کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۲۷۲ دقیقه خواندن

سهم ابن عباس از بیت‌المال، برابر دیگران

نامهٔ او (ع) به عبدالله بن عباس

کناره‌گیری ابن‌عباس از بصره (گزارشی مورد اختلاف)میان ۳۹ تا ۴۰ قکوفه (ابن‌عباس در مکه بود)تاریخ تقریبی

بنا بر عنوان ویراستار و گزارشی که دربارهٔ آن اختلاف است، ابن‌عباس در پاسخ به سرزنش امام نوشته بود که حق او در بیت‌المال از آنچه برداشته بیشتر است. امام پاسخ می‌دهد که حق او بیش از یک مسلمان نیست؛ می‌گوید شنیده او در مکه ماندگار شده و با مال دیگران کنیز می‌خرد. از او می‌خواهد مال را برگرداند و او را از مرگ و حساب قیامت می‌ترساند. سید رضی این نامه را با نامهٔ ۲۶ در یک نامه «به برخی کارگزاران» آورده است. برخی پژوهشگران نمی‌پذیرند که مخاطب نامه ابن‌عباس باشد.

خطاب به: عبدالله بن عباس (در مکه)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۴۱

روی خط زمان

و این زمانی بود که به امام نوشت حقش در مال خدا بیشتر از چیزی است که از بیت‌المال (خزانهٔ عمومی)

و ذلك لمّا كتب إلیه أن حقّه فی مال اللّه أكثر ممّا أخذه من بیت

در بصره برداشته است.

المال فی البصرة

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی عبد اللّه بن عبّاس.

سلام بر تو.

سلام علیك.

اما بعد، شگفتی، همهٔ شگفتی از توست که برای خودت در بیت‌المالِ خدا حقی بیشتر از حقِ یک مرد از مسلمانان می‌بینی!

أمّا بعد؛ فإنّ العجب كلّ العجب منك إذ تری لنفسك فی بیت مال اللّه من الحقّ أكثر ممّا لرجل واحد من المسلمین!.

تو از پیشینهٔ اهل بدر باخبری؛ آنان جز سهمی که برایشان تعیین شده بود چیزی برنمی‌داشتند.

و قد علمت بسوابق أهل بدر؛ و ما كانوا یأخذون غیر ما فرض لهم.

راستی که رستگار شده‌ای اگر آرزوی باطل تو و ادعای چیزی که شدنی نیست، تو را از گناهان نجات دهد و آنچه را خدا بر تو حرام کرده برایت حلال کند! در آن صورت، تو واقعاً هدایت‌یافته و خوشبختی!

فلقد أفلحت إن كان تمنّیك الباطل، و ادّعاؤك ما لا یكون، ینجیك من المآثم، و یحلّ لك ما حرّم اللّه علیك. إنّك لأنت المهتدی السّعید إذن!.

خبرهایی که از حال ابن عباس به او (ع) رسیده است

خدا عمرت دهد، تو بسیار بسیار دوری!

عمّرك اللّه، إنّك لأنت البعید البعید.

به من خبر رسیده که مکه را وطن خود ساخته‌ای و در آنجا شتر خوابانده‌ای (ماندگار شده‌ای)؛ کنیزان مولَّد (زاده و بزرگ‌شدهٔ همین سرزمین) را از مدینه و طائف می‌خری، آنان را به چشم و پسند خودت برمی‌گزینی و بهایشان را از مال دیگران می‌پردازی.

و قد بلغنی أنّك اتّخذت مكّة وطنا، و ضربت بها عطنا، تشتری المولّدات من المدینة و الطّائف؛ تختارهنّ علی عینك، و تعطی فیهنّ مال غیرك.

خدا هدایتت کند، به راه درستت بازگرد و به درگاه خدا، پروردگارت، توبه کن و از اموال مسلمانان بیرون بیا و آن را به خودشان برگردان.

فارجع، هداك اللّه، إلی رشدك، و تب إلی اللّه ربّك، و اخرج إلی المسلمین من أموالهم.

منابع (۱)
  1. ورد فی أنساب الأشراف ج 2 ص 186. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 170. مرسلا. و فی العقد الفرید ج 5 ص 107. عن سلیمان بن أبی راشد، عن عبد اللّه بن عبید، عن علی علیه السّلام. و فی الأوائل للعسكری ص 196. عن أبی القاسم، عن العقدی، عن أبی جعفر، عن المدائنی، عن علی علیه السّلام. و فی تذكرة الخواص ص 140. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 42 ص 154 الحدیث 21. عن الكشی، عن شیخ من الیمامة، عن المعلی بن هلال، عن الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی جواهر المطالب ج 2 ص 84. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 4 ص 41. مرسلا. باختلاف یسیر.

به خدا، پروردگار من و پروردگار تو و پروردگار جهانیان، سوگند می‌خورم؛ شادم نمی‌کند که آنچه از اموال آنان برداشته‌ای برایم حلال باشد و آن را برای پس از خودم به ارث بگذارم.

و إنّی أقسم باللّه ربّی و ربّك و ربّ العالمین؛ ما یسرّنی أنّ ما أخذته من أموالهم حلال لی أتركه میراثا لمن بعدی.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۴۱
منابع (۴)
  1. ورد فی العقد الفرید. و بحار الأنوار. بالسندین السابقین. و تذكرة الخواص.و جواهر المطالب.
  2. ورد فی المصادر السابقة.
  3. ربّ العزّة. ورد فی جواهر المطالب. و العقد الفرید. و بحار الأنوار. بالسندین السابقین.
  4. لعقبی. ورد فی المصادر السابقة. و ورد أنّ ما أصبت كان لی حلالا أنفقه فی سبیل اللّه لا أحاسب به یوم القیامة فی الأوائل للعسكری ص 196. بالسند السابق.

پس این شادمانیِ تو به آن مال چیست، در حالی که حرامش می‌خوری؟!

فما بال اغتباطك به تأكله حراما؟!!!.

منابع (۱)
  1. ورد فی العقد الفرید ج 5 ص 107. عن سلیمان بن أبی راشد، عن عبد اللّه بن عبید، عن علی علیه السّلام. و فی جواهر المطالب ج 2 ص 84. مرسلا. و فی الأوائل للعسكری ص 196. عن أبی القاسم، عن العقدی، عن أبی جعفر، عن المدائنی، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

هشدار دادن او (ع) به ابن عباس از گور و روز قیامت

پس آرام و آهسته بچران (مهلتت اندک است). گویی به پایان رسیده‌ای و بی‌بالش و بی‌بستر در زیر خاک دفن شده‌ای.

فضحّ رویدا. فكأنّك قد بلغت المدی، و دفنت تحت الثّری، غیر موسّد و لا ممهّد.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۴۱

از دوستان جدا شده‌ای، با حسابرسی روبه‌رو شده‌ای و کارهایت در آن جایگاه بر تو عرضه شده است؛ جایگاهی که ستمگرِ فریب‌خورده در آن با حسرت فریاد می‌زند و کسی که فرصت را تباه کرده در آن آرزوی بازگشت دارد و آرزوی توبه؛ «وَ لاتَ حِینَ مَناصٍ»؛ و دیگر هنگام گریز و رهایی نیست.

قد فارقت الأحباب، و واجهت الحساب، و عرضت علیك أعمالك بالمحلّ الّذی ینادی الظّالم المغترّ فیه بالحسرة، و یتمنّی المضیّع فیه الرّجعة [و] التّوبة، وَ لاتَ حِینَ مَناصٍ .

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۴۱
منابع (۴)
  1. ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 170. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 4 ص 42. مرسلا. باختلاف.
  2. ورد فی العقد الفرید. بالسند السابق. و جواهر المطالب. و فی أنساب الأشراف ج 2 ص 186. مرسلا. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 515. عن أبی القاسم العلوی، عن رشا بن تظیف، عن الحسن بن إسماعیل، عن احمد بن مروان، عن محمد بن عبد العزیز، عن محمد بن الحرث، عن المدائنی، عن علی علیه السّلام.و فی نثر الدر ج 1 ص 310. مرسلا. و فی مجمع الأمثال ج 2 ص 491. مرسلا.و فی الفائق فی غریب الحدیث ج 3 ص 170. مرسلا. و فی غریب الحدیث لابن قتیبة ج 1 ص 369. عن أبی محمد، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 13 ص 186 الحدیث 36554. مرسلا عن المدائنی، عن علی علیه السّلام. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 640. مرسلا.
  3. ورد فی العقد الفرید ج 5 ص 107. عن سلیمان بن أبی راشد، عن عبد اللّه بن عبید، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 515. عن أبی القاسم العلوی، عن رشا بن تظیف، عن الحسن بن إسماعیل، عن احمد بن مروان، عن محمد بن عبد العزیز، عن محمد بن الحرث، عن المدائنی، عن علی علیه السّلام.و فی غریب الحدیث لابن قتیبة ج 1 ص 369. عن أبی محمد، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 13 ص 186 الحدیث 36554. مرسلا عن المدائنی، عن علی علیه السّلام. و فی أنساب الأشراف ج 2 ص 186. مرسلا. و فی نثر الدر ج 1 ص 310. مرسلا. و فی مجمع الأمثال ج 2 ص 491. مرسلا. و فی الفائق فی غریب الحدیث ج 3 ص 170. مرسلا. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 640. مرسلا. و فی جواهر المطالب ج 2 ص 84. مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 140. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 42 ص 154 الحدیث 21. عن الكشی، عن شیخ من الیمامة، عن المعلی بن هلال، عن الشعبی، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.
  4. سورة ص/ 3.

و السّلام.

و السّلام.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۴۱

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۷۶. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن