کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۶۱۱ دقیقه خواندن

آموزش خوش‌نویسی به منشی‌اش، عبیدالله بن ابی‌رافع

سخنی از او (ع) دربارهٔ قاعده‌های نوشتن و خوش‌نویسی

میان ۳۵ تا ۴۰ قنامعلوم؛ احتمالاً کوفهتاریخ تقریبی

امام به منشی‌اش، عبیدالله بن ابی‌رافع، خوش‌نویسی یاد داد. فرمود: جوهردان را آماده کن، قلم را درست بتراش، میان سطرها فاصله بگذار و حرف‌ها را به هم نزدیک کن تا خط زیباتر شود. و فرمود خط خوب حق را روشن‌تر می‌کند. عبیدالله در دورهٔ خلافت منشی امام بود، پس این سخن از همان سال‌هاست. ولی جا و سال آن در هیچ منبعی نیامده.

خطاب به: عبیدالله بن ابی‌رافع، منشی امام (پسر ابورافع، آزادشدهٔ پیامبر)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: حکمت ۳۱۵

سخنی از او (ع) دربارهٔ قاعده‌های نوشتن و خوش‌نویسی

كلام له علیه السّلام فی قواعد الكتابة و رسم الخط

آن را به کاتب خود، عبیدالله بن ابی‌رافع فرمود:

قاله لكاتبه عبید اللّه بن أبی رافع

هرگاه خواستی بنویسی، لیقه (الیاف ابریشمیِ نگهدارندهٔ مرکب) در دواتت بینداز؛ نوکِ تراشیدهٔ قلمت را بلند و پهن کن و سرِ قلم را کج، به سمت راست بزن؛ و صدای چرخش قلم در نوشتنِ «نون» و خش‌خشِ آن را در نوشتنِ «خاء» به گوشم برسان.

إذا كتبت ف ألق دواتك، و أطل جلفة قلمك، و أسمنها، و أیمن قطّتك، و أسمعنی طنین النّون، و خریر الخاء.

نهج‌البلاغه، حکمت ۳۱۵
منابع (۲)
  1. ورد فی بهجة المجالس ج 1 ص 356. مرسلا.
  2. شقّ. ورد فی كنز العمال ج 10 ص 312 الحدیث 29563. مرسلا. و ورد سنّ فی المصدر السابق. و فی محاضرات الأدباء ج 1 ص 103. مرسلا. و فی الجامع لأخلاق الراوی ج 1 ص 262 الحدیث 542. عن الحسین بن محمد الأصم، عن منصور بن جعفر، عن أبی محمد بن درستویه، عن ابن قتیبة، عن علی علیه السّلام. و ورد شباة فی كتاب الوزراء و الكتاب ص 23. مرسلا.

«صاد» را پُر و پهن بنویس، «عین» را قوس بده، «کاف» را کشیده و گشاده بنویس، «فاء» را درشت بگیر، «لام» را خوش‌فرم و شمرده بنگار، «باء» و «تاء» و «ثاء» را روان و هموار بکش، و «واو» را بر دنباله‌اش استوار بدار؛ میان سطرها فاصله بینداز و حرف‌ها را به هم نزدیک کن؛ که این کار خط را زیباتر می‌سازد.

أسمن الصّاد، و عرّج العین، و اشقق الكاف، و عظّم الفاء، و رتّل اللاّم، و أسلس الباء و التّاء و الثّاء، و أقم الواو علی ذنبها، و فرّج بین السّطور، و قرمط‌بین الحروف؛ فإنّ ذلك أجدر بصباحة الخطّ.

نهج‌البلاغه، حکمت ۳۱۵
منابع (۳)
  1. ورد فی الجامع لأخلاق الراوی ج 1 ص 543 الحدیث 543. عن محمد بن أبی القاسم الأزرق، عن محمد بن الحسن بن زیاد النقاش، عن احمد بن الحارث المروزی، عن جده، عن الهیثم بن عدی، عن عوانة بن الحكم، عن علی علیه السّلام.
  2. أفرج. ورد فی الجامع لأخلاق الراوی الحدیث 542. بالسند السابق. و كنز العمال.
  3. قارب. ورد فی بهجة المجالس ج 1 ص 356. مرسلا. و ورد فرّج ما بین...، و قرمط ما بین... فی تاج العروس ج 20 ص 22. مرسلا.

و قلمت را پشت گوشت بگذار تا بهتر یادت بماند.

و اجعل قلمك خلفك یكن أذكر لك.

و خطِ خوب، روشنیِ حق را بیشتر می‌کند.

[و إنّ] الخطّ الحسن یزید الحقّ وضوحا.

منابع (۱)
  1. ورد فی مغنی المحتاج ج 4 ص 389. مرسلا. و فی صبح الأعشی ج 3 ص 25.مرسلا. و فی دیوان المعانی ج 2 ص 533. مرسلا. و فی الجامع لأخلاق الروای ج 1 ص 543 الحدیث 543. عن محمد بن أبی القاسم الأزرق، عن محمد بن الحسن ابن زیاد النقاش، عن احمد بن الحارث المروزی، عن جده، عن الهیثم بن عدی، عن عوانة بن الحكم، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۲۷۱. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن