کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۵۲۲ دقیقه خواندن

دعوت معاویه و شامیان به کتاب خدا

نامه‌ای از او (ع) به معاویه و مردم همراهش

حرکت سپاه از نخیله به سوی شامشوال ۳۶ قدر راه کوفه به صفین، پس از انبار و پیش از رسیدن به صفینتاریخ محتمل

علی در راه شام به معاویه و همراهانش نوشت (سال ۳۶ قمری، بعد از حرکت از کوفه و گذشتن از انبار، پیش از نخستین درگیری با لشکر شام). پیش از هر جنگی آنان را به کتاب خدا، سنت پیامبر و جلوگیری از خونریزی خواند و یادآور شد که معاویه و پدرش پیش‌تر دشمن پیامبر بودند و مهاجران نخستین در خلافت از معاویه جلوترند.

خطاب به: معاویه و مردم شام که همراه او بودند

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۱۷

روی خط زمان

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه و مردمی که نزد او هستند.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی معاویة و من قبله من النّاس.

سلام بر شما.

سلام علیكم.

من در برابر شما خدایی را می‌ستایم که معبودی جز او نیست.

فإنّی أحمد إلیكم اللّه الّذی لا إله إلاّ هو.

حقیقت اسلام آوردن قبیله‌های عرب

اما بعد، خدا بندگانی دارد که به وحی نازل‌شده ایمان آوردند، و تأویل (معنای درونی و مقصود اصلیِ) آن را شناختند، و دین را عمیق فهمیدند، و خدا برتری آنان را در قرآن حکیم روشن کرد.

أمّا بعد؛ فإنّ للّه عبادا آمنوا بالتّنزیل، و عرفوا التّأویل، و فقهوا فی الدّین، و بیّن اللّه فضلهم فی القرآن الحكیم.

و ای معاویه! تو و پدرت و خاندانت در آن زمان دشمنان رسول خدا (ص) بودید، کتاب روشن را دروغ می‌شمردید، و بر جنگ با مسلمانان همدست و یک‌صدا بودید؛ هر یک از مسلمانان را که می‌دیدید، زندانی یا شکنجه می‌کردید، و هر کدام را که به چنگ می‌آوردید، می‌کشتید.

و أنت، یا معاویة و أبوك و أهلك فی ذلك الزّمان، أعداء لرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، مكذّبون بالكتاب المبین، مجمعون علی حرب المسلمین؛ من لقیتم منهم حبستموه أو عذّبتموه، و من ثقفتم قتلتموه.

منابع (۱)
  1. ورد فی أمالی الطوسی ص 187. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبی عبد اللّه محمد بن محمد بن النعمان، عن أبی عبد اللّه محمد بن عمران المرزبانی، عن محمد بن موسی، عن هشام، عن أبی مخنف لوط بن یحیی، عن عبد اللّه بن -

و هنگامی که خدای برتر، عرب را دسته‌دسته به دین خود درآورد و این امت به دلخواه و به ناچار تسلیم او شدند، شما از کسانی بودید که یا از روی ترس و یا به طمع وارد دین شدید؛ در حالی که پیشگامان با پیشگامی‌شان رستگار شدند و مهاجرانِ (مسلمانانی که از مکه به مدینه کوچیدند) نخستین، برتری خود را بردند. پس سزاوار نیست کسی که مانند سوابق آنان در دین و برتری‌هایشان در اسلام را ندارد، در کاری که آنان شایسته‌اش هستند و به آن سزاوارترند با ایشان به کشمکش برخیزد و در نتیجه گناه کند و ستم ورزد.

و لمّا أدخل اللّه - تعالی - العرب فی دینه أفواجا، و أسلمت له هذه الأمّة طوعا و كرها، كنتم ممّن دخل فی الدّین إمّا رهبة و إمّا رغبة؛ علی حین فاز أهل السّبق بسبقهم، و ذهب المهاجرون الأوّلون بفضلهم. فلا ینبغی لمن لیست له مثل سوابقهم فی الدّین، و لا فضائلهم فی الإسلام، أن ینازعهم الأمر الّذی هم أهله و أولی به، فیحوب و یظلم.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۴)
  1. ورد فی وقعة صفین. بالسند السابق. و مناقب الخوارزمی. و أمالی الطوسی ص 187. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبی عبد اللّه محمد بن محمد بن النعمان، عن أبی عبد اللّه محمد بن عمران المرزبانی، عن محمد بن موسی، عن هشام، عن أبی مخنف لوط بن یحیی، عن عبد اللّه بن عاصم، عن جبر بن نوف، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 3 ص 210. عن وقعة صفین.
  2. حتّی أراد اللّه - تعالی - إعزاز دینه، و إظهار أمره (رسوله)، فدخلت... و كنتم. ورد فی المصادر السابقة. و فی وقعة صفین. و المستدرك لكاشف الغطاء. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 558. مرسلا.
  3. فات. ورد فی نسخة العام 550 ص 159 أ.
  4. فیجور و یظلم. ورد فی أمالی الطوسی ص 187. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبی عبد اللّه محمد بن محمد بن النعمان، عن أبی عبد اللّه محمد بن عمران المرزبانی، عن محمد بن موسی، عن هشام، عن أبی مخنف لوط بن یحیی، عن عبد اللّه بن عاصم، عن جبر بن نوف، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 3 ص 210. من كتاب وقعة صفین. و فی مناقب الخوارزمی ص 174. مرسلا.

و برای کسی که خرد دارد سزاوار نیست که اندازهٔ خود را نشناسد، و از مرز و حد خود پا فراتر بگذارد، و با خواستن چیزی که از آنِ او نیست و شایستگی‌اش را ندارد، خود را به بدبختی بیندازد.

و لا ینبغی لمن كان له عقل أن یجهل قدره، و لا أن یعدو حدّه و طوره، و لا أن یشقی نفسه بالتماس ما لیس له و لا بأهله.

سپس، سزاوارترین مردم به کارِ این امت، در گذشته و حال، نزدیک‌ترینِ آنان به رسول خدا (ص) است؛ و داناترینشان به کتاب خدای ارجمند و بزرگ، و عمیق‌ترینشان در فهمِ دین خدا، و نخستینِ آنان در اسلام آوردن، و برترینشان در جهاد، و تواناترینشان در به دوش کشیدن بارِ کار امت که پیشوایان به دوش می‌کشند.

ثمّ إنّ أولی النّاس بأمر هذه الأمّة قدیما و حدیثا أقربهم من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و أعلمهم بكتاب اللّه - عزّ و جلّ -، و أفقههم فی دین اللّه، و أوّلهم إسلاما، و أفضلهم جهادا، و أشدّهم بما تحمله الأئمّة من أمر الأمّة اضطلاعا.

منابع (۳)
  1. أنبههم. ورد فی شرح ابن أبی الحدید.
  2. بما تحمّله الرّعیّة من أمورها. ورد فی أمالی الطوسی. بالسند السابق. و فی وقعة صفین ص 150. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن رجل، عن أبی الوداك، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 39. مرسلا.
  3. و أشدّهم اطّلاعا بما تجهله الرّعیّة من أمرها. ورد فی أمالی الطوسی.بالسند السابق.

پس از خدایی که به سوی او بازمی‌گردید پروا کنید، «وَ لا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْباطِلِ وَ تَکْتُمُوا الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ»؛ و حق را با باطل نیامیزید و حق را پنهان نکنید در حالی که می‌دانید.

فاتّقوا اللّه الّذی إلیه ترجعون، وَ لا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْباطِلِ وَ تَكْتُمُوا الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ .

منابع (۱)
  1. البقرة/ 42.

برتری دانش و نهی از کشمکش نادانان با اهل دانش

و بدانید بهترینِ بندگان خدا کسانی هستند که به دانسته‌هایشان عمل می‌کنند، و بدترینِ آنان نادانانی هستند که از روی نادانی با اهل دانش به کشمکش برمی‌خیزند.

و اعلموا أنّ خیار عباد اللّه الّذین یعملون بما یعلمون، و أنّ شرارهم الجهّال الّذین ینازعون بالجهل أهل العلم.

چرا که دانشمند به سبب دانش خود برتری دارد، و نادان با کشمکشِ خود با دانشمند، جز بر نادانی‌اش نمی‌افزاید.

فإنّ للعالم بعلمه فضلا، و إنّ الجاهل لن یزداد بمنازعته العالم إلاّ جهلا.

بدانید که من شما را به کتاب خدای ارجمند و بزرگ، و سنت پیامبرش محمد (ص)، و حفظ خون‌های این امت فرامی‌خوانم؛ پس اگر بپذیرید، به راه درست خود رسیده‌اید و به بهرهٔ خویش هدایت شده‌اید؛ و اگر جز تفرقه و شکافتن عصای این امت (برهم زدن یکپارچگی آنان) را نپذیرید، از خدا جز دورتر نخواهید شد و پروردگار بر شما جز خشم نخواهد افزود.

ألا و إنّی أدعوكم إلی كتاب اللّه - عزّ و جلّ - و سنّة نبیّه محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و حقن دماء هذه الأمّة؛ فإن قبلتم أصبتم رشدكم، و اهتدیتم لحظّكم، و إن أبیتم إلاّ الفرقة و شقّ عصا هذه الأمّة؛ فلن تزدادوا من اللّه إلاّ بعدا، و لن یزداد الرّبّ علیكم إلاّ سخطا.

منابع (۱)
  1. هدیتم. ورد فی مناقب الخوارزمی ص 175. مرسلا. و فی أمالی الطوسی ص 187. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبی عبد اللّه محمد بن محمد بن النعمان، عن أبی عبد اللّه محمد بن عمران المرزبانی، عن محمد بن موسی، عن هشام، عن أبی مخنف لوط بن یحیی، عن عبد اللّه بن عاصم، عن جبر بن نوف، عن علی علیه السّلام.

و السلام.

و السّلام.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 150. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن رجل، عن أبی الوداك، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 558. مرسلا. و فی مناقب الخوارزمی ص 175. مرسلا. و فی أمالی الطوسی ص 187. عن أبی علی الحسن ابن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبی عبد اللّه محمد بن محمد بن النعمان، عن أبی عبد اللّه محمد ابن عمران المرزبانی، عن محمد بن موسی، عن هشام، عن أبی مخنف لوط بن یحیی، عن عبد اللّه بن عاصم، عن جبر بن نوف، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 104. مرسلا. باختلاف یسیر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۱۵۱. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن