نامههانامه ۹۲ دقیقه خواندن
حق دوسویهٔ فرمانده و سپاهیان
نامهٔ او (ع) به فرماندهان سپاهش
نامه به فرماندهان پاسگاهها و سپاهیان، به احتمال زیاد هنگام آمادهکردن مردم برای رفتن به شام، در کوفه و در سال ۳۶ قمری. علی (ع) میگوید حق مردم بر او چیست: جز در جنگ رازی را از آنان پنهان نکند، حق کسی را عقب نیندازد و همه را در حق برابر بداند. در برابر، از آنان بیعت و فرمانبری میخواهد، و اینکه از فراخوان او سر نپیچند و در راه حق بایستند.
خطاب به: فرماندهان پاسگاههای مرزی و سپاه (اصحاب المسالح، امرای جنود)
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۵۰
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان. از بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به نگهبانان پایگاههای نظامی و مرزی.
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم من عبد اللّه علیّ بن أبی طالب أمیر المؤمنین إلی أصحاب المسالح.
منابع (۱)
- (**) من: من عبد اللّه. إلی: مقطعه. ورد فی كتب الشریف الرضی تحت الرقم 50.
اما بعد، بر فرماندار لازم است که هیچ برتریای که به آن رسیده و هیچ قدرتی که ویژهٔ او شده است، رفتارش را با مردمِ زیرِ فرمانش تغییر ندهد؛ بلکه نعمتهایی که خدا روزیِ او کرده است، او را به بندگان خدا نزدیکتر و با برادرانش مهربانتر سازد.
أمّا بعد؛ فإنّ علی الوالی أن لا یغیّره علی رعیّته فضل ناله، و لا طول خصّ به؛ و أن یزیده ما قسم اللّه له من نعمه دنوّا من عباده، و عطفا علی إخوانه.
منابع (۲)
- حقّا علی الوالی. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 274. و نسخة الآملی ص 279. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 330. و نسخة الإسترابادی ص 457. و نسخة عبده ص 596. و نسخة الصالح ص 424. و نسخة العطاردی ص 364.
- و لا مرتبة اختصّ بها. ورد فی المعیار و الموازنة ص 103. مرسلا. و فی أمالی الطوسی ص 221. عن محمد بن محمد، عن أبی الحسن علی بن محمد الكاتب، عن الأجلح، عن حبیب بن أبی ثابت، عن ثعلبة بن یزید الحمانی، عن علی علیه السّلام.
حق مردم بر فرماندار
بدانید! حق شما بر گردن من این است که هیچ رازی را، جز در کار جنگ، از شما پنهان نکنم؛
ألا و إنّ لكم عندی أن لا أحتجز دونكم سرّا إلاّ فی حرب.
منابع (۱)
- أحجبنّ. ورد فی بحار الأنوار ج 8 (مجلد قدیم) ص 498. من أمالی الطوسی.بالسند السابق.
و هیچ کاری را، جز در داوری و حکم، بیمشورت شما انجام ندهم؛
و لا أطوی عنكم أمرا إلاّ فی حكم.
منابع (۱)
- دونكم. ورد فی نسخة العام 400 ص 387. و نسخة ابن المؤدب ص 274. و نسخة الآملی ص 279. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 330. و نسخة الإسترابادی ص 457.و نسخة عبده ص 596. و نسخة الصالح ص 424. و نسخة العطاردی ص 364.
و هیچ حقی از شما را از زمان خودش به تأخیر نیندازم و پیش از رساندنش به سرانجام، از آن دست نکشم؛
و لا أؤخّر لكم حقّا عن محلّه، و لا أقف به دون مقطعه.
و از داراییهایتان چیزی کم نگذارم؛
و لا أزرأكم من أموالكم شیئا.
منابع (۱)
- ورد فی وقعة صفین ص 107. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن علی علیه السّلام.باختلاف.
و همگی شما در حق، نزد من یکسان باشید. پس هرگاه چنین کردم، نعمت خدا بر شما تمام میشود و بیعت (پیمانِ وفاداری با رهبر) با من بر شما واجب، و خیرخواهی و فرمانبرداری بر عهدهٔ شما لازم خواهد بود؛
و أن تكونوا عندی فی الحقّ سواء. فإذا فعلت ذلك وجبت للّه علیكم النّعمة، و لی علیكم البیعة، و لزمتكم النّصیحة و الطّاعة.
منابع (۱)
- ورد فی المصدر السابق. و فی أمالی الطوسی ص 221. عن محمد بن محمد، عن أبی الحسن علی بن محمد الكاتب، عن الأجلح، عن حبیب بن أبی ثابت، عن ثعلبة بن یزید الحمانی، عن علی علیه السّلام. باختلاف.
و اینکه از هیچ فراخوانی شانه خالی نکنید و عقب ننشینید؛
و أن لا تنكصوا عن دعوة.
منابع (۱)
- دعوتی. ورد فی وقعة صفین. بالسند السابق.
و در آنچه از دنیایتان مایهٔ سامانِ دینتان است، کوتاهی نکنید؛
و لا تفرّطوا فی صلاح دینكم من دنیاكم.
و کاری را پیش ببرید که فرمانبرداری از خدا و سامانِ زندگی شما در آن است؛ و برای رسیدن به حق، به دل سختیها و گردابها بزنید، و در راه خدا سرزنش هیچ سرزنشکنندهای شما را سست نکند.
و أن تنفّذوا لما هو للّه طاعة و لمعیشتكم صلاح و أن تخوضوا الغمرات إلی الحقّ، و لا تأخذكم فی اللّه لومة لائم.
منابع (۲)
- ورد فی المصدر السابق.
- ورد فی المصدر السابق.
پس اگر بر این پیمان با من پایداری نکنید، هیچکس نزد من خوارتر از کسی از شما نیست که به کژی گراییده است. آنگاه کیفرش را سنگین میکنم، و در آن کیفر هیچ تخفیف و گذشتی نزد من نخواهد یافت.
فإن أنتم لم تستقیموا لی علی ذلك؛ لم یكن أحد أهون علیّ ممّن اعوجّ منكم، ثمّ أعظم له العقوبة، و لا یجد عندی فیها رخصة.
منابع (۲)
- ممّن خالفنی فیه. ورد فی أمالی الطوسی ص 222. الطوسی، عن محمد بن محمد، عن أبی الحسن علی بن محمد الكاتب، عن الأجلح، عن حبیب بن أبی ثابت، عن ثعلبة بن یزید الحمانی، عن علی علیه السّلام.
- هوادة. ورد فی وقعة صفین ص 107. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن علی علیه السّلام.
پس این پیمان را از فرماندهانتان بگیرید، و از سوی خودتان چنان رفتاری به آنان نشان دهید که خدا با آن، کار شما را سامان میبخشد.
فخذوا هذا من أمرائكم، و أعطوهم من أنفسكم ما یصلح اللّه به أمركم.
و درود.
و السّلام.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۲۷. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن




