نامههانامه ۱۵۴ دقیقه خواندن
به طلحه، زبیر و عایشه پیش از جمل
نامهٔ او (ع) به طلحه، زبیر و عایشه
پس از آنکه طلحه و زبیر با عایشه از مکه به سوی بصره رفتند، و پیش از آغاز جنگ جمل، امام این نامه را با عمران بن حصین خزاعی برای آنان فرستاد. در آن یادآوری میکند که خودشان با میل بیعت کردند و حرف آنان را دربارهٔ دست داشتن او در کشتن عثمان رد میکند. از آنان میخواهد برگردند و از عایشه میخواهد به خانهاش بازگردد.
خطاب به: طلحه، زبیر و عایشه (بهدست عمران بن حصین خزاعی)
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۵۴
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
نامهٔ امام (ع)
كتاب له علیه السّلام
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
به طلحه، زبیر و عایشه
إلی طلحة و الزبیر و عائشة
که آن را با عِمران بن حُصَین خُزاعی فرستاد.
أرسله مع عمران بن الحصین الخزاعی
از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به طلحه، زبیر و عایشه.
من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی طلحة و الزّبیر و عائشة.
سلام بر شما.
سلام علیكم.
منابع (۱)
- ورد فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 90. مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 70. مرسلا.و فی كشف الغمة ج 1 ص 183. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 130.مرسلا. و فی نهج السعادة ج 4 ص 63. من كتاب جمهرة الرسائل ص 378 الحدیث 378. مرسلا.
اتمام حجت (بستن راه بهانه) او (ع) با طلحه و زبیر
اما بعد، ای طلحه و ای زبیر! شما دو نفر خوب میدانید ـ هرچند پنهان کنید ـ که من سراغ مردم نرفتم تا اینکه خودشان سراغ من آمدند، و با آنان بیعت (پیمان فرمانروایی) نکردم تا اینکه خودشان با من بیعت کردند؛ و شما دو نفر از کسانی بودید که مرا خواستند و با من بیعت کردند.
أمّا بعد؛ یا طلحة و یا زبیر؛ فقد علمتما، و إن كتمتما، أنّی لم أرد النّاس حتّی أرادونی، و لم أبایعهم حتّی بایعونی. و إنّكما لممّن أرادنی و بایعنی.
منابع (۲)
- ورد فی تذكرة الخواص ص 70. مرسلا. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 72. مرسلا. و المستدرك لكاشف الغطاء ص 130. مرسلا. و فی نور الأبصار ص 101. مرسلا. باختلاف یسیر.
- أكرهونی. ورد فی تذكرة الخواص. و الفصول المهمة. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 465. مرسلا. و فی كشف الغمة ج 1 ص 183. مرسلا. و فی مطالب السؤول ص 155. مرسلا.
تودهٔ مردم هم نه از ترس قدرتی چیره با من بیعت کردند و نه به طمع مال و کالایی آماده.
و إنّ العامّة لم تبایعنی لسلطان غالب، و لا لعرض حاضر.
منابع (۲)
- غاصب. ورد فی نسخة العام 400 ص 412. و نسخة ابن المؤدب ص 292.و هامش نسخة الآملی ص 298. و نسخة الإسترابادی ص 489. و نسخة ابن شذقم ص 641. و نسخة ابن النقیب ص 299. و نسخة عبده ص 226. و نسخة الصالح ص 445. و نسخة العطاردی ص 384.
- لحرص. ورد فی نسخة العام 400 ص 412. و نسخة ابن المؤدب ص 292.و هامش نسخة الآملی ص 298. و متن شرح ابن أبی الحدید ج 17 ص 131. و نسخة الإسترابادی ص 489. و هامش نسخة ابن النقیب ص 299. و هامش نسخة عبده ص 626. و نسخة العطاردی ص 384. عن نسخة مكتبة ممتاز العلماء فی لكهنو - الهند. و عن شرح السرخسی.
پس اگر به خواست و رضایت خود با من بیعت کردهاید، از این راهی که در پیش گرفتهاید بازگردید و هرچه زودتر به درگاه خدای عزیز و باشکوه توبه کنید. و اگر با ناخشنودی با من بیعت کردهاید، با نشان دادن فرمانبرداری در ظاهر و پنهان کردن نافرمانی در باطن، خودتان راه برخورد با خود را به من دادهاید.
فإن كنتما بایعتمانی طائعین، فارجعا عمّا أنتما علیه و توبا إلی اللّه - عزّ و جلّ - من قریب، و إن كنتما بایعتمانی كارهین، فقد جعلتما لی علیكما السّبیل بإظهاركما الطّاعة، و إسراركما المعصیة.
منابع (۳)
- ورد فی تذكرة الخواص. و كشف الغمة. و المستدرك لكاشف الغطاء.
- ورد فی كشف الغمة ج 1 ص 183. مرسلا. و فی مطالب السؤول ص 155. مرسلا.
- مكرهین. ورد فی مطالب الشؤول.
و به جانم سوگند، شما دو نفر در میان مهاجران (مسلمانانِ کوچکرده از مکه به مدینه) سزاوارترین کسان به تقیه (پنهانکاری از سر ترس) و پنهان کردن نظرتان نبودید.
و لعمری، ما كنتما بأحقّ المهاجرین بالتّقیّة و الكتمان.
ای زبیر! تو سوارکارِ رسول خدا (ص) و یار ویژهٔ او هستی.
إنّك، یا زبیر، لفارس رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و حواریّه.
منابع (۱)
- لفارس قریش. ورد فی كشف الغمة. و فی مطالب السؤول. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 130. مرسلا. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 465. مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 71. مرسلا. و فی نور الأبصار ص 101. مرسلا. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 72. مرسلا.
و ای طلحه! تو بزرگِ مهاجران هستی.
و إنّك، یا طلحة، لشیخ المهاجرین.
منابع (۱)
- ورد فی المصادر السابقة. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 90. مرسلا. باختلاف یسیر.
سر باز زدنِ شما از این کار، پیش از آنکه واردش شوید، برایتان آسانتر بود تا بیرون رفتنتان از آن، پس از آنکه به آن اقرار کردید. و شما دو نفر جایگاه مرا نزد رسول خدا (ص) خوب میشناختید.
و إنّ دفعكما هذا الأمر من قبل أن تدخلا فیه كان أوسع علیكما من خروجكما منه بعد إقراركما به. و قد عرفتما منزلتی من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
منابع (۱)
- ورد فی كتاب الفتوح.
رد کردن ادعاهای دست داشتن او (ع) در کشته شدن عثمان
شما دو نفر ادعا کردهاید که من عثمان بن عفان را کشتهام. داور میان من و شما، کسانی از مردم مدینهاند که نه با من همراه شدند و نه با شما؛ سپس هر کس به اندازهٔ کاری که بر گردن گرفته، مسئول شناخته میشود.
و قد زعمتما أنّی قتلت عثمان بن عفّان. فبینی و بینكما من تخلّف عنّی و عنكما من أهل المدینة، ثمّ یلزم كلّ امرئ بقدر ما احتمل.
منابع (۲)
- أمّا قولكما: إنّی. ورد فی مطالب الشؤول ص 155. مرسلا.
- ورد فی كتاب الفتوح. و فی كشف الغمة ج 1 ص 183. مرسلا.
و ادعا کردهاید که من به قاتلان عثمان پناه دادهام.
و زعمتما أنّی آویت قتلة عثمان.
اینان پسران عثماناند که صاحبان خون و خونخواه اویند؛ پس باید به فرمان من درآیند و سپس نزد من از قاتلان پدرشان شکایت و دادخواهی کنند.
فهؤلاء بنو عثمان أولیاؤه المطالبون بدمه، فلیدخلوا فی طاعتی، ثمّ یخاصموا إلیّ قتلة أبیهم.
اصلاً شما دو نفر را با عثمان چه کار، خواه ستمکار کشته شده باشد و خواه ستمدیده؟!
و ما أنتما و عثمان إن كان قتل ظالما أو مظلوما؟!.
شما با من بیعت کردید و اکنون میان دو کار زشت گرفتارید:
و لقد بایعتمانی و أنتما بین خصلتین قبیحتین:
شکستن بیعتتان، و بیرون آوردن مادرتان (همسر پیامبر) از خانهاش که خدای برتر فرمان داده بود در آن بماند.
نكث بیعتكما، و إخراجكما أمّكما من بیتها الّذی أمر اللّه - تعالی - أن تقرّ فیه.
و خدا برای حسابرسی شما دو نفر کافی است.
و اللّه حسبكما.
منابع (۱)
- ورد فی المصدرین السابقین. و مطالب السؤول. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 90. مرسلا. و فی نور الأبصار ص 101. مرسلا. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 72. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
ای دو پیرمرد! از تصمیم خود بازگردید؛ که اکنون بزرگترینِ گرفتاری شما ننگ و رسوایی است، پیش از آنکه ننگ و آتشِ دوزخ با هم جمع شوند.
فارجعا، أیّها الشّیخان، عن رأیكما، فإنّ الآن أعظم أمركما العار، من قبل أن یجتمع العار و النّار.
نافرمانی عایشه از خدا و رسولش از زبان او (ع)
و اما تو ای عایشه! تو با نافرمانی از خدای عزیز و باشکوه و رسولش محمد (ص) از خانهات بیرون آمدی و دنبال کاری رفتی که از دوش تو برداشته شده بود؛ آنوقت ادعا میکنی که میخواهی میان مسلمانان آشتی و اصلاح برقرار کنی.
و أنت یا عائشة؛ فإنّك خرجت من بیتك عاصیة للّه - عزّ و جلّ - و لرسوله محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم تطلبین أمرا كان عنك موضوعا؛ ثمّ تزعمین أنّك تریدین الإصلاح بین المسلمین.
به من بگو زنان را چه به رهبریِ سپاهیان، و روبهرو شدن با مردان، و افتادن میان اهل قبله (مسلمانان)؟!
فخبّرینی ما للنّساء وقود الجیوش، و البروز للرّجال، و الوقوع بین أهل القبلة؟!.
منابع (۱)
- العساكر. ورد فی كتاب الفتوح ج 2 ص 465. مرسلا. و فی كشف الغمة ج 1 ص 240. مرسلا. و فی مطالب السؤول ص 155. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 126. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 112. مرسلا. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 72. مرسلا.
و به ادعای خودت، خونخواه عثمان شدهای.
و طلبت، علی زعمك، بدم عثمان.
تو را با این کار چه نسبت؟
و ما أنت و ذاك؟.
عثمان مردی از بنیامیه است و تو زنی از بنیتَیم بن مُرّه!
و عثمان رجل من بنی أمیّة، و أنت امرأة من بنی تیم بن مرّة!!!.
تازه، تو دیروز در جمعی از یاران رسول خدا (ص) میگفتی: «نَعثَل (پیرمرد پرریش؛ کنایه از عثمان) را بکشید ـ خدا او را بکشد ـ که کافر شده است!» و امروز خونخواه او شدهای!
ثمّ أنت بالأمس تقولین فی ملأ من أصحاب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: اقتلوا نعثلا، قتله اللّه، فقد كفر. ثمّ تطلبین الیوم بدمه!.
اندرز و خیرخواهی او (ع) به عایشه، طلحه و زبیر
به جانم سوگند، کسی که تو را برای این کار بیرون آورد و در معرض بلا قرار داد و به نافرمانی واداشت، گناهش در حقِ تو بزرگتر از گناه قاتلان عثمان است.
و لعمری، إنّ من أخرجك لهذا الأمر، و عرّضك للبلاء، و حملك علی المعصیة، لأعظم ذنبا إلیك من قتلة عثمان.
تو خشمگین نشدی مگر وقتی که تو را به خشم آوردند، و به خروش نیامدی مگر وقتی که تو را برانگیختند.
و ما غضبت حتّی أغضبت، و لا هجت حتّی هیّجت.
پس ای عایشه! از خدا پروا کن و به خانهات بازگرد و پردهات را بر روی خود فروانداز.
فاتّقی اللّه، یا عائشة، و ارجعی إلی بیتك، و أسبلی علیك سترك.
منابع (۱)
- ورد فی كتاب الفتوح ج 2 ص 465. مرسلا. و فی كشف الغمة ج 1 ص 240. مرسلا.و فی مطالب السؤول ص 155. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 126. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 112.مرسلا. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 72. مرسلا. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 90. مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 70. مرسلا. و فی كشف الغمة ج 1 ص 183. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 130. مرسلا.و فی نور الأبصار ص 101. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
والسلام. و امام (ع) به فرستادهٔ خود فرمود:
و السّلام. و قال علیه السّلام للرسول:
این نامهام را به او بده و به او بگو: از خدا و رسولش فرمان نبردی؛ چراکه خدا به تو فرمان داده بود در خانهات بمانی، اما تو بیرون آمدی و میان لشکرها رفتوآمد میکنی.
إدفع إلیها بكتابی هذا و قل لها: ما أطعت اللّه و لا رسوله حیث أمرك اللّه بلزوم بیتك؛ فخرجت تتردّدین فی العساكر.
و به آن دو نفر بگو: با خدا و رسولش به انصاف رفتار نکردید؛ چراکه همسران خود را در خانههایتان گذاشتید و همسر رسول خدا (ص) را بیرون آوردید.
و قل لهما: ما أنصفتما اللّه و لا رسوله، حیث خلّفتما حلائلكما فی بیوتكما و أخرجتما حلیلة رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
منابع (۱)
- ورد فی الثاقب فی المناقب ص 264 الحدیث 227-2. عن علی بن النعمان و محمد بن سنان، مرفوعا إلی جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی مدینة المعاجز ج 2 ص 136 الحدیث 455. عن محمد بن الحسن الصفار، عن احمد ابن محمد و الحسن بن علی بن النعمان، عن أبیه علی بن النعمان، عن محمد بن سنان، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. باختلاف یسیر.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۴۲. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن





