
کوفه و جنگ صفیناردوگاه نخیله، بیرون کوفه
حرکت سپاه از نخیله به سوی شام
علی پس از ناامیدی از پاسخ معاویه، سپاه کوفه را در اردوگاه نخیله گرد آورد و با خطبهای کوتاه راهی شام شد. سپاه از راه مدائن و کنارهٔ فرات رفت و نزدیک رقه از رود گذشت. پیشاهنگان با سفارشهای روشن دربارهٔ رفتار با مردم سر راه جلو رفتند.
دیدگاههای دیگر دربارهٔ تاریخ:
- ۵ شوال ۳۶ ق (نصر بن مزاحم)
- اواخر شوال یا ذیالقعده ۳۶ ق (برخی گزارشها)
سخنان این رخداد
- خطبه ۵۰حرکت به سوی شام، پس از نماز مغربستایش از آنِ خداست هر بار که شبی فرا رسد و تاریک شود؛ و ستایش از آنِ خداست هر بار که ستارهای سر بزند و غروب کند.
- خطبه ۵۱در راه صفین؛ حقیقت معاویه و یارانشستایش از آنِ خدایی است که یگانگی تنها از آنِ اوست؛ خدایی که پیشاپیش بیم و هشدار داده، و هرچه بخواهد همان را انجام میدهد. با نور، از دیدِ آفریدگانش در پرده است. کرانههای قلمرواش بسیار بلند است، عزتش سر به فلک کشیده و فرمانرواییاش باشکوه است. به پاسِ…
- سخن ۱۲۰نپذیرفتن تعظیم و هدیهٔ بزرگان انباراما این کاری که پنداشتید خوی و عادتی در میان شما برای بزرگداشت امیران است؛ به خدا سوگند، امیرانتان از این کار سودی نمیبرند. شما با این کار در دنیایتان خود را به سختی میاندازید و در آخرتتان بدبخت میشوید.
- سفارش ۷پرهیزگاری و آیین لشکرکشی؛ به معقل بن قیسای معقل بن قیس!...
- سفارش ۸مهار نفس و دانشآموزی؛ به فرماندهان پیشاهنگ سپاهای زیاد! هر صبح و شام، تقوای خدا (پرهیزگاری و خویشتنداری) پیشه کن.
- دعا ۱۰نفرین پس از خبر حرکت معاویهخدا راهبرش را به راه راست نبرد، و پیشفرستادهاش را کامیاب نکند؛ جز به کندی راه نرود، و جز به شیر برنخورد.
- دعا ۱۲پناه از رنج سفر، در آغاز راه صفینبه نام خدا.
- نامه ۴شادی و اندوه برای دنیا؛ به ابن عباساز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۹حق دوسویهٔ فرمانده و سپاهیانبه نام خداوند بخشندهٔ مهربان. از بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به نگهبانان پایگاههای نظامی و مرزی.
- نامه ۱۰به مأموران مالیات: از هوس بپرهیزید، منصف باشیداز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مأمورانِ خراج. سلام بر شما.
- نامه ۱۴برابری مردم در حق؛ به اسود بن قطبهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به اسود بن قطبه.
- نامه ۳۶فراخواندن مخنف بن سلیم از اصفهان به جهاداز بندهٔ خدا، امیر مؤمنان، علی بن ابیطالب، به مخنف بن سلیم ازدی.
- نامه ۳۸پرهیز سپاه از آزار مردم سر راهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به کسانی از مأموران خراج (مالیاتِ زمینِ کشاورزی) و کارگزاران شهرها که سپاه از کنارشان میگذرد.
- نامه ۴۸به عمرو عاص: دنیا آدم را سرگرم میکنداز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمرو عاص.
- نامه ۵۱فرماندهی مالک اشتر بر پیشاهنگان سپاهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن نضر و شریح بن هانئ.
- نامه ۵۲دعوت معاویه و شامیان به کتاب خدااز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه و مردمی که نزد او هستند.
- وصیتنامه ۱دستورهای اردوزدن و نگهبانی برای پیشاهنگان سپاهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن نضر و شریح بن هانی.