کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۲۸۱ دقیقه خواندن

به زیاد بن ابیه: دست به بیت‌المال نزن

نامه‌ای از او (ع) به زیاد بن ابیه

کوفه و جنگ صفینمیان ۳۶ تا ۳۹ قکوفه (نامه به بصره فرستاده شد)تاریخ تقریبی

امام از کوفه به زیاد بن ابیه، جانشین ابن عباس در بصره و مسئول خراج و دیوان (دفتر حساب‌ها) آن شهر، نوشت. فرستادهٔ امام از زیاد شنیده بود که کردها شورش کرده‌اند و بخش بزرگی از خراج از دست رفته، و زیاد خواسته بود امیرمؤمنان از این خبر نشود. امام سوگند خورد که اگر بشنود زیاد از بیت‌المال، کم یا زیاد، چیزی برداشته، او را سخت می‌گیرد؛ مگر اینکه خودش بتواند کمبود خراج را جبران کند.

خطاب به: زیاد بن ابیه، جانشین ابن عباس بر خراج و دیوان بصره

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۲۰

که جانشینِ کارگزارِ امام، عبدالله بن عباس، بر خراج (مالیاتِ زمینِ کشاورزی) و دیوانِ (دفترِ حساب و داراییِ) بصره بود؛

و هو خلیفة عامله عبد اللّه بن عباس علی خراج و دیوان البصرة

و عبدالله در آن روزگار کارگزارِ امیر مؤمنان بر بصره و شهرهای اهواز

و عبد اللّه عامل أمیر المؤمنین یومئذ علیها و علی كور الأهواز

و فارس و کرمان و جاهای دیگر بود:

و فارس و كرمان و غیرها

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن ابیه.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی زیاد بن أبیه.

اما بعد، فرستادهٔ من خبرِ شگفتی به من داد.

أمّا بعد؛ فإنّ رسولی أخبرنی بعجب.

او می‌گوید تو میان خودت و او گفته‌ای که کُردها بر تو شوریده‌اند و بخشِ زیادی از خراج را بر تو کسر آورده و از دستت برده‌اند.

زعم أنّك قلت له فیما بینك و بینه: إنّ الأكراد هاجت بك فكسرت علیك كثیرا من الخراج.

و به او گفته‌ای: «امیر مؤمنان را از این کار باخبر مکن!»

و قلت له: لا تعلم بذلك أمیر المؤمنین!.

ای زیاد! من به خدای ارجمند و بزرگ سوگندی راست می‌خورم: اگر خبرم برسد که در اندک یا بسیارِ فیءِ مسلمانان (اموالِ عمومیِ آنان) خیانت کرده‌ای، چنان بر تو سخت می‌گیرم که تو را کم‌دارایی، گران‌بار و خوار و بی‌ارج رها کند؛

یا زیاد؛ إنّی أقسم باللّه - عزّ و جلّ - قسما صادقا، لئن بلغنی أنّك خنت من فیء المسلمین شیئا صغیرا أو كبیرا، لأشدّنّ علیك شدّة تدعك قلیل الوفر، ثقیل الظّهر، ضئیل الأمر.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۰
منابع (۳)
  1. ورد فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 204. مرسلا. باختلاف یسیر.
  2. ورد فی أنساب الأشراف ج 2 ص 162 الحدیث 182. مرسلا.
  3. أدعك فیها. ورد فی المحاسن و المساوئ ج 2 ص 201. مرسلا.

مگر اینکه آنچه را از خراج کم آورده‌ای، خودت به گردن بگیری.

إلاّ أن تكون لما كسرت من الخراج محتملا.

منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الیعقوبی.

و درود.

و السّلام.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۷۹. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن