کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

خطبه‌هاخطبه ۵۳۲ دقیقه خواندن

ماجرای بستن آب فرات در صفین

خطبهٔ او (ع) در صفین

نبرد بر سر آب فرات در صفینذی‌الحجه ۳۶ قصفین، کنار فراتتاریخ محتمل

در ذی‌حجه سال ۳۶ هجری در صفین، سپاه معاویه آبشخور رود فرات را گرفت و آب را بر یاران علی بست. علی یارانش را وادار کرد که یا با شمشیر آب را بگیرند یا خوار بمانند. آنان آبشخور را با زور گرفتند. بعد یارانش خواستند با شامیان همین کار را بکنند. علی نپذیرفت و گفت راه آب را برایشان باز بگذارند و کتاب خدا را به آنان پیشنهاد می‌کنیم.

خطاب به: سپاهیان و یاران علی در صفین

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۲۴۱

روی خط زمان

هنگامی که یاران معاویه بر آبشخور فرات چیره شدند و یاران امام

لمّا غلب أصحاب معاویة علی شریعة الفرات و منعوا أصحابه علیه

(ع) را از آب بازداشتند:

السّلام من الماء

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

ستایش از آنِ خداست که آنچه را گسسته است استوار نمی‌کند، و آنچه را استوار کرده است نمی‌گسلد. اگر او می‌خواست، دو نفر از این امت با هم اختلاف پیدا نمی‌کردند، آدمیان در هیچ‌یک از کارهای او با هم ستیز نمی‌کردند، و فردِ فروتر حقِّ شخصِ برتر را انکار نمی‌کرد.

الحمد للّه الّذی لا یبرم ما نقض، و لا ینقض ما أبرم؛ و لو شاء ما اختلف اثنان من هذه الأمّة، و لا تنازع البشر فی شیء من أمره، و لا جحد المفضول ذا الفضل حقّه.

تقدیرها ما و این گروه را راند تا در این جا ما را روبه‌روی هم گرد آورد.

و قد ساقتنا و هؤلاء القوم الأقدار حتّی لفّت بیننا فی هذا الموضع.

و ما در برابر دید و شنود پروردگارمان هستیم.

و نحن من ربّنا بمرّأی و مسمع.

اگر او می‌خواست، در کیفر دادن شتاب می‌کرد و پیروزی از سوی او می‌رسید، تا خدا دروغ ستمگر را آشکار کند و حق‌دار بداند سرانجامش کجاست.

و لو شاء لعجّل النّقمة، و لكان منه النّصر، حتّی یكذّب اللّه الظّالم، و یعلم المحقّ أین مصیره.

اما خدای پاک، این دنیا را سرای کردارها قرار داد و آخرت را سرای پاداش و کیفر، «لِیَجْزِیَ الَّذِینَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا وَ یَجْزِیَ الَّذِینَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَی»؛ تا بدکاران را به سزای کارهایشان کیفر دهد و نیکوکاران را به بهترین صورت پاداش بخشد.

و لكنّه [سبحانه] جعل الدّنیا دار الأعمال، و الآخرة دار الجزاء، لِیَجْزِیَ الَّذِینَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا وَ یَجْزِیَ الَّذِینَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَی .

منابع (۱)
  1. النجم/ 31.

برانگیختنِ مردم به جهاد (پیکار در راهِ خدا) و نپذیرفتن خواری، از سوی او (ع)

اما بعد، این گروه با ستم به شما آغاز کردند، درِ سرکشی و ستم را به رویتان گشودند، و با دشمنی به پیشوازتان آمدند؛ و هنگامی که شما را از آب بازداشتند، از شما جنگ طلبیدند. پس یا به خواری و پست شدنِ جایگاهتان تن بدهید، یا شمشیرها را از خون سیراب کنید تا از آب سیراب شوید.

أمّا بعد؛ فإنّ القوم قد بدؤوكم بالظّلم، و فاتحوكم بالبغی، و استقبلوكم بالعدوان؛ و قد استطعموكم القتال حین منعوكم الماء؛ فأقرّوا علی مذلّة، و تأخیر محلّة، أو روّوا السّیوف من الدّماء ترووا من الماء.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲۴۱
منابع (۳)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 225، عن نصر، عن عمرو بن شمر، عن مالك بن أعین، عن زید بن وهب، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ الطبری ج 4 ص 9. عن أبی مخنف، عن مالك بن أعین الجهنی، عن زید بن وهب، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 3 ص 325. عن نصر، عن عمرو بن شمر، عن جابر، عن علی علیه السّلام. و فی تجارب الأمم ج 1 ص 335. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
  2. حیث. ورد فی شرح ابن أبی الحدید. بالسند السابق.
  3. ورد فی المصدر السابق.

مرگ در این است که شکست‌خورده زندگی کنید، و زندگی در این است که پیروزمند بمیرید.

فالموت فی حیاتكم مقهورین، و الحیاة فی موتكم قاهرین.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲۴۱

بدانید! معاویه دسته‌ای از گمراهان را رهبری کرده و حقیقت را بر آنان پوشانده است، تا جایی که گلوهای خود را نشانهٔ تیرِ مرگ ساخته‌اند.

ألا و إنّ معاویة قاد لمة من الغواة، و عمس علیهم الخبر، حتّی جعلوا نحورهم أغراض المنیّة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲۴۱
منابع (۱)
  1. رمس. ورد فی نسخة العام 550 ص 19 أ.

هنگامی که امام (ع) با زور بر آبشخور چیره شد، سربازانش به او گفتند: ای امیر مؤمنان! آب را بر معاویه و سپاهش ببند، همان‌طور که بر تو بستند، و یک قطره از آن به ایشان منوشان. آنان را با شمشیرهای تشنگی بکش و با دست اسیرشان کن؛ که دیگر نیازی به جنگ نداری.

و لمّا ملك علیه السّلام الشریعة قسرا قال له جنوده: یا أمیر المؤمنین؛ إمنع الماء عن معاویة و جنده كما منعوك منه، و لا تسقهم منه قطرة، و اقتلهم بسیوف العطش، و خذهم قبضا بالأیدی؛ فلا حاجة لك إلی الحرب.

خودداری او (ع) از تلافی کردنِ کار یاران معاویه در بستن آب

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

نه، به خدا سوگند کارشان را با کاری همانند آن تلافی نمی‌کنم.

لا، و اللّه لا أكافئهم بمثل فعلهم.

منابع (۱)
  1. لا أفعل كما فعل الجاهلون. ورد فی بحار الأنوار ج 41 ص 146. مرسلا.

خداوندِ عزیز و بزرگ، به سبب سرکشی و ستمِ خودشان، شما را بر آنان پیروز کرد.

فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - قد نصركم علیهم ببغیهم و ظلمهم.

بخشی از آبشخور را برایشان باز بگذارید و راهِ آنان را به آب نبندید.

إفسحوا لهم عن بعض الشّریعة، و خلّوا بینهم و بین الماء.

به‌زودی کتاب خدا را پیش رویشان می‌گذاریم و آنان را به راهِ درست می‌خوانیم.

سنعرض علیهم كتاب اللّه، و ندعوهم إلی الهدی.

اگر پذیرفتند، چه بهتر؛ و اگر نپذیرفتند، به خواست خدا، لبهٔ تیزِ شمشیر ما را از آن کار بی‌نیاز می‌کند.

فإن أجابوا، و إلاّ ففی حدّ السّیف ما یغنی عن ذلك إن شاء اللّه.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصدر السابق. و فی وقعة صفین ص 162. عن عمر بن سعد، عن یوسف بن یزید، عن عبد اللّه بن عوف بن الأحمر، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ الطبری ج 3 ص 569. عن أبی مخنف، عن یوسف بن یزید، عن عبد اللّه ابن عوف بن الأحمر، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 1 ص 24. مرسلا. و فی ینابیع المودة ص 149. مرسلا. و فی تجارب الأمم ج 1 ص 332. مرسلا عن صعصعة، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۴، صفحهٔ ۵۴۳. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن