کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سفارش‌های گفتاریسفارش ۱۰۱ دقیقه خواندن

مالیات، نه از خوراک و پوشاک مردم

سفارشی از امام (ع) به یکی از کارگزارانش هنگام فرستادن او برای گردآوری مالیات

میان ۳۶ تا ۴۰ قعراق، احتمالاً کوفه و روستاهای سوادتاریخ تقریبی

امام کارگزاری را برای گرفتن خراج (مالیات زمین) نزد مردم فرستاد. به او دستور داد از مردم روزی، لباس، چهارپا و ابزار کارشان را نگیرد، و کسی را نزند و زندانی نکند، چون مأمور این کارها نیستند. فقط باید «عفو» را بگیرد، یعنی آنچه از توانشان برمی‌آید. کارگزار پس از بازگشت گفت دستور را اجرا کرده و مردم تمام مالیات را پرداخته‌اند.

خطاب به: یکی از کارگزاران خراج‌گیر امام (نامش گفته نشده)

وقتی به سراغشان رفتی، که هیچ نیرویی جز از سوی خدا نیست، با آنان همان‌گونه رفتار کن که به تو فرمان می‌دهم؛ اگر از فرمانم سرپیچی کنی، خدا به جای من تو را بابت آن بازخواست می‌کند؛ و اگر خبر برسد که برخلاف فرمانم رفتار کرده‌ای، برکنارت می‌کنم.

إذا صرت إلیهم، و لا قوّة إلاّ باللّه، فخذهم بما آمرك به؛ فإن خالفتنی أخذك اللّه به دونی؛ و إن بلغنی خلاف ما أمرتك عزلتك.

وقتی بر آنان وارد شدی، هرگز به سراغ خوراکی که می‌خورند نرو.

إذا قدمت علیهم فلا تبغینّ لهم رزقا یأكلونه.

و نه لباس زمستانی‌شان در زمستان.

و لا كسوة شتاء فی شتاء.

و نه لباس تابستانی‌شان در تابستان.

و لا كسوة صیف فی صیف.

و برای گرفتن یک درهم، هرگز گوسفند و گاوی از آنان نگیر، و شتری یا چارپایی را که با آن کار می‌کنند نفروش.

و لا تأخذنّ منهم شاة و لا بقرة، و لا تبیعنّ لهم حانة، و لا دابّة یعتملون علیها، علی طلب درهم.

و برای گردآوری خراج (مالیات زمین)، هرگز مسلمانی یا یهودی یا مسیحی‌ای از آنان را حتی یک تازیانه نزن، او را آزار نده و آشفته نکن، و در زندان نگه ندار؛ که به ما چنین فرمانی داده نشده است.

و لا تضربنّ مسلما أو یهودیّا أو نصرانیّا منهم سوطا، و لا تهیّجه، و لا تقمه فی سجن، فی جبایة خراج؛ فإنّا لم نؤمر بذلك.

منابع (۱)
  1. لا تقبّحه. ورد فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 488. عن أبی الفضل محمد ابن إسماعیل الفضیلی، عن أبی القاسم احمد بن محمد الخلیلی، عن أبی القاسم علی بن احمد الخزاعی، عن أبی سعید الهیثم بن كلیب الشاشی، عن أبی جعفر محمد بن علی، عن أبی نعیم، عن إسماعیل بن إبراهیم بن مهاجر البجلی، عن عبد الملك بن عمیر، عن رجل من ثقیف، عن علی علیه السّلام.

کامیابی کارگزار امام (ع) در گردآوری مالیات

کارگزارش به او گفت: ای امیر مؤمنان! در این صورت، همان‌طور که از پیشت رفتم پیشت برمی‌گردم!

فقال له عامله: یا أمیر المؤمنین؛ إذن أجیئك كما ذهبت من عندك!.

امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

حتی اگر همان‌طور که رفتی برگردی.

و إن رجعت كما ذهبت.

وای بر تو! به ما فقط فرمان داده‌اند که از آنان «عفو» (بخشِ مازاد بر نیاز) را بگیریم.

ویحك؛ إنّما أمرنا أن نأخذ منهم العفو.

می‌دانی «عفو» چیست؟

أتدری ما العفو؟.

یعنی در حد توان.

هو الطّاقة.

آن کارگزار می‌گوید: پس راه افتادم و به مأموریتم رفتم و دقیقاً به فرمان امیر مؤمنان عمل کردم؛ به خدا سوگند، وقتی برگشتم حتی یک درهم بر گردن آنان نمانده بود، مگر اینکه پرداخته بودند.

قال العامل: فخرجت فی وجهی و اتّبعت ما أمرنی به أمیر المؤمنین؛ فقدمت، و اللّه، و ما بقی علیهم درهم واحد إلاّ أدّوه.

منابع (۱)
  1. ورد فی محاضرات الأدباء ج 1 ص 166. مرسلا. و فی الكافی للكلینی ج 3 ص 540 الحدیث 8. عن عدة من أصحابنا، عن إسماعیل بن زیاد، عن علی بن اسباط، عن احمد بن معمر، عن أبی الحسن العرنی، عن إسماعیل بن إبراهیم، عن مهاجر، عن رجل من ثقیف، عن علی علیه السّلام. و فی من لا یحضره الفقیه ج 2 ص 13 الحدیث 9-34. مرسلا عن رجل من ثقیف، عن علی علیه السّلام. و فی تیسیر المطالب ص 41. عن أبی عبد اللّه احمد بن محمد البغدادی، عن أبی القاسم عبد العزیز بن إسحاق بن جعفر، عن محمد بن احمد الكاتب، عن عمه، عن الفضل بن نعیم، عن إسماعیل بن إبراهیم بن مهاجر البجلی، عن عبد الملك بن عمیر، عن رجل من ثقیف، عن علی علیه السّلام. و فی شرح الأخبار ج 2 ص 365 الحدیث 726. عن الدغشی، بإسناده، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 487.عن أبی الفضل محمد بن إسماعیل الفضیلی، عن أبی القاسم احمد بن محمد الخلیلی، عن أبی القاسم علی بن احمد الخزاعی، عن أبی سعید الهیثم بن كلیب الشاشی، عن أبی جعفر محمد بن علی، عن أبی نعیم، عن إسماعیل بن إبراهیم بن مهاجر البجلی، عن عبد الملك بن عمیر، عن رجل من ثقیف، عن علی علیه -

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۶، صفحهٔ ۴۰۳. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن