سخنانسخن ۱۴۴۵ دقیقه خواندن
نپذیرفتن خواستهٔ خوارج برای اقرار به کفر
سخنی از امام (ع) خطاب به خوارج (گروهی از سپاهِ علی که پس از داوریِ صفین از او بریدند)
خوارج گفتند: ما با پذیرفتن داوری گناه کردیم و کافر شدیم و توبه کردهایم، تو هم گواهی بده و توبه کن. امام نفرین کرد و پرسید: آیا پس از ایمان و هجرت و جهاد، به کفر خودم گواهی بدهم؟ او خاندان پیامبر را راه هدایت و داوری را بازگشت به قرآن خواند. دربارهٔ جای این گفتوگو دو روایت هست. گزارش طبری ۴/۶۳ (ابومخنف از زید بن وهب)، که ویراستار آن را پایهٔ متن گرفته، آن را در اردوگاه خوارج در نهروان و پیش از جنگ (صفر ۳۸) میآورد. اما عنوان رضی (خطبهٔ ۵۸) و «تحفة العلیة» میگویند به هنگام کنارهگیری خوارج، پس از نوشتن پیمان داوری (۳۷) بوده است. بخش پایانی متن از خطبهٔ ۱۲۷ است.
خطاب به: خوارج در نهروان
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۵۸، حکمت ۱۰۹، خطبهٔ ۱۲۷، حکمت ۴۵
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
هنگامی که به او گفتند: ما داوریِ انسانها را پذیرفتیم؛ وقتی داوری را پذیرفتیم گناهکار شدیم و با این کار کافر شدیم. و اکنون
لمّا قالوا له: إنّا حكّمنا، فلمّا حكّمنا أثمنا، و كنّا بذلك كافرین. و قد
توبه کردهایم. پس اگر تو هم همانگونه که ما توبه کردیم توبه کنی، ما از تو و با تو هستیم.
تبنا. فإن تبت كما تبنا فنحن منك و معك
پس امام (ع) فرمود:
فقال علیه السّلام:
بادِ سنگباران بر شما ببارد و هیچکس از شما زنده نماند!
أصابكم حاصب، و لا بقی منكم آبر.
منابع (۱)
- آثر. ورد فی نسخ النهج بروایة أخری. و ورد آبر فی نسخ النهج بروایة أخری.و ورد وابر فی تاریخ الطبری ج 4 ص 63. عن أبی مخنف، عن مالك بن أعین، عن زید بن وهب، عن علی علیه السّلام. و فی نهج السعادة ج 2 ص 393. من كتاب الموفقیات الطبعة الأولی ص 325 الحدیث 181. عن احمد بن سعید، عن الزبیر، عن علی بن صالح، عن عامر بن صالح، عن علی علیه السّلام.
مگر پس از ایمانم به خدا، و جهادم در راه خدا، و هجرتم با رسول خدا (ص)، و ژرفاندیشی و شناختِ دین خدا، اقرار کنم و علیه خودم به کفر گواهی بدهم؟!
أ بعد إیمانی باللّه، و جهادی فی سبیل اللّه، و هجرتی مع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و التّفقّه فی دین اللّه، أبوء و أشهد علی نفسی بالكفر؟!.
منابع (۳)
- ورد فی تاریخ الطبری ج 4 ص 63. عن أبی مخنف، عن مالك بن أعین، عن زید بن وهب، عن علی علیه السّلام. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 162. مرسلا.و فی تذكرة الخواص ص 96. مرسلا عن السدی، عن علی علیه السّلام. و فی نهج السعادة ج 2 ص 393. من كتاب الموفقیات الطبعة الأولی ص 325 الحدیث 181.عن احمد بن سعید، عن الزبیر، عن علی بن صالح، عن عامر بن صالح، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 55. مرسلا. باختلاف.
- ورد فی الإمامة و السیاسة. و فی بحار الأنوار ج 8 (مجلد قدیم) ص 55. عن المبرد. مرسلا. باختلاف.
- بالضّلالة. ورد فی أنساب الأشراف ج 2 ص 354 الحدیث 424. عن احمد بن إبراهیم الدورقی، عن وهب بن جریر، عن أبیه، عن النعمان بن راسد، عن الزهری، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 27 ص 106. عن أبی محمد هبة اللّه بن احمد الأكفانی و عبد اللّه بن احمد السمرقندی، عن عبد العزیز بن احمد، عن أبی محمد بن أبی نصر، عن أبی بكر احمد بن محمد بن سعید بن عبید اللّه بن فطیس الوراق، عن أبی عبد الملك احمد بن إبراهیم القرشی، عن محمد بن عائذ، عن الولید بن محمد، عن محمد بن مسلم بن شهاب الزهری، عن علی علیه السّلام. و فی البدء و التاریخ ج 2 ص 227. مرسلا.
«قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ»: در آن صورت حتماً گمراه شدهام و از هدایتیافتگان نیستم.
قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ .
منابع (۱)
- الأنعام/ 56.
پناه بر خدا که از روزی که اسلام آوردهام به شک افتاده باشم، یا از روزی که هدایت یافتهام گمراه شده باشم.
فمعاذ اللّه أن أكون ارتبت منذ أسلمت، أو ضللت منذ اهتدیت.
بلکه به دستِ ما، خدای عزوجل (ارجمند و باشکوه) شما را از گمراهی هدایت کرد، و شما را از کفر نجات داد، و شما را از نادانی حفظ کرد.
بل بنا هداكم اللّه - عزّ و جلّ - من الضّلالة، و أنقذكم من الكفر، و عصمكم من الجهالة.
ما خاندانِ پیامبری، و جایگاهِ رسالت، و رفتوآمدگاهِ فرشتگان، و سرچشمهٔ رحمت، و معدنِ دانش و حکمت هستیم.
نحن أهل بیت النّبوّة، و موضع الرّسالة، و مختلف الملائكة، و عنصر الرّحمة، و معدن العلم و الحكمة.
ما دعوتکنندگان به حق، و پیشوایانِ مردم، و زبانهای راستگویی هستیم.
نحن دعاة الحقّ، و أئمّة الخلق، و ألسنة الصّدق.
منابع (۱)
- ورد فی أنساب الأشراف ج 2 ص 354 الحدیث 424. عن احمد بن إبراهیم الدورقی، عن وهب بن جریر، عن أبیه، عن النعمان بن راشد، عن الزهری، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 27 ص 106. عن أبی محمد هبة اللّه ابن احمد الأكفانی و عبد اللّه بن احمد السمرقندی، عن عبد العزیز بن احمد، عن أبی محمد بن أبی نصر، عن أبی بكر احمد بن محمد بن سعید بن عبید اللّه بن فطیس الوراق، عن أبی عبد الملك احمد بن إبراهیم القرشی، عن محمد بن عائذ، عن الولید بن محمد، عن محمد بن مسلم بن شهاب الزهری، عن علی علیه السّلام.و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 2 ص 283. مرسلا عن محمد بن حبیب، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 4 ص 83. مرسلا. و فی البدء و التاریخ ج 2 ص 228. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
ما پشتیِ میانه (معیارِ اعتدال) هستیم. ما افقِ روشنِ حجازیم.
نحن النّمرقة الوسطی. نحن أفق الحجاز.
پشتِ سر ماندهٔ کُندرو به ما میرسد، و تندروِ توبهکار به سوی ما بازمیگردد.
بنا یلحق التّالی البطیء، و إلینا یرجع الغالی التّائب.
منابع (۲)
- ورد فی شرح ابن أبی الحدید. بالسند السابق. و ناسخ التواریخ. و ورد بها فی نسخ النهج.
- ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید. بالسند السابق. و ناسخ التواریخ. و فی غرر الحكم ج 1 ص 59 الحدیث 1590. مرسلا. و فی تحف العقول ص 82. مرسلا.و ورد إلیها فی نسخ النهج.
راهِ ما میانه و مستقیم است، و فرمانِ ما هدایت و درستی است.
طریقنا القصد، و أمرنا الرّشد.
هر کس به ما چنگ بزند میرسد، و هر کس از ما عقب بماند نابود میشود، و هر کس از فرمانِ ما پیروی کند پیشی میگیرد، و هر کس راهی جز راهِ ما برود درهم کوبیده میشود، و هر کس بر کشتیای جز کشتیِ ما سوار شود غرق میشود.
من تمسّك بنا لحق، و من تخلّف عنّا محق، و من اتّبع أمرنا سبق، و من سلك غیر سبیلنا سحق، و من ركب غیر سفینتنا غرق.
برای دوستدارانِ ما موجهای پیاپی از رحمتِ خداست، و برای دشمنانِ ما موجهایی از خشمِ خدای پاک است.
إنّ لمحبّینا أفواج من رحمة اللّه، و إنّ لمبغضینا أمواج من سخط اللّه - سبحانه -.
منابع (۱)
- ورد فی تفسیر فرات ص 368 الحدیث 499-10. عن عبید بن كثیر، معنعنا عن علی علیه السّلام. و فی تحف العقول ص 82. مرسلا. و فی غرر الحكم ج 2 ص 581 الحدیث 25. مرسلا. و فی ص 622 الحدیث 247 و 248 و 249 و 250.مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 318. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 2 ص 283. مرسلا عن محمد بن حبیب، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 4 ص 83. مرسلا. و فی ج 6 ص 326. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
دو داور فقط برای این به داوری گمارده شدند که هر چه را قرآن زنده کرده است زنده بدارند، و هر چه را قرآن میرانده است بمیرانند. زنده داشتنِ قرآن، گردِ هم آمدن بر محورِ آن است، و میراندنش، جدایی و پراکندگی از آن است.
و إنّما حكّم الحكمان لیحییا ما أحیا القرآن، و یمیتا ما أمات القرآن. و إحیاؤه الاجتماع علیه، و إماتته الافتراق عنه.
پس اگر قرآن ما را به سوی آنان بکشاند از آنان پیروی میکنیم، و اگر آنان را به سوی ما بکشاند از ما پیروی میکنند.
فإن جرّنا القرآن إلیهم اتّبعناهم، و إن جرّهم إلینا اتّبعونا.
پس اگر جز این نمیپذیرید که گمان کنید من خطا کردهام و گمراه شدهام، چرا همهٔ امتِ محمد (ص) را به خاطرِ گمراهیِ من گمراه میشمارید، و آنان را به خاطرِ خطای من بازخواست میکنید، و به خاطرِ گناهانِ من کافرشان میدانید؛ در حالی که شمشیرهایتان بر دوشهایتان است، آنها را بر جای تندرستی و بیماری (بر سرِ بیگناه و گناهکار) فرود میآورید، و کسی را که گناه کرده با کسی که گناه نکرده یکی میگیرید؟!
فإن أبیتم إلاّ أن تزعموا أنّی أخطأت و ضللت، فلم تضلّلون عامّة أمّة محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بضلالی، و تأخذونهم بخطأی، و تكفّرونهم بذنوبی؛ سیوفكم علی عواتقكم، تضعونها مواضع البرء و السّقم، و تخلطون من أذنب بمن لم یذنب؟!.
منابع (۱)
- البراءة. ورد فی نسخة العام 400 ص 149. و نسخة ابن المؤدب ص 107.و نسخة نصیری ص 68. و نسخة الآملی ص 104. و نسخة ابن النقیب ص 109.و ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 4 ص 70. عن نسخة.
شما خوب میدانید که رسول خدا (ص) زناکارِ همسردار را سنگسار کرد، سپس بر او نماز خواند، و سپس میراثش را به خانوادهاش داد؛ و قاتل را کشت و مالش را به خانوادهاش به ارث داد؛ و دستِ دزد را برید؛ و زناکارِ بیهمسر را تازیانه زد، سپس از فیء (مالی که بیجنگ به دستِ مسلمانان آمده و از آنِ همه است) میانِ آن دو تقسیم کرد، و آن دو را با زنانِ مسلمان همسر داد.
و قد علمتم أنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم رجم الزّانی المحصن، ثمّ صلّی علیه، ثمّ ورّثه أهله؛ و قتل القاتل، و ورّث ماله أهله؛ و قطع ید السّارق؛ و جلد الزّانی غیر المحصن، ثمّ قسّم علیهما من الفیء، و أنكحهما المسلمات.
منابع (۱)
- میراثه. ورد فی أغلب نسخ النهج و لكن المذكور أعلاه ورد فی نسخة العام 550 ص 69 ب.
پس رسول خدا (ص) آنان را به خاطرِ گناهانشان مجازات کرد و حقِ خدا را دربارهٔ آنان به جا آورد، اما آنان را از سهمشان از اسلام محروم نکرد، و نامهایشان را از میانِ اهلِ اسلام بیرون نبرد.
فأخذهم رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بذنوبهم، و أقام حقّ اللّه فیهم، و لم یمنعهم سهمهم من الإسلام، و لم یخرج أسماءهم من بین أهله.
با این همه، شما بدترینِ مردم هستید؛ کسانی که شیطان آنان را تیرِ هدفهای خود ساخته و در بیابانِ سرگردانیِ خود به زمین زده است.
ثمّ أنتم شرار النّاس، و من رمی به الشّیطان مرامیه، و ضرب به تیهه.
سوگند به خدایی که دانه را شکافت، و جان و انسان را آفرید، و ردای عظمت بر تن کرد، و کعبه را برپا ساخت، اگر با این شمشیرم بر استخوانِ بینیِ مؤمن بزنم تا مرا دشمن بدارد هرگز مرا دشمن نخواهد داشت، و اگر دنیا را با همهٔ فراوانیهایش بر سرِ منافق (دوچهرهٔ بیایمان) بریزم تا مرا دوست بدارد هرگز مرا دوست نخواهد داشت. این از آن روست که این حکم بر زبانِ پیامبرِ درسنخوانده (ص) گذشته و قطعی شده است که فرمود: «ای علی! تا روز قیامت هیچ مؤمنی تو را دشمن نمیدارد و هیچ منافقی تو را دوست نمیدارد؛ و اگر تو نبودی، نه حزبِ خدا شناخته میشد و نه حزبِ پیامبرش».
و الّذی فلق الحبّة، و برأ النّسمة، و تردّی بالعظمة، و نصب الكعبة، لو ضربت خیشوم المؤمن بسیفی هذا علی أن یبغضنی ما أبغضنی أبدا، و لو صببت الدّنیا بجمّاتها علی المنافق علی أن یحبّنی ما أحبّنی أبدا. و ذلك أنّه قضی فانقضی علی لسان النّبیّ الأمّیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، إنّه قال: یا علیّ؛ لا یبغضك مؤمن و لا یحبّك منافق إلی یوم القیامة؛ و لو لا أنت لم یعرف حزب اللّه و لا حزب رسوله.
منابع (۷)
- ورد فی الغارات ص 356. مرسلا عن زر بن حبیش، عن علی علیه السّلام. و فی سیر أعلام النبلاء ج 5 ص 189. عن عبد المحسن بن محمد، عن ابن خلیل، عن مسعود بن أبی منصور و احمد بن محمد، عن أبی علی الحداد، عن أبی نعیم، عن أبی بكر بن خلاد، عن محمد بن یونس السامی، عن عبد اللّه بن داوود الخریبی، عن الآعمش، عن عدی بن ثابت، عن زر، عن علی علیه السّلام. و فی الإرشاد ص 25. عن أبی بكر محمد بن عمرو المعروف بابن الجعابی، عن محمد بن سهل بن الحسن، عن احمد بن عمرو الدهقان، عن محمد بن كثیر، عن إسماعیل بن مسلم، عن الأعمش، عن عدی بن ثابت، عن زر بن حبیش، عن علی علیه السّلام. و فی بشارة المصطفی ص 241 الحدیث 23. بالإسناد عن محمد الفارسی، عن أبی العباس محمد بن احمد الدقاق، عن احمد بن محمد بن سعید، عن الحسین بن عبد الملك، عن إسحاق بن یزید، عن هاشم بن البرید، عن إسماعیل بن رجاء، عن أبیه، عن علی علیه السّلام.. و فی البدایة و النهایة ج 7 ص 368. عن عبد الرزاق، عن الثوری، عن الأعمش، عن عدی بن ثابت، عن زر بن حبیش، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 27 ص 230 الحدیث 36. عن المفید، عن الجعابی، عن محمد بن سهل، عن احمد بن عمرو، عن محمد بن كثیر، عن إسماعیل بن مسلم، عن الأعمش، عن عدی بن ثابت، عن زر بن حبیش، عن علی علیه السّلام. و فی الحدیث 37. عن المفید، عن محمد بن عمرو المرزبانی، عن عبد اللّه بن محمد البغوی، عن عبید اللّه بن عمرو القواریری، عن جعفر بن سلیمان، عن النضر بن حمید، عن أبی الجارود، عن الحارث الهمدانی، عن علی علیه السّلام. و فی ج 39 ص 255 الحدیث 28. من بشارة المصطفی. عن محمد بن عبد الوهاب، عن عیسی الرازی، عن محمد بن احمد النیسابوری، عن احمد بن محمد البزاز، عن عبید اللّه بن محمد العدل، عن محمد بن یحیی الصولی، عن محمد بن یونس القرشی، عن عبد اللّه بن داوود، عن الأعمش، عن علی علیه السّلام. و فی ص 284 الحدیث 70. من بشارة المصطفی. بالإسناد عن الفارسی، عن محمد بن احمد الدقاق، عن ابن عقدة، عن الحسین بن عبد الملك، عن إسحاق بن یزید، عن هاشم بن البرید، عن إسماعیل بن رجاء، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی مناقب الكوفی ج 2 ص 479 الحدیث 978. عن عثمان بن سعید، عن محمد بن عبد اللّه، عن احمد بن عبد اللّه الحرانی، عن أبی معاویة، عن الأعمش، عن عدی بن ثابت، عن زر، عن علی علیه السّلام. و فی مناقب ابن المغازلی ص 186 الحدیث 226. عن أبی
- محبّینا. ورد فی الكافی للكلینی ج 8 ص 224 الحدیث 396. عن ابن محبوب، عن أبی یحیی كوكب الدم، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.
- ورد فی كتاب الهمة ص 16. مرسلا.
- بجملتها. ورد فی النصائح الكافیة ص 95. عن نسخة. و ورد بحذافیرها فی الغارات ص 28. عن محمد، عن الحسن، عن إبراهیم، عن إسماعیل بن أبان الأزدی، عن عمرو بن شمر الجعفی، عن جابر، عن رفیع بن فرقد البجلی، عن علی علیه السّلام.
- ورد فی كتاب الهمة. و فی فضائل أمیر المؤمنین لابن عقدة ص 30 الحدیث 25.عن ابن عقدة، عن الحسین بن عبد الملك، عن إسحاق بن یزید، عن هاشم بن البرید، عن إسماعیل بن رجا، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی الروضة فی فضائل أمیر المؤمنین علیه السّلام ص 68 الحدیث 1852. عن جعفر بن محمد، عن نصر الخدری، مرفوعا عن عامر بن واثلة. عن علی علیه السّلام.
- قضاء قضاه اللّه - عزّ و جلّ -. ورد فی الإرشاد ص 25. عن أبی عبد اللّه محمد بن عمران المرزبانی، عن عبد اللّه بن محمد بن عبد العزیز البغوی، عن عبید اللّه بن عمرو القواریری، عن جعفر بن سلیمان، عن النضر بن حمید، عن أبی الجارود، عن الحارث الهمدانی، عن علی علیه السّلام. و فی الأربعین للهروی ص 51. مرسلا عن الحارث الهمدانی، عن علی علیه السّلام. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 126. مرسلا عن الحارث الهمدانی، عن علی علیه السّلام. و فی الریاض النضرة ص 284. مرسلا. و فی تفسیر روح الجنان ج 3 ص 267. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
- كافر. ورد فی الغارات. ص 28. عن محمد، عن الحسن، عن إبراهیم، عن إسماعیل بن أبان الأزدی، عن عمرو بن شمر الجعفی، عن جابر، عن رفیع بن فرقد البجلی، عن علی علیه السّلام. و فی شرح الأخبار ج 1 ص 159 الحدیث 108.مرسلا عن الشعبی، عن رشید الهجری و الحارث الأعور الهمدانی و صعصعة بن صوحان [العبدی] و سالم بن دینار الأزدی، عن علی علیه السّلام. و فی مناقب الكوفی ج 2 ص 479 الحدیث 978. عن عثمان بن سعید، عن محمد بن عبد اللّه، عن احمد بن عبد اللّه الحرانی، عن أبی معاویة، عن الأعمش، عن عدی بن ثابت، عن زر، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 264. عن أبی الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبی عمر، عن احمد، عن احمد بن محمد بن یحیی الجعفی الخاذمی، عن أبیه، عن زیاد بن خیثمة و زهیر بن معاویة، عن الأعمش، عن عدی بن ثابت، عن زر ابن حبیش، عن علی علیه السّلام. و فی فضائل أمیر المؤمنین لابن عقدة ص 30 الحدیث 24. عن ابن عقدة، عن احمد بن یحیی الصوفی، عن عبد الرحمن بن شریك، عن أبیه، عن جابر، عن عبد اللّه بن نجی، عن علی علیه السّلام.
روزی رسول خدا (ص) در جمعی از قریش مرا فراخواند و فرمود: «ای علی! داستانِ تو در این امت، تنها مانندِ داستانِ عیسی پسرِ مریم (ع) است؛ یهود او را دشمن داشتند تا جایی که به او و مادرش تهمت زدند و نابود شدند، و مسیحیان او را دوست داشتند تا جایی که او را در جایگاهی نشاندند که جایگاهش نبود و او را معبود قرار دادند و نابود شدند، و گروهی دربارهٔ او میانهروی کردند و نجات یافتند».
[و لقد] دعانی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یوما فی ملأ من قریش فقال: یا علیّ؛ إنّما مثلك فی هذه الأمّة كمثل عیسی بن مریم علیهما السّلام، أبغضته الیهود حتّی بهتوه و بهتوا أمّه فهلكوا، و أحبّته النّصاری حتّی أنزلوه بالمنزلة الّتی لیس بها و جعلوه إلها فهلكوا، و اقتصد فیه قوم فنجوا.
پس منافقان گفتند: مگر به مثالی جز عیسی راضی نمیشود؟!
فقال المنافقون: أما یرضی مثلا إلاّ عیسی؟!.
آنگاه این آیه نازل شد: «وَ لَمّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْیَمَ مَثَلاً إِذا قَوْمُکَ مِنْهُ یَصِدُّونَ»: و هنگامی که پسرِ مریم مثال زده شد، به ناگاه قومِ تو از آن هیاهو و رویگردانی میکنند.
فنزلت: وَ لَمّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْیَمَ مَثَلاً إِذا قَوْمُكَ مِنْهُ یَصِدُّونَ .
منابع (۱)
- سورة طه/ 61.
هان! به خدا سوگند، نه دروغ گفتهام و نه به من دروغ گفته شده است، و نه گمراه شدهام و نه کسی به دستِ من گمراه شده است، «وَ قَدْ خابَ مَنِ افْتَری»: و هر کس دروغ ببندد قطعاً نومید و زیانکار شده است.
أما و اللّه ما كذبت و لا كذبت، و لا ضللت و لا ضلّ بی، وَ قَدْ خابَ مَنِ افْتَری .
منابع (۱)
- الزخرف/ 57.
بدانید که بهزودی دو گروه دربارهٔ من نابود میشوند: دوستدارِ افراطگرِ تندرو، که دوستی، او را به بیراهه و غیرِ حق میکشاند؛
ألا و إنّه سیهلك فیّ صنفان: محبّ مفرط غال، یذهب به الحبّ إلی غیر الحقّ.
منابع (۴)
- ورد فی الغارات ص 402. مرسلا عن ربیعة بن ناجد، عن علی علیه السّلام. و فی مسند احمد ج 1 ص 160. عن أبی عبد الرحمن، عن سریج بن یونس، عن أبی الحرث، عن أبی حفص الأبار، عن الحكم بن عبد الملك، عن الحارث بن حصیرة، عن أبی صادق، عن ربیعة بن ناجذ، عن علی علیه السّلام. و عن عبد اللّه، عن أبی محمد سفیان بن وكیع بن الجراح بن ملیح، عن خالد بن مخلد، عن أبی غیلان الشیبانی، عن الحكم بن عبد الملك، عن الحارث بن حصیرة، عن أبی صادق، عن ربیعة بن ناجذ، عن علی علیه السّلام. و فی شواهد التنزیل ج 2 ص 227 الحدیث 860. عن أبی القاسم القرشی، عن أبی بكر بن قریش، عن الحسن ابن سفیان، عن یوسف بن موسی القطان، عن عیسی بن عبد اللّه بن محمد بن عمر بن علی بن أبی طالب أبی بكر، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه السّلام.و فی ص 228 الحدیث 862. عن أبی الحسن محمد بن احمد بن رزق اللّه البغدادی، عن أبی علی محمد بن احمد بن الحسن الصواف، عن أبی یعقوب إسحاق بن الحسن بن میمون الحربی، عن أبی غسان مالك بن إسماعیل النهدی، عن الحكم بن عبد الملك، عن الحارث بن حصیرة، عن أبی صادق، عن ربیعة بن ناجد، عن علی علیه السّلام. و فی ص 231 الحدیث 866. الحاكم، عن أبیه، عن ابن شاهین، عن عثمان بن جعفر الحربی، عن عثمان بن خرزاد، عن محمد بن جنید الكوفی، عن الحجاج الضبی، عن عبد اللّه بن عبد الملك المسعودی، عن
- () من: سیهلك. إلی: عمامتی هذه. ورد فی حطب الرضی تحت الرقم 127.() من: هلك فیّ رجلان. إلی: مبغض. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 117. و ورد باختلاف العبارة تحت الرقم 496.
- هلك. (*) یهلك. ورد فی نسخ النهج بروایة ثانیة.
- رجلان. ورد فی نسخ النهج بروایة ثانیة.
و دشمنِ افراطگرِ کینهتوز، که دشمنی، او را به بیراهه و غیرِ حق میکشاند.
و مبغض مفرط قال یذهب به البغض إلی غیر الحقّ.
منابع (۱)
- و باهت مفتر. ورد فی نسخ النهج بروایة ثانیة.
و بهترینِ مردم از نظرِ جایگاه دربارهٔ من، گروهِ میانه هستند؛ پس همراهِ آن باشید.
و خیر النّاس فیّ حالا النّمط الأوسط، فالزموه.
و همراهِ جمعیتِ بزرگترِ مسلمانان باشید؛ زیرا دستِ خدا با همبستگی و جماعت است.
و الزموا السّواد الأعظم؛ فإنّ ید اللّه مع الجماعة.
منابع (۱)
- علی. ورد فی نسخة العام 400 ص 150. و نسخة ابن المؤدب ص 107. و نسخة نصیری ص 69. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 151. و نسخة الإسترابادی ص 169. و ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 4 ص 70. عن نسخة.و نسخة عبده ص 295. و نسخة العطاردی ص 147.
و از تفرقه و پراکندگی بپرهیزید؛ زیرا انسانی که از حق تکرو و جدا شود طعمهٔ شیطان است، همانگونه که گوسفندِ جداشده از گله طعمهٔ گرگ است.
و إیّاكم و الفرقة؛ فإنّ الشّاذّ عن الحقّ من النّاس للشّیطان، كما أنّ الشّاذّ من الغنم للذّئب.
منابع (۲)
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 160 الحدیث 115. مرسلا.
- النّادّة. ورد فی هامش نسخة ابن المؤدب ص 107.
بدانید! هر کس به این شعار فراخواند، او را بکشید؛ هرچند زیر همین عمامهام باشد.
ألا من دعا إلی هذا الشّعار فاقتلوه، و لو كان تحت عمامتی هذه.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۵۵۳. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن





