کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۲۹۲ دقیقه خواندن

به زیاد بن ابیه: فروتنی و میانه‌روی

نامه‌ای دیگر از او (ع) به زیاد بن ابیه

کوفه و جنگ صفینمیان ۳۶ تا ۴۰ قکوفه (نامه به بصره یا فارس فرستاده شد)تاریخ تقریبی

امام به زیاد بن ابیه نوشت که سعد از او شکایت کرده است: زیاد او را ناحق دشنام داده و با تکبر تهدید کرده. به امام هم خبر رسیده که زیاد در یک روز چند جور غذا می‌خورد و هر روز عود (چوب خوشبو) می‌سوزاند و روغن می‌مالد. امام او را به فروتنی، میانه‌روی، روزه و صدقه خواند و گفت حرفش بر منبر با کارش پس از پایین‌آمدن جور نیست.

خطاب به: زیاد بن ابیه

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۲۱

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن ابیه.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی زیاد بن أبیه.

اما بعد، سعد به من گفت که تو به ستم به او ناسزا گفته‌ای، و از سرِ گردنکشی و خودبزرگ‌بینی تهدیدش کرده‌ای و با تندی با او روبه‌رو شده‌ای.

أمّا بعد؛ فإنّ سعدا ذكر لی أنّك شتمته ظلما، و تهدّدته و جبهته تجبّرا و تكبّرا.

چه چیزی تو را به خودبزرگ‌بینی کشانده است؟ در حالی که پیامبر خدا (ص) فرموده است: «بزرگی و عظمت، ردای خداست؛ پس هر که در ردای خدا با او درآویزد، خدا کمرش را می‌شکند»!

فما دعاك إلی التّكبّر؛ و قد قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: الكبریاء و العظمة رداء اللّه، فمن نازع اللّه رداءه قصمه؟!!.

همچنین به من خبر داد که تو در یک روز، خوراک‌های گوناگونِ بسیار می‌خوری و هر روز خود را دودِ خوشبو می‌دهی و روغن می‌مالی.

و قد أخبرنی أنّك تكثر من الألوان المختلفة فی الطّعام فی الیوم الواحد، و أنّك تبخّر و تدّهن كلّ یوم.

مادرت به عزایت بنشیند! چه زیانی می‌بینی اگر روزهایی را برای خدا روزه بگیری، و بخشی از خوراکت را به امید پاداش خدا صدقه بدهی، و بارها خوراکت را بی‌خورشت بخوری؟ چراکه این شیوهٔ پیامبران و آداب درستکاران است.

فما علیك، ثكلتك أمّك، لو صمت للّه أیّاما، و تصدّقت بطائفة من طعامك محتسبا، و أكلت طعامك مرارا قفارا؛ فإنّ ذلك سیرة الأنبیاء و آداب الصّالحین؟.

منابع (۱)
  1. كفنا. ورد فی لسان العرب ج 13 ص 359. مرسلا.

و یک روز در میان روغن بمال؛ زیرا از پیامبر خدا (ص) شنیدم که می‌فرمود: «یک روز در میان روغن بمالید و هر روز روغن نمالید».

و ادّهن غبّا، فإنّی سمعت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یقول: ادّهنوا غبّا، و لا تدّهنوا رفها.

منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 202. مرسلا. و فی أنساب الأشراف ج 2 ص 164 الحدیث 184. مرسلا. و فی نثر الدر ج 1 ص 321 و 322. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 196. مرسلا. فی لسان العرب ج 13 ص 359. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

پس میانه‌رو باش و اسراف را کنار بگذار، و امروز به یاد فردا باش. از مال به اندازهٔ نیازِ ضروری‌ات نگه دار، و اگر از مؤمنان هستی، مازاد آن را برای روز نیازمندی‌ات پیش بفرست.

فدع الإسراف مقتصدا، و اذكر فی الیوم غدا. و أمسك من المال بقدر ضرورتك، و قدّم الفضل لیوم حاجتك إن كنت من المؤمنین.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۱
منابع (۲)
  1. فاقتك. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 120 الحدیث 181. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 82. مرسلا.
  2. ورد فی أنساب الأشراف.

آیا امید داری خدا پاداش فروتنان را به تو بدهد، در حالی که نزد او از متکبران هستی؟

أ ترجو أن یعطیك اللّه أجر المتواضعین و أنت عنده من المتكبّرین؟.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۱
منابع (۱)
  1. یؤتیك. ورد فی نسخة ابن النقیب ص 246.

و آیا طمع داری خدا ثواب صدقه‌دهندگان را برایت بنویسد، در حالی که در ناز و نعمت می‌غلتی و آن را بی‌توجه به همسایه و درمانده و نیازمند فقط برای خود برمی‌داری، و ناتوان و بیوه‌زن و یتیم را از آن محروم می‌کنی؟!

و تطمع، و أنت متمرّغ فی النّعیم تستأثر به علی الجار و المسكین و الفقیر، و تمنعه الضّعیف و الأرملة و الیتیم، أن یوجب لك ثواب المتصدّقین؟!.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۱
منابع (۲)
  1. ورد فی أنساب الأشراف. و نثر الدر. و شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید.
  2. ورد فی المصادر السابقة. و تاریخ الیعقوبی.

و به من خبر داد که تو بر منبر به سخنِ راستگویان سخن می‌گویی، و چون پایین می‌آیی، به کردارِ خطاکاران عمل می‌کنی.

و أخبرنی أنّك تتكلّم علی المنبر بكلام الصّدّیقین، و تعمل إذا نزلت عمل الخطّائین.

پس اگر چنین می‌کنی، به خودت ستم کرده‌ای و عملت را تباه ساخته‌ای.

فإن كنت تفعل ذلك فنفسك ظلمت، و عملك أحبطت.

پس به درگاه پروردگارت توبه کن و کردارت را اصلاح کن.

فتب إلی ربّك، و أصلح عملك.

منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 202. مرسلا. و فی أنساب الأشراف ج 2 ص 164 الحدیث 184. مرسلا. و فی نثر الدر ج 1 ص 321 و 322. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 196. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

انسان فقط به آنچه از پیش انجام داده جزا می‌بیند، و بر آنچه پیش فرستاده است وارد می‌شود. و درود.

و إنّما المرء مجزیّ بما سلّف، و قادم علی ما قدّم. و السّلام.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۱
منابع (۱)
  1. أسلف. ورد فی نسخة نصیری ص 158. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 285.و متن شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 15 ص 139. و نسخة الإسترابادی ص 396. و نسخة فیض الإسلام ج 5 ص 863. و نسخة عبده ص 536. و نسخة الصالح ص 377.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۸۱. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن