کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۱۲۴۵ دقیقه خواندن

سواران زره‌پوش شام و آموزش شیوهٔ جنگ

سخنی از او (ع) در یکی از روزهای صفین

نبرد بزرگ صفینصفر ۳۷ قصفینتاریخ محتمل

در صفین، سپاه عراق سواران زره‌پوش معاویه را دید که فقط چشمشان پیدا بود. از شمارشان شگفت‌زده و هراسان شد. امام با این سخن شکوه دشمن را کوچک کرد و شیوهٔ جنگیدن، پایداری و دعا برای پیروزی را یاد داد.

خطاب به: مسلمانان و مردم عراق، سپاه خود

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۶۶

روی خط زمان

این سخن زمانی بود که مردم سوارانی از سپاه معاویه را دیدند که غرق در آهن بودند و از آنان چیزی دیده نمی‌شد

و ذلك لمّا رأی الناس خیلا لمعاویة متسربلین الحدید ما یری منهم

مگر چشم‌ها در زیر کلاه‌خودها. پس از شمارشان تعجب کردند و دیدنشان آنان را ترساند.

إلا الحدق تحت المغافر، فتعجبوا من عددهم، و هالهم منظرهم

امیر مؤمنان (ع) به آنان فرمود:

فقال لهم أمیر المؤمنین علیه السّلام:

ای مسلمانان! این سرافکندگی و زبونی برای چیست؟!

معاشر المسلمین؛ فیما النخع و الخنع؟!.

ای مردم عراق! چه شده که خیره مانده‌اید؟

یا أهل العراق؛ ما لكم تنظرون؟.

از چه تعجب می‌کنید؟!

بما تعجبون؟!.

مگر این‌ها چیزی جز قامت‌هایی کج و پیکرهایی سرپایند که در سینه‌شان دل‌هایی لرزان و گریزان است، و به جلوهٔ دروغینِ زیان‌کاران آراسته شده‌اند؟! این‌ها توده‌ای ملخ‌اند که باد صبا با خود آورده، و گروهی درهم‌جوش که تارشان را شیطان تنیده و پودشان گمراهی است! فریادزنِ بدعت (چیزِ تازه‌ای که به نامِ دین ساخته‌اند و از دین نیست) بر سرشان بانگ زده، و سستیِ باطل و آبِ کم‌عمقِ مردِ پرمدعا فریبشان داده است.

هل هی إلاّ أشخاص مائلة، [و] جثث ماثلة، فیها قلوب طائرة، مزخرفة بتمویه الخاسرین؛ و رجل جراد زفت به ریح صبا، و لفیف سداه الشّیطان و لحمته الضّلالة، و صرخ بهم ناعق البدعة، و فتنهم خور الباطل، و ضحضحة المكاثر.

اگر دل‌های اهل حق به آنان برسد، آنان را چون ملخ‌هایی در دشت خواهید دید که باد در روزی توفانی پراکنده‌شان کرده است؛ و اگر شمشیرهای اهل حق به سراغشان برود، پیاپی فرو می‌ریزند، همچون فروریختن پروانه‌ها در آتش.

فلو قد مسّها قلوب أهل الحقّ لرأیتموها كجراد بقیعة، سفته الرّیح فی یوم عاصف، و لو قدمتها سیوف أهل الحقّ لتهافتت تهافت الفراش فی النّار.

منابع (۱)
  1. ورد فی عیون الأخبار لابن قتیبة ج 2 ص 110. مرسلا. و فی تفسیر فرات الكوفی ص 432 الحدیث 569-9. عن إبراهیم بن بنان الخثعمی، عن جعفر بن احمد ابن یحیی بن منمس، عن علی بن احمد بن القاسم الباهلی، عن ضرار بن الأزور، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی بشارة المصطفی ص 141.عن أبی البقاء إبراهیم بن الحسن البصری، عن أبی طالب محمد بن الحسین بن عتبة، عن أبی الحسین محمد بن احمد بن محمد بن خالد المداری، عن أبی المفضل محمد بن عبد اللّه بن محمد بن المطلب الشیبانی، عن محمد بن محمد ابن معقل العجلی القرماسانی، عن محمد بن أبی الصهبان الباهلی، عن احمد بن محمد بن أبی نصر، عن أبان بن عثمان الأحمر، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 601 الحدیث 476. من نسخة من بشارة المصطفی. عن إبراهیم ابن الحسین البصری، عن محمد بن الحسین بن عتبة، عن محمد بن احمد بن مخلد، عن أبی المفضل الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل، عن محمد بن أبی الصهبان، عن البیزنطی، عن أبان بن عثمان، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی عیون المعجزات ص 42. مرسلا عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 11 ص 346 الحدیث 31705. مرسلا عن الحارث، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

ای مسلمانان! خداترسی را جامهٔ زیرین، آرامش را بالاپوش، و شکیبایی را زره خود سازید. دل‌ها را متمرکز کنید، صداها را فرو خورید و دندان‌ها را بر هم بفشارید؛ که این کار، شمشیرها را از سرها بیشتر برمی‌گرداند. پوشش زره و سازوبرگ جنگ را کامل کنید و شمشیرها را پیش از کشیدن، در غلاف تکان دهید. به دشمن خیره و خشمگین از گوشهٔ چشم بنگرید، و از چپ و راست نیزه بزنید.

معاشر المسلمین؛ استشعروا الخشیة، و تجلببوا السّكینة، و ادّرعوا الصّبر، و اجمعوا القلوب، و عمّوا الأصوات، و عضّوا علی النّواجذ؛ فإنّه أنبی للسّیوف عن الهام؛ و أكملوا اللّؤم، و قلقلوا السّیوف فی أغمادها قبل سلّها، و الحظوا الخزر، و اطعنوا الشزر.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۶۶
منابع (۵)
  1. معاشر النّاس. ورد فی الدر النظیم ص 361. مرسلا.
  2. ورد فی بشارة المصطفی ص 141. عن أبی البقاء إبراهیم بن الحسن البصری، عن أبی طالب محمد بن الحسین بن عتبة، عن أبی الحسین محمد بن احمد بن محمد ابن خالد المداری، عن أبی المفضل محمد بن عبد اللّه بن محمد بن المطلب الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل العجلی القرماسانی، عن محمد بن أبی الصهبان الباهلی، عن احمد بن محمد بن أبی نصر، عن أبان بن عثمان الأحمر، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 601 الحدیث 476. من نسخة من بشارة المصطفی. عن إبراهیم بن الحسین البصری، عن محمد بن الحسین بن عتبة، عن محمد بن احمد بن مخلد، عن أبی المفضل الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل، عن محمد بن أبی الصهبان، عن البیزنطی، عن أبان بن عثمان، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی تفسیر فرات الكوفی ص 432 الحدیث 569-9. عن إبراهیم ابن بنان الخثعمی، عن جعفر بن احمد بن یحیی بن منمس، عن علی بن احمد بن القاسم الباهلی، عن ضرار بن الأزور، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام.و فی كنز العمال ج 11 ص 346 الحدیث 31705. مرسلا عن الحارث، عن علی علیه السّلام. و فی عیون المعجزات ص 42. مرسلا عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی عیون الأخبار لابن قتیبة ج 2 ص 110. مرسلا. و فی مروج الذهب ج 2 ص 389. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی دستور معالم الحكم ص 124. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی غریب الحدیث لابن قتیبة ج 1 ص 363. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 460. عن أبی القاسم إسماعیل، عن احمد بن الحسن بن خیرون، عن أبی علی بن شاذان، عن أبی جعفر احمد بن یعقوب الإصبهانی، عن محمد بن علی بن دعبل بن علی الخزاعی، عن ابن هشام الكلبی، عن أبیه، عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی ص 461. عن أبی طالب عبد القادر بن محمد بن یوسف، عن إبراهیم بن عمرو و أبی المعمر المبارك بن احمد الأنصاری، عن المبارك بن عبد الجبار، عن إبراهیم بن عمرو البرمكی و علی بن عمرو بن الحسن، عن أبی عمرو بن حیویه، عن عبید اللّه بن عبد الرحمن السكری، عن أبی محمد عبد اللّه بن مسلم بن قتیبة، عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی جواهر المطالب ج 2 ص 65. عن أبی محمد عبد اللّه بن مسلم، عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی المحاسن و المساوئ ج 1 ص 69. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل للمبرد ج 3 ص 120. مرسلا. و فی لسان العرب ج 15 ص 102. مرسلا. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 606. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی الدر النظیم ص 361. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
  3. ورد فی لسان العرب ج 12 ص 433. مرسلا. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 606. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و ورد اللّأمة فی نسخ النهج.و لكن بالمقارنة مع صیغة الجمع فی "النواجذ" و "السیوف" لا یناسب أن یستعمل صیغة المفرد. و اللّه العالم.
  4. أقلقوا. ورد فی نسخة العام 550 ص 23 أ.
  5. الوجر. ورد فی المحاسن و المساوئ ج 1 ص 69. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام.

با لبهٔ شمشیرها از دینتان دفاع کنید، گام‌های پیشروی را به شمشیرها پیوند بزنید، و تیرها را به نیزه‌ها برسانید.

و نافحوا عن دینكم بالظّبا، و صلوا السّیوف بالخطی، و الرّماح بالنّبال.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۶۶
منابع (۳)
  1. ضاربوا. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 463 الحدیث 39. مرسلا. و ورد كافحوا فی بشارة المصطفی ص 141. عن أبی البقاء إبراهیم بن الحسن البصری، عن أبی طالب محمد بن الحسین بن عتبة، عن أبی الحسین محمد بن احمد بن محمد بن خالد المداری، عن أبی المفضل محمد بن عبد اللّه بن محمد بن المطلب الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل العجلی القرماسانی، عن محمد ابن أبی الصهبان الباهلی، عن احمد بن محمد بن أبی نصر، عن أبان بن عثمان الأحمر، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 601 الحدیث 476.من نسخة من بشارة المصطفی. عن إبراهیم بن الحسین البصری، عن محمد بن الحسین بن عتبة، عن محمد بن احمد بن مخلد، عن أبی المفضل الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل، عن محمد بن أبی الصهبان، عن البیزنطی، عن أبان ابن عثمان، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه ابن عباس، عن علی علیه السّلام.
  2. ورد فی غرر الحكم للآمدی.
  3. ورد فی مروج الذهب ج 2 ص 389. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام.و فی دستور معالم الحكم ص 124. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام.و فی غریب الحدیث لابن قتیبة ج 1 ص 363. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 460. عن أبی القاسم إسماعیل، عن احمد بن الحسن بن خیرون، عن أبی علی بن شاذان، عن أبی جعفر احمد ابن یعقوب الإصبهانی، عن محمد بن علی بن دعبل بن علی الخزاعی، عن ابن هشام الكلبی، عن أبیه، عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی ص 461. عن أبی طالب عبد القادر بن محمد بن یوسف، عن إبراهیم بن عمرو و أبی المعمر المبارك بن احمد الأنصاری، عن المبارك بن عبد الجبار، عن إبراهیم بن عمرو البرمكی و علی بن عمرو بن الحسن، عن أبی عمرو بن حیویه، عن عبید اللّه بن عبد الرحمن السكری، عن أبی محمد عبد اللّه بن مسلم بن قتیبة، عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی بشارة المصطفی ص 141. عن أبی البقاء إبراهیم بن الحسن البصری، عن أبی طالب محمد بن الحسین بن عتبة، عن أبی الحسین محمد بن احمد بن محمد بن خالد المداری، عن أبی المفضل محمد بن عبد اللّه بن محمد بن المطلب الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل العجلی القرماسانی، عن محمد بن أبی الصهبان الباهلی، عن احمد بن محمد بن أبی نصر، عن أبان بن عثمان الأحمر، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه ابن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 601 الحدیث 476. من نسخة من بشارة المصطفی. عن إبراهیم بن الحسین البصری، عن محمد بن الحسین بن عتبة، عن محمد بن احمد بن مخلد، عن أبی المفضل الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل، عن محمد بن أبی الصهبان، عن البیزنطی، عن أبان بن عثمان، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه ابن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی عیون الأخبار لابن قتیبة ج 1 ص 189. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی تفسیر فرات الكوفی ص 432 الحدیث 569-9. عن إبراهیم بن بنان الخثعمی، عن جعفر بن احمد بن یحیی بن منمس، عن علی بن احمد بن القاسم الباهلی، عن ضرار بن الأزور، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی المحاسن و المساوئ ج 1 ص 69. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی لسان العرب ج 11 ص 726. مرسلا. و فی كنز العمال ج 11 ص 346 الحدیث 31705.مرسلا عن الحارث، عن علی علیه السّلام. باختلاف یسیر.

بدانید که شما زیر نظر خدای برتر و همراه پسرعموی رسول خدا (ص) هستید و با دشمن خدا می‌جنگید.

و اعلموا أنّكم بعین اللّه - تعالی -، و مع ابن عمّ‌رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و تقاتلون عدو اللّه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۶۶
منابع (۱)
  1. مع أخی. ورد فی بشارة المصطفی ص 222 الحدیث 48. عن أبی البقاء إبراهیم ابن الحسن البصری، عن أبی طالب محمد بن الحسین بن عتبة، عن أبی الحسین محمد بن احمد بن محمد بن خالد المداری، عن أبی المفضل محمد بن عبد اللّه بن المطلب الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل العجلی القرمسانی، عن محمد بن أبی الصهبان الباهلی، عن احمد بن محمد بن أبی نصر، عن أبان ابن عثمان الأحمر، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 601 الحدیث 476. من نسخة من بشارة المصطفی. عن إبراهیم بن الحسین البصری، عن محمد بن الحسین بن عتبة، عن محمد بن احمد بن مخلد، عن أبی المفضل الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل، عن محمد بن أبی الصهبان، عن البیزنطی، عن أبان بن عثمان، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام.

از خدا یاری بخواهید تا پیروز شوید و یاری ببینید.

و انتصروا باللّه تظفروا و تنصروا.

منابع (۱)
  1. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 463 الحدیث 39. مرسلا. و فی المحاسن و المساوئ ج 1 ص 69. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

پس دوباره یورش ببرید و از گریختن شرم کنید؛ که گریز، ننگی برای نسل‌های آینده و آتشی در روز حساب است. به جان‌فشانی دل خوش دارید، از زندگی دل بکنید و آرام و هموار به سوی مرگ گام بردارید.

فعاودوا الكرّ، و استحیوا من الفرّ؛ فإنّه عار فی الأعقاب، و نار یوم الحساب؛ و طیبوا عن أنفسكم نفسا، و اطووا عن الحیاة كشحا، و امشوا إلی الموت مشیا سجحا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۶۶
منابع (۲)
  1. ورد فی تفسیر فرات الكوفی ص 432 الحدیث 569-9. عن إبراهیم بن بنان الخثعمی، عن جعفر بن احمد بن یحیی بن منمس، عن علی بن احمد بن القاسم الباهلی، عن ضرار بن الأزور، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی عیون المعجزات ص 42. مرسلا عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام.
  2. سجحا. ورد فی نسخة العام 400 ص 61. و نسخة ابن المؤدب ص 43. و هامش نسخة نصیری ص 23. و نسخة الآملی ص 45. و فی هامش نسخة العام 550 ص 23 أ. و نسخة الإسترابادی ص 65. و نسخة عبده ص 167. و نسخة الصالح ص 97.

بر شما باد این بزرگ‌ترین انبوه، سراپردهٔ سیاه و خیمهٔ طناب‌کشیده! پس میانهٔ آن را در هم بکوبید؛ که شیطان در گوشهٔ آن کمین کرده، بر دو سوی زمینش نشسته، دو پهلویش را باد کرده و دو بازویش را گشوده است؛ دستی را برای جهیدن پیش آورده و پایی را برای گریختن پس نهاده است.

و علیكم بهذا السّواد الأعظم، و السّرادق الأدلم، و الرّواق المطنّب، فاضربوا ثبجه؛ فإنّ الشّیطان كامن فی كسره، راكب صعیدیه، نافج حضنیه، باسط ذراعیه؛ قد قدّم للوثبة یدا، و أخّر للنّكوص رجلا.

منابع (۴)
  1. دونكم هذا. ورد فی نثر الدر ج 1 ص 269. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی الدر النظیم ص 361. مرسلا.
  2. ورد فی بشارة المصطفی ص 222 الحدیث 48. عن أبی البقاء إبراهیم بن الحسن البصری، عن أبی طالب محمد بن الحسین بن عتبة، عن أبی الحسین محمد بن احمد بن محمد بن خالد المداری، عن أبی المفضل محمد بن عبد اللّه ابن المطلب الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل العجلی القرمسانی، عن محمد بن أبی الصهبان الباهلی، عن احمد بن محمد بن أبی نصر، عن أبان بن عثمان الأحمر، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 601 الحدیث 476. من نسخة من بشارة المصطفی. عن إبراهیم بن الحسین البصری، عن محمد بن الحسین بن عتبة، عن محمد بن احمد بن مخلد، عن أبی المفضل الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل، عن محمد بن أبی الصهبان، عن البیزنطی، عن أبان بن عثمان، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام.
  3. ورد فی بشارة المصطفی ص 222 الحدیث 48. عن أبی البقاء إبراهیم بن الحسن البصری، عن أبی طالب محمد بن الحسین بن عتبة، عن أبی الحسین محمد بن احمد بن محمد بن خالد المداری، عن أبی المفضل محمد بن عبد اللّه ابن المطلب الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل العجلی القرنیسانی، عن محمد بن أبی الصهبان الباهلی، عن احمد بن محمد بن أبی نصر، عن أبان بن عثمان الأحمر، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 601 الحدیث 476. من نسخة من بشارة المصطفی. عن إبراهیم بن الحسین البصری، عن محمد بن الحسین بن عتبة، عن محمد بن احمد بن مخلد، عن أبی المفضل الشیبانی، عن محمد بن محمد بن معقل، عن محمد بن أبی الصهبان، عن البیزنطی، عن أبان بن عثمان، عن أبان بن تغلب، عن عكرمة مولی عبد اللّه بن عباس، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی تفسیر فرات الكوفی ص 432 الحدیث 569-9. عن إبراهیم بن بنان الخثعمی، عن جعفر بن احمد ابن یحیی بن منمس، عن علی بن احمد بن القاسم الباهلی، عن ضرار بن الأزور، عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی دستور معالم الحكم ص 124.مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 460. عن أبی القاسم إسماعیل، عن احمد بن الحسن بن خیرون، عن أبی علی ابن شاذان، عن أبی جعفر احمد بن یعقوب الإصبهانی، عن محمد بن علی بن دعبل بن علی الخزاعی، عن ابن هشام الكلبی، عن أبیه، عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی ص 461. عن أبی طالب عبد القادر بن محمد بن یوسف، عن إبراهیم بن عمرو و أبی المعمر المبارك بن احمد الأنصاری، عن المبارك بن عبد الجبار، عن إبراهیم بن عمرو البرمكی و علی بن عمرو بن الحسن، عن أبی عمرو بن حیویه، عن عبید اللّه بن عبد الرحمن السكری، عن أبی محمد عبد اللّه ابن مسلم بن قتیبة، عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی عیون المعجزات ص 42. مرسلا عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی المحاسن و المساوئ ج 1 ص 69. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 11 ص 346 الحدیث 31705. مرسلا عن الحارث، عن علی علیه السّلام. و فی الدر النظیم ص 361. مرسلا. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 606.مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.
  4. لقد قدّم للوثبة رجلا، و أخّر للنّكوص أخری. ورد فی نثر الدر ج 1 ص 269. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی عیون المعجزات ص 42. مرسلا عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. باختلاف یسیر.

پس پایداری کنید، پایداری! تا ستون روشن حق برایتان آشکار شود، و «یَبْلُغَ الْکِتابُ أَجَلَهُ» سرنوشتِ مقرر به سررسیدِ خود برسد. شما برترید و خدا با شماست «وَ لَنْ یَتِرَکُمْ أَعْمالَکُمْ» و هرگز از پاداش کارهایتان نخواهد کاست.

فصمدا صمدا حتّی ینجلی لكم عمود الحقّ، [و] یَبْلُغَ الْكِتابُ أَجَلَهُ ، و أنتم الأعلون و اللّه معكم وَ لَنْ یَتِرَكُمْ أَعْمالَكُمْ .

منابع (۲)
  1. البقرة/ 235. و الآیة وردت فی نثر الدر. بالسند السابق.
  2. سورة محمد (صلی الله علیه و آله) / 35.

و امام (ع) این شعر را خواند و فرمود:

و أنشأ علیه السّلام یقول:

«إذا المشکلات تصدّین لی کشفت غوامضها بالنّظر» هنگامی که دشواری‌ها برابرم قد علم می‌کنند، با اندیشه و نگاهِ ژرف، پیچیدگی‌هایشان را می‌گشایم؛

إذا المشكلات تصدّین لی كشفت غوامضها بالنّظر

«و إن برقت فی مخیل الظّنون عمیاء لا یجتلیها الفکر» و اگر در ابرِ گمان‌ها، فتنهٔ کوری بدرخشد که اندیشه نمی‌تواند روشنش کند، «مبرقعة فی عیون الأمور وضعت علیها حسام العبر» در حالی که در دلِ کارها نقاب بر چهره دارد، شمشیرِ برّانِ عبرت‌ها را بر آن می‌گذارم.

و إن برقت فی مخیل الظّنون عمیاء لا یجتلیها الفكر مبرقعة فی عیون الأمور وضعت علیها حسام العبر

«معی أصمع کضبی المرهفات أفری به عن بنات السّتر» با من دلی تیز و هوشیار است، همچون لبهٔ شمشیرهای نازک و برّان، که با آن پرده از رازهای نهان می‌دَرم؛

معی أصمع كضبی المرهفات أفری به عن بنات السّتر

«لسان کشقشقة الأرحبیّ أو کالحسام الیمانی الذّکر» و زبانی چون خروش شترِ تندروِ ارحبی، یا همچون شمشیرِ فولادینِ یمنی؛

لسان كشقشقة الأرحبیّ أو كالحسام الیمانی الذّكر

«و قلب إذا استنطقته الفنون أبرّ علیها بباهی الدّرر» و دلی که هرگاه گونه‌های سخن و دانش آن را به گفتار درآورند، با مرواریدهای درخشان بر آن‌ها چیره می‌شود.

و قلب إذا استنطقته الفنون أبرّ علیها بباهی الدّرر

«و لکنّنی مذرب الأصغرین أقیس بما قد مضی من غیر / و لست بإمّعة فی الرّجال أسائل هذا و ذا ما الخبر» اما من کسی هستم که دو عضو کوچکم (دل و زبانم) تیز و برّان است، و کارها را با دگرگونی‌های گذشته می‌سنجم؛ / و در میان مردان، سست‌رأی و دنباله‌رو نیستم که از این و آن بپرسم چه خبر است!

و لكنّنی مذرب الأصغرین أقیس بما قد مضی من غیر و لست بإمّعة فی الرّجال أسائل هذا و ذا ما الخبر

سپس امام (ع) فرمود:

ثم قال علیه السّلام:

بدانید که رنگِ دستِ زنان حناست و رنگِ مردان خون‌ها.

ألا إنّ خضاب النّساء الحنّاء و خضاب الرّجال الدّماء.

خیر، همه‌اش در شمشیر است؛

الخیر كلّه فی السّیف.

و خیر همراه شمشیر است؛

و الخیر مع السّیف.

و خیر به وسیلهٔ شمشیر است؛

و الخیر بالسّیف.

و این دین جز با شمشیر برپا نشد.

و ما قام هذا الدّین إلاّ بالسّیف.

آیا معنای سخن خدای برتر را می‌دانید که می‌فرماید: «وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ» و آهن را فرود آوردیم که در آن نیرویی سخت است؟

أتعلمون معنی قوله - تعالی -: وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ ؟.

منابع (۱)
  1. الحدید/ 25.

این همان شمشیر است.

هذا هو السّیف.

هشیار باشید! این‌ها کینه‌های بدر، دشمنی‌های اُحُد و نفرت‌های جاهلیت (دورانِ بی‌خبری و قبیله‌پرستیِ پیش از اسلام) است که معاویه در هنگام غفلت با آن‌ها خیز برداشته تا خون‌خواهی‌های خاندان عبدشمس را زنده کند.

ألا إنّها إحن بدریّة، و ضغائن أحدیّة، و أحقاد جاهلیّة، وثب بها معاویة حین الغفلة لیذكر بها ثارات بنی عبد شمس.

سپس امام (ع) فرمود:

ثم قال علیه السّلام:

ای مسلمانان! «فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لا أَیْمانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ یَنْتَهُونَ» پس با پیشوایان کفر بجنگید که آنان را هیچ پیمانی نیست؛ باشد که دست بردارند.

یا معشر المسلمین؛ فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لا أَیْمانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ یَنْتَهُونَ .

منابع (۱)
  1. التوبة/ 12.

به پروردگار کعبه و خانهٔ محترم سوگند، این گروه همان‌هایند!

هؤلاء القوم هم و ربّ الكعبة و البیت الحرام.

«قاتِلُوهُمْ یُعَذِّبْهُمُ اللّهُ بِأَیْدِیکُمْ وَ یُخْزِهِمْ وَ یَنْصُرْکُمْ عَلَیْهِمْ وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ» با آنان بجنگید تا خدا آنان را به دست شما عذاب کند، خوارشان سازد، شما را بر آنان پیروز گرداند و دل‌های مردمان مؤمن را شفا بخشد.

قاتِلُوهُمْ یُعَذِّبْهُمُ اللّهُ بِأَیْدِیكُمْ وَ یُخْزِهِمْ وَ یَنْصُرْكُمْ عَلَیْهِمْ وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ .

منابع (۱)
  1. التوبة/ 14.

«أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَکُوا وَ لَمّا یَعْلَمِ اللّهُ الَّذِینَ جاهَدُوا مِنْکُمْ وَ لَمْ یَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللّهِ وَ لا رَسُولِهِ وَ لاَ الْمُؤْمِنِینَ وَلِیجَةً» آیا پنداشته‌اید که به حال خود رها می‌شوید، در حالی که هنوز خدا معلوم نکرده چه کسانی از شما جهاد کرده‌اند و جز خدا و پیامبرش و مؤمنان، دوست و همرازی نگرفته‌اند؟

أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا وَ لَمّا یَعْلَمِ اللّهُ الَّذِینَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ لَمْ یَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللّهِ وَ لا رَسُولِهِ وَ لاَ الْمُؤْمِنِینَ وَلِیجَةً .

منابع (۱)
  1. التوبة/ 16.

هشیار باشید! زانوها را هم‌ردیف کنید، دندان‌ها را بر هم بفشارید، با شمشیرهای برّان بر تیغهٔ کلاه‌خودها بکوبید و نیزه‌ها را در دنده‌ها فرو کنید.

ألا فسوّوا بین الرّكب، و عضّوا علی النّواجذ، و اضربوا القوانص بالصّوارم، و أشرعوا الرّماح فی الجوانح.

منابع (۱)
  1. القوابض. ورد فی تفسیر فرات الكوفی ص 163 الحدیث 204-23. عن الحسن بن علی بن بزیع، معنعنا عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام.

اینک من یورش می‌برم، شما نیز یورش ببرید! به نام خدا، حم، آنان یاری نمی‌شوند!

ها أنا شادّ فشدّوا. بسم اللّه * حم * لا ینصرون.

خدایا! ما را بر گروه پیمان‌شکنان یاری کن.

اللّهمّ انصرنا علی القوم النّاكثین .

منابع (۱)
  1. ورد فی المصدر السابق. و فی خصائص الأئمة ص 76. مرسلا عن عبد اللّه بن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الفتوح ج 3 ص 175. مرسلا. و فی نثر الدر ج 1 ص 270. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 525 المجلس 18. الطوسی، عن جماعة، عن أبی المفضل، عن احمد بن محمد بن عیسی العواد، عن محمد بن عبد الجبار السدوسی، عن علی ابن الحسین بن عون بن أبی حرب بن أبی الأسود الدؤلی، عن أبیه، عن أبیه، عن أبی حرب بن أبی الأسود، عن أبیه أبی الأسود، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 2 ص 60 الحدیث 1. عن أبی المفضل الشیبانی، عن احمد بن محمد بن

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۴۸۶. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن