کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۱۵۴ دقیقه خواندن

به طلحه، زبیر و عایشه پیش از جمل

نامهٔ او (ع) به طلحه، زبیر و عایشه

پیمان‌شکنی طلحه و زبیر و حرکت سپاه عایشه به بصرهربیع‌الثانی ۳۶ قنامعلوم؛ مدینه یا در راه امام به عراق (ذی‌قار یا اردوگاه پیش از بصره)تاریخ محتمل

پس از آنکه طلحه و زبیر با عایشه از مکه به سوی بصره رفتند، و پیش از آغاز جنگ جمل، امام این نامه را با عمران بن حصین خزاعی برای آنان فرستاد. در آن یادآوری می‌کند که خودشان با میل بیعت کردند و حرف آنان را دربارهٔ دست داشتن او در کشتن عثمان رد می‌کند. از آنان می‌خواهد برگردند و از عایشه می‌خواهد به خانه‌اش بازگردد.

خطاب به: طلحه، زبیر و عایشه (به‌دست عمران بن حصین خزاعی)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۵۴

روی خط زمان

نامهٔ امام (ع)

كتاب له علیه السّلام

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

به طلحه، زبیر و عایشه

إلی طلحة و الزبیر و عائشة

که آن را با عِمران بن حُصَین خُزاعی فرستاد.

أرسله مع عمران بن الحصین الخزاعی

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به طلحه، زبیر و عایشه.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی طلحة و الزّبیر و عائشة.

سلام بر شما.

سلام علیكم.

منابع (۱)
  1. ورد فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 90. مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 70. مرسلا.و فی كشف الغمة ج 1 ص 183. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 130.مرسلا. و فی نهج السعادة ج 4 ص 63. من كتاب جمهرة الرسائل ص 378 الحدیث 378. مرسلا.

اتمام حجت (بستن راه بهانه) او (ع) با طلحه و زبیر

اما بعد، ای طلحه و ای زبیر! شما دو نفر خوب می‌دانید ـ هرچند پنهان کنید ـ که من سراغ مردم نرفتم تا اینکه خودشان سراغ من آمدند، و با آنان بیعت (پیمان فرمانروایی) نکردم تا اینکه خودشان با من بیعت کردند؛ و شما دو نفر از کسانی بودید که مرا خواستند و با من بیعت کردند.

أمّا بعد؛ یا طلحة و یا زبیر؛ فقد علمتما، و إن كتمتما، أنّی لم أرد النّاس حتّی أرادونی، و لم أبایعهم حتّی بایعونی. و إنّكما لممّن أرادنی و بایعنی.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۴
منابع (۲)
  1. ورد فی تذكرة الخواص ص 70. مرسلا. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 72. مرسلا. و المستدرك لكاشف الغطاء ص 130. مرسلا. و فی نور الأبصار ص 101. مرسلا. باختلاف یسیر.
  2. أكرهونی. ورد فی تذكرة الخواص. و الفصول المهمة. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 465. مرسلا. و فی كشف الغمة ج 1 ص 183. مرسلا. و فی مطالب السؤول ص 155. مرسلا.

تودهٔ مردم هم نه از ترس قدرتی چیره با من بیعت کردند و نه به طمع مال و کالایی آماده.

و إنّ العامّة لم تبایعنی لسلطان غالب، و لا لعرض حاضر.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۴
منابع (۲)
  1. غاصب. ورد فی نسخة العام 400 ص 412. و نسخة ابن المؤدب ص 292.و هامش نسخة الآملی ص 298. و نسخة الإسترابادی ص 489. و نسخة ابن شذقم ص 641. و نسخة ابن النقیب ص 299. و نسخة عبده ص 226. و نسخة الصالح ص 445. و نسخة العطاردی ص 384.
  2. لحرص. ورد فی نسخة العام 400 ص 412. و نسخة ابن المؤدب ص 292.و هامش نسخة الآملی ص 298. و متن شرح ابن أبی الحدید ج 17 ص 131. و نسخة الإسترابادی ص 489. و هامش نسخة ابن النقیب ص 299. و هامش نسخة عبده ص 626. و نسخة العطاردی ص 384. عن نسخة مكتبة ممتاز العلماء فی لكهنو - الهند. و عن شرح السرخسی.

پس اگر به خواست و رضایت خود با من بیعت کرده‌اید، از این راهی که در پیش گرفته‌اید بازگردید و هرچه زودتر به درگاه خدای عزیز و باشکوه توبه کنید. و اگر با ناخشنودی با من بیعت کرده‌اید، با نشان دادن فرمان‌برداری در ظاهر و پنهان کردن نافرمانی در باطن، خودتان راه برخورد با خود را به من داده‌اید.

فإن كنتما بایعتمانی طائعین، فارجعا عمّا أنتما علیه و توبا إلی اللّه - عزّ و جلّ - من قریب، و إن كنتما بایعتمانی كارهین، فقد جعلتما لی علیكما السّبیل بإظهاركما الطّاعة، و إسراركما المعصیة.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۴
منابع (۳)
  1. ورد فی تذكرة الخواص. و كشف الغمة. و المستدرك لكاشف الغطاء.
  2. ورد فی كشف الغمة ج 1 ص 183. مرسلا. و فی مطالب السؤول ص 155. مرسلا.
  3. مكرهین. ورد فی مطالب الشؤول.

و به جانم سوگند، شما دو نفر در میان مهاجران (مسلمانانِ کوچ‌کرده از مکه به مدینه) سزاوارترین کسان به تقیه (پنهان‌کاری از سر ترس) و پنهان کردن نظرتان نبودید.

و لعمری، ما كنتما بأحقّ المهاجرین بالتّقیّة و الكتمان.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۴

ای زبیر! تو سوارکارِ رسول خدا (ص) و یار ویژهٔ او هستی.

إنّك، یا زبیر، لفارس رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و حواریّه.

منابع (۱)
  1. لفارس قریش. ورد فی كشف الغمة. و فی مطالب السؤول. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 130. مرسلا. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 465. مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 71. مرسلا. و فی نور الأبصار ص 101. مرسلا. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 72. مرسلا.

و ای طلحه! تو بزرگِ مهاجران هستی.

و إنّك، یا طلحة، لشیخ المهاجرین.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصادر السابقة. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 90. مرسلا. باختلاف یسیر.

سر باز زدنِ شما از این کار، پیش از آنکه واردش شوید، برایتان آسان‌تر بود تا بیرون رفتنتان از آن، پس از آنکه به آن اقرار کردید. و شما دو نفر جایگاه مرا نزد رسول خدا (ص) خوب می‌شناختید.

و إنّ دفعكما هذا الأمر من قبل أن تدخلا فیه كان أوسع علیكما من خروجكما منه بعد إقراركما به. و قد عرفتما منزلتی من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۴
منابع (۱)
  1. ورد فی كتاب الفتوح.

رد کردن ادعاهای دست داشتن او (ع) در کشته شدن عثمان

شما دو نفر ادعا کرده‌اید که من عثمان بن عفان را کشته‌ام. داور میان من و شما، کسانی از مردم مدینه‌اند که نه با من همراه شدند و نه با شما؛ سپس هر کس به اندازهٔ کاری که بر گردن گرفته، مسئول شناخته می‌شود.

و قد زعمتما أنّی قتلت عثمان بن عفّان. فبینی و بینكما من تخلّف عنّی و عنكما من أهل المدینة، ثمّ یلزم كلّ امرئ بقدر ما احتمل.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۴
منابع (۲)
  1. أمّا قولكما: إنّی. ورد فی مطالب الشؤول ص 155. مرسلا.
  2. ورد فی كتاب الفتوح. و فی كشف الغمة ج 1 ص 183. مرسلا.

و ادعا کرده‌اید که من به قاتلان عثمان پناه داده‌ام.

و زعمتما أنّی آویت قتلة عثمان.

اینان پسران عثمان‌اند که صاحبان خون و خون‌خواه اویند؛ پس باید به فرمان من درآیند و سپس نزد من از قاتلان پدرشان شکایت و دادخواهی کنند.

فهؤلاء بنو عثمان أولیاؤه المطالبون بدمه، فلیدخلوا فی طاعتی، ثمّ یخاصموا إلیّ قتلة أبیهم.

اصلاً شما دو نفر را با عثمان چه کار، خواه ستمکار کشته شده باشد و خواه ستمدیده؟!

و ما أنتما و عثمان إن كان قتل ظالما أو مظلوما؟!.

شما با من بیعت کردید و اکنون میان دو کار زشت گرفتارید:

و لقد بایعتمانی و أنتما بین خصلتین قبیحتین:

شکستن بیعتتان، و بیرون آوردن مادرتان (همسر پیامبر) از خانه‌اش که خدای برتر فرمان داده بود در آن بماند.

نكث بیعتكما، و إخراجكما أمّكما من بیتها الّذی أمر اللّه - تعالی - أن تقرّ فیه.

و خدا برای حسابرسی شما دو نفر کافی است.

و اللّه حسبكما.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصدرین السابقین. و مطالب السؤول. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 90. مرسلا. و فی نور الأبصار ص 101. مرسلا. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 72. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

ای دو پیرمرد! از تصمیم خود بازگردید؛ که اکنون بزرگ‌ترینِ گرفتاری شما ننگ و رسوایی است، پیش از آنکه ننگ و آتشِ دوزخ با هم جمع شوند.

فارجعا، أیّها الشّیخان، عن رأیكما، فإنّ الآن أعظم أمركما العار، من قبل أن یجتمع العار و النّار.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۴

نافرمانی عایشه از خدا و رسولش از زبان او (ع)

و اما تو ای عایشه! تو با نافرمانی از خدای عزیز و باشکوه و رسولش محمد (ص) از خانه‌ات بیرون آمدی و دنبال کاری رفتی که از دوش تو برداشته شده بود؛ آن‌وقت ادعا می‌کنی که می‌خواهی میان مسلمانان آشتی و اصلاح برقرار کنی.

و أنت یا عائشة؛ فإنّك خرجت من بیتك عاصیة للّه - عزّ و جلّ - و لرسوله محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم تطلبین أمرا كان عنك موضوعا؛ ثمّ تزعمین أنّك تریدین الإصلاح بین المسلمین.

به من بگو زنان را چه به رهبریِ سپاهیان، و روبه‌رو شدن با مردان، و افتادن میان اهل قبله (مسلمانان)؟!

فخبّرینی ما للنّساء وقود الجیوش، و البروز للرّجال، و الوقوع بین أهل القبلة؟!.

منابع (۱)
  1. العساكر. ورد فی كتاب الفتوح ج 2 ص 465. مرسلا. و فی كشف الغمة ج 1 ص 240. مرسلا. و فی مطالب السؤول ص 155. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 126. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 112. مرسلا. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 72. مرسلا.

و به ادعای خودت، خون‌خواه عثمان شده‌ای.

و طلبت، علی زعمك، بدم عثمان.

تو را با این کار چه نسبت؟

و ما أنت و ذاك؟.

عثمان مردی از بنی‌امیه است و تو زنی از بنی‌تَیم بن مُرّه!

و عثمان رجل من بنی أمیّة، و أنت امرأة من بنی تیم بن مرّة!!!.

تازه، تو دیروز در جمعی از یاران رسول خدا (ص) می‌گفتی: «نَعثَل (پیرمرد پرریش؛ کنایه از عثمان) را بکشید ـ خدا او را بکشد ـ که کافر شده است!» و امروز خون‌خواه او شده‌ای!

ثمّ أنت بالأمس تقولین فی ملأ من أصحاب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: اقتلوا نعثلا، قتله اللّه، فقد كفر. ثمّ تطلبین الیوم بدمه!.

اندرز و خیرخواهی او (ع) به عایشه، طلحه و زبیر

به جانم سوگند، کسی که تو را برای این کار بیرون آورد و در معرض بلا قرار داد و به نافرمانی واداشت، گناهش در حقِ تو بزرگ‌تر از گناه قاتلان عثمان است.

و لعمری، إنّ من أخرجك لهذا الأمر، و عرّضك للبلاء، و حملك علی المعصیة، لأعظم ذنبا إلیك من قتلة عثمان.

تو خشمگین نشدی مگر وقتی که تو را به خشم آوردند، و به خروش نیامدی مگر وقتی که تو را برانگیختند.

و ما غضبت حتّی أغضبت، و لا هجت حتّی هیّجت.

پس ای عایشه! از خدا پروا کن و به خانه‌ات بازگرد و پرده‌ات را بر روی خود فروانداز.

فاتّقی اللّه، یا عائشة، و ارجعی إلی بیتك، و أسبلی علیك سترك.

منابع (۱)
  1. ورد فی كتاب الفتوح ج 2 ص 465. مرسلا. و فی كشف الغمة ج 1 ص 240. مرسلا.و فی مطالب السؤول ص 155. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 126. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 112.مرسلا. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 72. مرسلا. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 90. مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 70. مرسلا. و فی كشف الغمة ج 1 ص 183. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 130. مرسلا.و فی نور الأبصار ص 101. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

والسلام. و امام (ع) به فرستادهٔ خود فرمود:

و السّلام. و قال علیه السّلام للرسول:

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۴

این نامه‌ام را به او بده و به او بگو: از خدا و رسولش فرمان نبردی؛ چراکه خدا به تو فرمان داده بود در خانه‌ات بمانی، اما تو بیرون آمدی و میان لشکرها رفت‌وآمد می‌کنی.

إدفع إلیها بكتابی هذا و قل لها: ما أطعت اللّه و لا رسوله حیث أمرك اللّه بلزوم بیتك؛ فخرجت تتردّدین فی العساكر.

و به آن دو نفر بگو: با خدا و رسولش به انصاف رفتار نکردید؛ چراکه همسران خود را در خانه‌هایتان گذاشتید و همسر رسول خدا (ص) را بیرون آوردید.

و قل لهما: ما أنصفتما اللّه و لا رسوله، حیث خلّفتما حلائلكما فی بیوتكما و أخرجتما حلیلة رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.

منابع (۱)
  1. ورد فی الثاقب فی المناقب ص 264 الحدیث 227-2. عن علی بن النعمان و محمد بن سنان، مرفوعا إلی جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی مدینة المعاجز ج 2 ص 136 الحدیث 455. عن محمد بن الحسن الصفار، عن احمد ابن محمد و الحسن بن علی بن النعمان، عن أبیه علی بن النعمان، عن محمد بن سنان، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. باختلاف یسیر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۴۲. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن