کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

خطبه‌هاخطبه ۳۵۷ دقیقه خواندن

عید قربان؛ یاد مرگ و حکم قربانی

خطبه‌ای از او (ع) در عید قربان

میان ۳۶ تا ۳۹ قکوفه (محتمل؛ در منابع نیامده)تاریخ تقریبی

خطبهٔ نماز عید قربان (دهم ذی‌الحجه) در دوران خلافت امام، به احتمال در کوفه. امام به پرهیزگاری و یاد مرگ سفارش می‌کند، زودگذر بودن دنیا را یادآوری می‌کند، از ناتوانی انسان در سپاس‌گزاری برای نعمت‌ها می‌گوید و ویژگی‌های قربانی را بیان می‌کند. در پایان، وقتی یکی از یارانش می‌گوید «اینان نماز می‌خوانند»، امام می‌فرماید نمی‌خواهد مردم را از نماز بازدارد، ولی در روش (سنت) پیامبر نماز پیش و پس از نماز عید نبوده است.

خطاب به: نمازگزاران عید قربان؛ در پایان، یکی از یارانش

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۵۲، خطبهٔ ۵۳

بخش‌های این متن (۷)
  1. سفارش به تقوا و یادِ فراوانِ مرگ
  2. گذرِ شتابانِ دنیا و تشویقِ او (ع) به دل نبستن به آن
  3. نهیِ او (ع) از چیرگیِ هوس (خواسته‌ای که آدم را از راهِ درست بیرون می‌برد) و فریب خوردن به آرزوها
  4. تأکیدِ او (ع) بر ناتوانیِ انسان از ادای حقِ نعمت‌های خدا
  5. حکم قربانی
  6. حکم نماز در روز عید
  7. خودداری امام (ع) از بازداشتن مردم از نماز خواندن در روز عید

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

خدا بزرگ‌تر است، خدا بزرگ‌تر است.

اللّه أكبر، اللّه أكبر.

جز خدا خدایی نیست، و خدا بزرگ‌تر است، خدا بزرگ‌تر است، و ستایش از آنِ خداست.

لا إله إلاّ اللّه، و اللّه أكبر، اللّه أكبر، و للّه الحمد.

ستایش از آنِ خداست بر اینکه ما را هدایت کرد، و سپاس از آنِ اوست بر نعمت‌هایی که به ما بخشید.

الحمد للّه علی ما هدانا، و له الشّكر علی ما أولانا.

و ستایش از آنِ خداست بر چهارپایانی که روزیِ ما کرد.

و الحمد للّه علی ما رزقنا من بهیمة الأنعام.

خدا بزرگ‌تر است، خدا بزرگ‌تر است.

اللّه أكبر، اللّه أكبر.

خدا بزرگ‌تر است، به سنگینیِ عرش او، و به اندازهٔ خشنودیِ خودش، و به اندازهٔ مرکبِ کلماتش، و به شمار قطره‌های بارانِ آسمان‌هایش، و قطره‌های آبِ دریاهایش.

اللّه أكبر، زنة عرشه، و رضا نفسه، و مداد كلماته، و عدد قطر سماواته، و نطف بحوره.

نام‌های نیکو از آنِ اوست، و ستایش در آخرت و دنیا از آنِ اوست، تا آنگاه که خشنود شود و پس از خشنودی؛ اوست بلندمرتبه و بزرگ، و اوست توانای شکست‌ناپذیر و آمرزنده.

له الأسماء الحسنی، و له الحمد فی الآخرة و الأولی، حتی یرضی و بعد الرّضا؛ إنّه هو العلیّ الكبیر، و هو العزیز الغفور.

خدا بزرگ‌تر است؛ بزرگ و سزاوار بزرگی است، خدایی توانا و شکست‌ناپذیر و صاحب عزت است، و مهربان و پرمهر و دلسوز است؛ توبه را می‌پذیرد، از لغزش می‌گذرد، و با داشتنِ قدرت عفو می‌کند؛ و «لا یقنط من رحمة اللّه إلاّ القوم الضّالّون» از رحمت خدا جز مردمِ گمراه ناامید نمی‌شوند.

اللّه أكبر كبیرا متكبّرا، و إلها عزیزا متعزّزا، و رحیما عطوفا متحنّنا؛ یقبل التّوبة، و یقیل العثرة، و یعفو بعد القدرة؛ و لا یقنط من رحمة اللّه إلاّ القوم الضّالّون.

خدا بسیار بزرگ‌تر است، و فراوان می‌گوییم جز خدا خدایی نیست، و پاک است خدا در بامداد و شامگاه.

اللّه أكبر كبیرا، و لا إله إلاّ اللّه كثیرا، و سبحان اللّه بكرة و أصیلا.

و ستایش از آنِ خداست؛ او را می‌ستاییم و از او یاری می‌جوییم و از او آمرزش می‌خواهیم و از او هدایت می‌طلبیم.

و الحمد للّه نحمده و نستعینه و نستغفره و نستهدیه.

و گواهی می‌دهیم که جز خدا خدایی نیست، یگانه است و شریکی ندارد، و محمد (ص) بنده و فرستادهٔ اوست.

و نشهد أن لا إله إلاّ اللّه وحده لا شریك له، و أنّ محمّدا [صلّی اللّه علیه و آله] عبده و رسوله.

«مَنْ یُطِعِ اللّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِیماً» هر کس از خدا و فرستاده‌اش فرمان ببرد، به کامیابیِ بزرگی دست یافته است، «وَ مَنْ یَعْصِ اللّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً مُبِیناً» و هر کس خدا و فرستاده‌اش را نافرمانی کند، به گمراهیِ آشکاری افتاده است.

مَنْ یُطِعِ اللّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِیماً ، وَ مَنْ یَعْصِ اللّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً مُبِیناً .

منابع (۲)
  1. الأحزاب/ 71.
  2. الأحزاب/ 36.

سفارش به تقوا و یادِ فراوانِ مرگ

بندگان خدا! شما را به تقوای الهی (پروای خدا داشتن و خود را از گناه نگه داشتن)، یادِ فراوانِ مرگ، و زهد (دل نبستن به دنیا) در این دنیا سفارش می‌کنم؛ دنیایی که پیشینیانِ شما از آن بهره‌مند نماندند، و پس از شما هم برای کسی باقی نخواهد ماند؛ پس راهِ کسانی که در آن هستند، همان راهِ گذشتگانِ آن است.

أوصیكم، عباد اللّه، بتقوی اللّه، و كثرة ذكر الموت، و الزّهد فی هذه الدّنیا الّتی لم یتمتّع بها من كان فیها قبلكم، و لن تبقی لأحد من بعدكم؛ فسبیل من فیها سبیل الماضین من أهلها.

منابع (۱)
  1. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 328 الحدیث 31. مرسلا. و فی أمالی المفید ص 159 المجلس 20 الحدیث 2. عن أبی عبید اللّه محمد بن عمران المرزبانی، عن احمد بن محمد المكی، عن أبی العیناء، عن محمد بن الحكم، عن لوط بن یحیی، عن الحارث بن كعب، عن مجاهد، عن علی علیه السّلام. و فی مصباح المتهجد ص 662 الحدیث 106. مرسلا عن أبی مخنف، عن عبد الرحمن بن جندب، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 98.مرسلا. باختلاف بین المصادر.

گذرِ شتابانِ دنیا و تشویقِ او (ع) به دل نبستن به آن

بدانید که دنیا بریده شده و خبر از پایانِ خود داده است، آشناهایش ناآشنا شده، و شتابان پشت کرده است؛ ساکنانش را با نابودی به حرکت وا می‌دارد، و همسایگانش را با مرگ می‌رانَد. آنچه از دنیا شیرین بود تلخ شده، و آنچه زلال بود تیره شده است؛ از آن جز ته‌مانده‌ای مانند ته‌ماندهٔ ظرفِ آب، یا جرعه‌ای به اندازهٔ سنگ‌ریزهٔ تهِ پیمانه (مقدار اندکِ آب برای تقسیم) نمانده است؛ که اگر تشنهٔ جگرسوز آن را مزه‌مزه کند، سوزِ تشنگی‌اش را فرو نمی‌نشاند.

ألا و إنّ الدّنیا قد تصرّمت و آذنت بانقضاء، و تنكّر معروفها، و أدبرت حذّاء؛ فهی تحفز بالفناء سكّانها، و تحدو بالموت جیرانها. و قد أمرّ منها ما كان حلوا، و كدر منها ما كان صفوا؛ فلم یبق منها إلاّ سملة كسملة الإداوة، أو جرعة كجرعة المقلة؛ لو تمزّزها الصّدیان لم ینقع غلّته بها.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۵۲
منابع (۴)
  1. جذّاء. ورد فی نسخة ابن أبی الحدید ج 3 ص 333. بروایة.
  2. إلاّ شفافة كشفافة الإناء. ورد فی مصباح المتهجد ص 662 الحدیث 106.مرسلا عن أبی مخنف، عن عبد الرحمن بن جندب، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 98. مرسلا.
  3. العطشان. ورد فی أمالی المفید ص 159 المجلس 20 الحدیث 2. عن أبی عبید اللّه محمد بن عمران المرزبانی، عن احمد بن محمد المكی، عن أبی العیناء، عن محمد بن الحكم، عن لوط بن یحیی، عن الحارث بن كعب، عن مجاهد، عن علی علیه السّلام.
  4. ورد فی المصدر السابق. و مصباح المتهجد. بالسند السابق. و المستدرك لكاشف الغطاء. و فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 329 الحدیث 31. مرسلا.

بندگان خدا! آهنگِ کوچ از این سرایی کنید که نابودی بر اهلش مقدر شده، اهلش از جاودانگیِ زندگی محروم مانده‌اند، و جان‌هایشان در آن با مرگ رام و خوار شده است؛ و بر رها کردنش هم‌نظر و مصمم شوید، چرا که هیچ زنده‌ای طمعِ ماندن ندارد، و هیچ جانی نیست مگر آنکه به مرگ تن داده است.

فأزمعوا، عباد اللّه، الرّحیل عن هذه الدّار المقدور علی أهلها الزّوال، الممنوع أهلها من دوام الحیاة، المذلّلة فیها أنفسهم بالموت؛ و أجمعوا متاركتها، فما من حیّ یطمع فی البقاء، و لا نفس إلاّ و قد أذعنت للمنون.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۵۲
منابع (۲)
  1. فأذنوا عباد اللّه بالرّحیل. ورد فی أمالی المفید. بالسند السابق.
  2. ورد فی أمالی المفید ص 159 المجلس 20 الحدیث 2. عن أبی عبید اللّه محمد ابن عمران المرزبانی، عن احمد بن محمد المكی، عن أبی العیناء، عن محمد ابن الحكم، عن لوط بن یحیی، عن الحارث بن كعب، عن مجاهد، عن علی علیه السّلام. و فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 329 الحدیث 31. مرسلا. و فی مصباح المتهجد ص 662 الحدیث 106. مرسلا عن أبی مخنف، عن عبد الرحمن بن جندب، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 98.مرسلا. باختلاف یسیر.

نهیِ او (ع) از چیرگیِ هوس (خواسته‌ای که آدم را از راهِ درست بیرون می‌برد) و فریب خوردن به آرزوها

مبادا در این دنیا آرزوی دراز (آرزوهای دور و درازی که مرگ را از یاد می‌برد) بر شما چیره شود، و مبادا زمان بر شما دراز آید، که دل‌هایتان سخت شود. و در آن فریبِ آرزوها و نیرنگ‌های شیطان را مخورید؛ چرا که شیطان، دشمنِ شما، بر نابود کردنِ شما حریص است.

و لا یغلبنّكم فیها الأمل، و لا یطولنّ علیكم الأمد، فتقسو قلوبكم. و لا تغترّوا فیها بالمنی و خدع الشّیطان؛ فإنّ الشّیطان، عدوّكم، حریص علی إهلاككم.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۵۲

بندگان خدا! در روزهای زندگی به عبادتِ خدا بپردازید؛ که به خدا سوگند، اگر مانند شترانِ سرگردانِ بچه‌مرده ناله سر دهید، و با نغمهٔ کبوتران دعا کنید، و همچون راهبانِ دنیاگریز ضجه بزنید، و از دارایی‌ها و فرزندان به سوی خدای برتر بیرون بیایید، تا با بالا رفتنِ درجه‌ای نزد او به او نزدیک شوید، یا گناهی آمرزیده شود که نامه‌های او آن را شمرده و فرستادگانش آن را ثبت کرده‌اند، در برابرِ پاداشِ بزرگی که برای شما امید دارم و عذابِ دردناکی که بر شما می‌ترسم، اندک خواهد بود.

تعبّدوا للّه، عباد اللّه، أیّام الحیاة، ف إنّكم و اللّه لو قد حننتم حنین الولّه العجال، و دعوتم بهدیل الحمام، و جأرتم جؤار متبتّلی الرّهبان، و خرجتم إلی اللّه - تعالی - من الأموال و الأولاد؛ التماس القربة إلیه فی ارتفاع درجة عنده، أو غفران سیّئة أحصتها كتبه، و حفظها رسله؛ لكان قلیلا فی ما أرجو لكم من جزیل ثوابه، و أخاف علیكم من ألیم عقابه.

منابع (۶)
  1. ورد فی أمالی المفید. و مصباح المتهجد. بالسندین السابقین. و من لا یحضره الفقیه. و المستدرك لكاشف الغطاء. و فی جواهر المطالب ج 1 ص 304. مرسلا عن بكر بن خلیفة، عن علی علیه السّلام. و فی حلیة الأولیاء ج 1 ص 77. عن أبی محمد بن حبان، عن عبد اللّه بن محمد بن زكریا، عن سلمة بن شبیب، عن سهیل بن عاصم، عن عبدة، عن إبراهیم بن مجاشع، عن عمرو بن عبید اللّه، عن أبی محمد الیمانی، عن بكر بن خلیفة، عن علی علیه السّلام. باختلاف.
  2. المعجال. ورد فی فتح الأبواب ص 169. ابن طاووس، عن جده أبی جعفر الطوسی، مرسلا عن علی علیه السّلام.
  3. ورد فی أمالی المفید ص 159 المجلس 20 الحدیث 2. عن أبی عبید اللّه محمد بن عمران المرزبانی، عن احمد بن محمد المكی، عن أبی العیناء، عن محمد بن الحكم، عن لوط بن یحیی، عن الحارث بن كعب، عن مجاهد، عن علی علیه السّلام.
  4. أحصاها كتبته. ورد فی حلیة الأولیاء ج 1 ص 77. عن أبی محمد بن حبان، عن عبد اللّه بن محمد بن زكریا، عن سلمة بن شبیب، عن سهیل بن عاصم، عن عبدة، عن إبراهیم بن مجاشع، عن عمرو بن عبید اللّه، عن أبی محمد الیمانی، عن بكر بن خلیفة، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 99. مرسلا
  5. ورد فی حلیة الأولیاء. بالسند السابق. و فی جواهر المطالب ج 1 ص 304. مرسلا عن بكر بن خلیفة، عن علی علیه السّلام.
  6. ورد فی المصدرین السابقین.

تأکیدِ او (ع) بر ناتوانیِ انسان از ادای حقِ نعمت‌های خدا

و به خدا سوگند، و به خدا سوگند، و به خدا سوگند، اگر دل‌هایتان کاملاً آب شود، و از چشمانتان از شوقِ به او یا از ترسِ از او خون جاری شود، سپس تا دنیا باقی است در دنیا با برترین تلاش و عمل عمر کنید، کارهایتان برای شما کافی نیست، و حتی اگر هیچ توانی از تلاشِ خود فروگذار نکنید، حقِ نعمت‌های بزرگِ او بر خودتان و هدایتِ او به سوی ایمان را ادا نکرده‌اید، و سزاوارِ بهشت و رحمتِ او نشده‌اید.

و و اللّه و باللّه و تاللّه، لو انماثت قلوبكم انمیاثا، و سالت عیونكم من رغبة إلیه أو رهبة منه دما؛ ثمّ عمّرتم فی الدّنیا ما الدّنیا باقیة علی أفضل اجتهاد و عمل، ما جزت أعمالكم عنكم، و لو لم تبقوا شیئا من جهدكم، ما قمتم بحقّ أنعمه علیكم العظام، و هداه إیّاكم للإیمان؛ و لا استحققتم جنّته و لا رحمته.

منابع (۴)
  1. ورد فی المصدرین السابقین. باختلاف.
  2. ورد فی المستدرك لكاشف الغطاء. و فی مصباح المتهجد ص 664 الحدیث 106.مرسلا عن أبی مخنف، عن عبد الرحمن بن جندب، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی فتح الأبواب ص 169. ابن طاووس، عن جده أبی جعفر الطوسی، مرسلا عن علی علیه السّلام.
  3. لما قمتم بشكر. ورد فی جواهر المطالب. بالسند السابق.
  4. للإسلام. ورد فی جواهر المطالب ج 1 ص 304. مرسلا عن بكر بن خلیفة، عن علی علیه السّلام. و فی حلیة الأولیاء ج 1 ص 77. عن أبی محمد بن حبان، عن عبد اللّه بن محمد بن زكریا، عن سلمة بن شبیب، عن سهیل بن عاصم، عن عبدة، عن إبراهیم بن مجاشع، عن عمرو بن عبید اللّه، عن أبی محمد الیمانی، عن بكر بن خلیفة، عن علی علیه السّلام.

بلکه با رحمتِ اوست که مشمول رحمت می‌شوید، و با هدایتِ اوست که هدایت می‌شوید، و با این دو است که دادگرانِ شما به بهشتِ او می‌رسند.

و لكن برحمته ترحمون، و بهداه تهتدون، و بهما إلی جنّته یصیر منكم المقسطون.

خدا ما و شما را به رحمتِ خود از توبه‌کنندگان و عبادت‌کنندگان و بازگردندگان به سوی خود قرار دهد.

جعلنا اللّه و إیّاكم برحمته من التّائبین العابدین الأوّابین.

بدانید که امروز، روزی است که حرمتش بزرگ است، و به برکتش امید می‌رود، و به آمرزش در آن امید بسته می‌شود؛ پس یادِ خدای برتر را فراوان کنید، و با توبه، و بازگشت به خدا، و فروتنی، و خشوع و زاری، خود را در مسیرِ پاداشِ او قرار دهید، چرا که او «یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ یَعْفُوا عَنِ السَّیِّئاتِ» توبه را از بندگانش می‌پذیرد و از بدی‌ها می‌گذرد، و او مهربان و بسیار دوستدار است.

ألا و إنّ هذا یوم حرمته عظیمة، و بركته مأمولة، و المغفرة فیه مرجوّة؛ فأكثروا ذكر اللّه - تعالی -، و تعرّضوا لثوابه بالتّوبة، و الإنابة، و الخضوع، و الخشوع و التّضرّع، فإنّه یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ یَعْفُوا عَنِ السَّیِّئاتِ و هو الرّحیم الودود.

منابع (۱)
  1. الشوری/ 25.

هر کس از شما قربانی می‌کند، گوسفندی که به سال نو پا گذاشته قربانی کند؛ و بزی با همین سن به جای آن کافی نیست.

و من ضحی منكم فلیضحّ بجذع من الضّأن، و لا یجزی عنه جذع من المعز.

منابع (۱)
  1. ورد فی حلیة الأولیاء. بالسند السابق. و فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 329 الحدیث 31. مرسلا. و فی أمالی المفید ص 161 المجلس 20 الحدیث 2. عن أبی عبید اللّه محمد بن عمران المرزبانی، عن احمد بن محمد المكی، عن أبی العیناء، عن محمد بن الحكم، عن لوط بن یحیی، عن الحارث بن كعب، عن مجاهد، عن علی علیه السّلام. و فی مصباح المتهجد ص 664 الحدیث 106.مرسلا عن أبی مخنف، عن عبد الرحمن بن جندب، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 99. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

و از بی‌نقص بودن قربانی، سالم و برافراشته بودن گوش و سلامت چشم آن است؛ پس هرگاه گوش و چشم سالم باشند، قربانی سالم و کامل است. و اگر شاخش شکسته باشد یا پایش را تا قربان‌گاه بر زمین بکشد، کافی نیست.

و من تمام الأضحیة استشراف أذنها، و سلامة عینها؛ فإذا سلمت الأذن و العین سلمت الأضحیة و تمّت. و لو كانت عضباء القرن أو تجرّ رجلها إلی المنسك فلا تجزی.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۵۳
منابع (۳)
  1. كمال. ورد فی نسخة عبده ص 155.
  2. و إن. ورد فی مصباح المتهجد ص 664 الحدیث 106. مرسلا عن أبی مخنف، عن عبد الرحمن بن جندب، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 329 الحدیث 31. مرسلا.
  3. ورد فی من لا یحضره الفقیه.

حکم قربانی

و هنگامی که قربانی کردید، از آن بخورید و به دیگران بخورانید، هدیه دهید و ذخیره کنید، و خدا را بر آنچه از چهارپایان روزیتان کرده است ستایش کنید.

و إذا ضحّیتم فكلوا منها و أطعموا، و اهدوا، و ادّخروا، و احمدوا اللّه علی ما رزقكم من بهیمة الأنعام.

نماز را برپا دارید و زکات (بخشش واجب مالی) را بپردازید، به نیکی عبادت کنید، به دادگری گواهی دهید، و به آنچه خدا برایتان مقرر کرده است رغبت نشان دهید. آنچه را خدا بر شما واجب کرده است ادا کنید: از جهاد (پیکار در راه خدا)، حج، روزه، نماز، زکات و نشانه‌های ایمان؛ چرا که پاداش این کارها بزرگ و بی‌پایان است، و رها کردنشان گرفتاری و وبال نابودنشدنی است.

و أقیموا الصّلاة و آتوا الزّكاة، و أحسنوا العبادة، و أقیموا الشّهادة بالقسط، و ارغبوا فیما كتب اللّه لكم، و أدّوا ما افترض اللّه علیكم من الجهاد، و الحجّ، و الصّیام، و الصّلاة، و الزّكاة، و معالم الإیمان؛ فإنّ ثواب ذلك عظیم لا ینفد، و تركه و بال لا یبید.

به کار نیک فرمان دهید، از کار ناپسند بازدارید، ناتوان را یاری دهید، ستمگر را بترسانید، ستمدیده را یاری کنید، و دست بدکار مشکوک را بگیرید و مانعش شوید.

و أمروا بالمعروف، و انهوا عن المنكر، و أعینوا الضّعیف، و أخیفوا الظّالم، و انصروا المظلوم، و خذوا فوق ید المریب.

و به زنانتان و بردگانتان نیکی کنید.

و أحسنوا إلی نسائكم و ما ملكت أیمانكم.

راست بگویید، امانت را ادا کنید، به پیمان وفا کنید، و برپادارندهٔ حق باشید.

و اصدقوا الحدیث، و أدّوا الأمانة، و أوفوا بالعهد، و كونوا قوّامین بالحقّ.

و «أَوْفُوا الْمِکْیالَ وَ الْمِیزانَ بِالْقِسْطِ»؛ پیمانه و ترازو را به دادگری کامل بدهید.

و أَوْفُوا الْمِكْیالَ وَ الْمِیزانَ بِالْقِسْطِ .

منابع (۱)
  1. سورة هود/ 85.

«وَ جاهِدُوا فِی اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ»؛ و در راه خدا چنان‌که شایستهٔ جهاد اوست جهاد کنید، و «فَلا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَیاةُ الدُّنْیا وَ لا یَغُرَّنَّکُمْ بِاللّهِ الْغَرُورُ»؛ پس مبادا زندگی دنیا شما را بفریبد و مبادا آن فریبکار شما را دربارهٔ خدا بفریبد.

وَ جاهِدُوا فِی اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ و فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَیاةُ الدُّنْیا وَ لا یَغُرَّنَّكُمْ بِاللّهِ الْغَرُورُ .

منابع (۱)
  1. سورة لقمان/ 33.

رساترین پند و بهترین داستان‌ها سخن خداست.

إنّ أبلغ الموعظة و أحسن القصص كلام اللّه.

پناه می‌برم به خدا از شیطان رانده‌شده. «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ * قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ * اَللّهُ الصَّمَدُ * لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ * وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ»؛ به نام خدای بخشندهٔ مهربان. بگو اوست خدای یکتا. خدای بی‌نیاز که همه به او نیازمندند. نه زاده است و نه زاده شده است. و هیچ کس همتای او نبوده است.

أعوذ باللّه من الشّیطان الرّجیم. بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ * قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ * اَللّهُ الصَّمَدُ * لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ * وَ لَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ.

منابع (۱)
  1. سورة التوحید.

و امام (ع) همچون پیش‌آهنگ شتابان نشست، سپس برخاست و خطبهٔ دوم را که در پایان خطبهٔ جمعه آمده است خواند.

و جلس علیه السّلام كالرائد العجلان ثم نهض فخطب الخطبة الثانیة المذكورة فی ذیل خطبة الجمعة.

حکم نماز در روز عید

پس از پایان نماز عید، یکی از یارانش به او گفت: ای امیر مؤمنان! اینان گروهی‌اند که دارند نماز می‌خوانند!

و قال له بعض أصحابه بعد إتمام صلاة العید: یا أمیر المؤمنین؛ هؤلاء قوم یصلّون!.

امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

پس چه می‌توانم بکنم؟!

فما عسیت أن أصنع!.

اگر از من دربارهٔ سنت (روش پیامبر) بپرسید، ما در چنین روزی پیامبر (ص) را دیدیم که نه پیش از نماز عید نمازی خواند و نه پس از آن.

[إن] سألتمونی عن السّنّة فإنّا شهدنا النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی مثل هذا الیوم فلم یصلّ قبل العید و لا بعدها.

پس هر کس خواست انجام دهد و هر کس خواست رها کند.

فمن شاء فعل، و من شاء ترك.

خودداری امام (ع) از بازداشتن مردم از نماز خواندن در روز عید

آیا از من انتظار دارید گروهی را که نماز می‌خوانند بازدارم، تا همچون کسی باشم که بنده‌ای را هنگام نماز خواندن بازمی‌دارد؟!

أترونی أمنع قوما یصلّون فأكون بمنزلة من یمنع عبدا إذا صلّی؟!.

منابع (۱)
  1. ورد فی العقد الفرید ج 4 ص 177. مرسلا. و فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 330 الحدیث 31. مرسلا. و فی مصباح المتهجد ص 664 الحدیث 106.مرسلا عن أبی مخنف، عن عبد الرحمن بن جندب، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی كشف الأستار ج 1 ص 313 الحدیث 654. عن إسماعیل بن سعید الجوهری، عن إبراهیم بن محمد بن النعمان الجعفی أبی إسحاق، عن الربیع بن سعید الجعفی، عن الولید بن سریع مولی عمرو بن حریث، عن علی علیه السّلام. و فی نیل الأوطار ج 3 ص 371. عن البزار، من طریق الولید بن سریع مولی عمرو بن حریث، عن علی علیه السّلام. و فی المطالب العالیة ج 2 ص 430 كتاب الصلاة باب صلاة العیدین الحدیث 778. عن إسحاق، عن المعتمر بن سلیمان، عن قرة بن أبی الصهباء، عن العلاء بن بدر، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 100. مرسلا. و فی البحر الزخار (مسند البزار) ج 2 ص 129 الحدیث 487. عن إبراهیم سعید الجوهری، عن إبراهیم بن محمد بن النعمان الجعفی أبی إسحاق، عن الربیع بن سعید الجعفی، عن الولید بن سریع مولی عمرو بن حریث، عن علی علیه السّلام. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 112 الحدیث 338. مرسلا عن العلاء بن بدر، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۴، صفحهٔ ۲۶۹. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن