مال، بخشش و تهیدستی
۳۶ متن، به ترتیبِ روزگار علی.

۱ تا ۱۱ قمدینه: ده سال در کنار پیامبر۱
۱۱ تا ۳۵ قپس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر۱
۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۶
- خطبه ۴۱، میان ۳۵ تا ۳۶ قپاسخ به معترضان تقسیم برابر بیتالمالستایش از آنِ خداست که سزاوار ستایش و اوج بخشندگی است؛ صفتها به او نمیرسند، در زبانها نمیگنجد و با مرز و نهایت شناخته نمیشود.
- سخن ۹۹، میان ۳۵ تا ۳۶ قگلهٔ طلحه و زبیر از سهم برابرو شما چه میخواهید؟
- سخن ۱۰۰، میان ۳۵ تا ۳۶ قگلهٔ طلحه و زبیر از مشورت نکردنبر چیز اندکی خرده گرفتید و چیزهای بسیار را رها کردید؛ پس از خدا آمرزش بخواهید تا شما را بیامرزد. چرا به من نمیگویید در چه چیزی حقی داشتید و من شما را از آن کنار زدم؟
- سخن ۶۸، جمادیالاول ۳۶ قبه پدر فرزدق: به پسرت قرآن بیاموزتو کیستی؟
- سخن ۱۱۶، جمادیالاول ۳۶ قخانهٔ بزرگ علاء و دنیاگریزی برادرش عاصمدر دنیا با این خانهٔ بزرگ چه میخواهی بکنی، در حالی که در آخرت به آن نیازمندتری؟ آری، اگر بخواهی با همین خانه به آخرت میرسی: در آن از مهمان پذیرایی میکنی، پیوند خویشاوندی را به جا میآوری، و حقها را از آن به صاحبان و جاهای خودش میرسانی؛ آن وقت است که با…
- نامه ۳۰، ۳۶ قعثمان بن حنیف و مهمانی اشراف بصرهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عثمان بن حنیف.
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۴
- نامه ۲۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قتقسیم بیتالمال بصره میان مردماز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۲۸، میان ۳۶ تا ۳۹ قبه زیاد بن ابیه: دست به بیتالمال نزناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن ابیه.
- نامه ۲۹، میان ۳۶ تا ۴۰ قبه زیاد بن ابیه: فروتنی و میانهرویاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن ابیه.
- نامه ۳۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قسند خرید خانهٔ دنیا؛ به شریح قاضیای شریح! به من خبر رسیده است که خانهای به هشتاد دینار خریدهای، و برایش سندی نوشتهای، و در آن گواهانی گرفتهای؟
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۲
- سخن ۱۵۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قپاسخ به پیشنهاد مالبخشی برای جلب مردماما آنچه دربارهٔ رفتار و روش عادلانهٔ ما گفتی، خدای شکستناپذیر و باشکوه میفرماید: «مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَیْها وَ ما رَبُّکَ بِظَلاّمٍ لِلْعَبِیدِ» (هر کس کار شایستهای کند به سود خود اوست، و هر کس بدی کند به زیان خود اوست، و…
- وصیتنامه ۳، میان ۳۷ تا ۳۹ قوقف داراییها و سرپرستی حسن و حسیناین چیزی است که بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، دربارهٔ مالِ خود فرمان داده و وقف و وصیت کرده است، برای جُستنِ خشنودیِ خدای برتر...
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۳
- سخن ۱۳۷، میان ۳۸ تا ۳۹ قگریز مصقله بن هبیره به نزد معاویهخدا مصقله را رسوا و اندوهگین کند! کار بزرگان را کرد و خیانتِ بدکاران را مرتکب شد و چون بردگان گریخت.
- نامه ۲۶، میان ۳۹ تا ۴۰ قسرزنش ابن عباس برای بردن بیتالمالاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۲۷، میان ۳۹ تا ۴۰ قسهم ابن عباس از بیتالمال، برابر دیگراناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۱۰
- سخن ۶۴، میان ۳۵ تا ۴۰ قپس دادن زکات مردی که سهمی نمیگرفتآیا از عطای ما (سهم بیتالمال) چیزی میگیری؟
- سخن ۶۷، میان ۳۵ تا ۴۰ قبه کارگزاری که ساختمانی باشکوه ساختسکههای نقره سرهایشان را بیرون آوردهاند! این ساختمان، توانگری را برایت به نمایش میگذارد.
- سخن ۹۸، میان ۳۵ تا ۴۰ قبه عبدالله بن زمعه که مال خواستاین مال نه از آنِ من است و نه از آنِ تو؛ این تنها فیء (غنایم و دارایی عمومی) مسلمانان و دستاورد شمشیرهایشان است.
- سفارش ۳، میان ۳۶ تا ۴۰ قبه جابر انصاری دربارهٔ دانش و بخششدانشمندی که دانشش را به کار میبندد،
- سفارش ۴، میان ۳۵ تا ۳۸ قبه مالک اشتر دربارهٔ حرص، رازداری و بزرگواریای مالک! این سخن را از من به یاد بسپار و آن را خوب بفهم.
- سفارش ۹، میان ۳۶ تا ۴۰ قآیین گردآوری زکات و رفتار با مردمای بندهٔ خدا! به راه بیفت و از خدای یگانهای پروا کن که هیچ شریکی ندارد. هرگز دنیایت را بر آخرتت ترجیح نده؛ نگهدارِ چیزی باش که تو را در آن امین شمردم، و حقِ خدای عزوجل را در آن رعایت کن.
- سفارش ۱۰، میان ۳۶ تا ۴۰ قمالیات، نه از خوراک و پوشاک مردموقتی به سراغشان رفتی، که هیچ نیرویی جز از سوی خدا نیست، با آنان همانگونه رفتار کن که به تو فرمان میدهم؛ اگر از فرمانم سرپیچی کنی، خدا به جای من تو را بابت آن بازخواست میکند؛ و اگر خبر برسد که برخلاف فرمانم رفتار کردهای، برکنارت میکنم.
- نامه ۲۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قبه یک کارگزار: حسابت را بفرستاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به (؟).
- نامه ۴۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قپاسخ به غلام آزادشدهای که مال خواستاما بعد، این مالِ دنیا که در دست توست، پیش از تو صاحبان دیگری داشت و پس از تو نیز به صاحبان دیگری میرسد؛ و از این مال، تنها چیزی از آنِ توست که برای خودت از پیش فرستادهای.
- عهدنامه ۱، میان ۳۶ تا ۴۰ قبه مخنف بن سلیم: فروتنی در گرفتن زکاتاین فرمانِ بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مخنف بن سلیم أزدی در پیماننامهاش به اوست، هنگامی که او را برای گردآوری زکات فرستاد.
زمانِ گفتن روشن نیستبیتاریخ۹
- سخن ۱۷پند به مردی که از تنگدستی گله کردسخنی از امام (ع) هنگامی که مردی نزد او از تنگدستی گلایه کرد: ای فرزند آدم! بدان هر مالی که بیشتر از خوراکت به دست آوری، در آن فقط خزانهدارِ دیگری هستی؛ در دنیا رنجت برای آن بسیار میشود و وارثت از آن بهره میبرد. پس در زندگیات با دارایی خود خوشبخت شو و برای…
- سخن ۲۱کنار زبالهدان؛ آنچه بخیلان دریغش کردنداین همان چیزی است که بخیلان بر سرش بخل ورزیدند، و غافلان بر سرش به رقابت پرداختند.
- سخن ۲۲فاضلاب ترکیده؛ آنچه دیروز بر سرش رقابت داشتیداین همان است که دیروز بر سرش با هم رقابت میکردید.
- سخن ۲۳مالی که پندت داد، از دست نرفتهآنچه از مالت که به تو پند داد و برایت سپاس اندوخت، از دست نرفته است؛ و هرگز آنچه از تلاشت که تو را اصلاح کرد و برایت پاداش آورد، تباه نخواهد شد.
- سخن ۳۲از کدام فتنه باید به خدا پناه برد؟هیچیک از شما هرگز نگوید: «خدایا، از فتنه به تو پناه میبرم»؛ چون هیچکس نیست مگر اینکه فتنهای (آزمایشی) در بر دارد.
- سخن ۳۹کار نیک، گنجی از بهترین گنجهاکار نیک گنجی از برترین گنجها، کِشتی از پربارترین کِشتها، و دژی از استوارترین دژهاست.
- سخن ۵۶صدقهٔ بسیار، وقتی پذیرش اعمال معلوم نیستبه خدا سوگند، من اگر میدانستم خدای برتر حتی یک کار واجب را از من پذیرفته است، حتماً دست نگه میداشتم.
- سفارش ۲چهارصد سفارش برای دین و دنیامردم! از آرزوی باطل بپرهیزید؛ چه بسیار کسی که روزی را آغاز میکند و به پایانش نمیرساند، و چه بسیار کسی که در آغاز شب به حالش غبطه میخورند و در پایان شب، گریهکنندگانش به پا میخیزند.
- دعا ۵سپاس سلامت و درخواست بینیازی از خداستایش از آنِ خداست که صبح کردم و مرده نبودم و نه بیمار؛ نه رگهایم به دردی و بلایی زده شده و نه به بدترین کارم بازخواست شدهام؛ نه نسلم بریده و نه از دینم برگشتهام؛ نه منکر پروردگارم شدهام و نه از ایمانم رمیده و بیگانهام؛ نه عقلم آشفته شده و نه به عذاب…