کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۸۰۱ دقیقه خواندن

با شاه‌زنان، دختر پادشاه ایران، دربارهٔ تقدیر

سخنی از امام (ع) با شاه‌زنان، دختر کسری

میان ۱۶ تا ۴۰ قنامعلوم؛ مدینه یا کوفهتاریخ تقریبی

شاه‌زنان، دختر کسری (پادشاه ایران)، اسیر شده بود. امام از او پرسید: از پدرت چه به یاد داری؟ او گفت: پدرم می‌گفت وقتی خدا بر کاری چیره شود، طمع‌ها پیش آن خوار می‌شوند؛ و وقتی زمان به سر آید، هلاکت هم در همان شمار است. امام گفت پدرت چه خوب گفته. و سخنی هم‌معنا با آن فرمود: کارها در برابر سرنوشت‌ها خوار می‌شوند، تا آنجا که مرگ در تدبیر باشد.

خطاب به: شاه‌زنان، دختر کسری که اسیر شده بود

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: حکمت ۱۶

هنگامی که شاه‌زنان اسیر شد، امام از او پرسید:

و قد سألها لمّا أسرت:

پس از واقعهٔ فیل، چه سخنی از پدرت به یاد داری؟

ما حفظت عن أبیك بعد وقعة الفیل؟.

شاه‌زنان گفت: از او به یاد دارم که می‌گفت: هرگاه خدا بر کاری چیره شود، طمع‌ها در برابرش خوار می‌شوند؛ و هرگاه مهلت به سر رسد، نابودی در خودِ سازوبرگ است.

قالت: حفظت عنه أنه كان یقول: إذا غلب اللّه علی أمر ذلّت المطامع دونه، و إذا انقضت المدّة كان الهلاك فی العدّة.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

پدرت چه نیکو گفته است!

ما أحسن ما قال أبوك.

منابع (۱)
  1. ورد فی الإرشاد للمفید ص 159. مرسلا. و فی سراج الملوك ص 148. مرسلا.و فی تذكرة ابن حمدون ص 12. مرسلا. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 607.مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

کارها در برابر تقدیرها خوار و رام می‌شوند، تا جایی که مرگ در خودِ چاره‌اندیشی رقم می‌خورد.

تذلّ الأمور للمقادیر حتّی یكون الحتف فی التّدبیر.

نهج‌البلاغه، حکمت ۱۶
منابع (۱)
  1. إذا حلّت التّقادیر بطلّت التّدابیر. ورد فی شرح مائة كلمة لابن میثم ص 180 الكلمة 27. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 134. مرسلا. و فی شرح كلمات أمیر المؤمنین علیه السّلام لعبد الوهاب ص 55 الحدیث 77. مرسلا. و فی الإعجاز و الإیجاز ص 38 الرقم 75. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 45. مرسلا. باختلاف یسیر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۳۱۰. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن