کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

خطبه‌هاخطبه ۲۶۳ دقیقه خواندن

خطبهٔ بی‌نقطه؛ ستایش خدا و پیامبر

خطبهٔ بی‌نقطهٔ امام (ع) که بی‌آمادگیِ پیشین خواند

بی‌تاریخ

خطبه‌ای بدیهه (بی‌آمادگی) که امام آن را بدون هیچ حرف نقطه‌دار خواند. در روایتی که از کلبی و ابوصالح می‌رسد، به‌عنوان نمونه‌ای از سخنوری رسا و بی‌آمادگی او آمده است. زمان و مکان و مناسبت آن در منابع نیامده است. محتوای آن ستایش خدا، ستایش پیامبر و سفارش به گوش دادن به فرمان او و انجام کار نیک است.

خطاب به: حاضران در مجلس (نامشخص)

خطبه‌ای از امام (ع) که آن را بی‌آمادگیِ پیشین و بدون حرف نقطه‌دار خواند:

خطبة له علیه السّلام خطبها ارتجالا خالیة من النقط

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

ستایش از آنِ خداست که سزاوار ستایش و جایگاه آن است؛ استوارترین و شیرین‌ترین ستایش، شتابنده‌ترین و والاترین ستایش، پاک‌ترین و بلندترین ستایش، و گرامی‌ترین و سزاوارترین ستایش از آنِ اوست.

الحمد للّه أهل الحمد و مأواه، و له أوكد الحمد و أحلاه، و أسرع الحمد و أسراه، و أطهر الحمد و أسماه، و أكرم الحمد و أولاه.

یگانه و یکتا و بی‌نیاز است؛ نه پدری دارد و نه فرزندی.

الواحد الأحد الصّمد، لا والد له و لا ولد.

گسترهٔ قدرت و تدبیر خدای پاک

پادشاهان را چیره ساخت و یاری‌شان داد، متجاوزان را نابود کرد و کنارشان زد، و بخشش‌های کریمانه را پیاپی رساند و روان ساخت.

سلّط الملوك و أعداها، و أهلك العداة و أدحاها، و أوصل المكارم و أسراها.

منابع (۱)
  1. إن قیل أن خلوّ الخطبة من النقط یتعارض مع ورود النقطة فی الكلمة السالفة و فقرات لاحقة؛ فالجواب: إن حرف التاء الذی لا یّمدّ و یوقف عنده بلا نقطة یعدّ هاء فی أدب الكتابة العربیة.

آسمان را برافراشت و بالا برد؛ بستر زمین را هموار کرد و گستراند، استوارش ساخت و پهنش کرد، امتدادش داد و یکدستش ساخت، آماده‌اش کرد و رامش ساخت؛ آب و چراگاهش را به شما بخشید؛ شمارِ امت‌ها را دقیق کرد و به حساب آورد؛ و کوه‌ها را تراز کرد و استوار نشاند.

و سمك السّماء و علاّها، و سطح المهاد و طحاها، و وطّدها و دحاها، و مدّها و سوّاها، و مهّدها و وطّاها، و أعطاكم ماءها و مرعاها، و أحكم عدّ الأمم و أحصاها، و عدّل الأعلام و أرساها.

بدانید که او نخستین است و همتایی ندارد، و هیچ‌کس را یارای برگرداندنِ فرمانش نیست.

ألا له الأوّل لا معادل له، و لا رادّ لحكمه.

معبودی جز او نیست؛ فرمانروا، سلامتی‌بخش، صورتگر، بسیار دانا، داور، بسیار دوستدار، پاک‌کننده و پاک است؛ کارش ستوده، حرمش آباد و بخشش کریمانه‌اش امیدِ دل‌هاست.

لا إله إلاّ هو الملك السّلام المصوّر العلاّم، الحاكم، الودود، المطهّر، الطّاهر، المحمود أمره، المعمور حرمه، المأمول كرمه.

سخنش را به شما آموخت، نشانه‌هایش را به شما نشان داد، احکامش را برایتان روشن و آماده ساخت، حلالش را حلال کرد و حرامش را حرام ساخت.

علّمكم كلامه، و أراكم أعلامه، و حصّل لكم أحكامه، و حلّل حلاله، و حرّم حرامه.

و رسالت را بر دوش محمد نهاد؛ فرستادهٔ گرامی‌اش، آن سرورِ به راستیْ هدایت‌شده، و پاک و پاکیزه.

و حمّل محمّدا الرّسالة؛ رسوله المكرّم، المسوّد المسدّد، الطّهر المطهّر.

خدا این امت را به خاطر بلندیِ جایگاه او، والاییِ سروری‌اش، درستیِ کارش و کمالِ خواسته‌اش خوشبخت ساخت.

أسعد اللّه الأمّة لعلوّ محلّه، و سموّ سؤدده، و سداد أمره، و كمال مراده.

در میان فرزندان آدم، از همه پاک‌زاده‌تر، در بخت و اقبال درخشان‌تر، در ستونِ تبار بلندتر، در چوب و شاخه سرسبزتر (بااصالت‌تر)، در پیمانْ راست‌تر، و در نوجوانی و میان‌سالی گرامی‌تر است.

أطهر ولد آدم مولودا، و أسطعهم سعودا، و أطولهم عمودا، و أرواهم عودا، و أصحّهم عهودا، و أكرمهم مردا و كهولا.

درود خدا بر او و بر خاندان پاکش باد، درودی خالص و پیاپی و پرشمار؛ و نیز بر دوستدارانِ گرامیِ آنان، درودی فراهم و پیوسته، تا زمانی که برای آسمان، کاری مقرر و مرزی معین برقرار است.

صلاة اللّه له و لآله الأطهار، مسلّمة و مكرّرة معدودة، و لآل ودّهم الكرام، محصّلة مردّدة، ما دام للسّماء أمر مرسوم، و حدّ معلوم.

خدا او را فرستاد تا رحمتی برای شما، پاکیِ کردارتان، آرامش خانه‌تان، دورکنندهٔ ننگتان، سامان‌بخش حالتان، مایهٔ فرمان‌برداری از خدا و فرستادگانش، و پناه و رحمتی برایتان باشد.

أرسله رحمة لكم، و طهارة لأعمالكم، و هدوء داركم، و دحور عاركم، و صلاح أحوالكم، و طاعة للّه و رسله، و عصمة لكم و رحمة.

به سخن او گوش بدهید، فرمانش را پاس بدارید، آنچه را حلال کرده حلال بشمارید و آنچه را حرام کرده حرام بدانید.

إسمعوا له، و راعوا أمره، و حلّلوا ما حلّل، و حرّموا ما حرّم.

تشویق به فرمان‌برداری از پیامبر (ص) و کردار شایسته

خدا رحمتتان کند، کمر به کارِ پیوسته ببندید، حرص را برانید و تنبلی را از میان ببرید؛ و از سلامت، از پاسداریِ حکومت و هراسِ آن، و از بی‌تابیِ سینه‌ها و فرود آمدنِ سنگینی و اندوهشان باخبر باشید.

و اعمدوا، رحمكم اللّه، لدوام العمل، و ادحروا الحرص و اعدموا الكسل، و أدروا السّلامة، و حراسة الملك و روعها، و هلع الصّدور و حلول كلّها و همّها.

به خدا سوگند، پافشاران بر گناه نابود شدند؛ و هیچ پدری فرزندی را برای پنهان ماندن نزاده است.

هلك، و اللّه، أهل الإصرار، و ما ولد والد للإسرار.

چه بسیار آرزومندی که چیزی را آرزو کرد که نابودش ساخت! و چه بسیار مال و سلاحی که آماده شد، اما ساز و برگ و تکیه‌گاهش نصیب دشمنان شد!

كم مؤمّل أمّل ما أهلكه، و كم مال و سلاح أعدّ صار للأعداء عدّه و عمده.

خدایا، ستایش و پایداری‌اش، و فرمانروایی و کمالش از آنِ توست.

اللّهمّ لك الحمد و دوامه، و الملك و كماله.

معبودی جز او نیست؛ بردباری‌اش هر بردباری را دربرگرفته، داوری‌اش هر داوری را استوار و درست ساخته، و دانشش هر دانشی را فرو نشانده است (پشت سر گذاشته است).

لا إله إلاّ هو، وسع كلّ حلم حلمه، و سدّد كلّ حكم حكمه، و حدر كلّ علم علمه.

خدا شما را نگاه دارد و از بدی‌ها بازدارد، سلامت پایدار به شما ببخشد، در فرمان‌برداری استوارتان بدارد، به اسلام هدایتتان کند، به شما رحم کند، دعایتان را بشنود، کردارتان را پاک کند و حالتان را سامان ببخشد.

عصمكم و لوّاكم، و دوام السّلامة أولاكم، و للطّاعة سدّدكم، و للإسلام هداكم، و رحمكم و سمع دعاءكم، و طهّر أعمالكم، و أصلح أحوالكم.

و از او برایتان سلامت پایدار، خوشبختی کامل، نعمت‌های ریزان و حال‌های شادمان می‌خواهم.

و أسأله لكم دوام السّلامة، و كمال السّعادة، و الآلاء الدّارّة، و الأحوال السّارّة.

و ستایش تنها از آنِ خداست.

و الحمد للّه وحده.

منابع (۱)
  1. ورد فی نهج الإیمان ص 278. ابن حبر، عن جده فی نخبه مسندا عن الكلبی، عن أبی صالح، عن علی علیه السّلام. و ورد صدر الخطبة فی مناقب آل أبی طالب ج 2 ص 58. عن الكلبی، عن أبی صالح و أبی جعفر بن بابویه، مرفوعا إلی علی الرضا، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و ذكر ابن شهراشوب أنه أورد الخطبة كاملة فی كتابه المخزون المكنون. و فی كتاب المستنبط فی القطرة من بحار مناقب النبی و العترة ج 2 ص 180. مرسلا. و فی كتاب إثبات الهداة ج 5 ص 61. أشار إلی الخطبة دون أن یوردها. و فی ص 72. أورد صدرها. و فی نهج السعادة ج 1 ص 96. من مجموعة أدبیة للعلامة محیی الدین محمد بن عبد القاهر بن الشهرزوری الموصلی من أعلام القرن الثامن. و فی كتاب الصراط المستقیم ج ص الباب 11 الحدیث 432 و 457. مرسلا.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۴، صفحهٔ ۱۲۷. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن