشیدن در خانهها را ناپسند دانسته است.
و كره التّطلّع فی الدّور.
و نگاه کردن به شرمگاه زنان را ناپسند دانسته و فرموده است: این کار کوری میآورد.
و كره النّظر فی فروج النّساء؛ و قال: یورث العمی.
و سخن گفتن هنگام آمیزش را ناپسند دانسته و فرموده است: این کار لالی میآورد، یعنی در فرزند.
و كره الكلام عند الجماع؛ و قال: یورث الخرس، یعنی فی الولد.
و خوابیدن پیش از نماز عشا را ناپسند دانسته است.
و كره النّوم قبل العشاء الآخرة.
و گفتوگو کردن پس از نماز عشا را ناپسند دانسته است.
و كره الحدیث بعد العشاء الآخرة.
و غسل کردن زیر آسمان را بیلنگ (پوشش شرمگاه) ناپسند دانسته است.
و كره الغسل تحت السّماء بغیر مئزر.
و رفتن در نهرها را جز با لنگ ناپسند دانسته و فرموده است: در نهرها آبادکنندگان و ساکنانی از فرشتگان هستند.
و كره دخول الأنهار إلاّ بمئزر؛ و قال: فی الأنهار عمّار و سكّان من الملائكة.
و رفتن به حمامها را جز با لنگ ناپسند دانسته است.
و كره دخول الحمّامات إلاّ بمئزر.
و سخن گفتن میان اذان و اقامه در نماز صبح را تا پایان نماز ناپسند دانسته است.
و كره الكلام بین الأذان و الإقامة فی صلاة الغداة حتّی تقضی الصّلاة.
و به دریا رفتن در زمان طوفانی بودنش را ناپسند دانسته است.
و كره ركوب البحر فی هیجانه.
و خوابیدن بر بامی را که جانپناه ندارد ناپسند دانسته و فرموده است: هر کس بر بامی بیجانپناه بخوابد، پیمانِ پناه و ضمانت از او برداشته شده است.
و كره النّوم فوق سطح لیس بمحجّر؛ و قال: من نام علی سطح غیر محجّر فقد برئت منه الذّمّة.
و اینکه کسی تنها در اتاقی بخوابد را ناپسند دانسته است.
و كره أن ینام الرّجل فی بیت وحده.
و آمیزش کردن زیر آسمان را ناپسند دانسته است.
و كره المجامعة تحت السّماء.
و برای مرد ناپسند دانسته است که با همسرش در حال حیض (عادت ماهانه) آمیزش کند؛ پس اگر با او آمیزش کرد و فرزند، جذامی یا دچار پیسی به دنیا آمد، جز خودش را سرزنش نکند.
و كره للرّجل أن یغشی امرأته و هی حائض؛ فإن غشیها فخرج الولد مجذوما أو أبرص فلا یلومنّ إلاّ نفسه.
و ناپسند دانسته است که مرد پس از محتلم شدن (جنب شدن در خواب)، پیش از آنکه برای احتلامی که در خواب دیده غسل کند، با زن آمیزش کند؛ پس اگر چنین کرد و فرزند، دیوانه به دنیا آمد، جز خودش را سرزنش نکند.
و كره أن یغشی الرّجل المرأة و قد احتلم، حتّی یغتسل من احتلامه الّذی رأی؛ فإن فعل فخرج الولد مجنونا فلا یلومنّ إلاّ نفسه.
و ناپسند دانسته است که کسی با فرد جذامی سخن بگوید، مگر اینکه میانشان به اندازهٔ یک ذراع (حدود نیم متر) فاصله باشد؛ و فرموده است: از جذامی بگریز، چنانکه از شیر میگریزی.
و كره أن یكلّم الرّجل مجذوما إلاّ أن یكون بینهما قدر ذراع؛ و قال: فرّ من المجذوم فرارك من الأسد.
و ادرار کردن در کنارهٔ جویِ روان را ناپسند میدانست.
و كره البول علی شاطئ نهر جاری.
و ناپسند میدانست که کسی زیر درختِ میوهدار یا نخلی که میوهاش رسیده است — یعنی بار داده است — قضای حاجت کند.
و كره أن یحدث الرّجل تحت شجرة مثمرة أو نخلة قد أینعت؛ یعنی أثمرت.
و ناپسند میدانست که کسی ایستاده کفش بپوشد.
و كره أن ینتعل الرّجل و هو قائم.
و ناپسند میدانست که کسی به خانهٔ تاریک وارد شود، مگر اینکه پیش رویش چراغ یا آتشی باشد.
و كره أن یدخل الرّجل البیت المظلم إلاّ أن یكون بین یدیه سراج أو نار.
و فوت کردن بر جای نماز را ناپسند میدانست.
و كره النّفخ فی موضع الصّلاة".
هر مردی که به بیابانی بیآبوعلف رفت، باید برای نماز جا برگزیند. به راست و چپ خود نگاه بیندازد و هموارترین و پاکترین جا را برای نمازگاهش ببیند؛ زیرا قطعههای زمین برای مرد مسلمان با هم رقابت میکنند و هر قطعهای دوست دارد که خدا در آن یاد شود. پس اگر خواست، اذان و اقامه بگوید، و اگر خواست، اقامه بگوید و نماز بخواند.
أیّما رجل خرج فی أرض قیّ فلیتخیّر للصّلاة، و لیرم ببصره یمینا و شمالا فلینظر أسهلها موطنا و أطیبها لمصلاّه؛ فإنّ البقاع تنافس الرّجل المسلم، كلّ بقعة تحبّ أن یذكر اللّه فیها. فإن شاء أذّن و أقام، و إن شاء أقام و صلّی.
منابع (۱)
- أنظفها. ورد فی الإستذكار ج 2 ص 118. عن أبی بكر بن أبی شیبة، عن أبی الأحوص، عن أبی إسحاق، عن عاصم بن ضمرة، عن علی علیه السّلام.
هرگاه مرد در سفر جُنُب شود، تا پایان وقت صبر میکند؛ پس اگر آب یافت، غسل میکند و نماز میخواند، و اگر نیافت، تیمم میکند و نماز میخواند؛ سپس اگر به آب دست یافت، غسل میکند و نماز را دوباره نمیخواند.
إذا أجنب الرّجل فی السّفر تلوّم ما بینه و بین آخر الوقت؛ فإن وجد الماء اغتسل و صلّی، و إن لم یجد تیمّم و صلّی؛ فإن قدر علی الماء اغتسل و لم یعد الصّلاة.
هرگاه مرد در بیابانی جُنُب شود و اندکی آب همراهش باشد، باید لبهایش (رفع تشنگیاش) را در مصرف آب مقدم بدارد و با خاکِ پاک تیمم کند.
إذا أجنب الرّجل فی فلاة من الأرض و معه الماء الیسیر فلیؤثر شفتیه بالماء و لیتیمّم بالصّعید.
هرگاه در سرزمینی ده روز ماندی، نماز را کامل بخوان؛ و کسی که میگوید: «امروز بیرون میروم، فردا بیرون میروم»، یک ماه نماز را شکسته میخواند.
إذا أقمت بأرض عشرا فأتمّ الصّلاة، و یقصر الّذی یقول: أخرج الیوم. أخرج غدا، شهرا.
بر مسافر نه نماز جمعه واجب است، نه نماز جماعت و نه تکبیرهای تشریق (تکبیرهای پس از نماز در روزهای عید قربان)، مگر در شهری بزرگ.
لیس علی المسافر جمعة و لا جماعة و لا تشریق إلاّ فی مصر جامع.
حکم کسانی که نمازشان را شکسته نمیخوانند
هفت تن نماز را شکسته نمیخوانند:
سبعة لا یقصرون الصّلاة:
مأمور مالیات که برای گردآوریِ آن میگردد.
الجابی الّذی یدور فی جبایته.
و بازرگانی که در تجارتش از بازاری به بازار دیگر میگردد.
و التّاجر الّذی یدور فی تجارته من سوق إلی سوق.
و فرمانروایی که در قلمرو فرمانرواییاش میگردد.
و الأمیر الّذی یدور فی إمارته.
و بادیهنشین و چوپانی که در پیِ جاهای بارش باران و رویش گیاه میگردند.
و البدویّ و الرّاعی الّذی یطلب مواضع القطر و منبت الشّجر.
و مردی که در پیِ شکار بیرون میرود و از آن، سرگرمیِ دنیا را میخواهد.
و الرّجل الّذی یخرج فی طلب الصّید یرید به لهو الدّنیا.
و محاربی (جنگجویی علیه امنیت مردم) که برای راهزنی بیرون میرود.
و المحارب الّذی یخرج لقطع الطّریق.
شرطهای امامتِ جماعت در نمازها
کسی که بیماری و عذری دارد، نباید پیشنمازِ تندرستان شود.
لا یؤمّ صاحب العلّة الأصحّاء.
و کسی که در بند است، نباید پیشنمازِ رهاشدگان شود.
و لا یؤمّ صاحب القید المطلقین.
و کسی که تیمم کرده است، نباید پیشنمازِ وضوگرفتگان شود.
و لا یؤمّ صاحب التّیمّم المتوضّئین.
منابع (۱)
- المتیمّم. ورد فی سنن الدارقطنی ج 1 ص 194. عن الحسین بن إسماعیل، عن زیاد بن أیوب، عن هشیم، عن حجاج، عن أبی إسحاق، عن الحارث، عن علی علیه السّلام. و فی درر الأحادیث النبویة ص 69. عن أبی محمد عبد اللّه بن محمد ابن عبد اللّه بن أبی النجم، عن عبد اللّه بن حمزة، عن الحسن بن محمد بن الحسن الرصاص و حمید بن احمد الولید القرشی، عن احمد بن سلیمان بن الناصر بن الهادی، عن إسحاق بن احمد بن عبد الباعث، ع عبد الرزاق بن احمد، عن الشریف علی بن الحرث و أبی الهیثم یوسف بن أبی العشیرة، عن الحسن بن احمد ابن محمد الظهری، عن محمد بن الفتح، عن محمد بن یحیی، عن أبیه یحیی بن الحسین بن القاسم، عن زید بن علی السجاد، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی رأب الصدع ج 1 ص 391 الحدیث 604. عن محمد بن منصور، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی ص 455 الحدیث 714. عن محمد بن جمیل، عن عاصم، عن مندل، عن حجاج بن أرطاة، عن أبی إسحاق، عن الحارث، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 8 ص 279 الحدیث 22914. مرسلا.
و برده نباید پیشنماز شود، مگر برای خانوادهٔ خودش.
و لا یؤمّ العبد إلاّ أهله.
و نابینا در بیابان نباید پیشنماز شود، مگر اینکه او را رو به قبله بدارند.
و لا یؤمّ الأعمی فی الصّحراء إلاّ أن یوجّه إلی القبلة.
سبکمغزان و کودکانتان را در نمازهایتان و در نماز بر جنازههایتان پیش نیندازید؛ زیرا پیشنمازان، فرستادگانِ شما به سوی خدای عزوجل هستند.
لا تقدّموا سفهاءكم و صبیانكم فی صلاتكم و لا علی جنائزكم، فإنّهم وفدكم إلی اللّه - عزّ و جلّ -.
با رسول خدا (ص) بودم که نزدِ قبیلهٔ بنیمحجم آمد و فرمود: «چه کسی پیشنمازِ شما میشود؟»
كنت مع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فأتی بنی محجم، فقال: من یؤمّكم؟.
گفتند: «فلانی.»
قالوا: فلان.
فرمود: «کسی که در دینش رسوایی و ننگی دارد، نباید پیشنمازِ شما شود.»
قال: لا یؤمّكم ذو خزیة فی دینه.
یک زن پشت سرِ مرد، یک صف است، اما یک مرد پشت سرِ مرد، صف نیست؛ تنها باید در کنار مرد و در سمت راست او بایستد.
المرأة خلف الرّجل صفّ، و لا یكون الرّجل خلف الرّجل صفّا؛ إنّما یكون الرّجل إلی جنب الرّجل عن یمینه.
آخرین سخنی که با آن از محبوبِ دلم (ص) جدا شدم، این بود که فرمود: «ای علی! هرگاه نماز خواندی، به اندازهٔ توانِ ناتوانترین کسی که پشت سرِ توست نماز بخوان؛ و هرگز مؤذنی نگیر که برای اذانش مزد میگیرد.»
آخر ما فارقت علیه حبیب قلبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أنّه قال: یا علیّ؛ إذا صلّیت فصلّ صلاة أضعف من خلفك؛ و لا تتّخذنّ مؤذّنا یأخذ علی أذانه أجرا.
روز جمعه همهاش نماز است.
یوم الجمعة صلاة كلّه.
هیچ بندهٔ مؤمنی نیست که وقتی خورشید بالا آمد و به اندازهٔ یک نیزه یا بیشتر ارتفاع گرفت، برخیزد و وضو بگیرد و وضو را کامل به جا آورد، سپس از روی ایمان و برای پاداشِ الهی دو رکعت نمازِ چاشت بخواند، مگر اینکه خدای عزوجل دویست کار نیک برایش مینویسد و دویست گناه را از او پاک میکند.
ما من عبد مؤمن قام، إذا استقلّت الشّمس و ارتفعت قدر رمح أو أكثر من ذلك، فتوضّأ ثمّ أسبغ الوضوء، فصلّی بسبحة الضّحی ركعتین إیمانا و احتسابا، إلاّ كتب اللّه - عزّ و جلّ - له مائتی حسنة، و محا عنه مائتی سیّئة.
و هر کس چهار رکعت بخواند، خدا چهارصد درجه در بهشت برایش بالا میبرد. و هر کس هشت رکعت بخواند، خدا در بهشت هشتصد درجه برایش بالا میبرد و همهٔ گناهانش را میآمرزد. و هر کس دوازده رکعت بخواند، خدا هزار و دویست کار نیک برایش مینویسد، و هزار و دویست گناه را از او پاک میکند، و در بهشت هزار و دویست درجه برایش بالا میبرد.
و من صلّی أربع ركعات رفع اللّه له أربعمائة درجة فی الجنّة. و من صلّی ثمان ركعات رفع اللّه له فی الجنّة ثمانمائة درجة، و غفر له ذنوبه كلّها. و من صلّی اثنتی عشرة ركعة كتب اللّه له ألفا و مائتی حسنة، و محا عنه ألفا و مائتی سیّئة، و رفع له فی الجنّة ألفا و مائتی درجة.
فضیلتِ روز جمعه، نمازِ آن و نافلهٔ ویژهاش
و رسول خدا (ص) فرمود: «هر کس در روز جمعه نماز صبح را بخواند، سپس در مسجد بنشیند تا خورشید طلوع کند، در بهشتِ فردوس هفتاد درجه خواهد داشت که فاصلهٔ میان هر دو درجه، به اندازهٔ هفتاد سال تاختنِ اسبِ چابک و پرورده است.»
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: من صلّی الصّبح یوم الجمعة ثمّ جلس فی المسجد حتّی تطلع الشّمس كان له فی الفردوس سبعون درجة، بعد ما بین الدّرجتین حضر الفرس المضمر سبعین سنة.
و هر کس در روز جمعه چهار رکعت نماز بخواند و در هر رکعت یک بار سورهٔ «حمد» و پنجاه بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» (بگو: او خدای یکتاست) را بخواند، نمیمیرد تا جایگاه خود را در بهشت ببیند یا به او نشان داده شود.
و من صلّی یوم الجمعة أربع ركعات قرأ فی كلّ ركعة (الحمد) مرّة، و قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ خمسین مرّة، لم یمت حتّی یری مقعده من الجنّة أو یری له.
اگر ده بار حضور در عید قربان را رها کنم، نزدم محبوبتر است از اینکه یک بار بیعذر، حضور در نمازِ جمعه را رها کنم.
لأن أدع شهود الأضحی عشر مرّات أحبّ إلیّ من أن أدع شهود الجمعة مرّة واحدة من دون علّة.
وقتی روز جمعه میرسد، شیطانها صبح زود با پرچمهایشان به بازارها میروند؛ مردم را به کارهای بازدارنده سرگرم میکنند، نیازها را به یادشان میآورند و از نماز جمعه دلسردشان میکنند. در همین زمان، امین خدا جبرئیل (ع) به مسجدالحرام فرود میآید و پرچم خود را در مسجدالحرام بر زمین میکوبد. دیگر فرشتگان هم صبح زود به مسجدهایی میروند که روز جمعه در آنها نماز جمعه برپا میشود و درفشها و پرچمهای خود را بر درِ مسجدها میکوبند. سپس ورقهایی از نقره باز میکنند و با قلمهایی از طلا برای هر مردی ساعتی را که به نماز جمعه آمده مینویسند: فلانی یک ساعت است که آمده و فلانی دو ساعت است که آمده؛ تا وقتی که امام بیرون بیاید. هنگامی که شمار مردانی که زود به مسجد آمدهاند به هفتاد نفر برسد، فرشتگان ورقها را میپیچند. آن هفتاد نفر مانند کسانی هستند که موسی از میان قومش برگزید؛ و کسانی که موسی از قومش برگزید، پیامبر بودند.
إذا كان یوم الجمعة غدت الشّیاطین برایاتها إلی الأسواق فیرمون النّاس بالربائث، و یذكّرونهم الحوائج، و یثبّطونهم عن الجمعة؛ و نزل أمین اللّه جبریل علیه السّلام إلی المسجد الحرام فركّز لواءه بالمسجد الحرام و غدا سائر الملائكة إلی المساجد الّتی یجمع فیها یوم الجمعة فركّزوا ألویتهم و رایاتهم بأبواب المساجد، ثمّ نشروا قراطیس من فضّة و أقلاما من ذهب فیكتبون علی كلّ رجل السّاعة الّتی جاء فیها إلی الجمعة، فلان جاء من ساعة، و فلان جاء من ساعتین، حتّی یخرج الإمام. فإذا بلغ من فی المسجد سبعین رجلا قد بكّروا طووا القراطیس، فكان أولئك السّبعون كالّذین اختارهم موسی من قومه، و الّذین اختارهم موسی من قومه كانوا أنبیاء.
منابع (۲)
- خرج الشّیطان مع أعوانه. ورد فی تنبیه الغافلین للسمرقندی ص 298.مرسلا.
- التّرابیث. ورد عبارة ثانیة فی سنن أبی داوود ج 1 ص 237 الحدیث 1051. عن إبراهیم بن موسی، عن عیسی، عن عبد الرحمن بن یزید بن جابر، عن عطاء الخراسانی، عن مولی امرأته أم عثمان، عن علی علیه السّلام. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 176 الحدیث 555. مرسلا عن مولی أم عثمان، عن علی علیه السّلام. و ورد یأخذون النّاس بالرّبائث فی السنن الكبری ج 3 ص 220. عن أبی سعید محمد بن موسی بن الفضل، عن أبی العباس محمد ابن یعقوب، عن العباس بن الولید بن مزید، عن أبیه، عن ابن جابر، عن عطاء الخراسانی، عن مولی امرأته أم عثمان، عن علی علیه السّلام.
پس هرگاه مرد در جایی بنشیند که بتواند بشنود و ببیند، و ساکت بماند و گوش بدهد و سخن بیهوده نگوید، دو بهره از پاداش دارد.
فإذا جلس الرّجل مجلسا یتمكّن فیه من الاستماع و النّظر، فأنصت و استمع و لم یلغ، كان له كفلان من الأجر.
و اگر دور بنشیند، در جایی که میشنود، و گوش بدهد و ساکت بماند و سخن بیهوده نگوید، یک بهره از پاداش دارد.
و إن نأی و جلس حیث یسمع، فاستمع و أنصت و لم یلغ، كان له كفل من الأجر.
و اگر نزدیک بیاید و در جایی بنشیند که بتواند بشنود و ببیند، اما سخن بیهوده بگوید و گوش ندهد و ساکت نماند، دو بهره از گناه بر دوش اوست.
و إن دنا و جلس مجلسا یتمكّن فیه من الاستماع و النّظر، فلغا و لم یستمع و لم ینصت، كان علیه كفلان من الوزر.
و هر کس از امام دور بنشیند و سخن بیهوده بگوید و ساکت نماند و گوش ندهد، یک بهره از گناه بر دوش اوست.
و من نأی عن الإمام، فلغا و لم ینصت و لم یستمع، كان علیه كفل من الوزر.
اینگونه از پیامبرتان (ص) شنیدم.
هكذا سمعت من نبیّكم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
برتری پیشگامان در صفهای نماز جمعه
برترین صفها، صف اول است و آن صف فرشتگان است؛ و برترین جای صف اول، سمت راست امام است.
أفضل الصّفوف أوّلها، و هو صفّ الملائكة. و أفضل المقدّم میامن الإمام.
وقتی امام در روز جمعه، و در عید فطر و عید قربان و نماز باران خطبه میخواند، سخن گفتن روا نیست.
لا كلام و الإمام یخطب یوم الجمعة، و فی الفطر و الأضحی و الاستسقاء.
و روی برگرداندن هم روا نیست، مگر به همان اندازه که در نماز حلال است.
و لا التفات إلاّ كما یحلّ فی الصّلاة.
هر کس وقتی امام خطبه میخواند به همراهش بگوید: «ساکت باش»، سخن گفته است؛ و هر کس سخن بگوید، کار بیهوده کرده است؛ و هر کس کار بیهوده کند، از آن نماز جمعهاش هیچ بهرهای ندارد.
و من قال و الإمام یخطب لصاحبه: صه فقد تكلّم، و من تكلّم فقد لغا، و من لغا فلیس له فی جمعته تلك شیء.
منابع (۲)
- لأخیه. ورد فی السنن الكبری ج 3 ص 220. عن أبی سعید محمد بن موسی بن الفضل، عن أبی العباس محمد بن یعقوب، عن العباس بن الولید بن مزید، عن أبیه، عن ابن جابر، عن عطاء الخراسانی، عن مولی امرأته أم عثمان، عن علی علیه السّلام.
- فلا جمعة له. ورد فی أمالی الصدوق ص 509 الحدیث 707-1. عن ابن بابویه القمی، عن حمزة بن محمد بن احمد بن جعفر بن محمد بن زید بن علی ابن الحسین بن علی بن أبی طالب علیهم السّلام، عن أبی عبد اللّه عبد العزیز بن محمد بن عیسی الأبهری، عن أبی عبد اللّه محمد بن زكریا الجوهری الغلابی البصری، عن شعیب بن واقد، عن الحسن بن یزید، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی الترغیب و الترهیب للمنذری ص 144 الحدیث 1052. مرسلا. و ورد فلا صلاة له فی كتاب العروس ص 168.مرسلا عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام.
احکام نماز جمعه و چگونگی خواندن آن
نماز جمعه فقط به خاطر دو خطبه دو رکعت قرار داده شده است؛ این دو خطبه به جای دو رکعت آخر گذاشته شدهاند، پس تا وقتی که امام پایین بیاید، آن دو خطبه نماز به شمار میآیند.
و إنّما جعلت الجمعة ركعتین لأجل الخطبتین، جعلتا مكان الرّكعتین الأخیرتین، فهما صلاة حتّی ینزل الإمام.
و بر عهدهٔ امام دو قنوت (دعای دستبهآسمان در نماز) است:
و علی الإمام قنوتان:
قنوتی در رکعت اول پیش از رکوع، و قنوتی در رکعت دوم پس از رکوع.
قنوت فی الرّكعة الأولی قبل الرّكوع. و قنوت فی الثّانیة بعد الرّكوع.
و پند و یادآوری و خطبه در دو عید، پس از نماز است.
[و] الموعظة و التّذكیر و الخطبة فی العیدین بعد الصّلاة.
هر کس پشت سر امامی که به او اقتدا کرده قرائت کند، نمازش درست نیست؛ و اگر بمیرد، خدا او را بر غیر فطرت (دین پاک الهی) برمیانگیزد.
من قرأ خلف إمام یأتمّ به فلا صلاة له؛ [و إن] مات بعثه اللّه علی غیر الفطرة.
مردی به پیامبر (ص) گفت: «آیا پشت سر امام قرائت کنم یا ساکت بمانم؟» فرمود: «بلکه ساکت بمان؛ زیرا قرائت او برایت کافی است.»
قال رجل للنّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أ أقرأ خلف الإمام أو أنصت؟. فقال: بل أنصت؛ فإنّه یكفیك.
هرگاه تنها نماز خواندی، قرائت و تکبیر و تسبیح را به گوش خودت برسان.
إذا صلّیت وحدك فأسمع نفسك القراءة و التّكبیر و التّسبیح.
هرگاه یکی از شما در حال نماز جانوری را بر خود یافت، آن را در خاک دفن کند و آب دهان بر آن بیندازد، یا آن را در لباسش بگیرد و نگه دارد تا از نماز فارغ شود.
إذا أصاب أحدكم الدّابّة و هو فی صلاته فلیدفنها، و یتفل علیها، أو یضمّها فی ثوبه حتّی ینصرف.
سهو (شک و فراموشی در نماز) در پنج جا روا نیست:
لا یجوز السّهو فی خمس:
در نماز وتر (نماز یکرکعتی پایان شب)، و نماز جمعه، و دو رکعت اول از هر نماز واجب که در آنها قرائت است، و در نماز صبح، و در نماز مغرب.
فی الوتر. و الجمعة. و الرّكعتین الأولیین من كلّ صلاة مفروضة الّتی تكون فیهما القراءة. و فی الصّبح. و فی المغرب.
هر کس یک رکعت از نماز صبح را پیش از طلوع خورشید دریابد، نماز را کامل دریافته است.
من أدرك من الغداة ركعة قبل طلوع الشّمس فقد أدرك الصّلاة تامّة.
مرد نباید در پیراهنی نماز بخواند که آن را حمایلوار به خود پیچیده است (از زیر یک بغل و روی شانهٔ دیگر رد کرده است)؛ زیرا این از کارهای قوم لوط است.
لا یصلّی الرّجل فی قمیص متوشّحا به؛ فإنّه من فعال قوم لوط.
نماز خواندن با یک تکه لباس برای مرد کافی است، به شرطی که دو سرِ آن را بر گردنش گره بزند؛
تجزی الصّلاة للرّجل فی ثوب واحد؛ یعقد طرفیه علی عنقه.
و همچنین در پیراهن ضخیمی که دکمههایش را بر خود ببندد.
و فی القمیص الصّفیق یزّره علیه.
هرگاه یکی از شما نماز میخواند، عمامه را از روی پیشانیاش کنار بزند.
إذا صلّی أحدكم فلیحسر العمامة عن جبهته.
آداب قرائت و رکوع و سجود در نماز
وقتی در نماز هستید، حق هر سوره را از رکوع و سجود ادا کنید.
أعطوا كلّ سورة حقّها من الرّكوع و السّجود إذا كنتم فی الصّلاة.
وقتی مرد سجده میکند، بازوها را از پهلو و شکم را از زمین فاصله بدهد؛ و وقتی زن سجده میکند، خود را به زمین نزدیک و جمع کند و رانهایش را به هم بچسباند.
إذا سجد الرّجل فلیخو، و إذا سجدت المرأة فلتحتفر، و لتضمّ فخذیها.
وقتی یکی از شما سجده میکند، کف دو دستش را بیواسطه بر زمین بگذارد؛ شاید خدا در روز قیامت غل و زنجیر را از او دور کند.
إذا سجد أحدكم فلیباشر بكفّیه الأرض، لعلّ اللّه یصرف عنه الغلّ یوم القیامة.
وقتی یکی از شما سجده میکند، بدنش را متعادل نگه دارد و ساعدهایش را مانند سگ بر زمین پهن نکند.
إذا سجد أحدكم فلیعتدل، و لا یفترش ذراعیه افتراش الكلب.
مرد نباید بر تصویر، و نه بر فرشی که در آن تصویر است سجده کند؛ ولی رواست که تصویر زیر پاهایش باشد، یا چیزی روی آن بیندازد که بپوشاندش.
لا یسجد الرّجل علی صورة، و لا علی بساط فیه صورة؛ و یجوز أن تكون الصّورة تحت قدمیه، أو یطرح علیها ما یواریها.
و مرد نباید در حالی که نماز میخواند، درهمی را که بر آن تصویر است در لباسش گره بزند؛ اما اگر بترسد، رواست که درهم در کیسهٔ کمر یا در لباس باشد و آن را پشت سرش بگذارد.
و لا یعقد الرّجل الدّرهم الّذی فیه الصّورة فی ثوبه و هو یصلّی؛ و یجوز أن یكون الدّرهم فی همیان أو فی ثوب إذا خاف، و یجعلها فی ظهره.
مرد نباید بر خرمن گندم، و نه بر جو، و نه بر هیچچیز از خوردنیها سجده کند؛ و بر نان هم سجده نکند.
لا یسجد الرّجل علی كدس حنطة، و لا علی شعیر، و لا علی شیء ممّا یؤكل؛ و لا یسجد علی الخبز.
سجدهکننده هنگامی که در نماز واجب سجده میکند، باید نشیمنگاه خود را بالا ببرد.
لیرفع السّاجد مؤخّره فی الصّلاة الفریضة إذا سجد.
سجده را طولانی کنید؛ زیرا برای ابلیس هیچ کاری سختتر از این نیست که فرزند آدم را در حال سجده ببیند. چون به ابلیس فرمان سجده داده شد و نافرمانی کرد، و به این انسان فرمان سجده داده شد و فرمان برد و نجات یافت.
أطیلوا السّجود؛ فما من عمل أشدّ علی إبلیس من أن یری ابن آدم ساجدا، لأنّه أمر بالسّجود فعصی، و هذا أمر بالسّجود فأطاع فنجا.
در رکوع و در سجده، خواندن قرآن نیست؛ در آن دو فقط ستایش خدای عزوجل است و سپس درخواست از او.
لا قراءة فی ركوع و لا فی سجود؛ إنّما فیهما المدحة للّه - عزّ و جلّ - ثمّ المسألة.
آداب دعا و درخواست از خدا و فضیلت سجده
پس پیش از درخواست، با ستایش خدای عزوجل آغاز کنید و پس از آن درخواست کنید.
فابتدئوا قبل المسألة بالمدحة للّه - عزّ و جلّ - ثمّ اسألوا بعد.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «من از اینکه در رکوع یا در سجده قرآن بخوانم نهی شدهام؛ پس هرگاه رکوع کردید، پروردگار عزوجل را بزرگ بدارید، و هرگاه سجده کردید، خدا را بخوانید و در درخواست بکوشید، که سزاوار است دعایتان پذیرفته شود.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّی نهیت أن أقرأ القرآن فی الرّكوع أو فی السّجود؛ فإذا ركعتم فعظّموا الرّبّ - عزّ و جلّ -، و إذا سجدتم فادعوا اللّه و اجتهدوا فی المسألة، فإنّه قمن أن یستجاب لكم.
پس از دو سجده بنشینید تا اعضای بدنتان آرام بگیرد، سپس برخیزید؛ که این از رفتار ماست.
إجلسوا بعد السّجدتین حتّی تسكن جوارحكم ثمّ قوموا، فإنّ ذلك من فعلنا.
اگر نمازگزار میدانست چه رحمتی از خدا او را فرا میگیرد، از نماز کنار نمیکشید و شاد نمیشد که سر از سجدهاش بردارد.
لو یعلم المصلّی ما یغشاه من رحمة اللّه ما انفتل، و لا سرّه أن یرفع رأسه من سجوده.
سجدهٔ بدنی، نهادنِ گرامیترین جای چهره (پیشانی) بر خاک، و رو کردن به زمین با کف دو دست و دو زانو و نوک انگشتان دو پا، همراه با فروتنی دل و خالص کردن نیت است.
السّجود الجسمانیّ هو وضع عتائق الوجوه علی التّراب، و استقبال الأرض بالرّاحتین و الرّكبتین و أطراف القدمین، مع خشوع القلب و إخلاص النّیّة.
و سجدهٔ روحی، خالی کردن دل از چیزهای فانی، و رو آوردن با همهٔ توان و اراده به چیزهای ماندگار، و کنار گذاشتن خودبزرگبینی و تعصب، و بریدن دلبستگیهای دنیوی، و آراسته شدن به خویهای پیامبرانه است.
و السّجود النّفسانیّ هو فراغ القلب من الفانیات، و الإقبال بكنه الهمّة علی الباقیات، و خلع الكبر و الحمیّة، و قطع العلائق الدّنیویّة، و التّحلّی بالخلائق النّبویّة.
احکام قنوت در نمازهای واجب و نماز جمعه
قنوت در هر نمازِ دو رکعتی، پیش از رکوع در رکعت دوم است؛ مگر نماز جمعه که دو قنوت دارد: یکی پیش از رکوع در رکعت اول، و دیگری پس از رکوع در رکعت دوم.
القنوت فی كلّ صلاة ثنائیّة قبل الرّكوع فی الرّكعة الثّانیة؛ إلاّ الجمعة فإنّ فیها قنوتان: أحدهما قبل الرّكوع فی الرّكعة الأولی، و الآخر بعده فی الرّكعة الثّانیة.
در نماز جمعه، در رکعت اول سورهٔ جمعه پس از فاتحةالکتاب خوانده میشود، و در رکعت دوم سورهٔ حمد و منافقون.
القراءة فی الجمعة فی الرّكعة الأولی بسورة الجمعة بعد فاتحة الكتاب، و فی الثّانیة الحمد و المنافقون.
هرگاه چیزی از سورههای پایانیِ مسبّحات (سورههایی که با تسبیح خدا آغاز میشوند) خواندید، بگویید: «سبحان ربّی الأعلی» (پاک است پروردگار برتر من).
إذا قرأتم من المسبّحات الأخیرة شیئا فقولوا: سبحان ربّی الأعلی.
و هرگاه آیهٔ «إِنَّ اللّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ» (خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود میفرستند) را خواندید، بر او درود بفرستید، چه در نماز باشید و چه بیرون از نماز.
و إذا قرأتم: إِنَّ اللّهَ وَ مَلائِكَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ فصلّوا علیه فی الصّلاة كنتم أو فی غیرها.
منابع (۱)
- الأحزاب/ 56.
هرگاه بنده در تشهد پایانیِ نماز واجب بگوید: «أشهد أن لا إله إلاّ اللّه وحده لا شریک له، و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله، و أنّ السّاعة آتیة لا ریب فیها و أنّ اللّه یبعث من فی القبور» (گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست، یگانه است و شریکی ندارد؛ و گواهی میدهم که محمد بنده و فرستادهٔ اوست؛ و قیامت آمدنی است و شکی در آن نیست، و خدا کسانی را که در گورها هستند برمیانگیزد) و پس از آن وضویش باطل شود، نمازش کامل شده است.
إذا قال العبد فی التّشهّد الأخیر من الصّلاة المكتوبة: أشهد أن لا إله إلاّ اللّه وحده لا شریك له، و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله، و أنّ السّاعة آتیة لا ریب فیها و أنّ اللّه یبعث من فی القبور. ثمّ أحدث حدثا، فقد تمّت صلاته.
هرگاه از نمازت فارغ شدی، از سمت راستت رو برگردان.
إذا انفتلت من صلاتك فانفتل عن یمینك.
هرگاه یکی از شما از نماز فارغ شد، باید دو دستش را به سوی آسمان بالا ببرد و در دعا بکوشد.
إذا فرغ أحدكم من الصّلاة فلیرفع یدیه إلی السّماء، و لینصب فی الدّعاء.
عبدالله بن سبأ گفت: «ای امیر مؤمنان! مگر خدای عزوجل در همه جا نیست؟»
فقال عبد اللّه بن سبأ: یا أمیر المؤمنین؛ أ لیس اللّه - عزّ و جلّ - بكلّ مكان؟.
امام (ع) فرمود:
فقال علیه السّلام:
چرا، هست.
بلی.
دلیل بالا بردن دستها به سوی آسمان هنگام دعا
او گفت: «پس چرا دستهایمان را به سوی آسمان بالا میبریم؟»
قال: فلم نرفع أیدینا إلی السّماء؟.
امام (ع) فرمود:
فقال علیه السّلام:
وای بر تو! مگر نمیخوانی: «وَ فِی السَّماءِ رِزْقُکُمْ وَ ما تُوعَدُونَ» (و روزیِ شما و آنچه وعده داده میشوید در آسمان است)؟!
ویحك؛ أما تقرأ: وَ فِی السَّماءِ رِزْقُكُمْ وَ ما تُوعَدُونَ ؟!.
منابع (۱)
- الذاریات/ 22.
پس روزی را از کجا میجویند جز از جایگاهش؟!
فمن أین یطلب الرّزق إلاّ من موضعه؟!!!.
و جایگاه روزی و آنچه خدای عزوجل وعده داده، آسمان است.
و موضع الرّزق و ما وعد اللّه - عزّ و جلّ - السّماء.
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
هرگاه انسان از نمازش فارغ شد، باید بر پیامبر (ص) درود بفرستد، و از خدا بهشت را بخواهد، و از آتش دوزخ به او پناه ببرد، و از او بخواهد که حورالعین (همسران بهشتی) را به همسریِ او درآورد.
إذا فرغ الرّجل من صلاته فلیصلّ علی النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و لیسأل اللّه الجنّة، و یستجر به من النّار، و یسأله أن یزوّجه من الحور العین.
زیرا هر کس بر پیامبر (ص) درود نفرستد، دعایش بازمیگردد.
فإنّه من لم یصلّ علی النّبیّ [صلّی اللّه علیه و آله و سلّم] رجعت دعوته.
حال کسی که دعایش را با درود بر پیامبر (ص) آغاز کند
و هر کس بر پیامبر (ص) درود بفرستد، پیامبر آن را میشنود و دعایش بالا برده میشود.
و من صلّی علی النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم سمعه النّبیّ، و رفعت دعوته.
و هر کس از خدا بهشت را بخواهد، بهشت میشنود و میگوید: «پروردگارا! هرچه بندهات خواست به او ببخش.»
و من سأل اللّه الجنّة سمعت الجنّة فقالت: یا ربّ؛ أعط عبدك ما سأل.
و هر کس از آتش دوزخ به خدا پناه ببرد، آتش میگوید: «پروردگارا! بندهات را از آنچه از آن به تو پناه آورده، پناه ده.»
و من استجار به من النّار قالت النّار: یا ربّ؛ أجر عبدك ممّا استجارك منه.
و هر کس حورالعین را بخواهد، حورالعین میشنوند و میگویند: «خدایا! هرچه بندهات خواست به او ببخش.»
و من سأل الحور العین سمعت الحور العین فقلن: اللّهمّ أعط عبدك ما سأل.
و پیامبر خدا (ص) فرمود: «در بهشت بازاری است که در آن خرید و فروشی نیست، مگر چهرههای زنان و مردان. هر کس چهرهای را دوست بدارد، در آن میرود و هر کس چهرهای را هوس کند، واردش میشود. و در بهشت، جایگاهی برای حورالعین (همسران خوشچشم بهشتی) است که در آن گرد هم میآیند و آوازهایی سر میدهند که هیچیک از آفریدگان مانندش را نشنیده است. آنان میگویند: ما جاودانهایم و هرگز نمیمیریم؛ ما در ناز و نعمتیم و هرگز به سختی و اندوه نمیافتیم؛ ما خشنودیم و هرگز خشمگین نمیشویم. خوشا به حال کسی که از آنِ ما باشد و ما از آنِ او باشیم. ما زنانی نیکوسیرت و زیباروییم و همسرانمان مردمانی بزرگوارند.»
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ فی الجنّة لسوقا ما فیها شراء و لا بیع إلاّ الصّور من النّساء و الرّجال؛ من أحبّ صورة دخل فیها، و من اشتهی صورة دخلها. و إنّ فی الجنّة لمجتمعا للحور العین یجتمعن فیه، یرفعن أصواتا لم یسمع أحد من الخلائق مثلها، یقلن: نحن الخالدات فلا نموت، و نحن النّاعمات فلا نبؤس؛ و نحن الرّاضیات فلا نسخط؛ فطوبی لمن كان لنا و كنّا له. نحن خیرات حسان، أزواجنا أقوام كرام.
منابع (۲)
- اشتری. ورد فی تذكرة الحفاظ ج 2 ص 497. عن أبی كریب، عن أبی معاویة، عن عبد الرحمن بن إسحاق، عن النعمان بن سعد، عن علی علیه السّلام.
- ینادین بصوت لم یسمع الخلائق مثله. ورد فی معالم التنزیل (تفسیر البغوی) ج 1 ص 57. عن أبی بكر محمد بن عبد الصمد الترابی، عن الحاكم أبی الفضل الحدادی، عن أبی یزید محمد بن یحیی، عن إسحاق الحنظلی، عن أبی معاویة، عن عبد الرحمن بن إسحاق، عن النعمان بن سعید، عن علی علیه السّلام.
فضیلت ماندن در جای نماز، پیش و پس از نماز
و پیامبر خدا (ص) فرمود: «تا وقتی که یکی از شما در جای نمازش منتظر نماز است، پیوسته در حال نماز است و فرشتگان بر او درود میفرستند؛ و درودشان بر او این است: خدایا، او را بیامرز؛ خدایا، به او رحم کن. و هنگامی که بنده پس از نماز در جای نمازش بنشیند و خدای بلندمرتبه را یاد کند، فرشتگان بر او درود میفرستند؛ و درودشان بر او این است: خدایا، او را بیامرز.»
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لا یزال أحدكم فی صلاة ما دام فی مصلاّه ینتظر الصّلاة، و صلّت علیه الملائكة؛ و صلاتهم علیه: اللّهمّ اغفر له. اللّهمّ ارحمه. و إنّ العبد إذا جلس فی مصلاّه بعد الصّلاة یذكر اللّه - تعالی - صلّت علیه الملائكة؛ و صلاتهم علیه: اللّهمّ اغفر له.
هر کس دوست دارد پاک از گناهان از دنیا بیرون برود، همانگونه که طلایِ بیناخالصی خالص میشود، و هیچکس به سبب ستمی از او طلبکار نباشد، پس از نمازهای پنجگانه، نسبنامهٔ پروردگار بزرگ و برتر، یعنی «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» (بگو او خدای یگانه است) را دوازده بار بخواند؛ سپس دستانش را بگشاید و بگوید: «خدایا، از تو میخواهم به نام پنهان و اندوخته و پاک و پاکیزه و خجستهات؛ و از تو میخواهم به نام بزرگت و فرمانروایی دیرینهات! ای بخشندهٔ عطاها، ای رهاکنندهٔ اسیران، ای آزادکنندهٔ گردنها از آتش! بر محمد و خاندان محمد درود فرست، و گردنم را از آتش آزاد کن، و مرا در امان از دنیا بیرون ببر، و به سلامت وارد بهشت کن؛ و آغاز دعایم را رستگاری، میانهاش را کامیابی و پایانش را نیکبختی قرار ده؛ که تو خود بسیار دانای نهانهایی.»
من أحبّ أن یخرج من الدّنیا و قد خلص من الذّنوب كما یخلص الذّهب الّذی لا كدر فیه، و لیس أحد یطلبه بمظلمة، فلیقل فی دبر الصّلوات الخمس نسبة الرّبّ - تبارك و تعالی - قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ اثنا عشرة مرّة، ثمّ یبسط یدیه فیقول: اللّهمّ إنّی أسألك باسمك المكنون المخزون الطّهر الطّاهر المبارك؛ و أسألك باسمك العظیم، و سلطانك القدیم؛ یا واهب العطایا، یا مطلق الأساری، یا فكّاك الرّقاب من النّار، أن تصلّی علی محمّد و آل محمّد، و أن تعتق رقبتی من النّار، و تخرجنی من الدّنیا آمنا، و تدخلنی الجنّة سالما؛ و أن تجعل دعائی أوّله فلاحا، و أوسطه نجاحا، و آخره صلاحا، إنّك أنت علاّم الغیوب.
منابع (۱)
- سورة الإخلاص.
پاداش خواندن قرآن در حالتهای گوناگون
هر کس قرآن را ایستاده در نماز بخواند، خدا به ازای هر حرف، صد حسنه (پاداش کار نیک) برایش مینویسد.
من قرأ القرآن و هو قائم فی الصّلاة كتب اللّه له بكلّ حرف مائة حسنة.
و هر کس آن را نشسته در نماز بخواند، به ازای هر حرف، پنجاه حسنه دارد.
و من قرأه و هو قاعد فی الصّلاة كان له بكلّ حرف خمسون حسنة.
و هر کس آن را بیرون از نماز و با طهارت (با وضو یا غسل) بخواند، به ازای هر حرف، بیست و پنج حسنه دارد.
و من قرأه خارج الصّلاة و هو علی طهارة كان له بكلّ حرف خمس و عشرون حسنة.
و هر کس بخشی از قرآن را بیرون از نماز و بیطهارت، به امید پاداش بخواند، به ازای هر حرف، ده حسنه دارد. و خدا گشادهدست و بخشنده است؛ تنها به چیزی میگوید: «باش»، پس پدید میآید.
و من قرأ شیئا من القرآن خارج الصّلاة و هو علی غیر طهارة، یحتسب بذلك الأجر، كان له بكلّ حرف عشر حسنات. و اللّه واسع كریم إنّما یقول للشّیء كن فیكون.
و پیامبر خدا (ص) فرمود: «هر کس قرآن را بخواند و حفظش کند و از بر بخواند، و حلالش را حلال و حرامش را حرام بشمارد، خدای ارجمند و بزرگ به سبب آن، او را وارد بهشت میکند و شفاعتش را دربارهٔ ده تن از خانوادهاش که همگی سزاوار دوزخ شدهاند، میپذیرد.»
[و] قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من قرأ القرآن و حفظه و استظهره، و أحلّ حلاله و حرّم حرامه، أدخله اللّه - عزّ و جلّ - به الجنّة، و شفّعه فی عشرة من أهل بیته كلّهم قد استوجبوا النّار.
حکم ساختن مسجدها و سرپرستی آنها
هر کس برای خدا مسجدی بسازد، حق ندارد آن را بفروشد و نه عوضش کند و نه کسی را از نماز خواندن در آن بازدارد؛ اما حق دارد هر صاحبِ خواهش نفس یا بدعت (نوآوری در دین) را از نماز خواندن در آن بازدارد.
من بنی للّه مسجدا فلیس له أن یبیعه و لا یبدّله و لا یمنع أحدا أن یصلّی فیه؛ و له أن یمنع كلّ صاحب هوی أو بدعة أن یصلّی فیه.
هر یک از همسایگان مسجد که بانگ اذان را بشنود و تندرست و بیعذر باشد، اما پاسخ ندهد، نمازی برای او نیست.
من سمع النّداء من جیران المسجد و هو صحیح من غیر عذر فلم یجب فلا صلاة له.
منابع (۱)
- لا صلاة لمن لم یشهد الصّلوات المكتوبات من جیران المسجد إذا كان فارغا صحیحا. ورد فی قرب الإسناد ص 68. عن أبی البختری، عن جعفر الصادق، عن أبیه عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 261 الحدیث 735-55. عن احمد بن محمد، عن محمد بن یحیی، عن طلحة بن زید، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. باختلاف یسیر.
سه چیز روز قیامت شکایت میکنند:
ثلاثة یشكون یوم القیامة:
مصحف (کتابِ نوشتهشدهٔ قرآن)، مسجد و عترت (خاندان پیامبر).
المصحف. و المسجد. و العترة.
مصحف میگوید: پروردگارا، مرا سوزاندند و پارهپاره کردند.
یقول المصحف: یا ربّ؛ حرّقونی و مزّقونی.
و مسجد میگوید: پروردگارا، مرا رها و بیرونق کردند و تباهم ساختند.
و یقول المسجد: یا ربّ: عطّلونی و ضیّعونی.
و عترت میگوید: پروردگارا، حق مرا به زور گرفتند و مرا راندند و آواره ساختند.
و تقول العترة: یا ربّ؛ غصبونی و طردونی و شرّدونی.
مسجدها نشستنگاههای پیامبران و پناهگاهی در برابر شیطان است.
المساجد مجالس الأنبیاء، و حرز من الشّیطان.
خدای بزرگ و ارجمند، با چیزی سختتر و استوارتر از گام برداشتن به سوی خانهاش برای نماز، پرستش نشده است.
ما عبد اللّه - جلّ و عزّ - بشیء هو أشدّ من المشی إلی بیته للصّلاة.
نقش قرآن و مسجدها در سرنوشت امت
هنگامی که مردم زمین دست به نافرمانی میزنند و گناهان را مرتکب میشوند، خدای بلندمرتبه ارادهٔ عذابِ همهٔ آنان را میکند، چنانکه نمیخواهد هیچیک از آنان را استثنا کند؛ اما همین که به پیرانِ سپیدموی که برای نمازها گام برمیدارند و به کودکانی که قرآن میآموزند مینگرد، به آنان رحم میکند و آن عذاب را از سرشان به تأخیر میاندازد.
إنّ اللّه - تعالی - لیهمّ بعذاب أهل الأرض جمیعا، حتّی لا یرید أن یحاشی منهم أحدا، إذا عملوا بالمعاصی و اجترحوا السّیّئات؛ فإذا نظر إلی الشّیب ناقلی أقدامهم إلی الصّلوات و الولدان یتعلّمون القرآن رحمهم و أخّر ذلك عنهم.
هر کس به مسجد رفتوآمد کند، به یکی از این هشت بهره میرسد:
من اختلف إلی المسجد أصاب إلی إحدی الثّمان:
برادری سودمند در راه خدای ارجمند و بزرگ؛
أخا مستفادا فی اللّه - عزّ و جلّ -.
یا دانشی تازه؛
أو علما مستطرفا.
یا آیهای روشن و استوار؛
أو آیة محكمة.
یا رحمتی که چشمبهراهش هستند؛
أو رحمة منتظرة.
یا سخنی میشنود که به هدایتی راهنماییاش میکند؛
أو سمع كلمة تدلّه علی هدی.
یا سخنی دیگر که او را از نابودی بازمیدارد؛
أو أخری تردّه عن ردی.
یا از سرِ ترس یا شرم، گناهی را ترک میکند.
أو ترك ذنبا خشیة أو حیاء.
برترینِ مردم در مسجد، امام جماعت است، سپس مؤذن، و سپس کسانی که در سمت راست امام میایستند.
أفضل النّاس فی المسجد الإمام، ثمّ المؤذّن، ثمّ یمین الإمام.
هر کس چیزی بخورد که بویش آزاردهنده است، هرگز به مسجد نزدیک نشود.
من أكل شیئا من المؤذیات ریحها فلا یقربنّ المسجد.
هرگاه از کنار مسجدها گذشتید، بر پیامبر (ص) درود بفرستید.
إذا مررتم بالمساجد فصلّوا علی النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
هرگاه کسی اعتکاف کند (برای عبادت در مسجد بماند)، نباید با همسرش بیامیزد و سخنِ زشت بگوید، نه کارِ نادانان را بکند، نه بجنگد، نه دشنام بدهد و نه جدل کند؛ اما به عیادت بیمار میرود، در تشییع جنازه حاضر میشود و به نماز جمعه میآید. او نزد خانوادهاش نمیرود مگر برای دستشویی یا نیازی، که در این صورت ایستاده به آنان سفارش میکند و نمینشیند.
إذا اعتكف الرّجل فلا یرفث، و لا یجهل، و لا یقاتل، و لا یسابّ، و لا یماری، و یعود المریض، و یشهد الجنازة، و یأتی الجمعة، و لا یأتی أهله إلاّ لغائط أو حاجة فیأمرهم بها و هو قائم لا یجلس.
احکام اعتکاف در مسجدها و فایدههای حج
و هیچ اعتکافی نیست مگر با روزه.
و لا اعتكاف إلاّ بصوم.
و هیچ اعتکافی نیست مگر در مسجدالحرام، یا مسجد پیامبر (ص)، یا در مسجد جامع.
و لا اعتكاف إلاّ فی المسجد الحرام، أو مسجد النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، أو فی مسجد جامع.
بارِ سفر بسته نمیشود مگر به سوی سه مسجد: مسجدالحرام، مسجد رسول خدا (ص) و مسجدالاقصی.
لا تشدّ الرّحال إلاّ إلی ثلاثة مساجد: المسجد الحرام، و مسجد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و المسجد الأقصی.
منابع (۱)
- مسجد الكوفة. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 150 الباب 37 الحدیث 695-17. مرسلا. و فی وسائل الشیعة ج 3 ص 525 الحدیث 16. مرسلا عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی الفصول المهمة ج 2 ص 83 الباب 4 الحدیث 1331. مرسلا. و فی منتهی المطلب (طبعة قدیمة) ج 1 ص 386. مرسلا.
زیارت خانهٔ خدا، امان یافتن از عذاب جهنم است.
زیارة بیت اللّه أمن من عذاب جهنّم.
رسول خدا (ص) فرمود: هر کس دنیا و آخرت را میخواهد، به سوی این خانه بیاید؛ هیچ بندهای به این خانه نیامد و دنیا را نخواست مگر اینکه خدا از دنیا به او بخشید، و آخرت را از او نخواست مگر اینکه از آخرت برایش اندوخت.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من أراد دنیا و آخرة فلیؤمّ هذا البیت؛ ما أتاه عبد فسأل دنیا إلاّ أعطاه اللّه منها، و ما سأله آخرة إلاّ ذخر له منها.
و هنگامی که این آیه نازل شد: «وَ لِلّهِ عَلَی النّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ» (و برای خدا بر گردن مردم، حجِ آن خانه است برای کسی که تواناییِ رفتن به سوی آن را دارد؛ و هر کس کفر ورزد، خدا از جهانیان بینیاز است)، رسول خدا (ص) برای خطبه برخاست و فرمود: «ای مردم! خدای عزوجل حج را بر شما واجب کرده است، پس حج بگزارید. ای مردم! بر شما باد حج و عمره؛ آن دو را پیاپی به جا آورید، چرا که این دو، گناهان را میشویند همانگونه که آب چرک را میشوید، و تهیدستی را میزدایند همانگونه که آتش ناخالصیِ آهن را میزداید.»
[و] لمّا نزلت الآیة: وَ لِلّهِ عَلَی النّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ . قام رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم خطیبا و قال: أیّها النّاس؛ إنّ اللّه - عزّ و جلّ - قد فرض علیكم الحجّ فحجّوا. أیّها النّاس؛ علیكم بالحجّ و العمرة فتابعوا بینهما، فإنّهما یغسلان الذّنوب كما یغسل الماء الدّرن، و ینفیان الفقر كما تنفی النّار خبث الحدید.
منابع (۱)
- آل عمران/ 97.
اهمیت حجِ خانهٔ محترم خدا و عمره
آنگاه مردی از بنیاسد به نام عُکاشه بن مِحصَن برخاست و گفت: «ای رسول خدا! آیا در هر سال حج بر ما واجب شده است؟»
فقام رجل من بنی أسد اسمه عكاشة بن محصن فقال: أفی كلّ عام كتب الحجّ علینا یا رسول اللّه؟.
رسول خدا (ص) خاموش ماند.
فسكت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
آن مرد گفت: «ای رسول خدا! آیا در هر سال؟»
فقال الرّجل: أفی كلّ عام یا رسول اللّه؟.
باز هم خاموش ماند.
فسكت.
سپس آن مرد گفت: «ای رسول خدا! آیا در هر سال؟»
ثمّ قال الرّجل: أفی كلّ عام یا رسول اللّه؟.
رسول خدا (ص) فرمود: «وای بر تو، نه! و چه چیز تو را مطمئن میکند که نگویم: آری؟
فقال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: ویحك، لا. و ما یؤمنك أن أقول: نعم.
به خدا سوگند، اگر میگفتم: آری، واجب میشد. و اگر واجب میشد، توانش را نداشتید؛ و اگر رهایش میکردید، کافر میشدید.
و اللّه لو قلت: نعم لوجبت. و لو وجبت لما استطعتم، و لو تركتم لكفرتم.
پس تا وقتی که من با شما سخن نگفتهام، از من چیزی نپرسید و تا وقتی که شما را به حال خود گذاشتهام، رهایم کنید؛ چرا که پیشینیانِ شما فقط از پرسشهای بسیار و مخالفتشان با پیامبرانِ خود نابود شدند.
فاسكتوا عنّی ما سكتتّ عنكم، و اتركونی ما تركتكم؛ فإنّما هلك من كان قبلكم بكثرة سؤالهم، و اختلافهم علی أنبیائهم.
منابع (۱)
- إنّ بنی إسرائیل. ورد فی محاضرات الأدباء ج 1 ص 76. مرسلا.
پس هرگاه شما را به چیزی فرمان دادم، تا جایی که میتوانید انجامش دهید؛ و هرگاه شما را از چیزی بازداشتم، از آن دوری کنید.»
فإذا أمرتكم بشیء فأتوا منه ما استطعتم، و إذا نهیتكم عن شیء فاجتنبوه.
آنگاه خدای عزوجل این آیه را نازل کرد: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْها حِینَ یُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَکُمْ عَفَا اللّهُ عَنْها وَ اللّهُ غَفُورٌ حَلِیمٌ» (ای کسانی که ایمان آوردهاید! از چیزهایی نپرسید که اگر برایتان آشکار شود، شما را اندوهگین میکند؛ و اگر هنگام نازل شدن قرآن از آنها بپرسید، برایتان آشکار میشود. خدا از آنها گذشت کرده است و خدا آمرزنده و بردبار است).
فأنزل اللّه - عزّ و جلّ -: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْها حِینَ یُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللّهُ عَنْها وَ اللّهُ غَفُورٌ حَلِیمٌ .
منابع (۱)
- المائدة/ 101.
هرگاه قصد حج کردید، خودتان پیشاپیش برخی از نیازهایتان را بخرید، از چیزهایی که شما را در سفر نیرومند میکند؛ چرا که خدای بزرگ و برتر فرمود: «وَ لَوْ أَرادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً» (و اگر قصدِ بیرون آمدن داشتند، قطعاً توشه و سازوبرگی برایش آماده میکردند).
إذا أردتم الحجّ فتقدّموا فی شراء بعض حوائجكم بأنفسكم ببعض ما یقوّیكم علی السّفر؛ فإنّ اللّه - تبارك و تعالی - قال: وَ لَوْ أَرادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً .
منابع (۱)
- التوبة/ 46.
چگونگیِ آمادگی برای گزاردنِ حج
هرگاه به حجِ خانهٔ خدای عزوجل رفتید، به خانهٔ خدا بسیار نگاه کنید؛ زیرا برای خدا در کنار خانهٔ محترمش صد و بیست رحمت است: شصت رحمت از آنها برای طوافکنندگان، چهل رحمت برای نمازگزاران و بیست رحمت برای نگاهکنندگان است.
إذا حججتم إلی بیت اللّه - عزّ و جلّ - فأكثروا النّظر إلی بیت اللّه؛ فإنّ للّه مائة و عشرین رحمة عند بیته الحرام؛ منها ستّون للطّائفین، و أربعون للمصلّین، و عشرون للنّاظرین.
در خانهٔ محترم خدا، نزدِ مُلتَزَم (فاصلهٔ میان حجرالاسود و درِ کعبه)، به گناهانی که به یاد دارید و گناهانی که به یاد ندارید اعتراف کنید و بگویید: «پروردگارا! آنچه را تو بر ما ثبت کردهای و ما فراموشش کردهایم، بر ما ببخش.» زیرا هر کس در آن جایگاه به گناهانش اعتراف کند، آنها را برشمارد و یاد کند و از خدای جلوعز برای آنها آمرزش بخواهد، بر عهدهٔ خدای عزوجل است که آنها را برایش بیامرزد.
أقرّوا بیت اللّه الحرام عند الملتزم بما حفظتموه من ذنوبكم و ما لم تحفظوه فقولوا: ما حفظته یا ربّ علینا و نسیناه فاغفره لنا؛ فإنّه من أقرّ بذنوبه فی ذلك الموضع و عدّدها و ذكرها و استغفر اللّه - جلّ و عزّ - منها كان حقّا علی اللّه - عزّ و جلّ - أن یغفرها له.
حجگزار و عمرهگزار، مهمانان خدایند؛ و بر عهدهٔ خداست که مهمانانش را گرامی بدارد و آمرزش را به آنان ببخشد.
الحاجّ و المعتمر وفد اللّه، و حقّ علی اللّه أن یكرم وفده، و یحبوه بالمغفرة.
پاداش حجگزار و نماز در حرمین
رسول خدا (ص) فرمود: چهار کس کارِ خود را از صفر آغاز میکنند (گناهان گذشتهشان پاک میشود):
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أربعة یستأنفون العمل:
بیمار هنگامی که بهبود یابد، مشرک هنگامی که اسلام بیاورد، کسی که از روی ایمان و به امید پاداش الهی از نماز جمعه بازگردد، و حجگزار هنگامی که از حج فارغ شود.
المریض إذا برأ. و المشرك إذا أسلم. و المنصرف من الجمعة إیمانا و احتسابا. و الحاجّ إذا فرغ.
نماز در حرمین (مسجدالحرام و مسجد پیامبر) برابر با هزار نماز است.
الصّلاة فی الحرمین تعدل ألف صلاة.
و یک درهمی که کسی در راه حج خرج کند، برابر با هزار درهم است.
و درهم ینفقه الرّجل فی الحجّ یعدل ألف درهم.
نگاه کردن به درون چاه زمزم، بیماری را از بین میبرد.
الاطّلاع فی بئر زمزم یذهب بالدّاء.
پس از آب زمزم، از سمت رکنی (گوشهای از کعبه) که حجرالاسود در آن است بنوشید.
فاشربوا من مائها ممّا یلی الرّكن الّذی فیه الحجر الأسود.
چرا که آب زمزم بهترین آب روی زمین است، و بدترین آب روی زمین، آب چاه «بَرهوت» در حضرموت است که جانهای کافران به آنجا میروند.
[فإنّ] ماء زمزم خیر ماء علی وجه الأرض، و شرّ ماء علی وجه الأرض ماء برهوت الّتی بحضر موت، ترده هامّ الكفّار.
با شمشیرهایتان به سوی حرم نروید، و هیچیک از شما در حالی که شمشیری پیش رویش است نماز نخواند؛ زیرا قبله جای امنیت است.
لا تخرجوا بسیوفكم إلی الحرم، و لا یصلّینّ أحدكم و بین یدیه سیف؛ فإنّ القبلة أمن.
وقتی به قصد خانهٔ خدا بیرون رفتید، حج خود را با زیارت رسول خدا (ص) همراه کنید؛ چرا که رها کردن او بیوفایی است. و به همین کار فرمان یافتهاید.
ألمّوا برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم حجّكم إذا خرجتم إلی بیت اللّه؛ فإنّ تركه جفاء. و بذلك أمرتم.
و رسول خدا (ص) فرمود: «هر کس پس از مرگم قبر مرا زیارت کند، مانند کسی است که در زمان زندگیام به سوی من هجرت کرده است، و هر کس مرا زیارت نکند به من جفا کرده است.»
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من زار قبری بعد موتی كان كمن هاجر إلیّ فی حیاتی، و من لم یزرنی فقد جفانی.
شیوهٔ پیشواز از حاجی و تبریک گفتن به او
وقتی برادرت از مکه بازگشت، چشمانش را که با آن به خانهٔ خدای ارجمند و بزرگ نگریسته است ببوس، و دهانش را که با آن حجرالاسود را بوسیده است؛ همان سنگی که رسول خدا (ص) آن را بوسید. همچنین جای سجده و پیشانی او را ببوس.
إذا قدم أخوك من مكّة فقبّل عینه الّتی نظر بها إلی بیت اللّه - عزّ و جلّ -، و فمه الّذی قبّل به الحجر الأسود الّذی قبّله رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و قبّل موضع سجوده و جبهته.
و هنگامی که به او تبریک گفتید، بگویید: خدا عبادتت را بپذیرد، تلاشت را ارج نهد، هزینهات را برایت جبران کند، و این را آخرین دیدارت با خانهٔ محترمش قرار ندهد.
و إذا هنّأتموه فقولوا له: قبل اللّه نسكك، و شكر سعیك، و أخلف علیك نفقتك، و لا جعله آخر عهدك ببیته الحرام.
در روز عید قربان هیچ کاری برتر از اینها نیست: ریختن خون قربانی؛ یا گام برداشتن در راه نیکی به پدر و مادر؛ یا رفتن به سراغ خویشاوندی که رابطه را بریده است تا انسان با این کار پیشقدم شود و به او سلام کند؛ یا کسی که از بخش خوب قربانیاش به دیگران بخوراند و سپس همسایگان یتیم، تهیدستان و بردگان را به خوردن باقیماندهٔ آن فرا بخواند، و به اسیران رسیدگی کند.
ما من عمل أفضل یوم النّحر من دم مسفوك، أو مشی فی برّ الوالدین، أو ذی رحم قاطع یأخذ علیه الفضل و یبدؤه بالسّلام، أو رجل أطعم من صالح نسكه ثمّ دعا إلی بقیّتها جیرانه من الیتامی و أهل المسكنة و الممالیك، و تعاهد الأسراء.
اگر مردم میدانستند چه خیری در قربانی کردن است، قرض میگرفتند و قربانی میکردند.
لو علم النّاس ما فی الأضحیة لاستدانوا و ضحّوا.
رسول خدا (ص) فرمود: «ای مردم! قربانی کنید و به پاداش خونهایشان امید ببندید؛ زیرا خون هرچند بر زمین میریزد، در پناه امن خدای ارجمند و بزرگ جای میگیرد.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یا أیّها النّاس؛ ضحّوا و احتسبوا بدمائها؛ فإنّ الدّم و إن وقع فی الأرض فإنّه یقع فی حرز اللّه - عزّ و جلّ -.
پاداش قربانی کردن در روز عید قربان
و پیامبر (ص) به فاطمه فرمود: «ای فاطمه! برخیز و بالای سر قربانیات حاضر شو. بدان که با نخستین قطرهای که از خون آن میچکد، همهٔ گناهان گذشتهات آمرزیده میشود. بدان که در روز قیامت، آن قربانی را با گوشتها و خونهایش هفتاد برابر میآورند و سپس در ترازوی اعمالت میگذارند.»
[و] قال النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لفاطمة: قومی یا فاطمة فاشهدی أضحیتك. أما إنّ لك بأوّل قطرة تقطر من دمها مغفرة لكلّ ذنب سلف. أما إنّه یؤتی بها یوم القیامة بلحومها و دمائها سبعین ضعفا، ثمّ توضع فی میزانك.
ابوسعید خدری پرسید: «ای رسول خدا! آیا این ویژهٔ اهلبیت است — که شایستهٔ خوبیهای ویژهٔ خود هستند — یا برای خاندان محمد و همهٔ مسلمانان است؟»
فقال أبو سعید الخدریّ: أی رسول اللّه؛ أهذه لآل البیت خاصّة فهم أهل لما خصّوا به من الخیر، أم لآل محمّد و للمسلمین عامّة؟.
فرمود: «بلکه به طور ویژه برای خاندان محمد، و به طور عمومی برای همهٔ مسلمانان است.»
قال: بل هی لآل محمّد خاصّة و للمسلمین عامّة.
خیر را در گردنهای شتران و کف پاهایشان بجویید، چه هنگام رفتن و چه هنگام بازگشتن.
أطلبوا الخیر فی أعناق الإبل و أخفافها، صادرة و واردة.
منابع (۱)
- طاردة. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 135 الحدیث 60. مرسلا.
دورترین حالت بنده از خدا زمانی است که تمام دغدغهاش شکم و شهوتش باشد.
أبعد ما یكون العبد من اللّه إذا كان همّه بطنه و فرجه.
منابع (۱)
- ورد فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 56 الحدیث 70. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 67 الحدیث 12. بالسند السابق. و فی قرب الإسناد ص 54. عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی ص 66. عن أبی البختری، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 68. عن أبی البختری، عن جعفر الصادق، عن أبیه عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی ص 70. بالسند السابق. و فی تفسیر القمی ج 1 ص 149. القمی، عن أبیه، عن النوفلی، عن السكونی، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی الكافی للكلینی ج 3 ص 320 الحدیث 4. عن محمد بن یحیی، عن احمد بن محمد، عن الحسین ابن سعید، عن فضالة بن أیوب، عن أبی المغرا، عن أبی بصیر، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 366 الحدیث 11. عن الحسین بن محمد الأشعری، عن عبد اللّه بن عامر، عن علی بن مهزیار، عن فضالة، عن أبان، عن سلمة بن أبی حفص، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی المحاسن ج 1 ص 160 الحدیث 227-10. مرسلا عن أبی بصیر، عن جعفر الصادق، عن
سنگ را به همان جایی که از آن آمده است برگردانید، زیرا بدی را چیزی جز بدی دفع نمیکند.
ردّوا الحجر من حیث جاء، فإن الشّرّ لا یدفعه إلاّ الشّرّ.
چگونگی سوگند دادن ستمگر و اینکه چه کسی شایستهٔ دانشآموزی است
هرگاه خواستید ستمگر را سوگند دهید، او را چنین سوگند دهید که از توانایی و نیروی خدای برتر بیزار است؛ زیرا اگر به این صورت به دروغ سوگند بخورد، خیلی زود کیفر میبیند. اما اگر به خدایی که معبودی جز او نیست سوگند بخورد، در کیفرش شتاب نمیشود؛ چون خدای پاک را به یگانگی یاد کرده است.
أحلفوا الظّالم إذا أردتم یمینه بأنّه بریء من حول اللّه - تعالی - و قوّته؛ فإنه إذا حلف بها كاذبا عوجل العقوبة. و إذا حلف باللّه الّذی لا إله إلاّ هو لم یعاجل، لأنّه قد وحّد اللّه - سبحانه -.
منابع (۲)
- (**) من: أحلفوا. إلی: سبحانه. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 253.
- ورد فی ربیع الأبرار ج 4 ص 327 الحدیث 81. مرسلا. و فی ص 336 الحدیث 1054. مرسلا.
به فرزندانِ فرومایگان دانش نیاموزید؛ زیرا اگر دانش بیاموزند، در پی جایگاههای بلند میافتند، و اگر به آن برسند، در خوار کردن بزرگان و شریفان میکوشند.
لا تعلّموا العلم أولاد السّفلة؛ فإنّهم إن تعلّموا تطلّبوا معالی الأمور، و إن أدركوها اعتنوا بمذلّة الأشراف.
منابع (۱)
- ورد فی تقویة الإیمان ص 173. مرسلا.
اگر کسی طلبی داشته باشد که به بازپسگیری آن مطمئن نیست، در صورتی که راست بگوید، واجب است هنگامی که آن را تحویل گرفت، زکات سالهای گذشتهاش را بپردازد. آوازخوانی، نوحهسرایی ابلیس بر بهشت است.
إنّ الرّجل إذا كان له الدّین الظّنون یجب علیه أن یزكّیه، لما مضی إذا قبضه، إن كان صادقا. الغناء نوح إبلیس علی الجنّة.
منابع (۲)
- (***) من: إنّ الرّجل. إلی: قبضه. ورد فی غریب كلام الرضی تحت الرقم 6.
- المظنون. ورد فی الشرح الكبیر لابن قدامة ج 2 ص 443. مرسلا. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 329 الحدیث 1022. مرسلا.
پیامدهای گسترش ربا و نپرداختن خمس
هرگاه ربا در میان مردمی آشکار شود، به بیماریهای همهگیر گرفتار میشوند؛ و هرگاه از پرداخت خمس (یکپنجمِ داراییِ واجب در دین) خودداری کنند، به سالهای خشکسالی دچار میشوند.
إذا ظهر الرّبا فی قوم بلوا بالوباء، و إذا منعوا الخمس بلوا بالسّنین الجذبة.
کیفر گناه، سستی در عبادت، تنگی در روزی و کمبود در لذت است.
جزاء المعصیة الوهن فی العبادة، و الضّیق فی المعیشة، و النّفس فی اللّذّة.
منابع (۱)
- التّعسّر. ورد فی تفسیر القرآن العظیم ج 3 ص ر 541. عن ابن أبی حاتم، عن علی بن الحسین، عن أبی عمر النحاس الرملی، عن حجاج بن محمد، عن أبی البیداء، عن هشام بن صالح التغلبی، عن ابن خیرة، عن علی علیه السّلام. و ورد المنغص فی الدر المنثور ج 5 ص 233. عن ابن أبی حاتم، عن أبی حیوة، عن علی علیه السّلام.
به امام گفته شد: «کمبود در لذت چیست؟»
فقیل له: و ما النفس فی اللذة؟.
منابع (۱)
- التعسّر. ورد فی تفسیر القرآن العظیم. بالسند السابق. و ورد المنغص فی الدر المنثور. بالسند السابق.
امام (ع) فرمود:
فقال علیه السّلام:
به هیچ لذت حلالی نمیرسد، مگر اینکه چیزی پیش میآید و آن را به کامش تلخ میکند.
لا یصادف شهوة حلالا إلاّ جاءه ما ینغّصه إیّاها.
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
برای مؤمن دوست دارم که هر پانزده روز یک بار، با نوره موهای بدنش را بزداید.
أحبّ للمؤمن أن یطلی فی كلّ خمسة عشر یوما مرّة بالنّورة.
تأکید بر لزوم غسل جنابت
مسلمان در حال جنابت (حالتی که غسل را واجب میکند) نمیخوابد، و جز با پاکیزگی (وضو یا غسل) به خواب نمیرود؛ پس اگر آب نیافت، با خاک پاک تیمم کند.
لا ینام المسلم و هو جنب، و لا ینام إلاّ علی طهور؛ فإن لم یجد الماء فلیتیمّم بالصّعید.
چرا که روح مؤمن به سوی خدای عزّوجل بالا میرود و خدا آن را میپذیرد و برکتش میدهد؛ پس اگر زمان مرگش رسیده باشد، آن را در چهرهای نیکو در گنجینههای رحمتش قرار میدهد، و اگر زمان مرگش نرسیده باشد، آن را همراه فرشتگان امین خود میفرستد تا به پیکرش بازگردانند.
فإنّ روح المؤمن ترفع إلی اللّه - عزّ و جلّ - فیقبلها و یبارك علیها؛ فإن كان أجلها قد حضر جعلها فی صورة حسنة فی كنوز رحمته، و إن لم یكن أجلها قد حضر بعث بها مع أمنائه من الملائكة فیردّونها فی جسده.
هرگاه یکی از شما خواست غسل کند، از دو ساعد خود آغاز کند و آنها را بشوید.
إذا أراد أحدكم الغسل فلیبدأ بذراعیه فلیغسلهما.
هرگاه جُنُب غسل کند و در غسلش نیتِ غسل جنابت نکند، آن غسل برایش کافی نیست، هرچند ده بار غسل کند.
إذا اغتسل الجنب و لم ینو بغسله الغسل من الجنابة لم یجزه و إن اغتسل عشر مرّات.
غسل فقط برای بیرون آمدن آبِ بیشتر (منی) است؛ پس اگر مردی در خواب چیزی ببیند ولی آن آبِ بیشتر را نبیند، غسلی بر او نیست.
إنّما الغسل من الماء الأكبر؛ فإذا رأی الرّجل فی منامه و لم یری الماء الأكبر فلیس علیه غسل.
منابع (۱)
- الدّافق. ورد فی فردوس الأخبار ج 3 ص 136 الحدیث 4180. مرسلا.
حمام چه خانهٔ خوبی است؛ در آن گرمای دوزخ به یاد میآید و چرک را میبَرد.
نعم البیت الحمّام، یذكر فیه حرّ جهنّم، و یذهب بالدّرن.
بدانید! هیچیک از شما در حمام به پشت نخوابد، که چربی کلیهها را آب میکند؛ و پایش را با سفال نساید، که بیماری جُذام (خوره) میآورد.
ألا لا یستلقینّ أحدكم فی الحمّام فإنّه یذیب شحم الكلیتین؛ و لا یدلكنّ رجله بالخزف فإنّه یورث الجذام.
هرگاه یکی از شما از حمام بیرون آمد و برادرش به او گفت: «حمام و آب گرمت گوارا باد»، بگوید: «خدا دلت را شاد و آسوده کند».
إذا خرج أحدكم من الحمّام فقال له أخوه: طاب حمّامك و حمیمك، فلیقل: أنعم اللّه بالك.
آداب شادباش گفتن به کسی که حمام کرده و تشویق به پاکیزگی
و اگر به او گفت: «خدا تو را به سلامت زنده بدارد»، به او بگوید: «خدا تو را نیز به سلامت زنده بدارد و در سرای ماندگار جای دهد».
و إذا قال له: حیّاك اللّه بالسّلام، فلیقل له: و أنت فحیّاك اللّه بالسّلام، و أحلّك دار المقام.
وضو گرفتن پس از پاکی (غسل)، ده حسنه (پاداش نیک) دارد؛ پس خود را پاک کنید.
للوضوء بعد الطّهر عشر حسنات؛ فتطهّروا.
شیطان حریص به بوی چربیِ غذاست؛ پس هرگاه یکی از شما به بسترش رفت، دست خود را از چربی غذا بشوید.
إنّ الشّیطان مولع بالغمر؛ فإذا أوی أحدكم إلی فراشه فلیغسل یده من الغمر.
هرگاه یکی از شما خواست بخوابد، دست راستش را زیر گونهٔ راست خود بگذارد و بگوید: «به نام خدا. خدا مرا بس است. پهلویم را برای خدا، بر آیین ابراهیم و دین محمّد و ولایت (سرپرستی) کسی که خدا فرمانبرداریاش را واجب کرده بر زمین گذاشتم. آنچه خدا خواست، شد و آنچه نخواست، نشد».
إذا أراد أحدكم النّوم فلیضع یده الیمنی تحت خدّه الأیمن، و لیقل: بسم اللّه. حسبی اللّه. وضعت جنبی للّه علی ملّة إبراهیم و دین محمّد و ولایة من افترض اللّه طاعته. ما شاء اللّه كان، و ما لم یشأ لم یكن.
هر کس هنگام خوابش این را بگوید، از دزد و غارتگر و فروریختن آوار در امان میماند و فرشتگان تا وقتی که بیدار شود برایش آمرزش میخواهند.
فمن قال ذلك عند منامه حفظ من اللّصّ و المغیر و الهدم، و استغفرت له الملائكة حتّی ینتبه.
و هر کس هنگام رفتن به بسترش، صد بار «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» را بخواند، خدای عزّوجل پنجاه هزار فرشته را بر او میگمارد تا آن شب از او پاسداری کنند.
و من قرأ: قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ مائة مرّة حین یأخذ مضجعه و كل اللّه - عزّ و جلّ - به خمسین ألف ملك یحرسونه لیلته.
آداب خوابیدن و ذکرهای مستحب هنگام خواب
هرگاه یکی از شما خواست بخوابد، پهلوی خود را بر زمین نگذارد تا اینکه بگوید: «جانم، دینم، خانوادهام، مالم، فرزندم، سرانجامِ کارهایم و آنچه پروردگارم روزیم کرده و به من بخشیده است را پناه میدهم به عزّت خدا، عظمت خدا، جبروت خدا، سلطنت خدا، رحمت خدا، مهربانی خدا، آمرزش خدا، قوّت خدا، قدرت خدا، شکوه خدا، به آفرینش خدا، پایههای قدرت خدا، گردآوری خدا، به پیامبر خدا (ص) و به قدرتش بر هر چه بخواهد، از شرّ هر جانور زهرآگین و گزندهٔ کشنده، و از شرّ جن و انس، و از شرّ آنچه در زمین میجنبد و آنچه از آن بیرون میآید، و از شرّ آنچه از آسمان فرود میآید و آنچه در آن بالا میرود، و از شرّ هر جنبندهای که مهارش در دست پروردگار من است؛ «إِنَّ رَبِّی عَلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ» (پروردگار من بر راهی راست است)، «وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ» (و او بر هر چیزی تواناست)، و هیچ نیرو و توانی نیست مگر به یاری خدای والای بزرگ».
إذا أراد أحدكم النّوم فلا یضعنّ جنبه حتّی یقول: أعیذ نفسی و دینی و أهلی و مالی و ولدی و خواتیم عملی، و ما رزقنی ربّی و خوّلنی، بعزّة اللّه، و عظمة اللّه، و جبروت اللّه، و سلطان اللّه، و رحمة اللّه، و رأفة اللّه، و غفران اللّه، و قوّة اللّه، و قدرة اللّه، و جلال اللّه، و بصنع اللّه، و أركان اللّه، و جمع اللّه، و برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و بقدرته علی ما یشاء، من شرّ السّامّة و الهامّة، و من شرّ الجنّ و الإنس، و من شرّ ما یدبّ فی الأرض و ما یخرج منها، و من شرّ ما ینزل من السّماء و ما یعرج فیها، و من شرّ كلّ دابّة ربّی آخذ بناصیتها، إِنَّ رَبِّی عَلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ ، وَ هُوَ عَلی كُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ ، و لا حول و لا قوّة إلاّ باللّه العلیّ العظیم.
منابع (۲)
- سورة هود/ 56.
- التغابن/ 64.
چرا که پیامبر خدا (ص) حسن و حسین را با این کلمات در پناه خدا قرار میداد، و پیامبر خدا (ص) ما را به این کار فرمان داد.
فإنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم كان یعوّذ الحسن و الحسین بها؛ و بذلك أمرنا رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
مرد به رو نخوابد؛ و هر کس را دیدید که به رو خوابیده است، بیدارش کنید و رهایش نکنید.
لا ینام الرّجل علی وجهه؛ و من رأیتموه علی وجهه فأنبهوه و لا تدعوه.
هرگاه یکی از شما از خوابش بیدار شد، بگوید: «جز خدا خدایی نیست، خدای بردبار و بخشنده، زنده و برپادارندهٔ هستی، و او بر هر چیزی تواناست. پاک است پروردگار پیامبران و معبود فرستادگان، و پاک است پروردگار آسمانهای هفتگانه و آنچه در آنهاست، و پروردگار زمینهای هفتگانه و آنچه در آنهاست، و پروردگار عرش بزرگ؛ و ستایش از آنِ خداست، پروردگار جهانیان».
إذا انتبه أحدكم من نومه فلیقل: لا إله إلاّ اللّه الحلیم الكریم الحیّ القیّوم، و هو علی كلّ شیء قدیر. سبحان ربّ النّبیّین و إله المرسلین، و سبحان ربّ السّماوات السّبع و ما فیهنّ، و ربّ الأرضین السّبع و ما فیهنّ، و ربّ العرش العظیم، و الحمد للّه ربّ العالمین.
ذکر مستحب هنگام برخاستن از خواب در شب
و هرگاه بنده از خوابش نشست، پیش از آنکه برخیزد بگوید: «خدا مرا بس است، پروردگار در برابر بندگان مرا بس است، کسی مرا بس است که از روزی که بودهام مرا بس بوده است، خدا مرا بس است و چه نیکو کارسازی است».
و إذا جلس العبد من نومه فلیقل، قبل أن یقوم: حسبی اللّه، حسبی الرّبّ من العباد، حسبی الّذی هو حسبی منذ كنت، حسبی اللّه و نعم الوكیل.
و هرگاه یکی از شما در دل شب برخاست، به کرانههای آسمان نگاه کند و بخواند: «إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لَآیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبابِ * اَلَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِهِمْ وَ یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَکَ فَقِنا عَذابَ النّارِ * رَبَّنا إِنَّکَ مَنْ تُدْخِلِ النّارَ فَقَدْ أَخْزَیْتَهُ وَ ما لِلظّالِمِینَ مِنْ أَنْصارٍ * رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِیاً یُنادِی لِلْإِیمانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّکُمْ فَآمَنّا رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ کَفِّرْ عَنّا سَیِّئاتِنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ * رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعَدْتَنا عَلی رُسُلِکَ وَ لا تُخْزِنا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ» در آفرینش آسمانها و زمین و رفتوآمدِ شب و روز، برای خردمندان نشانههایی است. همان کسانی که ایستاده و نشسته و به پهلو آرمیده، خدا را یاد میکنند و در آفرینش آسمانها و زمین میاندیشند و میگویند: پروردگارا! این را بیهوده نیافریدی؛ تو پاکی، پس ما را از عذاب آتش نگه دار. پروردگارا! تو هر که را به آتش درآوری، خوارش کردهای و ستمکاران هیچ یاوری ندارند. پروردگارا! ما صدای دعوتکنندهای را شنیدیم که به ایمان فرامیخواند که به پروردگارتان ایمان بیاورید، پس ایمان آوردیم. پروردگارا! گناهان ما را بیامرز و بدیهای ما را بپوشان و ما را با نیکان بمیران. پروردگارا! و آنچه را بر زبان فرستادگانت به ما وعده دادی، به ما ببخش و ما را در روز قیامت خوار مکن، که تو خلف وعده نمیکنی.
و إذا قام أحدكم من اللّیل فلینظر إلی أكناف السّماء، و لیقرأ: إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لَآیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبابِ * اَلَّذِینَ یَذْكُرُونَ اللّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِهِمْ وَ یَتَفَكَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النّارِ * رَبَّنا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النّارَ فَقَدْ أَخْزَیْتَهُ وَ ما لِلظّالِمِینَ مِنْ أَنْصارٍ * رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِیاً یُنادِی لِلْإِیمانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنّا رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ كَفِّرْ عَنّا سَیِّئاتِنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ * رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعَدْتَنا عَلی رُسُلِكَ وَ لا تُخْزِنا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ .
منابع (۱)
- آل عمران/ 190-194.
هر که دنیا را بپرستد و آن را بر آخرت ترجیح دهد، سرانجامی ناگوار مییابد.
من عبد الدّنیا و آثرها علی الآخرة استوخم العاقبة.
هر که به آنچه خدای عزوجل روزیِ او کرده راضی باشد، دل و تنش آسوده میشود.
من رضی من اللّه - عزّ و جلّ - بما قسم له استراح قلبه و بدنه.
زیان کرد کسی که زندگی و عمرش در راه چیزی گذشت که او را از خدای عزوجل دور میکند.
خسر من ذهبت حیاته و عمره فیما یباعده من اللّه - عزّ و جلّ -.
آنچه از روزی سهم شماست، با وجود ناتوانیتان به شما خواهد رسید؛ و آنچه به زیان شماست، هرگز نمیتوانید با هیچ چارهای آن را از خود دور کنید؛ پس به کارِ نیک فرمان دهید، و از کارِ ناپسند بازدارید، و بر آنچه به شما میرسد شکیبا باشید.
ما كان لكم من رزق فسیأتیكم علی ضعفكم، و ما كان علیكم فلن تقدروا علی دفعه بحیلة؛ [ف] مروا بالمعروف، و انهوا عن المنكر، و اصبروا علی ما أصابكم.
حالات مؤمن میان بیم و امید
مؤمن بیدار، چشمبهراه و ترسان است و انتظار یکی از دو نیکی را میکشد. از ترسِ گناهانش از بلا میترسد، و به رحمت پروردگارِ عزوجلِ خویش امید دارد.
المؤمن یقظان مترقّب خائف ینتظر إحدی الحسنیین. و یخاف البلاء حذرا من ذنوبه، [و] یرجو رحمة ربّه - عزّ و جلّ -.
مؤمن از بیم و امیدش جدا نمیشود؛ از کارهایی که پیش فرستاده میترسد، و از خواستنِ آنچه خدا وعده داده غافل نمیماند، و از آنچه خدای عزوجل او را از آن ترسانده آسودهخاطر نمینشیند.
لا یعری المؤمن من خوفه و رجائه؛ یخاف ممّا قدّم، و لا یسهو عن طلب ما وعد اللّه، و لا یأمن ممّا خوّفه اللّه - عزّ و جلّ -.
هر که بر یقین (باوری که شک در آن نیست) است و سپس شک کند، باید بر یقینِ خود بماند؛ زیرا شک، یقین را کنار نمیزند و آن را از بین نمیبرد.
من كان علی یقین فشكّ فلیمض علی یقینه؛ فإنّ الشّكّ لا یدفع الیقین و لا ینقضه.
و گواهی دروغ ندهید.
و لا تشهدوا قول الزّور.
شدت حرمت شراب نزد خدا و سرانجامِ شرابخوارِ دائمی
و بر سفرهای که بر آن شراب نوشیده میشود ننشینید؛ زیرا بنده نمیداند چه هنگام جانش را میگیرند.
و لا تجلسوا علی مائدة یشرب علیها الخمر؛ فإنّ العبد لا یدری متی یؤخذ.
در سال حجةالوداع (آخرین حج پیامبر) از رسول خدا (ص) دربارهٔ نوشیدنیها پرسیدم؛ فرمود: خدا خودِ شراب را، و مستی از هر نوشیدنیای را حرام کرده است.
سألت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عن الأشربة عام حجّة الوداع فقال: حرّم اللّه الخمر بعینها، و السّكر من كلّ شراب.
در نوشیدن شراب و مسح کشیدن بر کفشها، تقیه (پنهان کردن عقیده برای حفظ جان) نیست.
لیس فی شرب الخمر و المسح علی الخفّین تقیّة.
سه کساند که هیچیک از آنان به بهشت نمیرود:
ثلاثة لا یدخل أحد منهم الجنّة:
بسیار لعنتکننده، بسیار منتگذار، و کسی که پیوسته شراب مینوشد.
اللّعّان، و المنّان، و مدمن الخمر.
و سه چیز است که هیچیک از آنها حلال نیست:
و ثلاثة لا یحلّ منهنّ شیء:
پولِ فروش شراب، درآمدِ حجامتگر، و مزدِ زنِ زناکار.
ثمن الخمر، و كسب الحجّام، و أجر الزّانیة.
کسی که پیوسته شراب مینوشد، هنگامی که خدای عزوجل را دیدار میکند، همچون بتپرست او را دیدار میکند.
مدمن الخمر یلقی اللّه - عزّ و جلّ - حین یلقاه كعابد وثن.
حجر بن عدی به او گفت: ای امیر مؤمنان! شرابخوارِ دائمی کیست؟
فقال له حجر بن عدیّ: یا أمیر المؤمنین؛ من المدمن للخمر؟.
امام (ع) فرمود:
فقال علیه السّلام:
کسی که هرگاه شراب بیابد، آن را بنوشد.
الّذی إذا وجدها شربها.
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
هر که چیزِ مستکنندهای بنوشد، تا چهل شبانهروز نمازش پذیرفته نمیشود.
من شرب مسكرا لم تقبل صلاته أربعین یوما و لیلة.
هر که شراب بنوشد در حالی که میداند شراب است، خدا از طینة الخبال (چرک و خونِ دوزخیان) به او مینوشاند، هرچند آمرزیده شده باشد.
من شرب الخمر و هو یعلم أنّه خمر سقاه اللّه من طینة الخبال، و إن كان مغفورا له.
هر که به کودکی که هنوز عقلش نمیرسد چیزِ مستکنندهای بنوشاند، خدای برتر او را در طینة الخبال زندانی میکند تا برای کاری که کرده است راهِ نجاتی بیاورد.
من سقی صبیّا مسكرا و هو لا یعقل حبسه اللّه - تعالی - فی طینة الخبال حتّی یأتی ممّا فعل بمخرج.
اینکه نبیذِ سقایه (شربتِ کشمشِ آبرسانی به حاجیان) به این نام خوانده شد، فقط برای این بود که از طائف برای رسول خدا (ص) کشمش آوردند و او دستور داد آن را در آب بخیسانند و در آبِ زمزم بریزند، چون آبِ زمزم تلخ است و خواست تلخیاش را بشکند. پس هرگاه کهنه شد، آن را ننوشید.
إنّما سمّی نبیذ السّقایة لأنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أتی بزبیب من الطّائف، فأمر أن ینبذ و یطرح فی ماء زمزم لأنّه مرّ، فأراد أن یكسر مرارته. فلا تشربوه إذا عتّق.
منابع (۱)
- حوض. ورد فی بحار الأنوار ج 96 ص 243 الحدیث 9. مرسلا.
احکام سفر و ذکرهای ویژهٔ آن
مرد نباید به سفری برود که در آن بر دین و نمازش میترسد.
لا یخرج الرّجل فی سفر یخاف فیه علی دینه و صلاته.
و زن بیش از دو روز به سفر نرود، مگر اینکه شوهرش یا یکی از محرمانش همراه او باشد.
و لا تسافر المرأة فوق یومین إلاّ و معها زوجها أو ذو محرم.
در سفرت با کسی همسفر مشو که همان برتری و حقی را که تو برای او بر خودت قائل هستی، او برای تو بر خودش قائل نیست.
لا تصحبنّ فی سفرك من لا یری لك من الفضل علیه كما تری له علیك.
در محاقِ ماه (شبهای پایانیِ ماه قمری) و نیز هنگامی که ماه در برج عقرب است، سفر نکنید.
لا تسافروا فی محاق الشّهر، و لا إذا كان القمر فی العقرب.
هرگاه بر مرکبها سوار شدید، خدای عزوجل را یاد کنید و بگویید: «سُبْحانَ الَّذِی سَخَّرَ لَنا هذا وَ ما کُنّا لَهُ مُقْرِنِینَ * وَ إِنّا إِلی رَبِّنا لَمُنْقَلِبُونَ» پاک است کسی که این را رامِ ما کرد و ما توانِ رام کردنِ آن را نداشتیم، و ما به سوی پروردگارمان بازمیگردیم.
إذا ركبتم الدّوابّ فاذكروا اللّه - عزّ و جلّ -، و قولوا: سُبْحانَ الَّذِی سَخَّرَ لَنا هذا وَ ما كُنّا لَهُ مُقْرِنِینَ * وَ إِنّا إِلی رَبِّنا لَمُنْقَلِبُونَ .
منابع (۱)
- الزخرف/ 13 و 14.
و هرگاه یکی از شما به سفر رفت، بگوید: «خدایا! تو در سفر همراهی، و بر پشتِ مرکب سوارکنندهای، و در خانواده و مال و فرزند جانشینِ من هستی.
و إذا خرج أحدكم فی سفر فلیقل: "اللّهمّ أنت الصّاحب فی السّفر، و الحامل علی الظّهر، و الخلیفة فی الأهل و المال و الولد.
و هرگاه در جایی فرود آمدید، بگویید: «رَبِّ أَنْزِلْنِی مُنْزَلاً مُبارَکاً وَ أَنْتَ خَیْرُ الْمُنْزِلِینَ»؛ پروردگارا، مرا در جایگاهی پربرکت فرود آور، که تو بهترینِ فرودآورندگانی.
و إذا نزلتم فقولوا: رَبِّ أَنْزِلْنِی مُنْزَلاً مُبارَكاً وَ أَنْتَ خَیْرُ الْمُنْزِلِینَ .
منابع (۱)
- المؤمنون/ 29.
و پیامبر (ص) فرمود: هر کس سفر کند و ده بار بخواند: «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ»؛ بگو او خدای یکتاست، خدا بدیِ آن سفر را از او دور میکند و خوبیِ آن را به او میبخشد.
[و قال] النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من سافر فقرأ: قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ عشر مرّات صرف اللّه شرّ ذلك السّفر و أعطاه خیره.
تأکید امام (ع) بر لزوم ادای حقوق حیوانات
هر کس از شما با چهارپایی سفر کرد، هنگامی که فرود میآید، پیش از هر کار علف و آب آن را بدهد.
من سافر منكم بدابّة فلیبدأ، حین ینزل، بعلفها و سقیها.
بر صورت چهارپایان نزنید؛ چراکه آنها پروردگارشان را با ستایش به پاکی یاد میکنند.
لا تضربوا الدّوابّ علی وجوهها؛ فإنّها تسبّح بحمد ربّها.
و آنها را نفرین نکنید؛ چراکه خدای ارجمند و باشکوه، نفرینکنندهٔ آنها را لعنت کرده است.
و لا تلعنوها؛ فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - لعن لاعنها.
رسول خدا (ص) فرمود: خدای بزرگ و برتر مداراکننده است؛ مدارا را دوست دارد، به آن خشنود میشود و بر آن یاری میرساند. او در برابر مدارا چیزی میبخشد که نه در برابر تندی و خشونت میبخشد و نه در برابر هیچ چیز دیگر. پس هرگاه بر این چهارپایانِ بیزبان سوار شدید، اگر زمین خشک و بیگیاه بود، شتابان از آن بگذرید تا زمانی که هنوز مغز در استخوان دارند (رمقی در تنشان مانده است)؛ و اگر زمین سرسبز و پرگیاه بود، آنها را در استراحتگاههایشان فرود آورید. و در شب راه بروید؛ زیرا زمین در شب به اندازهای پیموده میشود که در روز پیموده نمیشود. و هرگاه در پایان شب برای استراحت فرود آمدید، در میانهٔ جادهها اتراق نکنید؛ که آنجا گذرگاه درندگان و لانهٔ مارهاست.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه - تبارك و تعالی - رفیق یحبّ الرّفق و یرضاه و یعین علیه، و یعطی علی الرّفق ما لا یعطی علی العنف و ما لا یعطی علی سواه؛ فإذا ركبتم هذه الدّوابّ العجم، فإن كانت الأرض مجدبة فانجوا علیها بنقیها، و إن كانت الأرض مخصبة فانزلوا بها منازلها. و علیكم بسیر اللّیل، فإنّ الأرض تطوی باللّیل ما لا تطوی بالنّهار. و إذا عرّستم فلا تنزلوا فی ظهور الطّریق، فإنّها مدارج السّباع و مآوی الحیّات.
منابع (۲)
- العجف. ورد فی المحاسن ج 2 ص 107 الباب 24 الحدیث 120-89. عن البرقی، عن النوفلی، عن السكونی، عن جعفر الصادق، عن آبائه، عن علی علیه السّلام.
- فألحّوا. ورد فی المصدر السابق. و ورد فانجلوا. ورد فی وسائل الشیعة ج 8 ص 331 الحدیث 15235-4. بالسند الوارد فی المحاسن.
دعاهایی از امام (ع) برای نگهداری و شفا
هر کس از شما در سفری راه را گم کرد یا بر جان خود ترسید، صدا بزند: «ای صالح، به دادم برس!». چراکه در میان برادران جنیِ شما، جنیای به نام صالح هست که به خاطر شما و برای رضای خدا، خود را وقف شما کرده و در شهرها و سرزمینها میگردد. هرگاه آن صدا را بشنود، پاسخ میدهد، گمشدهٔ شما را راهنمایی میکند و چهارپایش را برایش نگه میدارد.
من ضلّ منكم فی سفر، أو خاف علی نفسه؛ فلیناد: یا صالح أغثنی. فإنّ فی إخوانكم من الجنّ جنّیّا یسمّی صالحا یسیح فی البلاد لمكانكم، محتسبا نفسه لكم؛ فإذا سمع الصّوت أجاب و أرشد الضّالّ منكم، و حبس علیه دابّته.
و هر کس از شما از درندهای بر جان خود یا چهارپا و گوسفندش ترسید، گردِ آنها خطی بکشد و بگوید: «خدایا، ای پروردگار دانیال و چاه، مرا و گوسفندم را از شر هر شیرِ حملهوری حفظ کن»، و هر کس از شما از غرق شدن ترسید، بگوید: «بِسْمِ اللّهِ مَجْراها وَ مُرْساها إِنَّ رَبِّی لَغَفُورٌ رَحِیمٌ»؛ به نام خداست حرکت و ایستادن آن؛ پروردگار من آمرزنده و مهربان است. به نام خدا، فرمانروای حق. «وَ ما قَدَرُوا اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَ الْأَرْضُ جَمِیعاً قَبْضَتُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِیّاتٌ بِیَمِینِهِ سُبْحانَهُ وَ تَعالی عَمّا یُشْرِکُونَ»؛ و خدا را چنانکه سزاوار اوست نشناختند، در حالی که روز قیامت همهٔ زمین در مشتِ اوست و آسمانها به دست راستِ او درهمپیچیدهاند؛ او پاک و برتر است از آنچه شریکش میسازند.
و من خاف منكم من السّبع علی نفسه أو دابّته و غنمه فلیخطّ علیها خطّة و لیقل: اللّهمّ ربّ دانیال و الجبّ، احفظنی و احفظ غنمی من شرّ كلّ أسد مستأسد، و من خاف منكم الغرق فلیقل: بِسْمِ اللّهِ مَجْراها وَ مُرْساها إِنَّ رَبِّی لَغَفُورٌ رَحِیمٌ . بسم اللّه الملك الحقّ وَ ما قَدَرُوا اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَ الْأَرْضُ جَمِیعاً قَبْضَتُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِیّاتٌ بِیَمِینِهِ سُبْحانَهُ وَ تَعالی عَمّا یُشْرِكُونَ .
منابع (۲)
- سورة هود/ 41.
- الزمر/ 67.
و هر کس از شما از عقرب ترسید، بخواند: «سَلامٌ عَلی نُوحٍ فِی الْعالَمِینَ * إِنّا کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ * إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُؤْمِنِینَ»؛ سلام بر نوح در میان جهانیان. ما نیکوکاران را اینگونه پاداش میدهیم. او از بندگان مؤمن ماست.
و من خاف منكم العقرب فلیقرأ: سَلامٌ عَلی نُوحٍ فِی الْعالَمِینَ * إِنّا كَذلِكَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ * إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُؤْمِنِینَ .
منابع (۱)
- الصافات/ 79-81.
هرگاه چشمان یکی از شما درد گرفت، آیةالکرسی بخواند و در دل یقین داشته باشد که این آیه شفا میدهد؛ که اگر خدا بخواهد، بهبود مییابد.
إذا اشتكی أحدكم عینیه فلیقرأ آیة الكرسیّ، و لیضمر فی نفسه أنّها تبرئ، فإنّه یعافی إن شاء اللّه.
هرگاه یکی از شما دچار دردی در شکم خود شد و شفا خواست، از همسرش بخواهد که با رضایتِ دل، یک درهم از مهریهاش را به او ببخشد. پس با آن عسلی بخرد و بنوشد. سپس سورهٔ یاسین را در برگهای بنویسد و با آب باران بشوید و بنوشد؛ تا خدای ارجمند و باشکوه، خوراکِ گوارا و دلچسب، آب پربرکت و شفا را برای او یکجا گرد آورد.
إذا اشتكی أحدكم علّة فی بطنه و أراد الشّفاء فلیستوهب امرأته درهما من صداقها عن طیب نفس منها، فلیشتر به عسلا فلیشربه، ثمّ یكتب سورة یاسین فی صحیفة، و لیغسلها بماء السّماء و لیشربها؛ فیجمع اللّه - عزّ و جلّ - له الهنیء المریء و الماء المبارك و الشّفاء.
منابع (۱)
- ثلاثة دراهم. ورد فی المصنف للكوفی ج 5 ص 461 الحدیث 2. عن أبی بكر، عن وكیع، عن سفیان، عن السدی، عن یعقوب بن مغیرة، عن علی علیه السّلام. و فی تفسیر الثوری ص 87 الحدیث 186-12. عن سفیان، عن السدی، عن یعفور بن المغیرة بن شعبة، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 10 ص 92 الحدیث 28492. مرسلا. و فی العسل المصفی ص 280 الحدیث 205. مرسلا.
زیرا خدای ارجمند و باشکوه دربارهٔ مهریه میفرماید: «فَإِنْ طِبْنَ لَکُمْ عَنْ شَیْءٍ مِنْهُ نَفْساً فَکُلُوهُ هَنِیئاً مَرِیئاً»؛ پس اگر چیزی از آن را با رضایتِ دل به شما بخشیدند، آن را گوارا و دلچسب بخورید.
فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - یقول فی المهر: فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَیْءٍ مِنْهُ نَفْساً فَكُلُوهُ هَنِیئاً مَرِیئاً .
منابع (۱)
- النساء/ 4.
و دربارهٔ عسل میفرماید: «فِیهِ شِفاءٌ لِلنّاسِ»؛ در آن برای مردم شفایی هست.
و یقول فی العسل: فِیهِ شِفاءٌ لِلنّاسِ .
منابع (۱)
- النحل/ 69.
و دربارهٔ قرآن میفرماید: «وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِینَ»؛ و از قرآن آنچه را برای مؤمنان شفا و رحمت است فرو میفرستیم.
و یقول فی القرآن: وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِینَ .
منابع (۱)
- الإسراء/ 82.
و دربارهٔ آب باران میفرماید: «وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَکاً»؛ و از آسمان آبی پربرکت فرو فرستادیم.
و یقول فی ماء السّماء: وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَكاً .
منابع (۱)
- سورة ق/ 9.
نالهٔ بیمار نوشته میشود؛ اگر شکیبا باشد، نالهاش کارهای نیک به شمار میآید، و اگر نالهاش از روی بیتابی باشد، کمطاقت نوشته میشود که هیچ پاداشی ندارد.
یكتب أنین المریض، فإن كان صابرا كان أنینه حسنات، و إن كان أنینه جزعا كتب هلوعا لا أجر له.
هر کس دردی را که به او رسیده است سه روز از مردم پنهان کند و به درگاه خدای پاک شکایت برد، بر عهدهٔ خداست که او را از آن درد شفا بخشد.
من كتم وجعا أصابه ثلاثة أیّام من النّاس و شكی إلی اللّه - سبحانه - كان حقّا علی اللّه أن یعافیه منه.
هرگاه از یکی از شما خاشاک یا ذرهای برداشته شد، به آن کس بگوید: «خدا آنچه را ناخوش داری از تو دور کند».
إذا أخذت من أحدكم قذاة فلیقل: أماط اللّه عنك ما تكره.
آداب دستشویی رفتن و دعاهای ویژهٔ آن از زبان امام (ع)
هرگاه یکی از شما خواست به دستشویی برود، بگوید: «به نام خدا. خدایا، پلیدی و آزار را از من دور کن و مرا از شیطان راندهشده پناه ده».
إذا أراد أحدكم الخلاء فلیقل: بسم اللّه، اللّهمّ أمط عنّی الأذی، و أعذنی من الشّیطان الرّجیم.
و هنگامی که نشست، بگوید: «خدایا، همانگونه که آن را پاکیزه به من خوراندی و گوارایم ساختی، دفعِ آن را نیز برایم بیگزند بگذران».
و لیقل إذا جلس: اللّهمّ كما أطعمتنیه طیّبا و سوّغتنیه فاكفنیه.
پس هرگاه بعد از فارغ شدن، نگاهش به مدفوع خود افتاد، بگوید: «خدایا، روزیِ حلال نصیبم کن و از حرام دورم بدار».
فإذا نظر إلی حدثه بعد فراغه فلیقل: اللّهمّ ارزقنی الحلال، و جنّبنی الحرام.
چون فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «هیچ بندهای نیست مگر اینکه خدا فرشتهای بر او گماشته که هرگاه قضای حاجت کند، گردنش را میپیچاند تا به آن نگاه کند. در آن هنگام، سزاوار است از خدا روزیِ حلال بخواهد؛ چون آن فرشته میگوید: ای فرزند آدم! این همان است که بر آن حرص میزدی؛ ببین از کجا به دستش آوردی و به چه تبدیل شد!»
فإنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال: ما من عبد إلاّ و قد وكّل اللّه به ملكا یلوی عنقه إذا أحدث حتّی ینظر إلیه؛ فعند ذلك ینبغی له أن یسأل اللّه الحلال، فإنّ الملك یقول: یا ابن آدم؛ هذا ما حرصت علیه؛ انظر من أین أخذته، و إلی ما ذا صار؟!.
هرگاه یکی از شما وارد خانهاش شد، به خانوادهاش سلام کند و بگوید: «السّلام علیکم» (سلام بر شما).
إذا دخل أحدكم منزله فلیسلّم علی أهله، یقول: السّلام علیكم.
و اگر خانوادهای ندارد، بگوید: «السّلام علینا من ربّنا» (سلام بر ما از سوی پروردگارمان)، و هنگام ورود به خانهاش «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» را بخواند؛ چون این کار تهیدستی را دور میکند.
فإن لم یكن له أهل فلیقل: السّلام علینا من ربّنا، و لیقرأ: قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ حین یدخل منزله؛ فإنّه ینفی الفقر.
حکم ازدواج
هیچ ازدواجی بدون سرپرست درست نیست؛ پس هرگاه دختران به حدِّ بلوغ رسیدند، خویشاوندانِ پدری سزاوارترند.
لا نكاح إلاّ بولیّ؛ ف إذا بلغ النّساء نص الحقاق فالعصبة أولی.
منابع (۲)
- ورد فی الكافی للكلینی ج 3 ص 48 الحدیث 1. عن محمد بن یحیی، عن احمد ابن محمد بن عیسی، عن علی بن الحكم، عن الحسین بن أبی العلاء، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ج 4 ص 286 الحدیث 5. مرسلا. و فی ج 6 ص 496 الحدیث 1. عن عدة من أصحابنا، عن احمد بن محمد بن خالد، عن أبیه، أو غیره، عن محمد بن أسلم الجبلی، مرفوعا عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 500 الحدیث 19. عن محمد بن یحیی، عن علی بن الحسن التیمی، عن محمد بن أبی حمزة، عن عمر بن یزید، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 63 الحدیث 237-13.مرسلا. و فی المحاسن ج 2 ص 100 الباب 15 الحدیث 1264-63. عن البرقی، عن النوفلی، بإسناده، عن علی علیه السّلام. و فی ص 107 الباب 24 الحدیث 1290-89. عن البرقی، عن النوفلی، عن السكونی، عن جعفر الصادق، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی ص 108 الباب 24 الحدیث 1291-90.عن البرقی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن ابن مسلم، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 474 الباب 14 الحدیث 2645 - 118. بالسند السابق. و فی وسائل الشیعة ج 8 ص 331 الحدیث 15235-4.بالسند الوارد فی المحاسن ج 2 ص 107. و فی دعائم الإسلام ج 1 ص 113. مرسلا.و فی ص 123. مرسلا عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 348.مرسلا. و فی ج 2 ص 121 الحدیث 412. مرسلا. و فی ص 148 الحدیث 527.مرسلا. و فی الخصال ص 613 و 614 و 618 و 619 و 627 و 630 و 631 و 634 و 635 باب المائة فما فوق الحدیث 10. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن محمد بن عیسی بن عبید الیقطینی، عن القاسم بن یحیی، عن جده الحسن بن راشد، عن أبی بصیر و محمد بن مسلم، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی مكارم الأخلاق ص 53. مرسلا.
- الحقائق. ورد فی نسخ النهج بروایة ثانیة.
تشویق به ازدواج و حکم آن
ازدواج کنید؛ چون فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «هر کس دوست دارد به سنت و روش من عمل کند، باید ازدواج کند؛ که ازدواج از سنت من است. و در پیِ فرزند باشید، که من فردا به فزونیِ شما بر امتهای دیگر میبالم. کودکِ سقطشده روز قیامت، هنگامی که پدر و مادرش را به دوزخ ببرند، با پروردگارِ ارجمند و بزرگش چانه میزند و پافشاری میکند. وقتی پروردگارش به او میگوید: وارد بهشت شو،
تزوّجوا، فإنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال: من أحبّ أن یستنّ بسنّتی فلیتزوّج، فإنّ من سنّتی التّزویج؛ و اطلبوا الولد، فإنّی مكاثر بكم الأمم غدا. [و] إنّ السّقط لیراغم ربّه - عزّ و جلّ - یوم القیامة إذا أدخل والدیه النّار. إذ یقول له ربّه: أدخل الجنّة.
کودک میگوید: نه، تا پدر و مادرم وارد نشوند! پس گفته میشود: ای کودکِ سقطشده که با پروردگارت چانه میزنی! برگرد
فیقول: حتّی یدخل أبوای. فیقال: أیّها السّقط المراغم ربّه؛ إرجع.
و پدر و مادرت را وارد بهشت کن. پس آن دو را با بندِ نافش میکِشد تا وارد بهشتشان کند».
أدخل أبویك الجنّة. فیجرّهما بسرره حتّی یدخلهما الجنّة.
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «دنیا تنها کالایی برای بهرهبردن است، و بهترین کالای دنیا همسرِ شایسته است».
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّما الدّنیا متاع، و خیر متاع الدّنیا الزّوجة الصّالحة.
و فرمود: «ای علی! سه چیز را به تأخیر نینداز:
[و] قال: یا علیّ؛ ثلاثة لا تؤخّرها:
نماز را وقتی وقتش برسد، جنازه را وقتی حاضر شود، و زنِ بیهمسر را وقتی همتایی برایش بیابی».
الصّلاة إذا آنت. و الجنازة إذا حضرت. و الأیم إذا وجدت كفؤا.
منابع (۱)
- إذا وجدت لها. ورد فی كنز العمال ج 15 ص 854 الحدیث 43395. مرسلا.و فی كتاب من روی عن أبیه عن جده ص 531 الحدیث 117. عن محمد بن عمر بن علی بن أبی طالب، عن أبیه، عن جده علی علیه السّلام. باختلاف یسیر.
تشویق به ازدواج و نهی از طلاق
ازدواج کنید و طلاق ندهید؛ چون خدای ارجمند و بزرگ، مردان و زنانی را که مدام برای هوسرانی همسر عوض میکنند دوست ندارد، و عرش از طلاق میلرزد.
تزوّجوا و لا تطلّقوا؛ فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - لا یحبّ الذّوّاقین و الذّوّاقات، و إنّ الطّلاق یهتزّ منه العرش.
با دخترانِ دوشیزه ازدواج کنید؛ چون آنان خوشدهانتر، باوقارتر و پرزادوولدترند.
إنكحوا الأبكار؛ فإنّهنّ أعذب أفواها، و أعزّ أخلاقا، و أفتح أرحاما.
با زنان به خاطر زیباییشان ازدواج نکنید، که چه بسا زیباییشان آنان را به نابودی بکشاند. به خاطر داراییشان هم با آنان ازدواج نکنید، که چه بسا داراییشان آنان را به سرکشی بکشاند. با آنان به خاطر دینشان ازدواج کنید؛ و بیگمان، کنیزی سیاهپوست و بینیبریده اما دیندار، برتر است.
لا تنكحوا النّساء لحسنهنّ؛ فعسی حسنهنّ أن یردیهنّ. و لا لمالهنّ؛ فعسی ما لهنّ أن یطغیهنّ. و انكحوهنّ علی الدّین؛ و لأمة سوداء خرماء ذات دین أفضل.
اشکالی ندارد مرد پیش از ازدواج با زن، به زیباییهای او نگاه کند؛ چون او تنها در پیِ تصمیمگیری است؛ پس اگر کاری مقدّر شده باشد، انجام میگیرد.
لا بأس أن ینظر الرّجل إلی محاسن المرأة قبل أن یتزوّجها، إنّما هو مستأمر؛ فإن یقض أمر یكن.
هر کس میخواهد به فرزندانش ببالد، سراغ زنانِ بلندقد برود.
من أراد المفاخرة بالأولاد فعلیه بالمقّ من النّساء.
زنان چهار دستهاند:
النّساء أربع:
«فَریع»، «وَعوَع»، غل و زنجیری که باز نمیشود، و گردآورندهای که جمع میکند.
الفریع، و الوعوع، و غلّ لا ینزع، و جامعة تجمع.
اما «فَریع»، زنِ آسانگیر و بخشنده است.
فأمّا الفریع، فالسّمحة.
منابع (۱)
- القرثع... فأمّا القرثع، فالسّنجة. ورد فی تاریخ بغداد ج 2 ص 396 الرقم 911. عن أبی القاسم عبید اللّه بن محمد بن عبد اللّه النجار، عن عبید اللّه بن محمد بن سلیمان بن بابویه بن فهرویه المخرمی، عن أبی محمد بن سلیمان، عن أبی الفضل بن الربیع بن ثعلب، عن محمد بن زیاد الیشكری، عن میمون بن مهران، عن علی علیه السّلام.
اما «وَعوَع»، زنِ پرسروصدا و جنجالی است.
و أمّا الوعوع، فالصّخّابة.
اما غل و زنجیری که باز نمیشود، زنِ بدی است که مرد از او فرزندانی دارد و نمیداند چگونه خود را رها کند.
و أمّا الغلّ الّذی لا ینزع، فالمرأة السّوء، للرّجل منها أولاد لا یدری كیف یتخلّص.
و اما گردآورندهای که جمع میکند، زنی است که خانواده را دور هم جمع میکند و کارهای پراکنده را سامان میدهد.
و أمّا الجامعة الّتی تجمع، فهی الّتی تجمع الشّمل و تلمّ الشّعث.
گونههای زنان و سفارش به گرامیداشتن زن
بهترینِ زنان شما کسی است که پاکدامن باشد، برای شوهرش پرشور و مشتاق باشد، خوشبو و خوشدستپخت باشد؛ زنی که اگر خرج کند، بهاندازه خرج کند و اگر نگه دارد، بهاندازه نگه دارد. چنین زنی از کارگزاران خداست، و کارگزار خدا هرگز ناامید و زیانکار نمیشود.
خیر نسائكم العفیفة فی فرجها، الغلمة لزوجها، الطّیّبة الرّائحة، الطّیّبة الطّعام، الّتی إن أنفقت أنفقت قصدا، و إن أمسكت أمسكت قصدا؛ فتلك من عمّال اللّه، و عامل اللّه لا یخیب.
پیوندِ ازدواج را خوش و نیکو دارید؛ چون زنان در پیمانِ مردانند و اختیارِ سود و زیانِ خود را ندارند. آنان امانتِ خدا نزد شمایند؛ پس به آنان زیان نرسانید و در تنگنا نگذاریدشان.
طیّبوا النّكاح؛ فإنّ النّساء عقد الرّجال لا یملكن لأنفسهنّ ضرّا و لا نفعا؛ و إنّهنّ أمانة اللّه عندكم، فلا تضارّوهنّ، و لا تعضلوهنّ.
آداب شب عروسی
عروسهایتان را شبهنگام به خانهٔ بخت ببرید، و هنگام چاشت غذا بدهید.
زفّوا عرائسكم لیلا، و أطعموا ضحی.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «شببیداری روا نیست مگر برای سه کس:
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لا سهر إلاّ فی ثلاث:
شبزندهدار با قرآن، یا جویندهٔ دانش، یا عروسی که به خانهٔ شوهرش فرستاده میشود».
متهجّد بالقرآن، أو طالب العلم، أو عروس تهدی إلی زوجها.
هر یک از شما که قصد ازدواج دارد، دو رکعت نماز بخواند و در آن دو، سورهٔ فاتحه و سورهٔ یاسین را بخواند.
من أراد منكم التّزویج فلیصلّ ركعتین، و لیقرأ فیهما بفاتحة الكتاب و سورة یاسین.
وقتی نمازش را تمام کرد، خدای برتر را سپاس گوید و بستاید و بگوید:
فإذا فرغ من الصّلاة فلیحمد اللّه - تعالی - و لیثن علیه و لیقل:
«خدایا! همسری شایسته، مهربان، پرزادوولد، سپاسگزار و قانع روزیم کن؛ که اگر نیکی کردم سپاس گزارد، و اگر بدی کردم ببخشد؛ اگر خدای برتر را یاد کردم یاریم دهد، و اگر فراموش کردم به یادم آورد؛ اگر از نزدش بیرون رفتم نگهدارِ زندگی و آبرو باشد، و اگر بر او وارد شدم شادم کند؛ اگر به او فرمان دادم فرمان ببرد، و اگر سوگندش دادم سوگندم را به جا آورد، و اگر بر او خشم گرفتم خشنودم کند. ای صاحب شکوه و بخشش! این را به من ببخش؛ که تنها از تو میخواهم و جز آنچه تو منت نهاده و بخشیدهای، به دست نمیآورم».
اللّهمّ ارزقنی زوجة صالحة، ودودا، ولودا، شكورا، قنوعا؛ إن أحسنت شكرت، و إن أسأت غفرت، و إن ذكرت اللّه - تعالی - أعانت، و إن نسیت ذكّرت؛ و إن خرجت من عندها حفظت، و إن دخلت علیها سرّتنی، و إن أمرتها أطاعتنی، و إن أقسمت علیها أبرّت قسمی، و إن غضبت علیها أرضتنی؛ یا ذا الجلال و الإكرام هب لی ذلك، فإنّما أسألكه و لا آخذ إلاّ ما مننت و أعطیت.
هر کس چنین کند، خدا آنچه را خواسته به او میبخشد.
إنّ من فعل ذلك أعطاه اللّه ما سأل.
سپس وقتی عروس را به خانهٔ او فرستادند و نزدش آمد، دو رکعت نماز بخواند. بعد دستش را بر جلوی سر او بکشد و بگوید: «خدایا! همسرم را برای من مبارک کن و مرا برای او مبارک کن. تا زمانی که ما را در کنار هم نگه میداری، در نیکی و خوشیمنی و برکت در کنار هم بدار؛ و هرگاه به جدایی رساندی، آن را جدایی به سوی نیکی قرار ده.»
ثمّ إذا زفّت إلیه و دخلت علیه فلیصلّ ركعتین، ثمّ لیمسح یده علی ناصیتها و لیقل: اللّهمّ بارك لی فی أهلی و بارك لها فیّ، و ما جمعت بیننا فاجمع فی خیر و یمن و بركة، و إذا جعلتها فرقة فاجعلها فرقة إلی خیر.
پس وقتی کنار او نشست، دست بر جلوی سرش بکشد و بگوید: «ستایش از آنِ خدایی است که سرگشتگی مرا هدایت کرد، ناداریام را بینیاز کرد، گمنامیام را بلندآوازه کرد، دینم را سربلند داشت، خانوادهام را پناه داد، بیهمسریام را به همسری رساند، بار سفرم را برداشت، برای کارهایم خدمتکار داد، تنهاییام را همدم بخشید و فرودستیام را بالا برد؛ ستایشی بسیار، پاک و پربرکت، بر آنچه عطا کردی، بر آنچه قسمت کردی، بر آنچه بخشیدی و بر آنچه گرامی داشتی.»
فإذا جلس إلی جانبها فلیمسح بناصیتها، ثمّ لیقل: الحمد للّه الّذی هدی ضلالتی، و أغنی فقری، و نعش خمولی، و أعزّ دینی، و آوی عیلتی، و زوّج أیمتی، و حمل رحلتی، و أخدم مهنتی، و آنس وحشتی، و رفع خسیستی، حمدا كثیرا طیّبا مباركا فیه، علی ما أعطیت، و علی ما قسمت، و علی ما وهبت، و علی ما أكرمت.
پاداش محبت میان زن و شوهر
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: هرگاه بنده به چهرهٔ همسرش نگاه کند و همسرش هم به او نگاه کند، خدای برتر به آن دو نگاه رحمت میاندازد. و هرگاه دست در دست هم بگذارند، گناهانشان از لابهلای انگشتانشان فرو میریزد.
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إذا نظر العبد إلی وجه زوجته و نظرت إلیه نظر اللّه - تعالی - إلیهما نظرة رحمة. فإذا أخذ بكفّها و أخذت بكفّه تساقطت ذنوبهما من خلال أصابعهما.
پس هرگاه با او همبستر شود، فرشتگان از زمین تا بلندیهای آسمان گرد آن دو را میگیرند؛ و هر لذت و هر خواهشی، نیکیهایی مانند کوهها خواهد بود. هرگاه زن باردار شود، پاداش کسی را دارد که در راه خدا روزهدار، نمازگزار، شبزندهدار، کوشا و مجاهد است. و هنگامی که فرزند به دنیا آورد، نمیداند چه مایهٔ روشنی چشمی برایش پنهان شده است.
فإذا تغشّاها حفّت بهما الملائكة من الأرض إلی عنان السّماء؛ و كانت كلّ لذّة و كلّ شهوة حسنات أمثال الجبال. فإذا حملت كان لها أجر الصّائم المصلّی القائم المجتهد المجاهد فی سبیل اللّه. فإذا وضعت لم تعلم ما أخفی لها من قرّة أعین.
هیچ شیری که کودک میخورد، برایش پربرکتتر از شیر مادرش نیست.
ما من لبن یرضع به الصّبیّ أعظم بركة علیه من لبن أمّه.
ببینید چه کسی به فرزندانتان شیر میدهد، چون کودک بر همان سرشت بزرگ میشود.
أنظروا من ترضع أولادكم، فإنّ الولد یشبّ علیه
برای شیردادن همانگونه دقت و انتخاب کنید که برای ازدواج انتخاب میکنید، چون شیر بر سرشتها چیره میشود.
تخیّروا للرّضاع كما تتخیّرون للنّكاح، فإنّ اللّبن یغلب الطّباع.
منابع (۱)
- یغیّر. ورد فی قرب الإسناد ص 45. عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.
زنانِ پرعرق و زنانی را که سستی و آبریزش چشم دارند، برای شیردادن به فرزندانتان نگیرید.
لا تسترضعوا أولادكم الرّشح و العمش.
فرزندانتان را از شیر زنان بدکاره، دیوانه و کمخرد دور نگه دارید؛ چون فرزند بد، شرف را ویران میکند و نام گذشتگان را لکهدار میکند.
توقّوا علی أولادكم من لبن البغیّ من النّساء، و المجنونة و الحمقاء، [فإنّ] ولد السّوء یهدم الشّرف، و یشین السّلف.
به زنانتان سورهٔ یوسف را نیاموزید و آن را برایشان نخوانید، چون در آن فتنههاست؛ و به آنان سورهٔ نور را بیاموزید، چون در آن پندهاست.
لا تعلّموا نساءكم سورة یوسف و لا تقرئوهنّ إیّاها، فإنّ فیها الفتن؛ و علّموهنّ سورة النّور، فإنّ فیها المواعظ.
اهمیت گوسفند و اسب
بهترین چیزی که مرد در خانهاش برای خانوادهاش نگه میدارد، گوسفند است.
أفضل ما یتّخذه الرّجل فی منزله لعیاله الشّاة.
هر کس در خانهاش یک گوسفند باشد، فرشتگان هر روز یک بار بر او درود و پاکی میفرستند.
فمن كانت فی منزله شاة قدّست علیه الملائكة فی كلّ یوم مرّة.
و هر کس دو گوسفند نزدش باشد، فرشتگان هر روز دو بار بر او درود و پاکی میفرستند.
و من كانت عنده اثنتان قدّست علیه الملائكة فی كلّ یوم مرّتین.
و در سه گوسفند نیز چنین است؛ و خدا میفرماید: «به شما برکت داده شد.»
و كذلك فی الثّلاث؛ و یقول اللّه: بورك فیكم.
خیر و نیکی تا روز قیامت به پیشانی اسبها گره خورده است.
الخیل معقود فی نواصیها الخیر إلی یوم القیامة.
و هر کس اسبی را در راه خدای عزیز و جلیل ببندد و نگه دارد، جای پایش، علفش، سرگینش، آب خوردنش، هر چه پا بر آن میگذارد و هر چه از آن اسب سر میزند، در روز قیامت نیکیهایی در ترازوی او خواهد بود.
و من ارتبط فرسا فی سبیل اللّه - عزّ و جلّ - فإنّ أثره و علفه و روثه و شرابه و كلّ ما یطأ علیه و ما یكون منه حسنات فی میزانه یوم القیامة.
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: هنگامی که خدا اراده کرد اسب را بیافریند، به باد جنوب فرمود: «من از تو آفریدهای میآفرینم که آن را مایهٔ عزت دوستانم، خواری دشمنانم و زیبایی فرمانبردارانم قرار میدهم.» باد گفت: «پروردگارا! بیافرین.»
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لمّا أراد اللّه أن یخلق الخیل قال لریح الجنوب: إنّی خالق منك خلقا أجعله عزّا لأولیائی، و مذلّة لأعدائی، و جمالا لأهل طاعتی. فقالت الرّیح: إخلق یا ربّ.
پس خدا مشتی از آن باد برگرفت و از آن اسبی آفرید. و فرمود: «تو را اسب آفریدم و عربی قرار دادم؛ خیر را به پیشانیات گره زدم و غنیمتها را بر پشتت گرد آوردم؛ روزیِ فراخ برایت فراهم کردم و تو را بر دیگر چهارپایان برتری و نیرو بخشیدم؛ دل صاحبت را به تو مهربان کردم و چنان قرار دادم که بیبال پرواز کنی؛ پس تو برای تعقیب کردنی و تو برای گریختن. و بهزودی بر پشت تو مردانی قرار خواهم داد که مرا به پاکی میستایند، سپاسم میگویند، «لا اله الا الله» میگویند و مرا به بزرگی یاد میکنند.»
فقبض منها قبضة فخلق منها فرسا. و قال: خلقتك فرسا و جعلتك عربیّا، و جعلت الخیر معقودا بناصیتك، و الغنائم محتازة علی ظهرك؛ و بوّأتك سعة من الرّزق، و أیّدتك علی غیرك من الدّوابّ، و عطفت علیك صاحبك، و جعلتك تطیر بلا جناج، فأنت للطّلب، و أنت للهرب؛ و إنّی سأجعل علی ظهرك رجالا یسبّحوننی، و یحمدوننی و یهلّلوننی و یكبّروننی.
اسب، شتر و آوای خوش در بهشت
مردی گفت: ای فرستادهٔ خدا! من اسب را دوست دارم؛ آیا در بهشت اسب هست؟
فقال رجل: یا رسول اللّه؛ إنّی أحبّ الخیل؛ فهل فی الجنّة خیل؟.
فرمود:
فقال:
آری! سوگند به کسی که جان محمد در دست اوست، در بهشت اسبهایی از یاقوت سرخ است که زینهای طلا بر آنهاست؛ بهشتیان سوارشان میشوند و آن اسبها آنان را در لابهلای برگهای بهشت به پرواز درمیآورند.
نعم. و الّذی نفس محمّد بیده إنّ فیها خیلا من یاقوت أحمر، علیها سروج الذّهب، یركبونه فتدفّ بهم خلال ورق الجنّة.
آن مرد گفت: ای فرستادهٔ خدا! من مردی هستم که از شتر خوشم میآید؛ آیا در بهشت شتر هست؟
فقال الرّجل: یا رسول اللّه؛ إنّی رجل یعجبنی الإبل؛ فهل فی الجنّة إبل؟.
فرمود:
فقال:
آری! سوگند به کسی که جانم در دست اوست، در بهشت شتران اصیل و برگزیدهای از یاقوت سرخ است که کجاوههای طلا بر آنهاست و با بالشها و روکشهای ابریشمین پوشیده شدهاند؛ بهشتیان سوار میشوند و آن شتران آنان را در لابهلای برگهای بهشت به پرواز درمیآورند.
نعم. و الّذی نفسی بیده إنّ فیها نجائب من یاقوت أحمر، علیها رحال الذّهب، قد ألحفت بنمارق الدّیباج، یركبون فتدفّ بهم خلال ورق الجنّة.
آن مرد گفت: ای پیامبر خدا! آیا در بهشت آوای خوش هست؟ چون من از آوای خوش خوشم میآید.
فقال الرّجل: یا نبیّ اللّه؛ هل فی الجنّة صوت حسن، فإنّی یعجبنی الصّوت الحسن؟.
فرمود:
فقال:
آری! سوگند به کسی که جانم در دست اوست، هر یک از آنان که این را دوست داشته باشد، خدای پاک برایش به درختی فرمان میدهد تا آوایی به تسبیح و پاکیِ خدا به گوش او برساند که گوشها هرگز آوایی خوشتر از آن نشنیدهاند.
نعم. و الّذی نفسی بیده إنّ اللّه - سبحانه - لیأمر لمن أحبّ ذلك منهم بشجر أن یسمعه صوتا بالتّسبیح و التّقدیس ما سمعت الآذان صوتا أحسن منه قطّ.
در آنجا چهرههایی از مردان و زنان هست که بر مرکبهای بهشتیان سوارند. هرگاه یکی از بهشتیان از چهرهای خوشش بیاید، میگوید: «پروردگارا! چهرهٔ مرا مانند این کن.» پس خدا چهرهٔ او را به همان شکل درمیآورد.
و إنّ فیها صور رجال و نساء یركبون مراكب أهل الجنّة؛ فإذا أعجب أحدهم الصّورة قال: یا ربّ؛ اجعل صورتی مثل هذا. فیجعل صورته علیها.
برآورده شدن خواستههای مؤمنان در بهشت
و هرگاه از چهرهٔ زنی از آنان خوشش بیاید، میگوید: «پروردگارا! چهرهٔ همسرم فلانی را مانند این چهره کن.» پس بازمیگردد و چهرهٔ همسرش همانگونه شده است که او آرزو داشت.
و إذا أعجبته صورة المرأة منهنّ قال: یا ربّ؛ اجعل صورة فلانة زوجتی مثل هذه الصّورة. فیرجع و قد صارت صورة زوجته علی ما اشتهی.
زن مسلمان باید برای شوهرش خود را خوشبو کند.
لتطّیّب المرأة المسلمة لزوجها.
لباسهایتان را بشویید، موهایتان را کوتاه کنید، مسواک بزنید، آراسته باشید و پاکیزه شوید؛ چون بنیاسرائیل این کار را نمیکردند و زنانشان زناکار شدند.
إغسلوا ثیابكم، و خذوا من شعوركم، و استاكوا، و تزیّنوا، و تنظّفوا؛ فإنّ بنی إسرائیل لم یكونوا یفعلون ذلك فزنت نساؤهم.
هرگاه یکی از شما برهنه شود، شیطان به او نگاه میکند و در او طمع میبندد؛ پس خود را بپوشانید.
إذا تعرّی أحدكم نظر إلیه الشّیطان فطمع فیه، فاستتروا.
رسول خدا (ص) مردمی را دید که برهنه و بیلنگ در رودخانه خود را میشستند؛ پس ایستاد و با بلندترین صدایش فریاد زد: «ما لَکُمْ لا تَرْجُونَ لِلّهِ وَقاراً»؛ شما را چه شده است که برای خدا شکوهی قائل نیستید؟
إنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم رأی ناسا یغتسلون فی النّهر عراة لیس علیهم أزر، فوقف فنادی بأعلی صوته: ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلّهِ وَقاراً .
منابع (۱)
- سورة نوح/ 13.
هرگاه یکی از شما بخواهد با همسرش همبستر شود، از شب اول ماهها و نیمهٔ ماهها پرهیز کند؛ چون شیطان در این دو زمان در پی فرزند است و شیاطین در این دو زمان در پی شریک شدناند، پس میآیند و باردار میکنند.
إذا أراد أحدكم أن یأتی أهله فلیتوقّ أوّل الأهلّة، و أنصاف الشّهور؛ فإنّ الشّیطان یطلب الولد فی هذین الوقتین. و الشّیاطین یطلبون الشّرك فیهما، فیجیئون و یحبّلون.
زمانها و آداب همبستری مرد با همسرش
برای مسلمان مستحب است که در شب اول ماه رمضان با همسرش همبستر شود، به دلیل سخن خدای عزیز و بزرگ که میفرماید: «أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَةَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلی نِسائِکُمْ»؛ در شبِ روزه، همبستری با زنانتان برای شما حلال شد.
یستحبّ للمسلم أن یأتی أهله أوّل لیلة من شهر رمضان لقول اللّه - عزّ و جلّ -: أُحِلَّ لَكُمْ لَیْلَةَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلی نِسائِكُمْ .
منابع (۱)
- البقرة/ 187.
هرگاه یکی از شما بخواهد با همسرش همبستر شود، در کار او شتاب نکند و درنگ کند تا زن هم به همان حالی برسد که مرد میرسد؛ چون زنان هم نیازهایی دارند.
إذا أراد أحدكم أن یأتی أهله فلا یعاجلنّها، و لیمكث یكن منها مثل الّذی یكون منه؛ فإنّ للنّساء حوائج.
هرگاه یکی از شما با همسرش همبستر میشود، کم سخن بگوید؛ چون سخن گفتن در آن هنگام، باعث لال شدن فرزند میشود.
إذا أتی أحدكم زوجته فلیقلّ الكلام، فإنّ الكلام عند ذلك یورث خرس الولد.
هیچیک از شما به درون شرمگاه همسرش نگاه نکند؛ چون این کار باعث پیسی (بیماری پوستی) میشود.
لا ینظرنّ أحدكم إلی باطن فرج امرأته فإنّه یورث البرص.
و هرگاه یکی از شما با همسرش همبستر شد، بگوید: «خدایا! من شرمگاه او را به فرمان تو حلال شمردم و او را به امانت تو پذیرفتم؛ پس اگر از او فرزندی مقدر کردی، او را پسری سالم و بینقص قرار ده و برای شیطان در او شریکی و بهرهای قرار نده.»
و إذا أتی أحدكم زوجته فلیقل: اللّهمّ إنّی استحللت فرجها بأمرك، و قبلتها بأمانتك؛ فإن قضیت منها ولدا فاجعله ذكرا سویّا، و لا تجعل للشّیطان فیه شركا و لا نصیبا.
هرگاه یکی از شما همبستر شد، بگوید: «به نام خدا و به یاری خدا. خدایا! شیطان را از من دور کن و شیطان را از آنچه روزیم کردهای دور بدار.» پس اگر خدا میان آنان فرزندی مقدر کند، شیطان هرگز هیچ آسیبی به او نمیرساند.
إذا جامع أحدكم فلیقل: بسم اللّه و باللّه، اللّهمّ جنّبنی الشّیطان، و جنّب الشّیطان ما رزقتنی. فإذا قضی اللّه بینهم ولدا لا یضرّه الشّیطان بشیء أبدا.
زندهبهگور کردنِ پنهان این است که مرد با زن همبستر شود و هنگامی که آمدن منی را احساس کرد، خود را از او بیرون بکشد و آن را بیرون از او بریزد.
الوأد الخفیّ أن یجامع الرّجل المرأة، فإذا أحسّ الماء نزعه منها فأنزله فیما سواها.
پس این کار را نکنید.
فلا تفعلوا ذلك.
چون رسول خدا (ص) نهی فرمود از اینکه مرد در همبستری با زنِ آزاد بیاجازهٔ خودش، و با کنیز بیاجازهٔ صاحبش، منی را بیرون بریزد.
فقد نهی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أن یعزل عن الحرّة إلاّ بإذنها، و عن الأّمة إلاّ بإذن سیّدها.
هرگاه ختنهگاه از ختنهگاه بگذرد (دخول انجام شود)، غسل واجب شده است؛ چه منی بیرون بیاید و چه نیاید.
إذا جاوز الختان الختان فقد وجب الغسل؛ أنزل أم لم ینزل.
منابع (۲)
- مسّ. ورد فی مشرق الشمسین ص 312. مرسلا. و فی مشارق الشموس ج 1 ص 160. مرسلا.
- اختلف الختانان. ورد فی التعدیل و التجریح ج 3 ص 1229. عن سعید بن أبی عروبة، عن عاصم بن بهدلة، عن زر بن حبیش، عن علی علیه السّلام. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 242 الحدیث 757. مرسلا.باختلاف یسیر.
همسرانی که میانشان لِعان نیست
چهار دسته هستند که میانشان لِعان (سوگند و نفرینِ جداییِ زن و شوهر) نیست:
أربع لیس بینهم لعان:
میان مرد آزاد و کنیز، لعان نیست.
لیس بین الحرّ و المملوكة لعان.
و نه میان زن آزاد و مرد برده، لعان است.
و لا بین الحرّة و المملوك لعان
و نه میان مرد مسلمان و زن یهودی، لعان است.
و لا بین المسلم و الیهودیّة لعان.
و نه میان زن یهودی و مرد مسلمان، لعان است.
و لا بین الیهودیّة و المسلم لعان.
سزاوار است که هر یک از شما برای فرزندش نام نیکو برگزیند.
ینبغی لأحدكم أن یتخیّر لولده الإسم الحسن.
لزوم نامگذاری فرزند پیش از تولد
بر فرزندانتان نام بگذارید؛ و اگر نمیدانید پسر است یا دختر، نامهایی بر آنان بگذارید که هم برای پسر است و هم برای دختر.
سمّوا أولادكم؛ فإن لم تدروا أذكر أم أنثی فسمّوهم بالأسماء الّتی تكون للذّكر و الأنثی.
چون جنینهای سقطشدهٔ شما، اگر روز قیامت شما را ببینند و نامی بر آنان نگذاشته باشید، آن جنین به پدرش میگوید: «چرا بر من نام نگذاشتی؟»
فإنّ أسقاطكم إذا لقوكم یوم القیامة و لم تسمّوهم یقول السّقط لأبیه: ألا سمّیتنی؟.
و رسول خدا (ص) محسن را پیش از آنکه به دنیا بیاید نامگذاری کرد.
و قد سمّی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله محسنا قبل أن یولد.
و رسول خدا (ص) فرمود: هرگاه فرزند را محمد نامیدید، او را گرامی بدارید، محرومش نکنید، به رویش ترشرویی نکنید و در مجلسها برایش جا باز کنید.
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إذا سمّیتم الولد محمّدا فأكرموه، و لا تحرموه، و لا تقبّحوا له وجها، و أوسعوا له فی المجالس.
و پیامبر (ص) فرمود: هیچ گروهی نیستند که مشورتی داشته باشند و کسی که نامش احمد یا محمد است با آنان حاضر باشد و او را در مشورت خود وارد کنند، مگر اینکه در آن کار برایشان خیر مقدر میشود. و هرگز گروهی در مشورتی گرد نیامدند که مردی به نام محمد با آنان باشد و او را در مشورت خود وارد نکنند، مگر اینکه در آن کار به آنان برکت داده نمیشود.
و قال صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: ما من قوم كانت لهم مشورة فحضر معهم من اسمه أحمد أو محمّد فأدخلوه فی مشورتهم إلاّ خیّر لهم فیها. و ما اجتمع قوم قطّ فی مشورة معهم رجل اسمه محمّد و لم یدخلوه فی مشورتهم إلاّ لم یبارك لهم فیها.
و پیامبر (ص) فرمود: هیچ سفرهای پهن نمیشود که کسی به نام محمد یا احمد بر سر آن بنشیند، مگر اینکه آن خانه در هر روز دو بار پاک و متبرک میشود.
و قال صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: ما من مائدة وضعت فقعد علیها من اسمه محمّد أو أحمد إلاّ قدّس ذلك المنزل فی كلّ یوم مرّتین.
و پیامبر (ص) فرمود: بهشتیان کنیه (نامِ همراه با «ابو» یا «ام») ندارند مگر آدم (ع)؛ که برای احترام و بزرگداشت، به او کنیهٔ «ابومحمد» داده میشود.
و قال صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أهل الجنّة لیست لهم كنی إلاّ آدم علیه السّلام؛ فإنّه یكنّی بأبی محمّد توقیرا و تعظیما.
کامِ فرزندانتان را با خرما باز کنید؛ چون رسول خدا (ص) با حسن و حسین چنین کرد.
حنّكوا أولادكم بالتّمر، فهكذا فعل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله [و سلّم] بالحسن و الحسین.
تأکید امام (ع) بر واجب بودن ختنه و لزوم عقیقه
فرزندانتان را در روز هفتم ختنه کنید و گرما و سرما جلویتان را نگیرد؛ چرا که این کار بدن را پاکتر، رشد گوشت را بهتر، و دل را آسودهتر میکند. و زمین از ادرارِ کسی که ختنه نشده به درگاه خدا ناله و فریاد سر میدهد.
إختنوا أولادكم یوم السّابع، و لا یمنعكم حرّ و لا برد؛ فإنّه أطهر للجسد، و أنبت للّحم، و أروح للقلب؛ و إنّ الأرض لتضجّ إلی اللّه من بول الأغلف.
در روز هفتم برای فرزندانتان عقیقه (قربانی برای نوزاد) کنید؛ و هنگامی که سرشان را تراشیدید، هموزنِ موهایشان نقره به یک مسلمان صدقه بدهید. رسول خدا (ص) با حسن و حسین و دیگر فرزندانش چنین کرد.
عقّوا عن أولادكم فی الیوم السّابع؛ و تصدّقوا، إذا حلقتم رؤوسهم، بزنة شعورهم فضّة علی مسلم؛ كذلك فعل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بالحسن و الحسین و سائر ولده.
بوی چربیِ خوراک را از کودکانتان بشویید؛ چون شیطان بوی چربی را میبوید و کودک در خوابش میترسد، و دو فرشتهٔ نویسنده هم از آن آزار میبینند.
إغسلوا صبیانكم من الغمر، فإنّ الشّیطان یشمّ الغمر فیفزع الصّبیّ فی رقاده، و یتأذّی به الكاتبان.
فرزندانتان را به خوی و روش خودتان مجبور نکنید؛ چرا که آنان برای روزگاری غیر از روزگار شما آفریده شدهاند.
لا تقسروا أولادكم علی آدابكم، فإنّهم مخلوقون لزمان غیر زمانكم.
فرزندانتان را به آموختن دانش فرمان دهید.
مروا أولادكم بطلب العلم.
از حدیث، آنچه را خدا به وسیلهٔ آن به فرزندانتان سود میرساند به آنان بیاموزید، تا مُرجِئه (فرقهای که عمل را بیاهمیت میدانست) با دیدگاه خود بر آنان چیره نشوند.
علّموا أولادكم ما ینفعهم اللّه به من الحدیث، لا تغلب علیهم المرجئة برأیها.
رسول خدا (ص) فرمود: «پیش از آنکه این دانش پایان یابد، آن را فراگیرید.»
إنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال: خذوا من هذا العلم قبل أن ینفد.
مردی گفت: «ای رسول خدا! چگونه چنین میشود در حالی که کتاب خدا در میان ماست؟»
فقال رجل: و كیف یا رسول اللّه و كتاب اللّه بین أظهرنا؟.
رسول خدا (ع) خشمگین شد و فرمود: «مادرت به عزایت بنشیند! مگر اهل تورات و انجیل جز در حالی که تورات و انجیل در میانشان بود نابود شدند؟ پس آیا آن دو کتاب هیچ به کارشان آمد؟»
فغضب رسول اللّه علیه السّلام، ثمّ قال: ثكلتك أمّك، و هل هلك أهل التّوراة و الإنجیل إلاّ و التّوراة و الإنجیل بین أظهرهم؛ فهل أغنت عنهم شیئا؟.
لزوم دانشآموزی و زمان آموزش نماز به کودکان
به کودکانتان در هفتسالگی نماز بیاموزید، و هنگامی که به هشتسالگی رسیدند، آنان را به خواندن آن وادارید.
علّموا صبیانكم الصّلاة لسبع، و خذوهم بها إذا بلغوا ثمانی سنین.
منابع (۱)
- إذا بلغوا الحلم. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 499 الحدیث 20. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 341. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 261 مرسلا.
رسول خدا (ص) فرمود: «به فرزندانتان شنا و تیراندازی بیاموزید.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: علّموا أولادكم السّباحة و الرّمایة.
هرگاه به مردی برای نوزاد پسری تبریک گفتید، بگویید: خدا بخشش خود را برایت مبارک کند، او را به کمال رشد و نیرویش برساند، و نیکیِ او را روزیات کند.
إذا هنّأتم الرّجل عن مولود ذكر فقولوا: بارك اللّه لك فی وهبته، و بلّغه أشدّه، و رزقك برّه.
هرگاه یکی از شما زنی را دید که خوشش آمد، باید نزد همسر خود برود؛ زیرا آنچه دیده نزد همسرش هم هست. و برای شیطان راهی به دل خود باز نگذارد، و نگاهش را از آن زن برگرداند.
إذا رأی أحدكم امرأة تعجبه فلیلق أهله؛ فإنّ عند أهله مثل الّذی رأی؛ و لا یجعل للشّیطان علی قلبه سبیلا؛ و لیصرف بصره عنها.
و اگر همسری ندارد، دو رکعت نماز بخواند، خدا را بسیار ستایش کند، و بر پیامبر و خاندانش درود بفرستد، سپس از فضل و بخشش خدا بخواهد؛ چرا که خدا به مهربانیِ خویش، از راه حلال چیزی روزیاش میکند که بینیازش سازد.
فإن لم تكن له زوجة فلیصلّ ركعتین و یحمد اللّه كثیرا، و یصلّ علی النّبیّ و آله، ثمّ لیسأل اللّه من فضله؛ فإنّه یبیح له برأفته ما یغنیه.
رسول خدا (ص) فرمود: «زنا نکنید، که لذتِ همسرانتان از درونتان میرود؛ و پاکدامن باشید تا همسرانتان پاکدامن بمانند. تا آنجا که قبیلهٔ فلان زنا کردند، و زنانشان نیز زناکار شدند.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لا تزنوا فتذهب لذّة نسائكم من أجوافكم، و عفّوا تعفّ نساؤكم. حتّی أنّ بنی فلان زنوا فزنت نساؤهم.
فرجام زنا و بیزاری اسلام از زناکار
و فرمود: «زناکار، هنگامی که زنا میکند مؤمن نیست؛ و دزد، هنگامی که دزدی میکند مؤمن نیست؛ و شرابخوار، هنگامی که شراب مینوشد مؤمن نیست.»
و قال: لا یزنی الزّانی حین یزنی و هو مؤمن، و لا یسرق السّارق حین یسرق و هو مؤمن، و لا یشرب الخمر حین یشربه و هو مؤمن.
مردی به او گفت: ای امیر مؤمنان! آیا هر کس زنا کند کافر است؟
فقال له رجل: یا أمیر المؤمنین؛ من زنی فهو كافر؟.
امام (ع) فرمود:
فقال علیه السّلام:
نه، ولی رسول خدا (ص) به ما فرمان میداد که احادیثِ رخصت (آسانگیریهای دینی) را سربسته بگذاریم.
لا. و لكن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم كان یأمرنا أن نبهم أحادیث الرّخص.
رسول خدا (ص) فقط فرمود: «زناکار هنگامی که زنا میکند مؤمن نیست، اگر بگوید: این کار برایم حلال است؛ و دزد هنگامی که دزدی میکند مؤمن نیست، اگر بگوید: این کار برایم حلال است؛ و شرابخوار هنگامی که شراب مینوشد مؤمن نیست، اگر بگوید: این کار برایم حلال است.»
إنّما قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: لا یزنی الزّانی حین یزنی و هو مؤمن، إذا قال: هو لی حلال، و لا یسرق السّارق حین یسرق و هو مؤمن، إذا قال: هو لی حلال، و لا یشرب الخمر حین یشربه و هو مؤمن، إذا قال: هو لی حلال.
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
بزرگترین زنا و نهی از ادامهٔ نگاه به زنان
آیا شما را از بزرگترین زنا باخبر نکنم؟
ألا أخبركم بأكبر الزّنا؟.
گفتند: چرا، ای امیر مؤمنان.
فقالوا: بلی یا أمیر المؤمنین.
امام (ع) فرمود:
فقال علیه السّلام:
زنی است که شوهردار است و زنا میکند، پس فرزندی از غیرِ شوهرش میآورد و او را به شوهرش میبندد.
هی المرأة تفجر و لها زوج، فتأتی بولد من غیره، فتلزمه زوجها.
منابع (۱)
- توطئ فراش زوجها. ورد فی الكافی للكلینی ج 5 ص 543 الحدیث 2. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن ابن أبی عمیر، عن إسحاق بن أبی الهلال، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی من لا یحضره الفقیه ج 3 ص 573 الحدیث 496. عن محمد بن أبی عمیر، عن إسحاق بن هلال، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ثواب الأعمال ص 263. عن محمد بن علی ماجیلویه، عن علی بن إبراهیم، عن محمد بن أبی عمیر، عن إسحاق بن هلال، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی كتاب الغایات ص 197. مرسلا.
این همان زنی است که خدا در روز قیامت با او سخن نمیگوید، به او نگاه نمیکند، او را پاک نمیسازد، و عذابی بزرگ در پیش دارد.
فتلك الّتی لا یكلّمها اللّه و لا ینظر إلیها یوم القیامة و لا یزكّیها و لها عذاب عظیم.
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
در دیدن زنان، تنها نگاهِ نخست از آنِ شماست؛ پس نگاهِ دیگری به دنبال آن نیاورید، و از فریب و گناه بپرهیزید.
لكم من النّساء أوّل نظرة، فلا تتبعوها بنظرة أخری، و احذروا الفتنة.
رسول خدا (ص) فرمود: «ای علی! از نگاهی که به دنبالِ نگاهِ اول میآید بپرهیز؛ چرا که آن، تیری زهرآلود است که شهوت را در دل میاندازد.»
قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یا علیّ؛ اتّق النّظرة بعد النّظرة، فإنّها سهم مسموم یورث الشّهوة فی القلب.
در بدن، چیزی ارجمندتر از چشم نیست؛ پس خواستهاش را به آن ندهید، که شما را از یادِ خدای بزرگ و توانا بازمیدارد.
لیس فی البدن شیء أشرف من العین، فلا تعطوها سؤلها فتشغلكم عن ذكر اللّه - جلّ و عزّ -.
منابع (۱)
- فی الحواسّ الظّاهرة. ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 20 ص 262 الحدیث 63. مرسلا.
اهمیت بهرهگیری از دعا برای درخواستهای سودمند
در دعا، چهار چیز را به گوشَت برسان:
أعط السّمع أربعة فی الدّعاء:
درود بر پیامبر و خاندانش، و خواستنِ بهشت از پروردگارت، و پناه بردن از آتش دوزخ، و خواستنِ حورالعین (همسران زیباروی بهشتی) از او.
الصّلاة علی النّبیّ و آله. و الطّلب من ربّك الجنّة. و التّعوّذ من النّار. و سؤالك إیّاه الحور العین.
مستی چهار گونه است:
أصناف السّكر أربعة:
مستیِ جوانی، مستیِ مال، مستیِ خواب، و مستیِ فرمانروایی.
سكر الشّباب، و سكر المال، و سكر النّوم، و سكر الملك.
هرگاه یکی از شما در آفتاب نشست، پشت به آن کند؛ چون آفتاب دهان را بدبو میکند، رنگِ چهره را میپراند، لباس را کهنه میسازد، و بیماریِ پنهان را آشکار میکند.
إذا جلس أحدكم فی الشّمس فلیستدبرها لظهره؛ فإنّها مبخرة، تشحب اللّون، و تبلی الثّوب، و تظهر الدّاء الدّفین.
رسول خدا (ص) به من فرمود: «ای علی! رو به آفتاب منشین؛ که رو کردن به آفتاب بیماری است و پشت کردن به آن درمان است.»
[و لقد] قال لی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یا علیّ؛ لا تستقبل الشّمس؛ فإنّ استقبالها داء، و استدبارها دواء.
خدای عزیز و بزرگ در هر لحظه سه لشکر دارد:
إنّ للّه - عزّ و جلّ - فی كلّ لحظة ثلاثة عساكر:
لشکری که از صُلبِ پدران به رَحِمِ مادران فرود میآید.
فعسكر ینزل من الأصلاب إلی الأرحام.
لشکری که از رحمِ مادران به زمین فرود میآید.
و عسكر ینزل من الأرحام إلی الأرض.
و لشکری که از دنیا به آخرت کوچ میکند.
و عسكر یرتحل من الدّنیا إلی الآخرة.
دوستانِ مؤمن و جایگاهِ کسی که در حالِ دانشآموزی بمیرد
آدمِ مسلمان سه دوست دارد:
إنّ للمرء المسلم ثلاثة أخلاّء:
دوستی که به او میگوید: «من در زندگی و مرگ با تو هستم»، و آن کردارِ اوست.
فخلیل یقول له: أنا معك حیّا و میّتا، و هو عمله.
دوستی که به او میگوید: «من تا زمانی که بمیری با تو هستم»، و آن مالِ اوست؛ که چون بمیرد، به وارثان میرسد.
و خلیل یقول له: أنا معك إلی أن تموت، و هو ماله؛ فإذا مات صار للورثة.
و دوستی که به او میگوید: «من تا درِ قبرت با تو هستم و سپس رهایت میکنم»، و آن فرزندِ اوست.
و خلیل یقول له: أنا معك إلی باب قبرك ثمّ اخلّیك؛ و هو ولده.
هر کس مرگش فرا رسد در حالی که در پیِ دانش است، در بهشت میانِ او و پیامبران یک درجه فاصله است.
من جاءته منیّته و هو یطلب العلم فبینه و بین الأنبیاء درجة [فی الجنّة].
هنگامی که مرده را در قبرش میگذارند، چهار آتش او را در بر میگیرد:
إذا وضع المیّت فی قبره اعتورته نیران أربع:
پس نماز میآید و یکی را خاموش میکند.
فتجیء الصّلاة فتطفئ واحدة.
روزه میآید و یکی را خاموش میکند.
و یجیء الصّوم فیطفئ واحدة.
صدقه میآید و یکی را خاموش میکند.
و تجیء الصّدقة فتطفئ واحدة.
و دانش میآید و چهارمی را خاموش میکند و میگوید: «اگر به آن دیگران رسیده بودم، همه را خودم خاموش میکردم.
و یجیء العلم فیطفئ الرّابعة، و یقول: لو أدركتهنّ لأطفأتهنّ كلّهنّ.
پس دلت شاد و چشمت روشن باد، که من با تو هستم و هرگز بدی نخواهی دید.»
فقرّ عینا، فأنا معك و لن تری سوءا.
واجب بودنِ وصیت و متنِ آن
هر کس وصیت کند و در آن ستمی نکند و زیانی نرساند، مانند کسی است که آن مال را در زندگیاش صدقه داده است.
من أوصی و لم یحف و لم یضارّ كان كمن تصدّق به فی حیاته.
و هر کس هنگام مرگش برای خویشاوندانی که ارث نمیبرند وصیت نکند، کارش را با گناه به پایان رسانده است؛ خدای برتر فرموده است: «کُتِبَ عَلَیْکُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَکَ خَیْراً الْوَصِیَّةُ لِلْوالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَی الْمُتَّقِینَ»؛ بر شما نوشته شده است که هرگاه مرگِ یکی از شما فرا رسد، اگر مالی به جا گذاشته، برای پدر و مادر و خویشاوندان به شکلی شایسته وصیت کند؛ این حقی است بر گردنِ پرهیزگاران.
و من لم یوص عند موته لذی قرابته ممّن لا یرث فقد ختم عمله بمعصیة؛ قال اللّه - تعالی -: كُتِبَ عَلَیْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَیْراً الْوَصِیَّةُ لِلْوالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَی الْمُتَّقِینَ .
منابع (۱)
- البقرة/ 180.
و پیامبر (ص) فرمود: «وصیت، کاملکنندهٔ آن چیزی است که از زکات کم مانده است؛ و هر کس هنگام مرگ به خوبی وصیت نکند، این از کمبودِ عقل و جوانمردیِ اوست.»
و قال النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله: الوصیّة تمام ما نقص عن الزّكاة؛ و من لم یحسن وصیّته عند الموت كان نقصا فی عقله و مروءته.
گفتند: «ای رسول خدا! وصیت چگونه است؟»
قالوا: یا رسول اللّه؛ فكیف الوصیّة؟.
فرمود: «هنگامی که مرگِ کسی فرا رسد و مردم گردِ او جمع شوند، بگوید: خدایا! ای آفرینندهٔ آسمانها و زمین، ای دانای نهان و آشکار، ای بخشندهٔ مهربان! من در سرای دنیا با تو پیمان میبندم که گواهی میدهم معبودی جز تو نیست، یگانهای و شریکی نداری، و محمد بنده و فرستادهٔ توست؛ و بهشت حق است، آتش حق است، برانگیخته شدن حق است، حسابرسی حق است، و ترازو حق است؛ و دین همان است که تو وصف کردهای، اسلام همان است که تو پایه گذاشتهای، قرآن همان است که تو فرو فرستادهای، و سخن همان است که تو گفتهای؛ و تویی خدایِ حقِ آشکار؛ خدا به محمد بهترین پاداش را بدهد و به محمد و خاندانش سلام و درود ببخشد.
قال: إذا حضرته الوفاة، و اجتمع النّاس إلیه قال: اللّهمّ فاطر السّماوات و الأرض عالم الغیب و الشّهادة الرّحمن الرّحیم؛ إنّی أعهد إلیك فی دار الدّنیا أنّی أشهد أن لا إله إلاّ أنت وحدك لا شریك لك و أنّ محمّدا عبدك و رسولك، و أنّ الجنّة حقّ، و أنّ النّار حقّ، و أنّ البعث حقّ، و أنّ الحساب حقّ، و أنّ المیزان حقّ؛ و أنّ الدّین كما وصفت، و أنّ الإسلام كما شرعت، و أنّ القرآن كما أنزلت، و أنّ القول كما حدّثت؛ و أنّك أنت اللّه الحقّ المبین؛ جزی اللّه محمّدا خیر الجزاء، و حبا اللّه محمّدا و آله السّلام.
خدایا! تو تکیهگاه و اندوختهٔ منی؛ بر محمد و خاندانِ محمد درود فرست، و در قبرم مونسِ تنهایی و وحشتم باش، و روزی که برانگیخته به دیدارت میآیم، برای من نزدِ خودت پیمانی قرار ده.
اللّهمّ أنت ثقتی و عدّتی، صلّ علی محمّد و آل محمّد، و آنس فی قبری وحشتی، و اجعل لی عندك عهدا یوم ألقاك منشورا.
سپس خواستهٔ خود را وصیت کند.»
ثمّ یوصی بحاجته.
گواهِ درستیِ این وصیت، در سورهٔ مریم (ع) در این سخنِ خدای عزیز و بزرگ است: «لا یَمْلِکُونَ الشَّفاعَةَ إِلاّ مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً»؛ کسی اختیارِ شفاعت ندارد، مگر آن که نزدِ خدای رحمان پیمانی گرفته باشد. پس این، همان پیمانِ مرده و وصیت است.
و تصدیق هذه الوصیّة فی سورة مریم علیها السّلام فی قوله - عزّ و جلّ -: لا یَمْلِكُونَ الشَّفاعَةَ إِلاّ مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً . فهذا عهد المیّت و الوصیّة.
منابع (۱)
- سورة مریم/ 87.
و بر هر مسلمانی لازم است که این وصیت را حفظ کند و یاد بگیرد؛ زیرا رسول خدا (ص) آن را به من آموخت، و رسول خدا (ص) فرمود: «جبرئیل (ع) آن را به من آموخت.»
و حقّ علی كلّ مسلم أن یحفظ هذه الوصیّة و یتعلّمها؛ [فإنّها] علّمنیها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: علّمنیها جبرئیل علیه السّلام.
هر کس به بیشتر از یکسومِ داراییاش یا به همهٔ مالش وصیت کند، این کار روا نیست و به همان اندازهٔ شایسته و پسندیده، نه ناپسند، برگردانده میشود.
من أوصی بأكثر من الثّلث أو أوصی بماله كلّه فإنّه لا یجوز، و یردّ إلی المعروف غیر المنكر.
پس هر کس در وصیت به خودش ستم کند و بر خود اجحاف روا دارد، وصیتش به اندازهٔ شایسته و پسندیده برگردانده میشود و حقِ وارثان برایشان باقی میماند.
فمن ظلم نفسه فی الوصیّة و حاف علیها فإنّها تردّ إلی المعروف، و یترك لأهل المیراث حقّهم.
هنگامی که جنازه آماده شد، آن را به تأخیر نیندازید.
لا تؤخّروا الجنازة إذا حضرت.
پیامبر (ص) فرمود: «جنازه را با شتاب ببرید؛ اگر نیکوکار باشد، خیری است که او را به سویش پیش میفرستید، و اگر جز این باشد، شری است که از گردنِ خود برمیدارید.»
[قال] النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أسرعوا بالجنازة؛ فإن تكن صالحة فخیر تقدّمونها إلیه، و إن تكن سوی ذلك فشرّ تضعونه عن رقابكم.
احکامِ غسلِ مرده، دست زدن به او و کفن کردنش
هر کس پس از سرد شدنِ بدنِ مرده به آن دست بزند، غسل بر او واجب میشود.
من مسّ جسد میّت بعد ما یبرد لزمه الغسل.
هر مرد مسلمانی که برادر مسلمانش را غسل دهد و او را پلید نشمارد، به شرمگاهش نگاه نکند و بدیای از او بازنگوید، سپس تشییعش کند و بر او نماز بخواند، و آنگاه بنشیند تا او را در گورش فرود آورند، پاک و رها از گناهانش بیرون میآید.
أیّما امرئ مسلم غسل أخا له مسلما فلم یقذره و لم ینظر إلی عورته و لم یذكر منه سوءا، ثمّ شیّعه و صلّی علیه، ثمّ جلس حتّی یدلّی فی حفرته خرج عضلا من ذنوبه.
فرستادهٔ خدا (ص) مرا فراخواند و به من فرمود: «ای علی! مردگان را غسل بده؛ زیرا هر کس مردهای را غسل دهد، هفتاد آمرزش به او بخشیده میشود که اگر یکی از آنها میان همهٔ آفریدگان تقسیم شود، همهشان را فرا میگیرد.»
[لقد] دعانی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و قال لی: یا علیّ؛ إغسل الموتی؛ فإنّه من غسّل میّتا غفر له سبعون مغفرة لو قسمت مغفرة منها علی جمیع الخلائق لوسعتهم.
گفتم: «ای فرستادهٔ خدا! کسی که مردهای را غسل میدهد چه بگوید؟»
فقلت: یا رسول اللّه؛ ما یقول من یغسل میّتا؟.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «میگوید: «آمرزش تو را میخواهم ای بخشاینده»، تا از غسل دادن فارغ شود.»
فقال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یقول: غفرانك یا رحمن، حتّی یفرغ من الغسل.
هر یک از شما که مردهٔ مؤمنی را غسل داد، پس از آنکه کفنهایش را به او پوشاند، خودش غسل کند؛ و پس از آن دیگر به او دست نزند که غسل بر او واجب میشود.
من غسل منكم میّتا مؤمنا فلیغتسل بعد ما یلبسه أكفانه، و لا یمسّه بعد ذلك، فیجب علیه الغسل.
در کفن، گرانقیمتی و زیادهروی نکنید؛ زیرا به زودی از تن او بیرون کشیده میشود (میپوسد).
لا تغالوا فی الكفن، فإنّه یسلب سلبا سریعا.
کفنها را دودِ خوشبو ندهید و به مردگان خود، جز کافور، بوی خوش نزنید؛ زیرا مرده همچون فردِ مُحرم (در حال احرامِ حج) است.
و لا تجمّروا الأكفان؛ و لا تمسّوا موتاكم الطّیب إلاّ الكافور؛ فإنّ المیّت بمنزلة المحرم.
خانوادههای خود را فرمان دهید که نزد مرده سخن نیک بگویند؛ زیرا هنگامی که پدرِ فاطمه، دختر فرستادهٔ خدا (ص) —که درود بر آن دو باد— جانش گرفته شد، دختران هاشم او را به سوگواری فراخواندند؛ پس فاطمه گفت: «سوگواری و شیون را رها کنید و به دعا بپردازید.»
مروا أهالیكم بالقول الحسن عند المیّت؛ فإنّ فاطمة بنت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لمّا قبض أبوها علیهما السّلام أشعرها بنات هاشم. فقالت: دعن الحداد، و علیكنّ بالدّعاء.
مردگان خود را در آرامگاههایشان از همسایهٔ بد دور نگه دارید؛ زیرا همسایهٔ شایسته در آخرت سود میرساند، همانگونه که در دنیا سود میرساند.
جنّبوا موتاكم فی مدافنهم جار السّوء؛ فإنّ الجار الصّالح ینفع فی الآخرة كما ینفع فی الدّنیا.
فضیلت و آداب تشییع جنازه و نماز میت
هر کس جنازهای را همراهی کند، خدا برای او چهار قیراط (یک واحدِ سنجش) پاداش مینویسد:
من تبع جنازة كتب اللّه له من الأجر أربع قراریط:
یک قیراط برای همراهی کردنِ جنازه، یک قیراط برای نماز خواندن بر آن، یک قیراط برای منتظر ماندن تا از دفن او فارغ شوند، و یک قیراط برای تسلیت و دلداری دادن.
قیراط لاتّباعه إیّاها. و قیراط للصّلاة علیها. و قیراط للانتظار حتّی یفرغ من دفنها. و قیراط للتّعزیة.
برتریِ کسی که پشت سر جنازه راه میرود بر کسی که پیشاپیش آن راه میرود، مانند برتریِ نماز واجب بر نماز مستحبی است؛ این را نه یک بار و نه دو بار و نه سه بار، که بارها از فرستادهٔ خدا (ص) شنیدم.
فضل الماشی خلف الجنازة علی الماشی قدّامها كفضل الصّلاة المكتوبة علی التّطوّع؛ سمعته من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم غیر مرّة و لا مرّتین و لا ثلاث.
دعای نماز میت و به خاک سپردن
و فرمود: «ای علی! هرگاه بر جنازهٔ مردی نماز خواندی، بگو: خدایا! این بندهٔ تو و پسر بندهٔ تو و پسر کنیز توست که فرمانت دربارهٔ او روان است. او را آفریدی در حالی که چیزی درخور یادکرد نبود. بر تو وارد شده و تو بهترین میزبان هستی. خدایا! حجت و پاسخش را به زبانش بگذار، او را به پیامبرش (ص) برسان، قبرش را نورانی کن، جایگاه ورودش را بر او فراخ ساز، و او را با گفتار استوار، پایدار بدار؛ زیرا او نیازمند تو گشته و تو از او بینیازی. او گواهی میداد که جز تو خدایی نیست؛ پس او را بیامرز و به او رحم کن، ما را از پاداش او محروم مساز، و پس از او ما را به آزمایش و لغزش مینداز.
و قال: یا علیّ؛ إذا صلّیت علی جنازة رجل فقل: اللّهمّ هذا عبدك و ابن عبدك و ابن أمتك، ماض فیه حكمك؛ خلقته و لم یكن شیئا مذكورا. نزل بك و أنت خیر منزول به. اللّهمّ لقّنه حجّته، و ألحقه بنبیّه صلّی اللّه علیه و آله، و نوّر قبره، و وسّع علیه فی مدخله، و ثبّته بالقول الثّابت؛ فإنّه افتقر إلیك و استغنیت عنه. و كان یشهد أن لا إله إلاّ أنت، فاغفر له و ارحمه، و لا تحرمنا أجره، و لا تفتنّا بعده.
خدایا! اگر پاک و شایسته بوده است، پاکیاش را افزون کن؛ و اگر خطاکار بوده است، او را بیامرز.
اللّهمّ إن كان زاكیا فزكّه، و إن كان خاطئا فاغفر له.
و هرگاه بر جنازهٔ زنی نماز خواندی، بگو: خدایا! تو او را آفریدی، تو او را زنده داشتی، و تو او را میراندی. نهان و آشکارش را میدانی. ما برای شفاعت (واسطهگری برای بخشش) او به درگاهت آمدهایم. خدایا! پس او را بیامرز و به او رحم کن، ما را از پاداش او محروم مساز، و پس از او ما را به آزمایش و لغزش مینداز.
و إذا صلّیت علی جنازة امرأة فقل: اللّهمّ أنت خلقتها، و أنت أحییتها، و أنت أمتّها، تعلم سرّها و علانیتها، جئناك شفعاء لها؛ اللّهمّ فاغفر لها و ارحمها، و لا تحرمنا أجرها، و لا تفتنّا بعدها.
و هرگاه بر کودکی نماز خواندی، بگو: خدایا! او را برای پدر و مادرش توشهٔ پیشفرستاده قرار ده، او را برای آن دو اندوخته ساز، او را برایشان مایهٔ هدایت قرار ده، او را برایشان نور گردان، و او را برایشان پیشگام به سوی پاداش قرار ده، و سرانجامِ پدر و مادرش را بهشت ساز؛ آن دو را از پاداش او محروم مکن، و پس از او آن دو را به آزمایش و لغزش مینداز؛ که تو بر هر کاری توانایی.»
و إذا صلّیت علی طفل فقل: اللّهمّ اجعله لوالدیه سلفا، و اجعله لهما ذخرا، و اجعله لهما رشدا، و اجعله لهما نورا، و اجعله لهما فرطا، و أعقب والدیه الجنّة؛ و لا تحرمهما أجره، و لا تفتنهما بعده، إنّك علی كلّ شیء قدیر.
هرگاه مرده را در قبرش نهادی، بگو: «به نام خدا، و در راه خدا، و بر آیین فرستادهٔ خدا (ص).»
إذا أدخلت المیّت قبره فقل: بسم اللّه، و فی سبیل اللّه، و علی ملّة رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
و فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «هر کس در قبر برادرش سه مشت خاک بریزد، از گناهانش، گناهانِ یک سال پاک میشود.»
و قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: من حثا فی قبر أخیه ثلاث حثیات من تراب كفّر عنه من ذنوبه ذنوب عام.
پاداش زیارت قبرها و دعای ویژهٔ آن
به قبرهایی که خدای ارجمند و باشکوه، حقِ خفتگانِ در آنها را بر شما واجب کرده است، سر بزنید و زیارتشان کنید و نزد آنها روزی بخواهید؛ زیرا آنان از زیارت شما شادمان میشوند.
ألمّوا بالقبور الّتی ألزمكم اللّه - عزّ و جلّ - حقّ سكّانها؛ و زوروها، و اطلبوا الرّزق عندها، فإنّهم یفرحون بزیارتكم.
هر کس بر گورستانها بگذرد و بیست و یک بار بخواند: «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» (بگو: او خدای یکتاست)، سپس پاداش آن را به مردگان ببخشد، به شمار مردگان به او پاداش داده میشود.
من مرّ علی المقابر فقرأ إحدی و عشرین مرّة قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ، ثمّ وهب أجره للأموات، أعطی من الأجر بعدد الأموات.
هر کس هنگام گذر از گورستانها بگوید: «سلام بر اهلِ «لا إله إلاّ اللّه» (جز خدا خدایی نیست) از سوی اهلِ «لا إله إلاّ اللّه». ای اهلِ «لا إله إلاّ اللّه»! سخنِ «لا إله إلاّ اللّه» را چگونه یافتید؟
من قال إذا مرّ بالمقابر: السّلام علی أهل لا إله إلاّ اللّه، من أهل لا إله إلاّ اللّه. یا أهل لا إله إلاّ اللّه؛ كیف وجدتم قول لا إله إلاّ اللّه.
ای که جز تو خدایی نیست! به حقِ «لا إله إلاّ اللّه»، هر که را «لا إله إلاّ اللّه» گفت بیامرز، و ما را در گروه کسانی برانگیز که «لا إله إلاّ اللّه» گفتند؛ گناهان پنجاه سالش آمرزیده میشود. این را از فرستادهٔ خدا (ص) شنیدم.
یا لا إله إلاّ اللّه، بحقّ لا إله إلاّ اللّه، اغفر لمن قال لا إله إلاّ اللّه، و احشرنا فی زمرة من قال لا إله إلاّ اللّه. غفر له ذنوب خمسین سنة. سمعت [ذلك من] رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
پس گفته شد: ای فرستادهٔ خدا! کسی که گناهان پنجاه سال نداشته باشد، چه؟
فقیل: یا رسول اللّه؛ من لم تكن له ذنوب خمسین سنة؟.
فرمود: برای پدر و مادرش، خویشاوندان و برادرانش، و برای همهٔ مسلمانان است.
قال: لوالدیه و لقرابته و إخوانه و لعامّة المسلمین.
منابع (۱)
- ورد فی صحیفة الإمام الرضا علیه السّلام (تحقیق محمد مهدی نجف) ص 46 الحدیث 27. عن أبی الفضل بن الحسن الطبرسی، عن أبی الفتح عبید اللّه بن عبد الكریم بن هوازن القشیری، عن أبی الحسن علی بن محمد بن علی الحاتمی الزوزنی، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن هارون الزوزنی، عن أبی بكر محمد بن عبد اللّه بن محمد حفدة العباس بن حمزة النیشابوری، عن عبد اللّه بن احمد بن عامر الطائی، عن أبیه، عن علی الرضا، عن موسی الكاظم، عن جعفر الصادق، عن محمد الباقر، عن علی السجاد، عن الحسین الشهید، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی تفسیر القمی ج 2 ص 55. علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن الحسن بن محبوب، عن سلیمان بن جعفر، عن أبیه عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی تفسیر العیاشی ج 1 ص 76 الحدیث 166. عن السكونی، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی ص 178 الحدیث 66. عن إسحاق بن أبی هلال، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی الغارات ص 152. مرسلا. و فی الجعفریات ص 91.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۶، صفحهٔ ۴۶. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن



