کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

خطبه‌هاخطبه ۳۴۸ دقیقه خواندن

عید فطر؛ دنیا و زکات فطره

خطبهٔ او (ع) در عید فطر

میان ۳۶ تا ۳۹ قکوفه (محتمل؛ در منابع نیامده)تاریخ تقریبی

خطبهٔ نماز عید فطر (اول شوال). امام آن را در دوران خلافتش، به احتمال در کوفه، برای نمازگزاران خواند. در آن خدا را می‌ستاید، از پیامبر یاد می‌کند، از دنیا و دل نبستن به آن می‌گوید، حکم زکات فطره (صدقهٔ عید فطر) را بیان می‌کند و نماز عید را به صحنهٔ قیامت مانند می‌کند. هیچ منبعی سال آن را نگفته است.

خطاب به: نمازگزاران عید فطر (مردم کوفه)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۴۵

بخش‌های این متن (۷)
  1. قدرت و ستایش خدای پاک
  2. فضیلت‌های پیامبر (ص) و سفارش به تقوا
  3. ویژگی‌های دنیا
  4. دل کندن مردم از دنیا و تشویق به توشه‌اندوزی از آن
  5. هشدار امام (ع) دربارهٔ سرگرمی و شوخ‌طبعی در دنیا
  6. وجوبِ زکاتِ فطره و چگونگیِ پرداخت آن
  7. یادآوریِ امام (ع) دربارهٔ شباهت‌های نمازِ عید و روزِ محشر

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

قدرت و ستایش خدای پاک

«اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ ثُمَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ»؛ ستایش از آنِ خدایی است که آسمان‌ها و زمین را آفرید و تاریکی‌ها و روشنایی را پدید آورد؛ با این همه، کسانی که کافر شدند، دیگران را با پروردگارشان برابر می‌گیرند.

اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ ثُمَّ الَّذِینَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ .

منابع (۱)
  1. الأنعام/ 1.

هیچ چیزی را شریک خدا نمی‌گیریم، و جز او سرپرستی برنمی‌گزینیم.

لا نشرك باللّه شیئا، و لا نتّخذ من دونه ولیّا.

و «اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ، وَ لَهُ الْحَمْدُ فِی الْآخِرَةِ، وَ هُوَ الْحَکِیمُ الْخَبِیرُ * یَعْلَمُ ما یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَ ما یَخْرُجُ مِنْها وَ ما یَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما یَعْرُجُ فِیها وَ هُوَ الرَّحِیمُ الْغَفُورُ»؛ ستایش از آنِ خدایی است که هر چه در آسمان‌ها و هر چه در زمین است از آنِ اوست، و ستایش در آخرت نیز از آنِ اوست، و او حکیم و آگاه است. هر چه در زمین فرو می‌رود و هر چه از آن بیرون می‌آید و هر چه از آسمان فرود می‌آید و هر چه در آن بالا می‌رود، همه را می‌داند؛ و او مهربان و آمرزنده است.

و اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ، وَ لَهُ الْحَمْدُ فِی الْآخِرَةِ، وَ هُوَ الْحَكِیمُ الْخَبِیرُ * یَعْلَمُ ما یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَ ما یَخْرُجُ مِنْها وَ ما یَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما یَعْرُجُ فِیها وَ هُوَ الرَّحِیمُ الْغَفُورُ .

منابع (۱)
  1. سبأ/ 2 و 3.

چنین است خدا، پروردگار ما —که ستایشش بزرگ است—؛ نه سررسیدی دارد، نه پایانی و نه کرانه‌ای؛ «لا إِلهَ إِلاّ هُوَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ»؛ جز او خدایی نیست و بازگشت به سوی اوست.

كذلك اللّه ربّنا - جلّ ثناؤه - لا أمد له و لا غایة و لا نهایة، لا إِلهَ إِلاّ هُوَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ .

منابع (۱)
  1. غافر/ 3.

و ستایش از آنِ خدایی است که «یُمْسِکُ السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلاّ بِإِذْنِهِ إِنَّ اللّهَ بِالنّاسِ لَرَؤُفٌ رَحِیمٌ»؛ آسمان را نگه می‌دارد تا جز به فرمان او بر زمین نیفتد؛ خدا به مردم بسیار دلسوز و مهربان است.

و الحمد للّه الّذی یُمْسِكُ السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلاّ بِإِذْنِهِ إِنَّ اللّهَ بِالنّاسِ لَرَؤُفٌ رَحِیمٌ .

منابع (۱)
  1. الحج/ 65.

خدایا، با رحمتت به ما رحم کن، عافیتت را به همهٔ ما برسان، با نگهداریِ خودت ما را یاری ده، و از آمرزشت بی‌بهره‌مان مگذار؛ که تو خود آمرزنده و مهربانی.

اللّهمّ ارحمنا برحمتك، و اعممنا بعافیتك، و أمددنا بعصمتك، و لا تخلنا من مغفرتك، إنّك أنت الغفور الرّحیم.

منابع (۱)
  1. العلیّ الكبیر. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 326 الحدیث 30. مرسلا.

و ستایش از آنِ خدایی است که کسی از رحمتش نومید نیست، از نعمتش بی‌بهره نمانده، از آمرزشش دل نبریده، و از پرستشش سر باز نمی‌زند.

و الحمد للّه غیر مقنوط من رحمته، و لا مخلوّ من نعمته، و لا مأیوس من مغفرته، و لا مستنكف عن عبادته.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۴۵
منابع (۲)
  1. ورد فی المصدر السابق. و فی تیسیر المطالب ص 154. السید أبو طالب، عن أبی العباس احمد بن إبراهیم الحسنی، عن احمد بن علی الكرخی، عن احمد بن محمد بن سلام، عن إبراهیم بن سلیمان، عن علی بن أسباط المصری، عن الحسن بن علی البكری، عن عبد الرحمن بن جندب بن عبد اللّه الأزدی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی مصباح المتهجد ص 658 الحدیث 104. مرسلا عن أبی مخنف، عن جندب بن عبد اللّه الأزدی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام.و فی مصادر نهج البلاغة ج 2 ص 10. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 100. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
  2. روحه. ورد فی من لا یحضره الفقیه، و مصباح المتهجد. بالسند السابق.

خدایی که با فرمانش آسمان‌های هفت‌گانه برپا ایستادند، زمینِ گسترده و آماده آرام گرفت، کوه‌های استوار پابرجا شدند، بادهای بارورکننده وزیدند، ابرها در فضای آسمان به راه افتادند، و دریاها در مرزهای خود ایستادند.

الّذی بكلمته قامت السّماوات السّبع، و استقرّت الأرض المهاد، و ثبتت الجبال الرّواسی، و جرت الرّیاح اللّواقح، و سار فی جوّ السّماء السّحاب، و قامت علی حدودها البحار.

پس پرخیر و بزرگ است خدا، پروردگار جهانیان.

فتبارك اللّه ربّ العالمین.

خدایی چیره و توانا که گردن‌کشان در برابرش خوار شدند، متکبران در پیشگاهش کوچک شدند، و جهانیان به دلخواه یا به ناچار فرمان‌بردارش شدند.

إله قاهر قادر، ذلّ له المتعزّزون، و تضاءل له المتكبّرون، و دان طوعا و كرها له العالمون.

او را چنان‌که خودش را ستوده و چنان‌که سزاوار اوست می‌ستاییم، و از او یاری و آمرزش و هدایت می‌خواهیم؛ و گواهی می‌دهیم که جز خدا خدایی نیست، یگانه است و شریکی ندارد.

نحمده بما حمد نفسه و كما هو أهله، و نستعینه و نستغفره و نستهدیه؛ و نشهد أن لا إله إلاّ اللّه وحده لا شریك له.

می‌داند سینه‌ها چه پنهان می‌کنند، دریاها در دل خود چه نهفته دارند، و رازها چه می‌پوشانند؛ «یَعْلَمُ ما تَحْمِلُ کُلُّ أُنْثی وَ ما تَغِیضُ الْأَرْحامُ وَ ما تَزْدادُ وَ کُلُّ شَیْ‌ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ»؛ می‌داند هر ماده‌ای چه در شکم دارد و رَحِم‌ها چه کم می‌کنند و چه می‌افزایند، و هر چیزی نزد او اندازه‌ای دارد.

یعلم ما تخفی الصّدور، و ما تجنّ البحار، و ما تواری الأسرار، یَعْلَمُ ما تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثی وَ ما تَغِیضُ الْأَرْحامُ وَ ما تَزْدادُ وَ كُلُّ شَیْ‌ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ .

منابع (۱)
  1. الرعد/ 8.

هیچ تاریکی‌ای چیزی را از او نمی‌پوشاند، و هیچ پنهانی از او پنهان نمی‌ماند؛ «وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاّ یَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِی ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلاّ فِی کِتابٍ مُبِینٍ»؛ هیچ برگی نمی‌افتد مگر اینکه آن را می‌داند، و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ تر و خشکی نیست مگر اینکه در کتابی روشن ثبت است.

و لا تواری منه ظلمة، و لا تغیب عنه غائبة، وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاّ یَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِی ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلاّ فِی كِتابٍ مُبِینٍ .

منابع (۱)
  1. الأنعام/ 59.

و می‌داند اهلِ عمل چه می‌کنند، در چه راهی روانند، و به کدام بازگشتگاه برمی‌گردند.

و یعلم ما یعمل العاملون، و أیّ مجری یجرون، و إلی أیّ منقلب ینقلبون.

و از خدا راهِ درست را می‌خواهیم، و از گمراهی و نابودی به او پناه می‌بریم.

و نستهدی اللّه بالهدی، و نعوذ به من الضّلالة و الرّدی.

فضیلت‌های پیامبر (ص) و سفارش به تقوا

و گواهی می‌دهیم که محمد بنده و پیامبر او، فرستادهٔ او به سوی آفریدگانش، و امین او بر وحی‌اش است؛ پیام‌های پروردگارش را رساند، و در راه خدا با روی‌گردانان از او و کسانی که برایش همتا می‌ساختند جهاد کرد؛ و خدا را پرستید تا مرگ به سراغش آمد. درود خدا بر او و خاندانش باد.

و نشهد أنّ محمّدا عبده و نبیّه، و رسوله إلی خلقه، و أمینه علی وحیه؛ قد بلّغ رسالات ربّه، و جاهد فی اللّه المدبرین عنه العادلین به؛ و عبد اللّه حتّی أتاه الیقین. صلّی اللّه علیه و آله.

بندگان خدا! شما و خودم را به تقوای خدا (پروای خدا داشتن و خود را از گناه نگه داشتن) سفارش می‌کنم؛ خدایی که رحمتش هرگز بریده نمی‌شود، نعمتش کم نمی‌آید، بندگان از او بی‌نیاز نمی‌شوند، و کارهای هیچ عمل‌کننده‌ای جبرانِ نعمت‌هایش را نمی‌کند.

أوصیكم عباد اللّه، و نفسی بتقوی اللّه الّذی لا تبرح له رحمة، و لا تفقد له نعمة، و لا یستغنی العباد عنه، و لا تجزی أنعمه أعمال العاملین.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۴۵
منابع (۱)
  1. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 326 الحدیث 30. مرسلا. و فی تیسیر المطالب ص 154. السید أبو طالب، عن أبی العباس احمد بن إبراهیم الحسنی، عن احمد بن علی الكرخی، عن احمد بن محمد بن سلام، عن إبراهیم بن سلیمان، عن علی بن أسباط المصری، عن الحسن بن علی البكری، عن عبد الرحمن بن جندب بن عبد اللّه الأزدی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی مصباح المتهجد ص 658 الحدیث 104. مرسلا عن أبی مخنف، عن جندب بن عبد اللّه الأزدی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 100. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

خدایی که به تقوا شوق داد، به دل کندن از دنیا فراخواند، و از گناهان برحذر داشت؛ با ماندگاریِ خود سرافراز است، در عزت و شکوه یکتاست، و آفریدگانش را با مرگ و نیستی رام و خوار ساخت؛ و مرگ را پایان کار آفریدگان، راهِ گذشتگان، و گره‌خورده به پیشانیِ ماندگان قرار داد.

الّذی رغّب فی التّقوی، و زهّد فی الدّنیا، و حذّر من المعاصی؛ و تعزّز بالبقاء، و تفرّد بالعزّ و البهاء، و ذلّل خلقه بالموت و الفناء؛ و جعل الموت غایة المخلوقین، و سبیل الماضین، و معقودا بنواصی الباقین.

گریختنِ فراریان، مرگ را درمانده نمی‌کند، و هنگامی که فرابرسد، اهل دنیا را به اسارت می‌گیرد.

لا یعجزه إباق الهاربین، و عند حلوله یأسر أهل الدّنیا.

هر لذتی را در هم می‌کوبد، هر نعمتی را از میان می‌برد، و هر شادمانی‌ای را می‌بُرد.

یهدم كلّ لذّة، و یزیل كلّ نعمة، و یقطع كلّ بهجة.

ویژگی‌های دنیا

ای مردم! دنیا سرایی است که سرانجامش نیستی است، و برای اهلش کوچ کردن از آن رقم خورده است.

أیّها النّاس؛ إنّ الدّنیا دار منی لها الفناء، و قدّر لأهلها منها الجلاء.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۴۵
منابع (۳)
  1. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 326 الحدیث 30. مرسلا. و فی تیسیر المطالب ص 154. أبو طالب، عن أبی العباس احمد بن إبراهیم الحسنی، عن احمد بن علی الكرخی، عن احمد بن محمد بن سلام، عن إبراهیم بن سلیمان، عن علی ابن أسباط المصری، عن الحسن بن علی البكری، عن عبد الرحمن بن جندب ابن عبد اللّه الأزدی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی مصباح المتهجد ص 658 الحدیث 104. مرسلا عن أبی مخنف، عن جندب بن عبد اللّه الأزدی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 100. مرسلا. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 509. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
  2. كتب اللّه. ورد فی من لا یحضره الفقیه. و ورد رضی اللّه فی مصباح المتهجد.بالسند السابق.
  3. ورد فی مصباح المتهجد. بالسند السابق.

پس هر چه در آن است تمام‌شدنی است، و هر که در آن ساکن است نابودشدنی است.

فكلّ ما فیها نافد، و كلّ من یسكنها بائد.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۴۵
منابع (۱)
  1. ورد فی المصدر السابق. و المستدرك لكاشف الغطاء.

و دنیا شیرین و سرسبز است.

و هی حلوة خضرة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۴۵

به سوی خواهانش شتافته، و در دلِ بیننده‌اش نشسته است.

و قد عجلت للطّالب، و التبست بقلب النّاظر.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۴۵
منابع (۲)
  1. عجّلت. ورد فی نسخة العام 400 ص 50. و نسخة ابن المؤدب ص 34. و نسخة نصیری ص 17. و نسخة الآملی ص 37. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 51. و نسخة الإسترابادی ص 52.
  2. زیّنت للطّالب، و لاطت بقلب الرّاغب. ورد فی مصباح المتهجد ص 658 الحدیث 104. مرسلا عن أبی مخنف، عن جندب بن عبد اللّه الأزدی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام.

ثروتمندِ ناتوان به آن بخل می‌ورزد و دودستی می‌چسبد، و انسانِ هراسان و بیمناک از آن بیزاری می‌جوید.

یضنّ بها ذو الثّروة الضّعیف، و یجتویها الوجل الخائف.

منابع (۱)
  1. ورد فی مصباح المتهجد. بالسند السابق. و فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 326 الحدیث 30. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 100. مرسلا. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 609. مرسلا. باختلاف.

دل کندن مردم از دنیا و تشویق به توشه‌اندوزی از آن

پس خدا رحمتتان کند، با بهترین توشه‌ای که نزدتان هست از دنیا کوچ کنید. در آن بیش از اندازهٔ بی‌نیازی نخواهید، به اندکِ آن راضی باشید و بیش از آنچه شما را به مقصد می‌رساند از آن نطلبید. مانند مسافرانی باشید که در توقفگاهی فرود آمدند، از کمترین سایهٔ آن بهره بردند و سپس به دنبال کار خود کوچ کردند.

فارتحلوا، رحمكم اللّه، عنها بأحسن ما بحضرتكم من الزّاد، و لا تسألوا فیها فوق الكفاف، و ارضوا منها بالیسیر، و لا تطلبوا منها أكثر من البلاغ. و كونوا كسفر نزلوا منزلا فتمتّعوا منه بأدنی ظلّ، ثمّ ارتحلوا لشأنهم.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۴۵
منابع (۳)
  1. ورد فی المصادر السابقة.
  2. منها. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 34. و نسخة نصیری ص 17. و نسخة الآملی ص 37. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 51. و نسخة الإسترابادی ص 52. و نسخة الصالح ص 85. و نسخة العطاردی ص 51.
  3. ورد فی مصباح المتهجد. بالسند السابق. و من لا یحضره الفقیه.

در دنیا هرگز به آنچه خوش‌گذرانان از آن بهره‌مند شده‌اند چشم ندوزید؛ دنیا را خوار بشمارید و آن را وطن خود نگیرید.

و لا تمدّنّ أعینكم فیها إلی ما متّع به المترفون؛ و استهینوا بها و لا توطّنوها.

در دنیا به خودتان سختی بدهید؛ زیرا این کار حساب را سبک‌تر و به نجات نزدیک‌تر می‌سازد.

و أضرّوا بأنفسكم فیها، فإنّ ذلك أخفّ للحساب، و أقرب من النّجاة.

هشدار امام (ع) دربارهٔ سرگرمی و شوخ‌طبعی در دنیا

و بپرهیزید از ناز و نعمت و سرگرمی و شوخ‌طبعی‌ها؛ زیرا در این کارها بی‌خبری و فریب‌خوردگی است.

و إیّاكم و التّنعّم و التّلهّی و الفكاهات، فإنّ فی ذلك غفلة و اغترارا.

بدانید دنیا دگرگون شده و پشت کرده، شیرین شده و آهنگِ وداع سر داده است.

ألا إنّ الدّنیا قد تنكّرت و أدبرت، و احلولت و آذنت بوداع.

و بدانید آخرت کوچ کرده و رو آورده، سایه افکنده و خبر از فرا رسیدن خود داده است.

ألا و إنّ الآخرة قد رحلت فأقبلت، و أظلّت و آذنت باطّلاع.

و بدانید امروز میدانِ آمادگی است و فردا روزِ مسابقه.

ألا و إنّ المضمار الیوم، و السّباق غدا.

و بدانید جایزهٔ مسابقه بهشت است و سرانجامِ بازماندگان آتش.

ألا و إنّ السّبقة الجنّة، و الغایة النّار.

آیا کسی نیست که پیش از روزِ مرگش از خطای خود توبه کند؟

أ فلا تائب من خطیئته قبل یوم منیّته؟.

یا کسی نیست که پیش از روزِ سختی و نیازمندی‌اش برای خود کاری کند؟

أو لا عامل لنفسه قبل یوم بؤسه و فقره؟.

خدا ما و شما را از کسانی قرار دهد که از او می‌ترسند و به پاداشش امید دارند.

جعلنا اللّه و إیّاكم ممّن یخافه، و یرجو ثوابه.

بدانید این روزی است که خدا آن را برایتان عید قرار داده و شما را شایستهٔ آن ساخته است.

ألا إنّ هذا یوم جعله اللّه لكم عیدا، و جعلكم له أهلا.

پس خدا را یاد کنید تا شما را یاد کند، او را بخوانید تا دعایتان را مستجاب کند و از او آمرزش بخواهید تا شما را بیامرزد.

فاذكروا اللّه یذكركم، و ادعوه یستجب لكم، و استغفروه یغفر لكم.

و فطریهٔ (زکات عید فطر) خود را بپردازید؛ زیرا آن سنتِ پیامبرتان (ص) و واجبی از سوی پروردگارتان بر عهدهٔ شماست.

و أدّوا فطرتكم؛ فإنّها سنّة نبیّكم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و فریضة واجبة علیكم من ربّكم.

پس هر کس از شما باید آن را از درآمدِ پاک خود و با رضایتِ دل بپردازد. باید آن را از جانبِ خود و همهٔ نان‌خورهایش بدهد؛ مرد و زنشان، کوچک و بزرگشان، و آزاد و برده‌شان؛ از طرفِ هر انسان از آنان یک صاع (پیمانه‌ای نزدیک به سه کیلوگرم) گندم، یا یک صاع خرما، یا یک صاع جو.

فلیخرجها كلّ امرئ منكم من طیب كسبه، طیّبة بذلك نفسه؛ و لیؤدّها عن نفسه و عن عیاله كلّهم؛ ذكرهم و أنثاهم، و صغیرهم و كبیرهم، و حرّهم و مملوكهم، عن كلّ إنسان منهم صاعا من برّ، أو صاعا من تمر، أو صاعا من شعیر.

«وَ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی» و یکدیگر را بر نیکی و تقوا یاری دهید.

وَ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی .

منابع (۱)
  1. المائدة/ 2.

وجوبِ زکاتِ فطره و چگونگیِ پرداخت آن

و خدا را در آنچه بر شما واجب کرده و به آن فرمان داده است فرمان برید؛ از برپا داشتنِ نماز، پرداختنِ زکات، روزهٔ ماه رمضان، حجِ خانهٔ محترمِ خدا برای هر کس که تواناییِ رفتن به آن را دارد، فرمان دادن به کارِ نیک و بازداشتن از کارِ ناپسند، و نیکی به زنانتان و بردگانتان.

و أطیعوا اللّه فیما فرض علیكم و أمركم به؛ من إقام الصّلاة، و إیتاء الزّكاة، و صوم شهر رمضان، و حجّ بیت اللّه الحرام من استطاع إلیه سبیلا، و الأمر بالمعروف، و النّهی عن المنكر، و الإحسان إلی نسائكم، و ما ملكت أیمانكم.

و در آنچه خدا شما را از آن نهی کرده است از او پروا کنید؛ از تهمتِ بی‌عفتی به زنِ پاک‌دامن، انجام دادنِ کارِ زشت، نوشیدنِ شراب، کم گذاشتن در پیمانه، کاستن از ترازو، گواهیِ دروغ، و گریختن از میدانِ نبرد.

و اتّقوا اللّه فیما نهاكم عنه، من قذف المحصنة، و إتیان الفاحشة، و شرب الخمر، و بخس المكیال، و نقص المیزان، و شهادة الزّور، و الفرار من الزّحف.

ای مردم! این روزِ شما روزی است که نیکوکاران در آن پاداش می‌گیرند و اهلِ باطل در آن زیان می‌کنند؛ و این روز شبیه‌ترین روز به روزِ قیامتِ شماست.

أیّها النّاس؛ إنّ یومكم هذا یثاب فیه المحسنون، و یخسر فیه المبطلون؛ و هو أشبه یوم بیوم قیامتكم.

یادآوریِ امام (ع) دربارهٔ شباهت‌های نمازِ عید و روزِ محشر

پس با بیرون آمدن از خانه‌هایتان به سوی نمازگاهتان، بیرون آمدن از گورها به سوی پروردگارتان را به یاد آورید.

فاذكروا بخروجكم من منازلكم إلی مصلاّكم خروجكم من الأجداث إلی ربّكم.

و با ایستادن در نمازگاهتان، ایستادن در برابر پروردگارتان را به یاد آورید.

و اذكروا بوقوفكم فی مصلاّكم وقوفكم بین یدی ربّكم.

و با بازگشتن به خانه‌هایتان، بازگشتن به خانه‌هایتان در بهشت یا آتش را به یاد آورید.

و اذكروا برجوعكم إلی منازلكم رجوعكم إلی منازلكم فی الجنّة أو النّار.

بندگان خدا! و بدانید کمترین بهره‌ای که مردان و زنانِ روزه‌دار دارند این است که فرشته‌ای در آخرین روز از ماه رمضان آنان را ندا می‌دهد: بندگان خدا! مژده باد بر شما که خدا گناهانِ گذشته‌تان را آمرزید؛ پس بنگرید در آنچه از سر می‌گیرید چگونه خواهید بود.

و اعلموا، عباد اللّه، أنّ أدنی ما للصّائمین و الصّائمات أن ینادیهم ملك فی آخر یوم من شهر رمضان: أبشروا، عباد اللّه، فقد غفر اللّه لكم ما سلف من ذنوبكم؛ فانظروا كیف تكونون فیما تستأنفون.

خدا ما و شما را به وسیلهٔ تقوا نگه دارد، و آخرت را برای ما و شما بهتر از دنیا قرار دهد.

عصمنا اللّه و إیّاكم بالتّقوی، و جعل الآخرة خیرا لنا و لكم من الأولی.

بهترین سخن و رساترین اندرزِ پرهیزگاران، کتابِ خدای شکست‌ناپذیر و حکیم است.

إنّ أحسن الحدیث و أبلغ موعظة المتّقین، كتاب اللّه العزیز الحكیم.

از شیطانِ رانده‌شده به خدای شنوا و دانا پناه می‌برم. «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ * قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ * اَللّهُ الصَّمَدُ * لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ * وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ» به نامِ خدای بخشندهٔ مهربان. بگو: او خدای یکتاست؛ خدای بی‌نیاز که همه به او نیازمندند؛ نه زاده است و نه زاده شده؛ و هیچ کس همتای او نیست.

أعوذ باللّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم. بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ * قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ * اَللّهُ الصَّمَدُ * لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ * وَ لَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ .

منابع (۱)
  1. سورة التوحید. و وردت الفقرات فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 327 الحدیث 30. مرسلا. و فی أمالی الصدوق ص 160 المجلس 21 الحدیث 10. عن محمد ابن إبراهیم بن إسحاق، عن احمد بن محمد الهمدانی، عن المنذر بن محمد، عن إسماعیل بن عبد اللّه الكوفی، عن أبیه، عن عبد اللّه بن الفضل الهاشمی، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی بحار الأنوار ج 87 ص 362 الحدیث 13. من نسخة من أمالی الصدوق، عن محمد بن إبراهیم الطالقانی، عن ابن عقدة الحافظ، عن المنذر بن محمد، عن إسماعیل بن عبد اللّه الكوفی، عن أبیه، عن عبد اللّه بن الفضل، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی تیسیر المطالب ص 154. السید أبو طالب، عن أبی العباس احمد بن إبراهیم الحسنی، عن احمد بن علی الكرخی، عن احمد بن محمد بن سلام، عن إبراهیم بن سلیمان، عن علی بن أسباط المصری، عن الحسن بن علی البكری، عن عبد الرحمن بن جندب بن عبد اللّه الأزدی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی مصباح المتهجد ص 661 الحدیث 104. مرسلا عن أبی مخنف، عن جندب بن عبد اللّه الأزدی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی تنبیه الخواطر ج 2 ص 157. مرسلا عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی روضة الواعظین ص 354. مرسلا عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 101. مرسلا. و فی نثر الدر ج 1 ص 317. مرسلا. و فی مجمع البحرین ج 3 ص 28. مرسلا. باختلاف.

سپس امام (ع) کوتاه نشست و برای خطبهٔ دوم برخاست، و آن همان خطبه‌ای است که در خطبهٔ روزِ جمعه آمده است.

ثم جلس علیه السّلام جلسة قصیرة و نهض للخطبة الثانیة، و هی المذكورة فی خطبة یوم الجمعة.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۴، صفحهٔ ۲۵۹. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن