کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۶۴۲ دقیقه خواندن

فرق بنی‌هاشم و بنی‌امیه در روزهای صفین

نامهٔ امام (ع) به معاویه در پاسخ به نامه‌ای از او

نبرد بزرگ صفینصفر ۳۷ قصفین، کنار فراتتاریخ محتمل

پاسخ علی به نامهٔ معاویه در روزهای سخت جنگ صفین. معاویه نوشته بود اگر می‌دانستیم جنگ به اینجا می‌کشد، آن را شروع نمی‌کردیم. دوباره شام را خواسته بود و گفته بود جنگ عرب‌ها را از بین برده و ما با هم برابریم. علی جواب می‌دهد: چیزی را که دیروز ندادم، امروز هم نمی‌دهم. فرق بنی‌هاشم و بنی‌امیه را هم می‌شمارد.

خطاب به: معاویه بن ابی‌سفیان

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۱۷

روی خط زمان

به نام خدای بخشندهٔ مهربان.

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی بن ابی‌طالب، امیر مؤمنان، به معاویة بن ابی‌سفیان.

من عبد اللّه علیّ بن أبی طالب أمیر المؤمنین إلی معاویة بن أبی سفیان.

اما بعد، نامه‌ات به دستم رسید. در آن یادآور شده‌ای که اگر ما و تو می‌دانستیم جنگ میان ما و تو به اینجا می‌کشد، آن را بر یکدیگر راه نمی‌انداختیم.

أمّا بعد؛ فقد جاءنی كتابك تذكر فیه أنّا و إیّاك لو علمنا أنّ الحرب تبلغ بنا و بك ما بلغت، لم یجنها بعضنا علی بعض.

منابع (۱)
  1. جاء فی كتابك تذكر. ورد فی بحار الأنوار للمجلسی ج 33 ص 130 الحدیث 416. مرسلا.

بدان ای معاویه! ما و تو در این جنگ هدفی را دنبال می‌کنیم که هنوز به آن نرسیده‌ایم.

ألا و إنا و إیّاك، یا معاویة، نلتمس من الحرب غایة لم نبلغها بعد.

اگر من در راه خدا کشته و زنده شوم، و باز کشته و زنده شوم، و این کار هفتاد بار تکرار شود، دست از سرسختی در راه خدا و جهاد (پیکار در راه خدا) با دشمنان خدا برنمی‌دارم.

و إنّی لو قتلت فی ذات اللّه و حییت، ثمّ قتلت ثمّ حییت سبعین مرّة، لم أرجع عن الشّدّة فی ذات اللّه، و الجهاد لأعداء اللّه.

اما این سخنت که از عقل‌های ما به اندازه‌ای مانده است که با آن از گذشته پشیمان شویم؛

و أمّا قولك: إنّه قد بقی من عقولنا ما نندم به علی ما مضی.

من نه عقلم را کم دیده‌ام و نه از کارم پشیمان شده‌ام.

فإنّی ما تنقصّت عقلی، و لا ندمت علی فعلی.

منابع (۱)
  1. ورد فی السقیفة ص 218. عن أبان، عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام.و فی وقعة صفین ص 471. مرسلا. و فی كتاب الفتوح ج 3 ص 154. مرسلا. و فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 138. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 15 ص 123. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 4 ص 390.مرسلا. و فی كنز الفوائد ص 201. مرسلا. و فی الأخبار الطوال ص 187. مرسلا.و فی مناقب الخوارزمی ص 179. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 33 ص 130 الحدیث 416. مرسلا. و فی جواهر المطالب ج 1 ص 362. مرسلا. و فی المحاسن و المساوئ ج 1 ص 82. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 62. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 119. مرسلا. باختلاف.

اما این‌که شام را از من خواسته‌ای؛ من کسی نیستم که آنچه را دیروز از تو دریغ کردم، امروز به تو بدهم. خدا هرگز مرا در حالی نخواهد دید که گمراه‌کنندگان را یاور خود بگیرم.

و أمّا طلبك إلیّ الشّام. فإنّی لم أكن لأعطیك الیوم ما منعتك أمس؛ و ما كان اللّه یرانی متّخذا المضلّین عضدا.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۱)
  1. ورد فی جواهر المطالب ج 1 ص 362. مرسلا.

اما این سخنت که جنگ، عرب را خورده و جز جان‌هایی نیمه‌رمق از آنان باقی نمانده است؛

و أمّا قولك: إنّ الحرب قد أكلت العرب إلاّ حشاشات أنفس بقیت.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷

آگاه باش! هر کس را حق خورده، به بهشت می‌رود؛ و هر کس را باطل خورده، به آتش دوزخ.

ألا فمن أكله الحقّ فإلی الجنّة، و من أكله الباطل فإلی النّار.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۱)
  1. فالنّار أولی به. ورد فی هامش نسخة نصیری ص 157. و نسخة الآملی ص 241. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 283.

ما از ماندن به چیزی امید نداریم جز همان که تو به آن امید داری، و در بلا از چیزی نمی‌ترسیم جز همان که تو از آن می‌ترسی.

و إنّا لا نرجو من البقاء إلاّ ما ترجو، و لا نخاف من البلاء إلاّ ما تخاف.

منابع (۱)
  1. ورد فی جواهر المطالب ج 1 ص 362. مرسلا.

مقایسهٔ امام (ع) میان یاران خود و یاران معاویه

اما دربارهٔ برابری ما در جنگ و نفرات؛ تو بر پایهٔ شک، مصمم‌تر از من بر پایهٔ یقین (باوری که شک در آن نیست) نیستی.

و أمّا استواؤنا فی الحرب و الرّجال. فإنّك لست بأمضی علی الشّكّ منّی علی الیقین.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۲)
  1. فی الخوف و الرّجاء. ورد فی السقیفة ص 218. عن أبان، عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام. و فی وقعة صفین ص 471. مرسلا. و فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 138. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 15 ص 123. مرسلا. و فی الأخبار الطوال ص 187. مرسلا. و فی مناقب الخوارزمی ص 179. مرسلا. و فی المحاسن و المساوئ ج 1 ص 82. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 33 ص 130 الحدیث 416. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 63. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 119. مرسلا.
  2. ورد فی السقیفة. بالسند السابق. و وقعة صفین. و الإمامة و السیاسة. و الأخبار الطوال. و ناسخ التواریخ. و المستدرك لكاشف الغطاء. و فی مناقب الخوارزمی ص 180. مرسلا.

و فرومایگانِ شامیان که نزد تو هستند، به دنیا حریص‌تر از مهاجران (مسلمانانِ کوچیده از مکه) و انصار (یارانِ پیامبر از مردمِ مدینه) و مردم عراق که نزد من هستند به آخرت، نیستند.

و لیس من قبلك من طغام أهل الشّام بأحرص علی الدّنیا ممّن قبلی من المهاجرین و الأنصار و أهل العراق علی الآخرة.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۳)
  1. ورد فی جواهر المطالب.
  2. ورد فی المصدر السابق.
  3. ورد فی المصدر السابق.

مقایسهٔ امام (ع) میان خاندان پیامبر (ص) و خاندان معاویه

اما این سخنت که ما فرزندان عبدمناف هستیم و هیچ‌یک از ما بر دیگری برتری ندارد؛

و أمّا قولك: إنّنّا بنو عبد مناف، و لیس لبعضنا علی بعض فضل.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۱)
  1. ورد فی جواهر المطالب ج 1 ص 362. مرسلا. و فی السقیفة ص 218. عن أبان، عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام. و فی وقعة صفین ص 471. مرسلا.و فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 138. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 15 ص 123. مرسلا. و فی الأخبار الطوال ص 187. مرسلا.و فی مناقب الخوارزمی ص 179. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 33 ص 130 الحدیث 416. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 63.مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 119. مرسلا.

ما همین‌گونه‌ایم.

فكذلك نحن.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷

به جانم سوگند، ما فرزندان یک پدریم؛ ولی:

فلعمری إنّا بنو أب واحد؛ و لكن:

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۱)
  1. ورد فی السقیفة. بالسند السابق. و وقعة صفین. و شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید. و مناقب الخوارزمی. و بحار الأنوار. و ناسخ التواریخ. و المستدرك لكاشف الغطاء. باختلاف یسیر.

امیه مانند هاشم نیست.

لیس أمیّة كهاشم.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷

و حرب مانند عبدالمطلب نیست.

و لا حرب كعبد المطّلب.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷

و ابوسفیان مانند ابوطالب نیست.

و لا أبو سفیان كأبی طالب.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۱)
  1. صخر. ورد فی جواهر المطالب.

و مهاجر مانند طلیق (آزادشده در فتح مکه) نیست.

و لا المهاجر كالطّلیق.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷

و اصیلِ خالص مانند وصله‌شده به خاندان نیست.

و لا الصّریح كاللّصیق.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷

و اهل حق مانند اهل باطل نیست.

و لا المحقّ كالمبطل.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۱)
  1. و لا الطّلیق كالمهاجر، و لا اللّصیق كالصّریح، و لا المبطل كالمحقّ. ورد فی بحار الأنوار. و فی كتاب الفتوح ج 3 ص 155. مرسلا. و فی مروج الذهب ج 3 ص 23. مرسلا. و فی مناقب آل أبی طالب ج 3 ص 209. مرسلا.

و مؤمن مانند دغل‌کار نیست.

و لا المؤمن كالمدغل.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۱)
  1. كالمنافق. ورد فی السقیفة ص 218. عن أبان، عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام.

چه بد بازمانده‌ای است بازمانده‌ای که پیرو پیشینیانی باشد که در آتش جهنم سقوط کرده‌اند!

و لبئس الخلف خلف یتبع سلفا هوی فی نار جهنّم.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۱)
  1. تتبّع. ورد فی نسخة ابن النقیب ص 244.

«وَ اللّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظّالِمِینَ»: و خدا گروه ستمکاران را هدایت نمی‌کند.

وَ اللّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظّالِمِینَ .

منابع (۱)
  1. آل عمران/ 86. و وردت الآیة فی كتاب الفتوح ج 2 ص 536. مرسلا.

گذشته از این، برتریِ پیامبری در دست ماست؛ همان که با آن عزیز را خوار کردیم، و خوار را بلندمرتبه ساختیم، و آزاد را فروختیم، و بر عرب فرمانروا شدیم، و عجم (غیرعرب) را به بندگی گرفتیم.

و فی أیدینا بعد فضل النّبوّة الّتی أذللنا بها العزیز، و نعشنا بها الذّلیل، و بعنا بها الحرّ، و ملكنا بها العرب، و استعبدنا بها العجم.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷
منابع (۲)
  1. نعثنا. ورد فی مناقب آل أبی طالب ج 3 ص 209. مرسلا. و ورد ودان لنا فی الأخبار الطوال ص 187. مرسلا.
  2. ورد فی السقیفة. بالسند السابق. و مناقب آل أبی طالب. و الأخبار الطوال. و فی وقعة صفین ص 471. مرسلا. و فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 138.مرسلا. و فی كنز الفوائد ص 201. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 15 ص 123. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 33 ص 130 الحدیث 416. مرسلا.و فی جواهر المطالب ج 1 ص 362. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 119. مرسلا.

پس برای شیطان در وجود خود بهره‌ای قرار نده، و برای او بر جانت راهی باز نگذار. و درود.

فلا تجعلنّ للشّیطان فیك نصیبا، و لا علی نفسك سبیلا. و السّلام.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۷

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۲۱۴. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن