کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۵۰۱ دقیقه خواندن

معاملهٔ دین عمرو عاص با دنیای معاویه

نامه‌ای دیگر از امام (ع) به عمرو عاص

فرستادن جریر نزد معاویه و پیوستن عمرو عاص به اومیان ۳۶ تا ۳۷ قکوفه (احتمالاً)؛ شاید اردوگاه صفینتاریخ تقریبی

عمرو بن عاص دینش را فدای دنیای معاویه کرده و به او پیوسته بود. امام در این نامهٔ تند او را سرزنش کرد و هشدار داد: اگر خدا عمرو و معاویه را به دست او بسپارد، کیفرشان می‌دهد؛ و اگر از دستش در بروند، کیفر خدا از آن بدتر است.

خطاب به: عمرو بن عاص بن وائل (پایان نامه معاویه را هم در بر می‌گیرد)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۳۹

روی خط زمان

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به بی‌نشانِ بریده‌نسل، پسرِ بی‌نشانِ بریده‌نسل، عمرو بن عاص بن وائل، کینه‌توز و دشمنِ محمد و خاندان محمد در جاهلیت (دورانِ پیش از اسلام) و اسلام.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی الأبتر ابن الأبتر عمرو بن العاص بن وائل، شانئ محمّد و آل محمّد فی الجاهلیّة و الإسلام.

درود بر کسی که از هدایت پیروی کند.

سلام علی من اتّبع الهدی.

حقیقتِ معاملهٔ میان معاویه و عمرو عاص

اما بعد، تو دینت را پیروِ دنیای مردی تبهکار کرده‌ای که گمراهی‌اش آشکار و پردهٔ آبرویش دریده است؛ مردی که با همنشینی‌اش انسانِ بزرگوار را لکه‌دار می‌کند و با معاشرتش انسانِ بردبار را سبک‌مغز می‌سازد. پس دلِ تو پیروِ دلِ او شد، چنان‌که گفته‌اند: «شَن با طَبَقه جفت شد» (دو هم‌قماش به هم رسیدند).

أمّا بعد؛ فإنّك قد جعلت دینك تبعا لدنیا امرئ فاسق ظاهر غیّه، مهتوك ستره؛ یشین الكریم بمجلسه، و یسفّه الحلیم بخلطته؛ فصار قلبك لقلبه تبعا، كما قیل: وافق شنّ طبقه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۹
منابع (۲)
  1. ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 163. من وقعة صفین. عن نصر، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 5 ص 85.مرسلا.
  2. ورد فی المصدرین السابقین.

و دانشِ خدا دربارهٔ تو تحقق یافت.

و كان علم اللّه بالغا فیك.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصدرین السابقین.

پس در پیِ او افتادی و به دنبالِ فزونیِ مال و بخششِ او رفتی؛ همچون سگی که به دنبالِ شیر می‌افتد، به چنگال‌هایش پناه می‌برد و چشم می‌دوزد که شیر از پس‌ماندهٔ خوراک و روده‌های شکارش چه به سوی او می‌اندازد. پس دین و امانتت، و دنیا و آخرتت را بر باد دادی.

فاتّبعت أثره، و طلبت فضله، اتّباع الكلب للضّرغام، یلوذ إلی مخالبه، و ینتظر ما یلقی إلیه من فضل سؤره، و حوایا فریسته. فأذهبت دینك و أمانتك، و دنیاك و آخرتك.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۹
منابع (۵)
  1. الذئب. ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 160. مرسلا.و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 5 ص 85. مرسلا.
  2. بمخالبه. ورد فی متن المصدرین السابقین. و نسخة الصالح ص 411.
  3. یلتمس. ورد فی شرح ابن أبی الحدید. و شرح ابن میثم.
  4. ورد فی المصدرین السابقین.
  5. ورد فی المصدرین السابقین.

ولی از تقدیر راهِ گریزی نیست.

و لكن لا نجاة من القدر.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصدرین السابقین.

اگر به حق چنگ می‌زدی، به آنچه می‌خواستی می‌رسیدی.

و لو بالحقّ أخذت ل أدركت ما طلبت.

منابع (۱)
  1. رجوت. ورد فی المصدرین السابقین.

هر که حق راهبرِ او باشد، به راهِ درست رسیده است.

و قد رشد من كان الحقّ قائده.

منابع (۱)
  1. ورد فی شرح ابن میثم. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 163.من وقعة صفین. عن نصر، مرسلا عن علی علیه السّلام.

پس اگر خدا مرا بر تو و پسرِ ابوسفیان چیره سازد، کیفرِ کارهایی را که از پیش کرده‌اید به شما دو تن می‌دهم، و شما را به ستمگرانِ قریش می‌رسانم که خدا در روزگارِ رسولِ خدا (ص) آنان را کشت.

فإن یمكّنّی اللّه منك و من ابن أبی سفیان أجزكما بما قدّمتما، [و] ألحقكما بمن قتله اللّه من ظلمة قریش علی عهد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.

منابع (۲)
  1. ابن آكلة الأكباد. ورد فی المصدرین السابقین.
  2. ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 160. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 5 ص 85. مرسلا.

و اگر از چنگِ من بگریزید و پس از من بمانید، آنچه پیشِ روی شماست برایتان بدتر است، و خدا برای شما دو تن بس است. و انتقامِ او برای انتقام گرفتن، و کیفرِ او برای کیفر دادن بس است.

و إن تعجزانی و تبقیا بعدی فما أمامكما شرّ لكما، [و] اللّه حسبكما. و كفی بانتقامه انتقاما، و بعقابه عقابا.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۹
منابع (۲)
  1. ورد فی المصدرین السابقین.
  2. ورد فی المصدرین السابقین.

و درود بر کسانی که شایستهٔ آن‌اند.

و السّلام لأهله.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۳۹

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۱۴۷. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن