کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۴۷۲ دقیقه خواندن

بخشش و هشدار به مردم بصره

نامهٔ امام (ع) به مردم بصره که آن را با جاریه بن قدامه فرستاد

فتنهٔ ابن‌حضرمی در بصره۳۸ قکوفه (نامه به بصره، با جاریة بن قدامه)تاریخ محتمل

معاویه ابن حضرمی را به بصره فرستاده بود تا شهر را بگیرد، و فرستادهٔ امام، اعین بن ضبیعه، در آنجا کشته شد. امام جاریة بن قدامه را فرستاد و با او این نامه را برای مردم بصره نوشت: همه را بخشیده و بیعت گرفته؛ اما اگر شورش کنند، خودش می‌آید و بر آنان می‌تازد.

خطاب به: مردم بصره (هر که از مؤمنان و مسلمانان ساکن بصره نامه بر او خوانده شود)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۲۹

روی خط زمان

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به هر مؤمن و مسلمانِ ساکن بصره که این نامه‌ام بر او خوانده می‌شود.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی من قرئ علیه كتابی هذا من ساكنی البصرة من المؤمنین و المسلمین.

سلام بر شما.

سلام علیكم.

سنگینیِ کارِ مردم بصره و گذشتِ امام (ع) از آنان

اما بعد، خدا بردبار و شکیباست؛ پیش از روشن شدنِ دلیل، در کیفر دادن شتاب نمی‌کند و گنهکار را در همان بارِ نخست مؤاخذه نمی‌کند؛ بلکه توبه (بازگشت به خدا) را می‌پذیرد، شکیبایی را ادامه می‌دهد و به بازگشتِ بنده خشنود می‌شود، تا حجت را بزرگ‌تر و اتمام حجت را رساتر کند.

أمّا بعد؛ فإنّ اللّه حلیم ذو أناة، لا یعجل بالعقوبة قبل البیّنة، و لا یأخذ المذنب عند أوّل وهلة؛ و لكنّه یقبل التّوبة، و یستدیم الأناة، و یرضی بالإنابة، لیكون أعظم للحجّة، و أبلغ فی المعذرة.

منابع (۱)
  1. ورد فی الغارات ص 277. مرسلا عن كعب بن قعین، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 362. مرسلا.

ای مردم! از گسسته شدنِ ریسمانِ وحدتتان و دودستگی‌تان، همان پیش آمد که خودتان از آن بی‌خبر نبودید. پس از مجرمتان گذشتم، شمشیر را از کسی که پشت کرده بود برداشتم، از کسی که رو آورده بود پذیرفتم، و بیعتتان (پیمان وفاداری و فرمان‌برداری) را گرفتم.

و قد كان من انتشار حبلكم و شقاقكم، أیّها النّاس ما لم تغبوا عنه. فعفوت عن مجرمكم، و رفعت السّیف عن مدبركم، و قبلت من مقبلكم، و أخذت بیعتكم.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۹
منابع (۵)
  1. خیلكم. ورد فی
  2. شقاق جلّكم. ورد فی الغارات ص 277. مرسلا عن كعب بن قعین، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 362. مرسلا.
  3. ورد فی المصدرین السابقین.
  4. تغبوا. ورد فی متن منهاج البراعة ج 19 ص 354.
  5. ما استحققتم أن تعاقبوا علیه. ورد فی الغارات. بالسند السابق.

پس اگر به بیعتِ من وفا کنید، خیرخواهی‌ام را بپذیرید و بر فرمان‌برداری از من پایدار بمانید، در میان شما به کتاب خدا، سنت (روش پیامبر) و راهِ میانهٔ حق عمل می‌کنم و راهِ هدایت را در میانتان برپا می‌دارم.

فإن تفوا ببیعتی، و تقبلوا نصیحتی، و تستقیموا علی طاعتی، أعمل فیكم بالكتاب و السّنّة و قصد الحقّ، و أقم فیكم سبیل الهدی.

به خدا سوگند، پس از محمد (ص) هیچ فرمانروایی را نمی‌شناسم که از من به این کار داناتر باشد و بیشتر به آن عمل کند.

فو اللّه ما أعلم أنّ والیا بعد محمّد صلّی اللّه علیه و آله أعلم بذلك منّی و لا أعمل.

این سخنم را راست می‌گویم؛ نه گذشتگان را نکوهش می‌کنم و نه کارهایشان را کوچک می‌شمارم.

أقول قولی هذا صادقا غیر ذامّ لمن مضی، و لا منتقص لأعمالهم.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصدر السابق. و ناسخ التواریخ.

اما اگر کارهای نابودکننده و سبک‌سریِ نظرهای ستمگرانه، شما را به دشمنی و مخالفت با من بکشاند، این منم که اسب‌های تندروام را آماده کرده‌ام و شترانِ سواری‌ام را پالان بسته‌ام. به خدا سوگند، اگر ناچارم کنید که به سویتان لشکر بکشم، چنان ضربه‌ای به شما می‌زنم که روز جمل در برابر آن تنها به اندازهٔ یک لیسیدن باشد!

فإن خطت بكم الأمور المردیة، و سفه الآراء الجائرة، إلی منابذتی و خلافی، فها أنا ذا قد قرّبت جیادی، و رحّلت ركابی. و أیم اللّه لئن ألجأتمونی إلی المسیر إلیكم لأوقعنّ بكم وقعة لا یكون یوم الجمل منها إلاّ كلعقة لاعق.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۲۹
منابع (۴)
  1. الأهواء. ورد فی الغارات ص 277. مرسلا عن كعب بن قعین، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 362.مرسلا.
  2. الرّدیّة. ورد فی الشكوی و العتاب ص 99 الرقم 253. مرسلا.
  3. ورد فی الغارات. و ناسخ التواریخ.
  4. السّیر. ورد فی تذكرة ابن حمدون ص 50. مرسلا.

و گمانم این است که ان‌شاءالله راهی به زیانِ خودتان باز نمی‌کنید.

و إنّی لظانّ أن لا تجعلوا، إن شاء اللّه، علی أنفسكم سبیلا.

منابع (۱)
  1. ورد فی الغارات ص 277. بالسند السابق. و ناسخ التواریخ.

با این همه، من برتریِ فرمان‌بردارتان و حقِ خیرخواهتان را می‌شناسم؛ نه از متهم می‌گذرم تا بی‌گناه را بگیرم، و نه از پیمان‌شکن می‌گذرم تا وفادار را کیفر دهم.

مع أنّی عارف لذی الطّاعة منكم فضله، و لذی النّصیحة حقّه؛ غیر متجاوز متّهما إلی بریء، و لا ناكثا إلی وفیّ.

این نامه را هم از پیش برایتان فرستادم تا حجتی بر شما باشد.

و قد قدّمت هذا الكتاب إلیكم حجّة علیكم.

اگر خیرخواهیِ مرا فریبکاری بشمارید و با فرستاده‌ام دشمنی کنید، پس از این دیگر نامه‌ای به شما نخواهم نوشت، تا به خواستِ خدای برتر، خودم به سوی شما حرکت کنم.

و لن أكتب إلیكم من بعده كتابا، إن أنتم استغششتم نصیحتی، و نابذتم رسولی، حتّی أكون أنا الشّاخص نحوكم إن شاء اللّه - تعالی -.

والسلام.

و السّلام.

منابع (۱)
  1. ورد فی الغارات ص 277. مرسلا عن كعب بن قعین، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 362. مرسلا.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۱۴۰. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن