کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

عهدنامه‌هاعهدنامه ۱۲ دقیقه خواندن

به مخنف بن سلیم: فروتنی در گرفتن زکات

پیمان‌نامهٔ او (ع) به مخنف بن سلیم أزدی، هنگامی که او را برای گردآوری زکات فرستاد

میان ۳۶ تا ۴۰ قنامعلوم؛ احتمالاً کوفهتاریخ تقریبی

امام مخنف بن سلیم ازدی، از یاران کوفی و کارگزارش، را برای گرفتن زکات (صدقه) فرستاد و این فرمان‌نامه را به او داد: نهان و آشکارش یکی باشد و از خدا بترسد. با مردم گشاده‌رو و فروتن باشد و بر آنان بزرگی نفروشد. حق فقیران، مسکینان، بدهکاران، جنگجویان راه خدا، در راه‌ماندگان و بردگان را کامل بدهد، وگرنه در قیامت بیشترین دشمنانش همین فقیران خواهند بود. زمان و محل مأموریت در متن نیامده.

خطاب به: مخنف بن سلیم ازدی، کارگزار صدقه

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۲۶

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

این فرمانِ بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مخنف بن سلیم أزدی در پیمان‌نامه‌اش به اوست، هنگامی که او را برای گردآوری زکات فرستاد.

[هذا ما أمر به عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین مخنف بن سلیم الأزدی فی عهده إلیه حین بعثه علی الصّدقة.]

به او فرمان داد که در کارهای نهانی و کردارهای پنهانش، از پروردگارش خدا پروا کند؛ همان‌جا که گواهی جز خدا نیست و کارسازی غیر از او وجود ندارد.

أمره بتقوی اللّه ربّه فی سرائر أموره و خفیّات أعماله، حیث لا شهید غیره، و لا وكیل دونه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۶
منابع (۳)
  1. ورد فی دعائم الإسلام ج 1 ص 252. مرسلا.
  2. أمره. ورد فی نسخة العام 400 ص 343. و هامش نسخة نصیری ص 160.و هامش نسخة العام 550 ص 162 ب. و نسخة عبده ص 542. و نسخة الصالح ص 382.
  3. عمله. ورد فی المصادر السابقة. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 290. و نسخة العطاردی ص 327.

و به او فرمان داد که مبادا در آشکار کاری در راه اطاعت خدا بکند، اما در پنهان بر خلاف آن به سراغ کار دیگری برود.

و أمره أن لا یعمل بشیء من طاعة اللّه فیما ظهر فیخالف إلی غیره فیما أسرّ.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۶

هر کس نهان و آشکارش و کردار و گفتارش دوگانه نباشد، امانت را ادا کرده و عبادت را خالص ساخته است.

و من لم یختلف سرّه و علانیته، و فعله و مقالته، فقد أدّی الأمانة، و أخلص العبادة.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۶

و به او فرمان داد که با گشاده‌رویی و نرم‌خویی با مردم روبه‌رو شود.

و أمره أن یلقاهم ببسط الوجه، و لین الجانب.

تأکید او (ع) بر فروتنی در برخورد با مردم

و به او فرمان داد که فروتنی پیشه کند و از تکبر بپرهیزد؛ زیرا خدا فروتنان را بالا می‌برد و متکبران را پست می‌کند.

و أمره أن یلزم التّواضع، و یتجنّب التّكبّر، فإنّ اللّه یرفع المتواضعین، و یضع المتكبّرین.

منابع (۱)
  1. ورد فی دعائم الإسلام ج 1 ص 252. مرسلا.

و به او فرمان داد که با مردم با تندی و ترش‌رویی برخورد نکند، به آنان بهتان نزند، و از سرِ فرمانروایی، خود را برتر از آنان نبیند و از ایشان رو نگرداند؛ زیرا آنان برادران دینی و یاران در گرفتن حقوق هستند. ای مخنف بن سلیم! برای تو در این زکات، سهمی تعیین‌شده و حقی مشخص است؛ و در آن شریکانی داری از بینوایان، ناتوانانِ نیازمند، بدهکاران، مجاهدان، درراه‌ماندگان، بردگان، و کسانی که برای جلب دل‌هایشان به اسلام به آنان بخشش می‌شود.

و أمره أن لا یجبههم و لا یعضههم، و لا یرغب عنهم تفضّلا بالإمارة علیهم؛ فإنّهم الإخوان فی الدّین، و الأعوان علی استخراج الحقوق. و إنّ لك، یا مخنف بن سلیم، فی هذه الصّدقة نصیبا مفروضا، و حقا معلوما؛ و لك فیها شركاء أهل مسكنة، و ضعفاء ذوی فاقة، و غارمین و مجاهدین، و أبناء سبیل، و مملوكین، و متألّفین.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۶
منابع (۳)
  1. ورد فی المصدر السابق.
  2. ورد فی المصدر السابق.
  3. ورد فی دعائم الإسلام ج 1 ص 252. مرسلا.

ما حق تو را کامل می‌پردازیم، پس تو هم حق آنان را کامل بپرداز. و اگر چنین نکنی، روز قیامت از کسانی خواهی بود که بیشترین دادخواهان را دارند.

و إنّا موفّوك حقّك، فوفّهم حقوقهم. و إن لا تفعل فإنّك من أكثر النّاس خصوما یوم القیامة.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۶
منابع (۱)
  1. و إلاّ. ورد فی نسخة العام 400 ص 343. و نسخة ابن المؤدب ص 243. و نسخة الآملی ص 247. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 290. و نسخة الإسترابادی ص 403.و نسخة الصالح ص 382. و نسخة العطاردی ص 327.

سرانجامِ کسی که روز قیامت تهیدستان دادخواه او باشند

و چه بد روزگاری دارد کسی که نزد خدا، تهیدستان، بینوایان، سائلان، رانده‌شدگانِ محروم، بدهکاران و درراه‌ماندگان دادخواه او باشند!

و بؤسا لمن یكون خصمه عند اللّه الفقراء، و المساكین، و السّائلون، و المدفوعون، و الغارمون، و ابن السّبیل.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۶
منابع (۵)
  1. بؤسی. ورد فی نسخة الصالح ص 382.
  2. لامرئ. ورد فی المصدر السابق.
  3. ورد فی المصدر السابق.
  4. المدقعون. ورد فی نسخة نصیری ص 161. و نسخة العام 550 ص 163 أ.
  5. من المؤكد أن المناسب هو: و أبناء السّبیل. عطفا علی ما قبل. و لكننا لم نتدخل لأننا لم نجد فی أیة نسخة للنهج.

هر کس امانت را سبک بشمارد و در چراگاه خیانت بچرد و خود و دینش را از آن پاک نگه ندارد، در دنیا خواری و رسوایی را به جان خریده است، و در آخرت خوارتر و رسواتر خواهد بود.

و من استهان بالأمانة، و رتع فی الخیانة، و لم ینزّه نفسه و دینه عنها، فقد أحلّ بنفسه الذّلّ‌و الخزی فی الدّنیا، و هو فی الآخرة أذلّ و أخزی.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۶
منابع (۲)
  1. من استهان بالأمانة، وقع فی الخیانة، و من. ورد فی ربیع الأبرار ج 4 ص 144 الحدیث 16. مرسلا.
  2. ورد فی الغارات ص 76. عن محمد، عن الحسن، عن إبراهیم، عن یحیی بن صالح الحریری، عن أبی العباس الولید بن عمرو، عن عبد الرحمن بن سلیمان، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی المقنعة ص 255. عن حماد، عن حریز، عن برید العجلی، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی الكافی للكلینی ج 3 ص 536 الحدیث 1. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن -

و درود.

و السّلام.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۶

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۳۳۵. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن