کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

خطبه‌هاخطبه ۵۰۲ دقیقه خواندن

حرکت به سوی شام، پس از نماز مغرب

خطبه‌ای از امام (ع) هنگام حرکت به سوی شام، پس از خواندن نماز مغرب با مردم

حرکت سپاه از نخیله به سوی شامشوال ۳۶ قنخیله، اردوگاه بیرون کوفهتاریخ قطعی

در شوال سال ۳۶ هجری، هنگام بیرون رفتن سپاه از کوفه (از لشکرگاه نُخَیله) به سوی شام، پس از نماز مغرب. علی گفت دستهٔ پیشروی سپاه را فرستاده است. از مردم کنار دجله (مدائن) خواسته به سپاه بپیوندند. عقبة بن عمرو انصاری را جانشین خود در کوفه گذاشته و مالک بن حبیب را مأمور کرده هر که عقب مانده را به سپاه برساند.

خطاب به: مردم کوفه و سپاهیان در نخیله؛ در پایان مالک بن حبیب یربوعی

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۴۸

روی خط زمان

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

ستایش از آنِ خداست هر بار که شبی فرا رسد و تاریک شود؛ و ستایش از آنِ خداست هر بار که ستاره‌ای سر بزند و غروب کند.

الحمد للّه كلّما وقب لیل و غسق. و الحمد للّه كلّما لاح نجم و خفق.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۴۸
منابع (۱)
  1. طلع. ورد فی نسخة نصیری ص 18. و نسخة العام 550 ص 18 أ.

و ستایش از آنِ خداست که شب را در روز فرو می‌برد و روز را در شب فرو می‌برد.

و الحمد للّه الّذی یولج اللّیل فی النّهار و یولج النّهار فی اللّیل.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 131. عن نصر بن مزاحم التمیمی، عن عمرو بن شمر و عمر بن سعد و محمد بن عبد اللّه، عن رجل من الأنصار، عن الحارث بن كعب الوالبی، عن عبد الرحمن بن عبید بن أبی الكنود، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 551. مرسلا.

و ستایش از آنِ خداست که نعمت‌بخشی‌اش هرگز قطع نمی‌شود و بخشش او را نمی‌توان جبران کرد.

و الحمد للّه غیر مفقود الإنعام، و لا مكافأ الإفضال.

منابع (۱)
  1. النّعم. ورد فی وقعة صفین. بالسند السابق. و فی المعیار و الموازنة ص 131.مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 17. مرسلا.

و گواهی می‌دهم که جز خدا خدایی نیست، و ما بر این حقیقت گواهیم.

و أشهد أن لا إله إلاّ اللّه، و نحن علی ذلكم من الشّاهدین.

و گواهی می‌دهم که محمد (ص) بنده و فرستادهٔ اوست.

و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 131. عن نصر بن مزاحم التمیمی، عن عمرو بن شمر و عمر بن سعد و محمد بن عبد اللّه، عن رجل من الأنصار، عن الحارث بن كعب الوالبی، عن عبد الرحمن بن عبید بن أبی الكنود، عن علی علیه السّلام. و فی المعیار و الموازنة ص 131. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 17. مرسلا.

لزوم تعقیب دشمنان

اما بعد، من پیشاهنگان سپاهم را فرستاده‌ام و فرمان داده‌ام در همین کنارهٔ فرات بمانند تا دستور من به آنان برسد. صلاح دیدم از این آب بگذرم و به سراغ گروه اندکی از شما بروم که در کرانه‌های دجله ساکن‌اند؛ تا آنان را همراه شما به سوی دشمن خدا و دشمنتان حرکت دهم و به خواست خدا، از نیروهای کمکی و پشتیبان شما قرارشان دهم.

أمّا بعد؛ فإنّی قد بعثت مقدّمتی، و أمرتهم بلزوم هذا الملطاط حتّی یأتیهم أمری. و قد رأیت أن أقطع هذه النّطفة إلی شرذمة منكم، موطنین أكناف دجلة، فأنهضهم معكم إلی عدوّ اللّه[و] عدوّكم، و أجعلهم من أمداد القوّة لكم إن شاء اللّه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۴۸
منابع (۵)
  1. ورد فی ناسخ التواریخ.
  2. أردت. ورد فی نسخة عبد ص 151.
  3. فأنهضتهم. ورد فی هامش نسخة ابن شذقم ص 85.
  4. ورد فی وقعة صفین. بالسند السابق. و المعیار و الموازنة.
  5. جعلتهم. ورد فی هامش نسخة ابن شذقم ص 85.

و عقبه بن عمرو انصاری (از یاران پیامبر از مردم مدینه) را بر شهر گمارده‌ام، و در خیرخواهی برای شما و خودم هیچ کوتاهی نکرده‌ام.

و قد أمّرت علی المصر عقبة بن عمرو الأنصاریّ، و لم آلكم و لا نفسی نصحا.

هشدار امام (ع) دربارهٔ سرپیچی از همراهی با او در جنگ

پس مبادا از رفتن به جنگ سر باز زنید و دست‌دست کنید! من مالک بن حبیب یربوعی را پشت سر خود گمارده‌ام و به او فرمان داده‌ام هیچ‌کس را که جا مانده رها نکند، و به خواست خدا هرچه زودتر او را به شما برساند.

فإیّاكم و التّخلّف و التّربّص؛ فإنّی قد خلّفت مالك بن حبیب الیربوعیّ، و أمرته أن لا یترك متخلّفا إلاّ ألحقه بكم عاجلا إن شاء اللّه.

وقتی امیر مؤمنان (ع) به راه افتاد، مالک بن حبیب افسار اسب او را گرفت و گفت: «ای امیر مؤمنان! با مسلمانان بیرون می‌روی تا پاداش جهاد (پیکار در راه خدا) و نبرد را به دست آورند، و مرا برای گردآوری و فرستادن مردان جا می‌گذاری؟!»

فلما سار أمیر المؤمنین علیه السّلام أخذ مالك بن حبیب بعنان فرسه و قال: یا أمیر المؤمنین؛ تخرج بالمسلمین فیصیبوا أجر الجهاد و القتال و تخلفنی فی حشر الرجال؟!.

امیر مؤمنان (ع) به او فرمود:

فقال له أمیر المؤمنین علیه السّلام:

ای مالک! آنان هیچ پاداشی به دست نمی‌آورند مگر آنکه تو در آن شریکشان هستی.

یا مالك؛ إنّهم لن یصیبوا من الأجر شیئا إلاّ كنت شریكهم فیه.

و ماندنِ تو در اینجا، بیشتر از آنکه با آنان می‌بودی به کارشان می‌آید.

و أنت هاهنا أعظم غناء منك عنهم لو كنت معهم.

مالک گفت: «ای امیر مؤمنان! به جان و دل می‌شنوم و فرمان می‌برم.»

فقال: فسمعا و طاعة یا أمیر المؤمنین.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 131. عن نصر بن مزاحم التمیمی، عن عمرو بن شمر و عمر بن سعد و محمد بن عبد اللّه، عن رجل من الأنصار، عن الحارث بن كعب الوالبی، عن عبد الرحمن بن عبید بن أبی الكنود، عن علی علیه السّلام. و فی المعیار و الموازنة ص 131. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 17. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۴، صفحهٔ ۵۲۳. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن