خداشناسی و یگانگی خدا
۴۷ متن، به ترتیبِ روزگار علی.

۱ تا ۱۱ قمدینه: ده سال در کنار پیامبر۲
- خطبه ۳۷، ذیالحجه ۲ قخواستگاری از فاطمهٔ زهراامیر مؤمنان (ع) فرمود: سرشار از شادی و سرور از نزد رسول خدا (ص) بیرون آمدم. ابوبکر و عمر با من روبهرو شدند و گفتند: «ای علی، چه خبر داری؟»
- سخن ۷۰، صفر ۱۱ قنیایش دربارهٔ نور پیامبر (ص) کنار قبرشخدایا! این نخستینِ هر شمار و همراهِ جاودانگی است؛ نور توست که با آن بر تاریکیهای شبگون و بلندیهای نیستی چیره شدی، و او را به یاری خودت، از سوی خودت، به سوی خودت و برای شناخت خودت راهنما و راهبر قرار دادی. جانش نمونهٔ یکتایی در لاهوت (جهان الهی) است، و…
۱۱ تا ۳۵ قپس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر۲
- سخن ۸۳، میان ۲۳ تا ۲۴ قروز شورا، پیش از بیعت با عثمانبهترین چیزی که آغازکنندگان با آن آغاز کردهاند، گویندگان به زبان آوردهاند و سخنگویان بر لب راندهاند، سپاس خدا و ستایش اوست آنگونه که سزاوار اوست، و درود بر پیامبر، محمد و خاندانش.
- سخن ۸۴، میان ۲۴ تا ۳۰ قبه ابوذر: درونت را درست کنای ابوذر! هر کس درون خود را درست کند،
۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۴
- خطبه ۴۲، میان ۳۵ تا ۳۶ قاصول بیعت و کنارهگیری شش تنستایش از آنِ خداست؛ نخستین ستوده، واپسین پرستیده، و نزدیکترین موجود.
- خطبه ۴۳، ربیعالثانی ۳۶ قبه مردم مدینه، پیش از جنگ جملستایش از آنِ خداست؛ خدای یکتای بیهمتا، یگانهٔ بینیاز؛ همان که نه از چیزی پدید آمد و نه آنچه را هست از چیزی آفرید.
- خطبه ۴۸، جمادیالاول ۳۶ قنکوهش مردم بصره و خبر از بلاهای آیندهستایش از آنِ خدایی است که هیچ حالتی برای او پیش از حالتی دیگر نبوده است تا پیش از آنکه آخر باشد، اوّل باشد و پیش از آنکه پنهان باشد، آشکار باشد. هر که جز او یگانه نامیده شود، اندک است. هر عزیزی جز او خوار است. هر نیرومندی جز او ناتوان است. هر مالکی جز او در…
- دعا ۹، جمادیالاول ۳۶ قدعای کمیلخدایا! از تو میخواهم؛ به رحمتت که همهچیز را فرا گرفته است؛ و به نیرویت که با آن بر همهچیز چیره شدی، و همهچیز در برابرش فروتن شد و همهچیز در برابرش خوار شد؛ و به جبروتت (بزرگی و چیرگیِ بیچونوچرا) که با آن بر همهچیز پیروز شدی؛ و به عزتت که هیچچیز تابِ…
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۶
- خطبه ۳۰، رجب ۳۶ قخطبهٔ منبریه؛ نخستین جمعه در کوفهستایش از آنِ خدایی است که در دیرینگی و ازلی بودن (همیشه بودنِ بیآغاز) یگانه است؛ خدایی که ماندگاریاش پایانی ندارد و خودش آغازی ندارد.
- خطبه ۵۰، شوال ۳۶ قحرکت به سوی شام، پس از نماز مغربستایش از آنِ خداست هر بار که شبی فرا رسد و تاریک شود؛ و ستایش از آنِ خداست هر بار که ستارهای سر بزند و غروب کند.
- خطبه ۵۱، ۳۶ قدر راه صفین؛ حقیقت معاویه و یارانشستایش از آنِ خدایی است که یگانگی تنها از آنِ اوست؛ خدایی که پیشاپیش بیم و هشدار داده، و هرچه بخواهد همان را انجام میدهد. با نور، از دیدِ آفریدگانش در پرده است. کرانههای قلمرواش بسیار بلند است، عزتش سر به فلک کشیده و فرمانرواییاش باشکوه است. به پاسِ…
- خطبه ۵۳، ذیالحجه ۳۶ قماجرای بستن آب فرات در صفینستایش از آنِ خداست که آنچه را گسسته است استوار نمیکند، و آنچه را استوار کرده است نمیگسلد. اگر او میخواست، دو نفر از این امت با هم اختلاف پیدا نمیکردند، آدمیان در هیچیک از کارهای او با هم ستیز نمیکردند، و فردِ فروتر حقِّ شخصِ برتر را انکار نمیکرد.
- خطبه ۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ اشباح؛ وصف خدا و فرشتگانستایش از آنِ خداست؛ خدایی که دریغ کردن و نبخشیدن، داراییاش را افزون نمیکند و عطا و بخشش، او را تهیدست نمیسازد؛ چرا که هر بخشندهای جز او، از داراییاش کم میشود و هر دریغکنندهای جز او، نکوهیده است.
- خطبه ۷، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ «زهرا»؛ قدرت خدا و رستاخیزستایش از آنِ خداست، پروردگار جهانیان، و درود بر محمد، سرور فرستادگان، و بر خاندان پاکش.
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۳
- خطبه ۳، ۳۷ قیگانگی خدا، پس از بازگشت از صفینستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایشِ خود را به دل بندگانش انداخت، و آنان را با سرشتی آشنا به پروردگاریِ خویش آفرید. با آفریدههایش بر هستیِ خود دلیل آورد، و با نوپدید بودنِ آفریدههایش بر ازلی بودن (بیآغاز بودن) خود گواهی داد، و با شباهتِ آفریدهها به یکدیگر…
- سخن ۲، ۳۷ قمعنای قضا و قدر؛ پاسخ به پیرمرد شامیآری، ای برادر شامی!
- سخن ۱۴۸، میان ۳۷ تا ۳۸ قرد طالعبینی پیش از حرکت به نهروانای دهقان (بزرگِ ایرانی) که خبرها را پیشگویی میکنی و از سرنوشتها میترسانی! آیا تویی که ستارگان روان را به حرکت درمیآوری، به زیان من بر رخدادها حکم میرانی، و آنها را با دقیقهها و ساعتها جابهجا میکنی؟!
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۲
- خطبه ۶، ۴۰ قخدای همیشهزنده و یاری امام حقستایش از آنِ خدایی است که نمیمیرد و شگفتیهایش پایان نمییابد؛ زیرا او «کُلَّ یَوْمٍ هُوَ فِی شَأْنٍ» (هر روز در کاری است) و پدیدهای نو میآفریند که پیشتر نبوده است.
- خطبه ۱۱، میان ۳۸ تا ۴۰ قخطبهٔ قاصعه؛ تکبر ابلیس و تعصب قبیلهایستایش از آنِ خداست؛ خدایی که جامهٔ عزت و کبریایی (بزرگیِ مطلق) را پوشیده و آن دو را تنها برای خودش برگزیده است، نه آفریدگانش. خدا آن دو را قرقگاه و حریمِ ممنوع برای جز خودش قرار داده، برای شکوهِ خود برگزیده، و لعنت را بر هر یک از بندگانش که در آن دو با او به…
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۸
- خطبه ۱۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ همّام؛ وصف پرهیزگارانوای بر تو ای همّام! از خدای پاک پروا کن و نیکی کن؛ زیرا «إِنَّ اللّهَ مَعَ اَلَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ» خدا با کسانی است که تقوا پیشه کردهاند (از گناه پروا کردهاند) و کسانی که نیکوکارند.
- خطبه ۱۹، میان ۳۶ تا ۴۰ قجایگاه امام نزد پیامبر و برتری اهلبیتستایش از آنِ خداست؛ خدایی که از نشانههای فرمانروایی و شکوهِ بزرگیاش چنان شگفتیهایی از قدرت خود آشکار کرد که مردمکِ چشمها را سرگردان ساخت، و زمزمهها و گذرِ اندیشههای خردها را از شناختِ ژرفای صفتش بازداشت. و گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست؛ گواهیای از…
- خطبه ۳۱، میان ۳۶ تا ۴۰ قروز جمعه؛ دنیای گذرا و فریفتگی مردمستایش از آنِ خداست؛ سرپرستِ ستوده، حکیمِ بزرگوار، که هرچه بخواهد انجام میدهد. دانای پنهانها، پوشانندهٔ عیبها، آفرینندهٔ آفریدگان، فرودآورندهٔ باران، و تدبیرکنندهٔ کار دنیا و آخرت؛ پروردگار آسمانها و زمین، پروردگار جهانیان، و بهترین گشایندگان و داوران.
- خطبه ۳۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قروز جمعه؛ جامع بودن قرآن و بیارزشی دنیاستایش از آنِ خداست که شایستهٔ ستایش و صاحب آن، و نهایتِ ستایش و جایگاه آن است.
- خطبه ۳۳، میان ۳۷ تا ۳۹ قعید غدیر در روز جمعهستایش از آنِ خداست؛ خدایی که بیآنکه نیازی به ستایشگرانش داشته باشد، ستایشِ خود را بر بندگانش نهاد. او ستایش را راهی از راههای اقرار به خدایی، بینیازی، پروردگاری و یگانگیِ خود قرار داد؛ و سببی برای فزونیِ رحمتش، و راهی روشن برای جویندهٔ بخششِ خویش ساخت. و…
- خطبه ۳۴، میان ۳۶ تا ۳۹ قعید فطر؛ دنیا و زکات فطره«اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ ثُمَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ»؛ ستایش از آنِ خدایی است که آسمانها و زمین را آفرید و تاریکیها و روشنایی را پدید آورد؛ با این همه، کسانی که کافر…
- خطبه ۳۶، میان ۳۶ تا ۴۰ قدعای باران در خشکسالیستایش از آنِ خداست که نعمتها را کامل میکند، اندوه را میزداید و جانها را میآفریند. همان که آسمانها را ستونِ کرسی (تخت فرمانروایی) خود، کوهها را میخهای زمین، و زمین را بستری برای بندگان قرار داد. با عزت خود پایههای عرش را برپا کرد، با روشناییِ نورش…
- نامه ۵۸، میان ۳۶ تا ۳۹ قمبادلهٔ اسیران با معاویهاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به معاویة بن ابیسفیان.
زمانِ گفتن روشن نیستبیتاریخ۲۰
- خطبه ۱آغاز آفرینش، آدم و فرستادن پیامبرانستایش از آنِ خداست؛ خدایی که سخنگویان به ستایشش نمیرسند، شمارندگان نعمتهایش را به شمار درنمیآورند، و کوشندگان حقش را ادا نمیکنند. خدایی که همتهایی که تا دوردست میروند او را درنمییابند، و هوشهایی که در ژرفا فرو میروند به او نمیرسند.
- خطبه ۴یگانگی خدا و معنای درست صفتهای اوستایش از آنِ خداست که از نهانِ کارها آگاه است، و نشانههای آشکار بر او گواهی میدهند، و چشمِ بینا را به او راهی نیست؛ پس نه چشمِ کسی که او را ندیده انکارش میکند، و نه دلِ کسی که او را باور کرده او را میبیند. در بلندی پیشی گرفته، پس چیزی بالاتر از او نیست؛ و…
- خطبه ۸شگفتی آفرینش طاووس و پشهٔ ریزستایش از آنِ خداست؛ آفرینندهٔ بندگان، گسترندهٔ بستر زمین، روانکنندهٔ آب در درهها و سرسبزکنندهٔ بلندیها. آغازین بودنِ او را سرآغازی نیست و ازلی بودنِ (بیآغاز بودنِ) او را پایانی نیست.
- خطبه ۹شگفتی آفرینش خفاش، مورچه و ملخستایش از آنِ خداست؛ خدایی که وصفها از رسیدن به حقیقتِ شناختش بازماندهاند، و بزرگیاش خردها را عقب رانده تا راهی برای رسیدن به نهایتِ فرمانرواییاش نیابند. اوست خدا، فرمانروای حق و آشکار؛ برحقتر و آشکارتر از هرچه چشمها میبینند.
- خطبه ۱۶آماده شدن برای مرگ و روز حسابستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایش را کلیدِ یادِ خود، سببِ فزونیِ بخششِ خود، و نشانهای بر نعمتها و بزرگیِ خود قرار داد. سپاهش شکستناپذیر است و شکوهش بزرگ. به شکرانهٔ نعمتبخشیاش او را میستایم، و به پاسِ بزرگواری و شکوهش ثنایش میگویم.
- خطبه ۱۷خطبهٔ غرّاء، در تشییع یک جنازهاز چه میگریند؟
- خطبه ۱۸برتری پیامبر و خبر از آیندهٔ مسلمانانستایش از آنِ خداست که آغاز است و چیزی پیش از او نیست؛ پایان است و چیزی پس از او نیست؛ آشکار است و چیزی بالاتر از او نیست؛ و پنهان است و چیزی فروتر از او نیست.
- خطبه ۲۶خطبهٔ بینقطه؛ ستایش خدا و پیامبرستایش از آنِ خداست که سزاوار ستایش و جایگاه آن است؛ استوارترین و شیرینترین ستایش، شتابندهترین و والاترین ستایش، پاکترین و بلندترین ستایش، و گرامیترین و سزاوارترین ستایش از آنِ اوست.
- خطبه ۲۷خطبهٔ بینقطهٔ عقد ازدواجستایش از آنِ خداست؛ پادشاهِ ستوده، مالکِ پرمهر، صورتبخشِ هر نوزاد، و پناهگاهِ هر راندهشده.
- خطبه ۲۸خطبهٔ بیالف؛ مرگ، گور و قیامتستودم کسی را که بخشش او بزرگ است، و نعمتش فراوان و کامل است، و سخنش تمام است، و خواستش اجرا میشود، و برهانش رساست، و داوریاش عادلانه است، و رحمتش بر خشمش پیشی گرفته است.
- سخن ۱ارزش زنده ماندن برای شناختن خدامرا خوشحال نمیکرد که خدای برتر، در کودکی جانم را میگرفت و به بالاترین درجههای بهشت میبرد.
- سخن ۵ای انسان، چه چیز تو را فریب داد؟در میانِ بازخواستشدگان، سستدلیلتر از همه است؛ و در میانِ فریبخوردگان، بیبهانهتر از همه.
- سخن ۷، میان ۱ تا ۳۶ قروزیِ کودک در شکم مادر؛ پاسخ به سلمانخدای بزرگ و برتر، خونِ عادتِ ماهانه را برای نوزاد نگه میدارد و آن را روزیِ او در شکم مادرش قرار میدهد.
- سخن ۸، میان ۱ تا ۳۶ قحسابرسی همهٔ مردم در قیامت؛ پاسخ به سلمانهمانگونه که با همهٔ فراوانیشان، در یک لحظه به آنان روزی میدهد.
- سخن ۴۶سوگندی با یاد شب تاریک و سپیدهدمسخنی از او (ع) هنگام سوگند یاد کردن: نه! سوگند به کسی که از سوی او، شب را در باقیماندهٔ شبِ سیاه و تاریک سر کردیم، شبی که دندانهایش را بر روزی سپید و درخشان نمایان میکند (سپیدهدم از دل تاریکیاش میدمد)، چنین و چنان نبوده است.
- سخن ۸۰، میان ۱۶ تا ۴۰ قبا شاهزنان، دختر پادشاه ایران، دربارهٔ تقدیرپس از واقعهٔ فیل، چه سخنی از پدرت به یاد داری؟
- دعا ۱درخواست برترین درود برای پیامبرخدایا! ای گسترانندهٔ زمینهای گسترده، و سازندهٔ بناها، و استوارکنندهٔ کوههای پابرجا، و آفرینندهٔ آسمانهای برافراشته، و سرشتهکنندهٔ دلها بر فطرتهایشان (سرشتهای آغازین)؛ چه بدبختِ آنها و چه خوشبختِ آنها، و چه گمراهِ آنها و چه راهیافتهٔ آنها، و ای…
- دعا ۲پناه به خدا برای راه درست و آمرزشخدایا! تو برای دوستدارانت، مونسترینِ مونسانی، و برای آنان که به تو توکل میکنند، از همه برای کارگشایی آمادهتری. آنان را در نهانشان میبینی، از درونشان باخبری و اندازهٔ بینششان را میدانی؛ پس رازهایشان برایت آشکار است و دلهایشان بیقرار و مشتاق توست.
- دعا ۶سحرگاه: پیری، مرگ و امید به رحمت خداخدای من! بر محمد و خاندان محمد درود فرست و به من رحم کن؛ روزی که نشانم از دنیا بریده شود، یادم از میان آفریدگان پاک شود، و همچون کسی که فراموش شده، در شمار فراموششدگان درآیم.
- دعا ۸دعای صباحخدایا! ای کسی که زبانِ صبح را با سخنِ سپیدهدمش بیرون کشیدی، و پارههای شبِ تاریک را با تیرگیهای سرگردانش رها کردی و پراکندی، و ساختِ چرخِ گردون را در اندازههای آراستگیاش استوار ساختی، و پرتوِ خورشید را با نورِ شعلهورش تاباندی؛