کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۴۱ دقیقه خواندن

شادی و اندوه برای دنیا؛ به ابن عباس

نامهٔ امام (ع) به عبدالله بن عباس، خدای بلندمرتبه رحمتش کند

حرکت سپاه از نخیله به سوی شاممیان ۳۶ تا ۳۷ قکوفه (نامه به بصره)تاریخ تقریبی

اندرز کوتاه علی (ع) به ابن عباس، که او را فرماندار بصره کرده بود: برای به‌دست‌آوردن دنیا زیاد شاد و برای از دست دادنش بی‌اندازه اندوهگین نشو. بهترین دستاورد این است که باطلی را خاموش یا حقی را زنده کنی و هدفت آخرت باشد. نصر بن مزاحم این نامه را میان نامه‌هایی آورده که علی (ع) در کوفه، هنگام آماده‌شدن برای رفتن به شام، به کارگزارانش نوشت؛ سال و ماه دقیق آن روشن نیست. سید رضی همین متن را با اندکی تفاوت در نامهٔ ۸ آورده، خطاب به جریر بن عبدالله بجلی، هنگام فرستادنش نزد معاویه. پس مخاطب و مناسبت در منابع یکی نیست.

خطاب به: عبدالله بن عباس (فرماندار علی در بصره)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۶۸، نامهٔ ۶۶

روی خط زمان

و عبدالله می‌گفت: پس از پیامبر خدا (ص)، از سخن هیچ‌کس به اندازهٔ این نامه بهره نبردم.

و كان عبد اللّه یقول: ما انتفعت بكلام أحد بعد رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم كانتفاعی بهذا الكتاب.

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی عبد اللّه بن عبّاس.

سلام بر تو.

سلام علیك.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 107. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن علی علیه السّلام.و فی تذكرة الخواص ص 139. عن أبی الحسن بن النجار المقری، عن محمد بن أبی منصور، عن احمد بن علی بن سوار، عن احمد بن عبد الواحد بن محمد الحریری، عن احمد بن محمد الجندی، عن أبی حامد محمد بن هارون الحضرمی، عن إبراهیم بن سعد الجوهری، عن المأمون عبد اللّه بن هارون، عن أبیه هارون، عن أبیه محمد المهدی، عن أبیه أبی جعفر المنصور، عن أبیه محمد بن علی، عن أبیه علی بن عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و عن السدی، عن أشیاخه، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 390. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

این حقیقت که کارها به تدبیر خدای پاک است

اما بعد، برادرم! گاهی انسان از رسیدن به چیزی شاد می‌شود که قرار نبود از دستش برود، و از دست رفتنِ چیزی غمگینش می‌کند که هرگز قرار نبود به آن برسد، هرچند بکوشد. اگر می‌اندیشید، روشن می‌دید و می‌دانست که کارش در دست دیگری است؛ پس به آنچه آسان فراهم می‌شد بسنده می‌کرد و پیِ آنچه دشوار بود نمی‌رفت، و دلش از راه‌های ناهموار آسوده می‌ماند.

أمّا بعد؛ یا أخی؛ فإنّ المرء قد یسرّه درك ما لم یكن لیفوته، و یسوؤه فوت ما لم یكن لیدركه أبدا و إن جهد. و لو أنّه فكّر لأبصر، و لعلم أنّه مدبّر، و اقتصر علی ما تیسّر، و لم یتعرّض لما تعسّر، و استراح قلبه ممّا استوعر.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶۸
منابع (۵)
  1. ورد فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 503. عن أبی غالب بن البنا، عن أبی محمد الجوهری، عن عبید اللّه بن عبد الرحمن الزهری، عن أبی عمرو حمزة ابن القاسم بن عبد العزیز الهاشمی، عن أبی عبد اللّه الحسین بن عبد اللّه، عن إبراهیم بن سعید، عن المأمون، عن أبیه هارون، عن أبیه المهدی، عن أبیه المنصور، عن أبیه محمد بن علی، عن أبیه علی بن عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و عن أبی القاسم بن السمرقندی، عن أبی الحسین بن النقور و أبی القاسم بن البسری و أبی عبد منصور عبد الباقی بن محمد، عن أبی طاهر المخلص، عن عبد الواحد بن المهتدی، عن عبد اللّه الزراد، عن أبی إسحاق الصایغ، عن المأمون، عن الرشید، عن المهدی، عن المنصور، عن أبیه، عن أبیه، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 3 ص 720 الحدیث 8571. مرسلا. و فی الریاض النضرة ص 295. مرسلا.
  2. یغتمّ لفوت. ورد فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 97. مرسلا.
  3. لیحرمه. ورد فی العسل المصفی ج 1 ص 218 الحدیث 123. مرسلا.
  4. یحزن علی الشّیء الّذی لم یكن لیصیبه. ورد فی نسخ النهج بروایة ثانیة.
  5. ورد فی وقعة صفین ص 107. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن علی علیه السّلام.و فی الكافی للكلینی ج 8 ص 201 الحدیث 327. عن عدة من أصحابنا، عن سهل ابن زیاد، عن علی بن أسباط، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی مطالب السؤول ص 189. مرسلا. و فی ص 199. مرسلا. و فی نور الأبصار ص 93. مرسلا. و فی المواعظ العددیة ص 84. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

پس مبادا برترین چیزی که نزد خودت از دنیایت به دست آورده‌ای، رسیدن به لذتی یا فرو نشاندنِ خشمی باشد؛ بلکه باید خاموش کردنِ باطلی یا زنده کردنِ حقی باشد. باید شادی‌ات به چیزی باشد که از آخرتت به دست آورده‌ای: کار نیک، داوری، سخن، روش زندگی یا گفتار؛ و افسوست بر چیزی باشد که از آخرت از دستت رفته است.

فلا یكن أفضل ما نلت فی نفسك من دنیاك بلوغ لذّة أو شفاء غیظ، و لكن إطفاء باطل أو إحیاء حقّ. و لیكن سرورك بما نلت من آخرتك من عمل صالح أو حكم أو منطق أو سیرة أو قول؛ و لیكن أسفك علی ما فاتك منها.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶۶
منابع (۴)
  1. إماتة. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 816 الحدیث 203. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 525. مرسلا. و فی مناقب آل أبی طالب ج 2 ص 117. مرسلا.
  2. بما قدّمت. ورد فی نسخ النهج بروایة ثانیة.
  3. ورد فی وقعة صفین ص 107. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن علی علیه السّلام.و فی الكافی للكلینی ج 8 ص 201 الحدیث 327. عن عدة من أصحابنا، عن سهل ابن زیاد، عن علی بن أسباط، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی مطالب السؤول ص 189. مرسلا. و فی العسل المصفی ج 1 ص 218 الحدیث 123. مرسلا.باختلاف.
  4. علی ما خلّفت. ورد فی نسخ النهج بروایة ثانیة. و ورد فرّطت فی وقعة صفین. و الكافی. بالسندین السابقین. و مطالب السؤول.

و برادرم! به آنچه از دنیایت به دست آورده‌ای، بسیار شاد مشو.

و ما نلت من دنیاك، یا أخی، فلا تكثر به فرحا.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶۶
منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 503. عن أبی غالب بن البنا، عن أبی محمد الجوهری، عن عبید اللّه بن عبد الرحمن الزهری، عن أبی عمرو حمزة ابن القاسم بن عبد العزیز الهاشمی، عن أبی عبد اللّه الحسین بن عبد اللّه، عن إبراهیم بن سعید، عن المأمون، عن أبیه هارون، عن أبیه المهدی، عن أبیه المنصور، عن أبیه محمد بن علی، عن أبیه علی بن عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و عن أبی القاسم بن السمرقندی، عن أبی الحسین بن النقور و أبی القاسم بن البسری و أبی عبد منصور عبد الباقی بن محمد، عن أبی طاهر المخلص، عن عبد الواحد بن المهتدی، عن عبد اللّه الزراد، عن أبی إسحاق الصایغ، عن المأمون، عن الرشید، عن المهدی، عن المنصور، عن أبیه، عن أبیه، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی الریاض النضرة ص 295. مرسلا.

و بر آنچه از دنیا از دستت رفته است، بی‌تابانه اندوه مخور.

و ما فاتك منها فلا تأس علیه جزعا.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶۶
منابع (۱)
  1. فلا تتبعه أسفا. ورد فی أمالی القالی ج 2 ص 96. عن أبی بكر بن درید، عن العكلی، عن أبیه، عن أبیه، عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی ابن درید ص 149 الحدیث 126. عن أبی عبیدة، عن یونس، عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی قوت القلوب ج 1 ص 76. مرسلا. و فی عین الأدب و السیاسة ص 211. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

و باید مشغله‌ات برای آخرتت باشد، و دغدغه‌ات در آنچه پس از مرگ است.

و لیكن شغلك لآخرتك، و همّك فیما بعد الموت.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶۶
منابع (۱)
  1. ورد فی قوت القلوب.

چرا که «إِنَّ ما تُوعَدُونَ لَآتٍ»: آنچه به شما وعده داده می‌شود، بی‌گمان آمدنی است.

ف إِنَّ ما تُوعَدُونَ لَآتٍ .

منابع (۱)
  1. الأنعام/ 134.

و درود.

و السّلام.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 107. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن علی علیه السّلام.و فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 205. مرسلا. و فی الكافی للكلینی ج 8 ص 201 الحدیث 327. عن عدة من أصحابنا، عن سهل بن زیاد، عن علی بن أسباط، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی نثر الدر ج 1 ص 282. مرسلا. و فی دستور معالم الحكم ص 97. مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 139. عن أبی الحسن بن النجار المقری، عن محمد بن أبی منصور، عن احمد بن علی بن سوار، عن احمد ابن عبد الواحد بن محمد الحریری، عن احمد بن محمد الجندی، عن أبی حامد محمد بن هارون الحضرمی، عن إبراهیم بن سعد الجوهری، عن المأمون عبد اللّه بن هارون، عن أبیه هارون، عن أبیه محمد المهدی، عن أبیه أبی جعفر المنصور، عن أبیه محمد بن علی، عن أبیه علی بن عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و عن السدی، عن أشیاخه، عن علی علیه السّلام. و فی جواهر المطالب ج 1 ص 316. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السلام. و فی الصحاح للجوهری ج 1 ص 11. مرسلا. و فی مطالب السؤول ص 189. مرسلا. و فی ص 198. مرسلا. و فی العسل المصفی ج 1 ص 218 الحدیث 123. مرسلا. و فی المقتطف من أزاهر الطرف ص 68. مرسلا. باختلاف.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۱۳. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن